🇿🇦 ZU - isiZulu
🇿🇦 ZU - isiZulu
Ukwenzeka
🇿🇦 ZU - isiZulu
🇿🇦 ZU - isiZulu
Ukwenzeka
Indlela eyodwa yokwakha izibhalo zesimo esivumayo zexesha elidlule, yileyo esebenzisa isakhiwo esaziwa ngokuthi yi-Participle Yexesha elidlule elisebenzise isimo esivumayo (PPP).
Ngempela, i-PPP ayiyona i-participle yangempela, ngoba ayakhiwa ngqo kwisiseko sexesha. Kunoko, yinto eyakhiwe njengenombolo evela emgqeni womphumela (root) ene-suffix yokuqala -ta noma -na. Ngakho-ke, kuthiwa kwi-grammar yase-India ukuthi leli sifixi siyi-kta.
Umsebenzisi (kartṛ) esimo se-Instrumentalis (tṛtīyā) -- into edlulisiweyo (karman) esimo se-Nominative (prathamā) -- I-Participle Yexesha elidlule elisebenzise isimo esivumayo
Kule meko, i-PPP ihambisana nento edlulisiweyo ngesibalo, isimo, nesifazane.
Akudingeki kube khona umbuso omncane ("ukuba").
Izibonelo:
sādhunā svarga āptaḥ = साधुना स्वर्ग आप्तः = "(Umsingisi wathola indawo yokuhlala) = Umsingisi uthole indawo yokuhlala."
brāhmaṇena devīṣṭā = ब्राह्मणेन देवीष्टा = "(UmBrahman uqede ukukhuleka) = UmBrahman uqede ukukhuleka ngokukhuleka."
Umsebenzisi (kartṛ) esimo se-Nominative (prathamā) -- I-Participle Yexesha elidlule elisebenzise isimo esivumayo
Kule meko, i-PPP ihambisana nomsebenzisi ngesibalo, isimo, nesifazane. I-Participle Yexesha elidlule "elisebenzise isimo esivumayo" inentshisekelo yomsebenzi (active meaning) kumisebenzi engadlulisi (imisebenzi engenasinto edlulisiweyo) kanye nemisebenzi yokuhamba.
Isibonelo:
kṣatriyā nagaraṃ gatā = क्षत्रिया नगरं गता = "Indodakazi ye-Kṣatriya iye edolobheni."
Umsebenzisi (kartṛ) esikhundleni sesithathu (tṛtīyā) -- PPP esikhundleni sokuqala isibalo esisodwa nesilimi esingenalitha
Isibonelo:
kṣatriyeṇa (nagaraṃ) gatam = क्षत्रियेण (नगरं) गतम् = „(Kwaqhubeka) ngumKṣatriya (ngasemgwaqeni) = UmKṣatriya uye (ngasemgwaqeni).“
Ukusebenzisa isithini II kuyinto evamile kakhulu kunokusebenzisa isithini I.
Ngakho-ke, noma i-„Participle Perfekt Passiv“ yamaphoyintshi apheli ngokukhethekile inentshisekelo yokuthi kwenziwe (āpta = „kufinyelelwe (kwenziwe)“) futhi yamaphoyintshi angapheli namaphoyintshi okuhamba inentshisekelo yokuthi kwenziwe (gata = „uye“), kukhona amanye amaphoyintshi lapho i-PPP ingaba nentshisekelo yokuthi kwenziwe nentshisekelo yokuthi kwenziwe:
isib.
gata = गत = „uye“ (okwenziwe); kodwa futhi: gato mārgaḥ = गतो मार्गः = „umgwaqo oye“ (okwenziwe)
āpta = आप्त = „kufinyelelwe“ (okwenziwe), „ufinyelele“ (okwenziwe)
Kukhona izindlela ezilandelayo zokwakhiwa (kumaphoyintshi ngamunye kufanele ufunde i-PPP yakhe!):
(kakhulu) umphumela ophansi
+ -ta
ngokusebenzisa i-vowel -i- ngaphambi: -ita
ngaphandle kwe-vowel: -ta
+ -na
Amagama amadoda athi: -tā, -itā, -nā; isilimi esingenalitha sifana no-phala n.
aniṭ = „ngaphandle (an-) kwesikhombisi esiphambili (-i-) t“ (okungukuthi, ngaphandle kwe-vowel i).
Ngaphandle kwovokali yokuxhuma, i-PPP yakhiwa ngokuvamile emazimpande aphela ngevokali kanye nezinye eziningi, ngaphandle kokuthi kungaboniswa umthetho oqinile ngokuthi kuziphi izakhiwo zamazimpande lapho uvokali wokuxhuma uvame khona noma ungavami khona.
Uluhlu lwamazimpande aniṭ lutholakala ku-Kielhorn, Grammatik § 298.
Izibonelo:
| Impande | I-PPP (kta) |
|---|---|
| bhū 1 P (भू) | bhū-ta (भूत) |
| smṛ 1 P (स्मृ) | smṛ-ta (स्मृत) |
| nṛt 4 P (nṛt-ta) (नृत्त) | nṛt-ta (नृत्त) |
| nī 1 U (नी) | nī-ta (नीत) |
| man 4 Ā (मन्) | ma-ta (*mn-ta) (मत) |
| su 5 U (सु) | su-ta (सुत) |
| gam 1 P (गम्) | ga-ta (< *gm-ta) (गत) |
| ji 1 P (जि) | ji-ta (जित) |
| śru 5 P (श्रु) | śru-ta (श्रुत) |
| kṛ 8 U (कृ) | kṛ-ta (कृत) |
| tan 8 U (तन्) | ta-ta (< *tn-ta) (तत) |
| iṣ 6 P (इष्) | iṣ-ṭa (इष्ट) |
seṭ = sa-iṭ = „ngevokali (sa-) enesuffix (-i-) engaphambili (t)“ (okusho ukuthi ngevokali yokuxhuma i).
Izibonelo:
| Impande | I-PPP (kta) |
|---|---|
| kup 4 P (कुप्) | kup-i-ta (कुपित) |
| khād 1 P (खाद्) | khād-i-ta (खादित) |
| rakṣ 1 P (रक्ष्) | rakṣ-i-ta (रक्षित) |
| vad 1 P (वद्) | ud-i-ta (< *vd-i-ta) (उदित) |
Byakha aniṭ-wakakhiya, lawu alandelayo okuxhumana kwelivokal kufanele aqashelwe. Lawu lawo baluleke kakhulu ekutheni uqonde wonke amafomu eSanskrit.
| 1. k, t, p ngaphambi kwe-voiceless stop (isib. t, th) zihlala zingashintshi: | pt, tt, kt = प्त्, त्त्, क्त् |
| 2. ct iguqulwa ibe yi-kt = क्त्: | muc + ta » muk-ta = मुक्त |
| 3. śt iguqulwa ibe yi-ṣṭ = ष्ट्: | dṛś + ti » dṛṣṭi = दृष्टि dṛś + ta » dṛṣṭa = दृष्ट viś + ta » viṣṭa = विष्ट |
| 4. Voiceless unaspirated stop – ngaphandle kuka-j – ngaphambi kwe-voiceless sound iguqulwa ibe yi-voiceless unaspirated sound efana nayo: | d + t(h) » tt(h) = त्त्, त्थ् (ibalulekile ku-class yesibili ye-present) |
| 5. jt iguqulwa ibe yi-kt noma i-ṣṭ (akukhethiwe!): | yuj + ta » yuk-ta = युक्त yaj + ta » iṣ-ṭa = इष्ट (< *yj-ta) sṛj + ta » sṛṣ-ṭa = सृष्ट sṛj + ti » sṛṣ-ṭi = सृष्टि |
| 6. Voice aspirated stop + voiceless stop » voice unaspirated stop + voice aspirated stop (Umthetho we-Aspirate ka-Bartholomae): | bh-t » b-dh: labh + ta » lab-dha = लब्ध dh-t » d-dh: budh + ta » bud-dha = बुद्ध yudh + ta » yud-dha = युद्ध krudh + ta » krud-dha = क्रुद्ध |
| 7. h-t iguqulwa ibe yi-ḍh ngokwandisa i-i noma i-u ephambili; noma ibe yi-gdh. Ngaphambi kuka-ḍh onjalo, a iguqulwa ibe yi-o, ngokuvamile yi-ā: | dah + ta » dag-dha = दग्ध guh + ta » gūḍha = गूढ (guh 1 (gūhati) „ukuvala”) muh + ta » mug-dha / mūḍha = मुग्ध / मूढ sah + ta » soḍha = सोढ |
budh 4 Ā (budhyate) / 1 U (bodhati), PPP buddha बुध् बुध्यते बोधति बुद्ध : vuka, vuka ekutholeni ulwazi, ukuqonda; PPP buddha 3 uvuke, ngakho Buddha = "lowo ovukileyo" (hayi: lowo ukhanyiswe)

Isith.: गौतमो बुद्धः
(Umthombo wesithombe: Iinkcukacha)
dah 1 P (dahati), PPP dagdha दह् दहति दग्ध : (into) sibhake
sah 1 Ā (sahate), PPP soḍha सह् sahate soḍha : phatha, phatha, phatha ngokuthembeka = uxole
mṛga m. मृग : ilwanyana lasehlathini
mārga m. मार्ग : indlela (iiindlela zazivame ukuba ziindlela zezilwanyana)

Isith.: मार्गः
(Umthombo wesithombe: Iinkcukacha)
api अपि : nangona (ukubekwa emva)
Kwiqela lesi-6 le-Präsens, abagqibi bezakhamizi abaninzi baziindidi zempande ezakha isiseko se-Präsens nge-Nasal infix kunye ne-themavocal a, umzekelo:
muc 6 U (muñcati), PPP mukta मुच् मुञ्चति मुक्त : khulula, khulula, khulula; ukusuka kumjikelo wokuzalwa kwakhona (saṃsāra m.) ukukhulula = ukukhulula
sic 6 U (siñcati), PPP sikta सिच् सिञ्चति सिक्त : nqumla
Kwakhiwo yamagama:
muc: mokṣa m. मोक्ष : ukukhulula, ukukhulula, ukukhulula
sic + abhi-: abhiṣeka m. अभिषेक : ukunqumla inkosi xa ikhethwa, ukukhethwa kwentosi
budh: bodhi m./f. बोधि : ukuvuka (oko kukhokelela kuBuddha okanye uJina ekutholeni ulwazi olukhululayo)

Isith.: महावीरो जिनः
(Umthombo wesithombe: Iinkcukacha)
buddhi f. (budh + -ti) बुद्धि : ukuqonda, isikhungu sokuqonda.
| Umthombo धातु | Isimo esingenhla Esikhathi Esijwayelekile 3. sg. Indikativ यक् लट् | PPP क्त |
|---|---|---|
| aś 5 Ā अश् | aśyate अश्यते | aṣṭa अष्ट |
| āp 5 P आप् | āpyate आप्यते | āpta आप्त |
| as 2 P अस् | — | bhūta भूत |
| bhaj 1 U भज् | bhajyate भज्यते | bhakta भक्त |
| bhū 1 P भू | bhūyate भूयते | bhūta भूत |
| budh 4 Ā / 1 U बुध् | budhyate बुध्यते | buddha बुद्ध |
| dah 1 P दह् | dahyate दह्यते | dagdha दग्ध |
| div 4 P दिव् | dīvyate दीव्यते | dyūta द्यूत |
| dṛś दृश् | dṛśyate दृश्यते | dṛṣṭa दृष्ट |
| gam 1 P गम् | gamyate गम्यते | gata गत |
| grah 9 U ग्रह् | gṛhyate गृह्यते | gṛhīta गृहीत |
| hṛ 1 U हृ | hriyate ह्रियते | hṛta हृत |
| i 2 P इ | īyate ईयते | ita इत |
| iṣ 6 P इष् | iṣyate इष्यते | iṣṭa इष्ट |
| jan 4 Ā जन् | janyate जन्यते | jāta जात |
| ji 1 P जि | jīyate जीयते | jita जित |
| kath 10 U कथ् | kathyate कथ्यते | kathita कथित |
| khād 1 P खाद् | khādyate खाद्यते | khādita खादित |
| kṛ 8 U कृ | kriyate क्रियते | kṛta कृत |
| krudh 4 P क्रुध् | krudhyate क्रुध्यते | kruddha क्रुद्ध |
| kup 4 P कुप् | kupyate कुप्यते | kupita कुपित |
| labh 1 Ā लभ् | labhyate लभ्यते | labdha लब्ध |
| man 4 Ā मन् | manyate मन्यते | mata मत |
| mṛ 6 Ā मृ | mriyate म्रियते | mṛta मृत |
| muc 6 U मुच् | mucyate मुच्यते | mukta मुक्त |
| nī 1 U नी | nīyate नीयते | nīta नीत |
| paś पश् | (dṛśyate) दृश्यते | (dṛṣṭa) दृष्ट |
| pat 1 P पत् | patyate पत्यते | patita पतित |
| prach 6 P प्रच्छ् | pṛcchyate पृच्छ्यते | pṛṣṭa पृष्ट |
| pūj 10 U पूज् | pūjyate पूज्यते | pūjita पूजित |
| rakṣ 1 P रक्ष् | rakṣyate रक्ष्यते | rakṣita रक्षित |
| ram 1 Ā रम् | ramyate रम्यते | rata रत |
| sah 1 Ā सह् | sahyate सह्यते | soḍha सोढ |
| sic 6 U सिच् | sicyate सिच्यते | sikta सिक्त |
| śru 5 P श्रु | śrūyate श्रूयते | śruta श्रुत |
| su 5 U सु | sūyate सूयते | suta सुत |
| svap 2 P स्वप् | supyate सुप्यते | supta सुप्त |
| tyaj 1 P त्यज् | tyajyate त्यज्यते | tyakta त्यक्त |
| uch उछ् | — | uṣita उषित |
| vad 1 P वद् | udyate उद्यते | udita उदित |
| vas 1 P वस् | uṣyate उष्यते | uṣita उषित |
| vadh वध् | vadyate वद्यते | hata हत |
| yaj 1 U यज् | ijyate इज्यते | iṣṭa इष्ट |
| yudh 4 Ā युध् | yudhyate युध्यते | yuddha युद्ध |
A) Yakha izitatimende zokusebenza ngokudabuka (Passive) zokuphela kwesikhathi, kusuka ezitatimendweni zokusebenza (Active) ze-Lektion 7, Imisebenzi A, kuma-verb angasebenzi (intransitive) nama-verb enyakazo, yakha izitatimende zokusebenza zokuphela kwesikhathi.
B) Yakha ama-PPP alandelayo kuma-verb forms we-Lektion 10, Imisebenzi A. Qaphela ukuthi ifomu efana no-sṛjati line-PPP ezintweni ezintathu zokulondolozwa (gender).
C) Guqula izitatimende ze-Lektion 10, Imisebenzi C, zibe zokusebenza ngokudabuka (Passive) zokuphela kwesikhathi.