Luento 32

32.1. Menneisajan aikamuodot

Vanhemmassa sanskritkirjallisuudessa ja kotimaisten grammatikkojen keskuudessa menneisajan kolmea aikamuotoa eritellään käytössä selkeästi:

• aoristi (लुङ् , अद्यतनी) tarkoittaa joko yksinkertaisesti toiminnan suorittuneisuutta tai sitä, mikä on tapahtunut kuluvan päivän aikana, eli lähellä olevaa menneisyyttä
• imperfekti (लङ्) tarkoittaa sitä, mikä on tapahtunut ennen kuluvaa päivää, eli kaukaisempi menneisyys
• perfekti (लिट्) tarkoittaa samoin kuin imperfekti kaukaista menneisyyttä, mutta sitä käytetään poikkeuksellisesti vain sellaisiin tapahtumiin, joita puhuja ei ole itse nähnyt

Klassisessa sanskritinkielessä näitä kolmea menneisyyden aikamuotoja käytetään merkityserojen puuttuessa (poikkeus: भारवि'n runollinen teos किरातार्जुनीय).

32.2. Imperfektiiiiii (लङ्)

Muodostus:

Augment a- + preesensin vartalo + sekundääripäätteet

Kolmas persoona singularissa Parasmaipada-imperfektissä muodostetaan vahvasta preesensvarresta athemaattisissa vartaloissa, kaikki muut muodot heikosta preesensvarresta.

Imperfektiiiiiissa on vain indikatiivi.

Esimerkit:

भू 3. sg. Impf. P. अभवत् (a-bhava-t)

सु

• 3. sg. Impf. P. असुनोत् (a-suno-t)
• 3. pl. Impf. P. असुन्वन् (a + sunu + an)

32.3. Säännöt augmentin käytölle

1. Jos augmenti a- edelt vokaalilla alkavaa juurta, niin augmentti ja juuren alkuäänteytyminen sulautuvat juurvokaalin वृद्धि:ksi.

Esimerkit:

	3. sg. imperfekti	3. pl. imperfekti
इष्	ऐच्छत् (a- + iccha-t)
इ	ऐत् (a- + e + t)	आयन् (a + i + an)
आस्	आस्त (a + ās-ta)

2. Jos preverbet ovat juuren edellä, Augment a- tulee preverbien jälkeen välittömästi ennen juorta.

Esimerkit:

	3. sg. imperfekti
आगम्	आगच्छत् (ā + a + gaccha-t)
संगम्	समगच्छत् (sam-a-gaccha-t)
उपगम्	उपागच्छत् (upa + a + gaccha-t)
उपागम्	उपागच्छत् (upa + ā + a + gaccha-t)

32.4. Imperfektiiiiii muodostuksen esimerkit

Muotojen muodostuksen demonstroimiseksi tässä muodostetaan myös ātmanepada-muotoja parasmaipada-juurille! Nämä keinotekoiset muodot ovat välissä < >.

32.4.1. Teemalliset preesensluokat

Preesensklasse	Juuri धातु	3. sg. P.	3. pl. P.	3. sg. Ā.	3. pl. Ā.
1.	भू	अभवत्	अभवन्	अभवत	अभवन्त
4.	नृत्	अनृत्यत्	अनृत्यन्	अनृत्यत	अनृत्यन्त
6.	विश्	अविशत्	अविशन्	अविशत	अविशन्त
10. / Kaus.	चुर्	अचोरयत्	अचोरयन्	अचोरयत	अचोरयन्त
Passiivi	गम्	अगम्यत	अगम्यन्त

32.4.2. Athemaattiset preesensluokat

Preesensklasse	Juuri धातु	3. sg. P.	3. pl. P.	3. sg. Ā.	3. pl. Ā.
2.	द्विष्	अद्वेट् (adveṣṭ > adveṣ > adveṭ)	अद्विषन् अद्विषुर्	अद्विष्ट	अद्विषत
2.	दुह्	अधोक् (a + doh + t > adogdh > adhok)	अदुहन्	अदुग्ध	अदुहत
2.	इ	ऐत्	आयन्
2.	हन्	अहन् (aus *ahant)	अघ्नन्
2.	स्तु	अस्तौत् अस्तवीत्	अस्तुवन्	अस्तुत	अस्तुवत
2.	अस्	आसीत्	आसन्
5.	सु	असुनोत्	असुन्वन्	असुनुत	असुन्वत
5.	आप्	आप्नोत्	आप्नुवन्	आप्नुत	आप्नुवत
8.	तन्	अतनोत्	अतन्वन्	अतनुत	अतन्वत
8.	कृ	अकरोत्	अकुर्वन्	अकुरुत	अकुर्वत
7.	युज्	अयुनक् (a-yunaj + t > ayunakt > ayunak)	अयुञ्जन्	अयुङ्क्त (a-yuñj + ta)	अयुञ्जत
7.	रुध्	अरुणत् (a-ruṇadh + t > aruṇaddh > aruṇat)	अरुन्धन्	अरुन्द्ध	अरुन्धत
9.	क्री	अक्रीणात् (a-krīṇā-t)	अक्रीणन् (a-krīṇ-an)	अक्रीणीत (a-krīṇī-ta)	अक्रीणत (a-krīṇ-ata)

32.5. Sanalista

अग्र n.: kärki, äärimmäinen pää

मही f.: maa, perusta ja pohja (sanm.: "suuri")

एकदा

श्रम् श्राम्यते

श्रमिष्यते
श्रम्यते
श्रमयति
श्रान्त
श्रमित्वा । श्रान्त्वा
-श्रम्य
श्रमितुम्

पार्श्व

चूत

Kuva: चूतः
Mangopuu, Kanpur.
(Kuv lähde: Tiedot)

तरु वृक्ष

पचेलिम

स्पृहा

परम्

रुह् रोहति

रोक्ष्यति
रुह्यते
रोहयति । रोपयति
रूढ
-रुह्य
रोढुम्

ग्रह् गृह्णाति

ग्रहीष्यति (!)
गृह्यते
ग्राहयति
गृहीत
-गृह्य
ग्रहीतुम् (!)

वानर कपि

Kuva: वानराः
Apinat (rhesusmakakit) Delhissä.
(Kuv lähde: Tiedot)

लोक् लोकयति

लोकयिष्यति
लोक्यते
लोकित
-लोक्य
लोकितुम्

प्रहर्ष

कति

उपल

Kuva: उपलाः
Kivimurskauspaikka Punen eteläpuolella, Maharashtra.
(Kuv lähde: Tiedot)

लक्ष्य

Kuva: लक्ष्यम्
Kohdintaistelu / nuolikuva, Karnataka.
(Kuv lähde: Yksityiskohdat)

क्षिप् क्षिपति

क्षेप्स्यति
क्षिप्यते
क्षेपयति
क्षिप्त
-क्षिप्य
क्षेप्तुम्

चि चिनोति

चेष्यति
चीयते
चाययति
चित
-चित्य
चेतुम्

Kuva: चितं गोमयं दहति
Palava lehmänlanta-levy Rajasthanissa.
(Kuv lähde: Yksityiskohdat)

चि अव

प्रति

अहो

कौशल कुशल

Kuvitus: कौशलम्
Mehni-maalaukset käsissä Mumbain kaupungissa.
(Kuv lähde: Yksityiskohdat)

32.6. Harjoitus

A) Määritä seuraavat verbin muodot ja muodosta persoonan, numeruksen ja genus verbis -vastaavat imperfektimuodot:

1. हरि्ष्यन्ते
2. घातयति
3. विहन्ति
4. घ्नन्ति
5. विस्मर्यते
6. प्रस्थास्यन्ते
7. प्रस्तुते
8. स्रक्ष्यन्ति
9. सेक्ष्यन्ति
10. श्रूयते
11. शक्नोति
12. वर्त्स्यन्ति
13. वसते
14. वत्स्यन्ति
15. वदति
16. प्रवक्ति
17. वेशयन्ते
18. लुभ्यन्ति
19. उपलप्स्यन्ते
20. रुन्द्धे
21. रोदिति
22. रक्षन्ति
23. युध्यन्ते
24. युञ्जते
25. युजन्ति
26. म्रियते
27. विमोचयन्ति
28. मंस्यन्ते
29. मोहिष्यति
30. भवति
31. भुनक्ति
32. भिनत्ति
33. भञ्जन्ति
34. भजते
35. ब्रूते
36. विजेष्यन्ते
37. जायन्ते
38. छिन्त्ते
39. आचरन्ति
40. चोर्यन्ते
41. आगमिष्यन्ति
42. कामयन्ते
43. खादन्ति
44. विक्रेष्यते
45. संस्करोति
46. क्रुध्यन्ति
47. एषयन्ति
48. संयन्ति
49. समास्ते
50. व्यङ्क्ते
51. सन्ति
52. अस्यन्ति
53. अश्नाति
54. अश्नुते
55. प्राप्स्यन्ति
56. अदन्ति
57. प्रभोत्स्यन्ते
58. बध्नाति
59. प्रक्ष्यन्ति
60. पुनाति
61. पान्ति
62. पास्यन्ति
63. पद्यते
64. पातयति
65. पक्ष्यन्ति
66. नर्तिष्यति
67. आनेष्यन्ति
68. द्वेष्टि
69. द्रक्ष्यन्ति
70. दूषयन्ति
71. उपदेक्ष्यन्ति
72. धक्ष्यति
73. तनोति
74. प्रजानीते
75. जीवन्ति

B) Käännä ja ratkaise sanskritinkieliset yhdyssanat:

आसीत्क्षत्रिय उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवान् । स जनेन्द्राग्रे ऽतिष्ठत् । स देवानयजतारीनजयज्जनानपानमहापुण्यमकरोत् । तस्मान्मृत्वा देवलोके पुनर्भवमलभत ॥१॥

ब्राह्मणो महानगरे ऽवसत् । स पुत्रमागमय्यावक् । ब्राह्मणपुत्रो वेदं गुरावधीयीतेति । तच्छ्रुत्वा स पुत्रो ऽध्ययनाय गुरुमैत् । गुरुगृहे प्रविश्य गुरुमुपातिष्ठद्गुरुश्च तं पुत्रम् ब्राह्मणमपृच्छत् । ततस्तेन पुत्रेणान्नमादयत् ॥२॥

राम आचार्यमुपसंगम्य वचनमब्रवीत् ॥३॥

ब्राह्मणा वेदमध्यैयन् चाध्यापयंश्च देवांश्चायजन्नयजन्त च क्षत्रियाः श्रुतिमध्यै vielä जनानरक्षन्महीमभुञ्जन्देवानयजन्त वैश्या वेदमध्यैयन् देवानयजन्ताक्रीणन्व्यक्रीणत च द्विजदासास्तु शूद्रा आसन् ॥४॥

बुद्धपुत्राः सत्यमाजानन्दुःखमरुन्धन्मोक्षं प्राप्नुवन् । बुद्धपुत्र इति बुद्धमार्गभिक्षुरुच्यते ॥५॥

Kuva: बुद्धपुत्र इति बुद्धमार्गभिक्षुरुच्यते
Buddhalainen munkki Sri Lankassa.
(Kuv lähde: Tiedot)

32.7. Joululomien aikainen toistoharjoitus

Huomautus: tätä pidettiin alun perin Tübingenin yliopistossa kunkin talviviikon aikana. Luentokerrassa 32 kahden viikon joululoma alkoi.

A) Määritä ja käännä seuraavat sanat:

1. देवस्य
2. उषितायाः
3. लप्स्यन्ते
4. गुरौ
5. भाव्यते
6. अग्नये
7. मोक्तुम्
8. वितत्य
9. स्मृत्यै
10. देवताः
11. ब्रवीति
12. प्रक्ष्यन्ति
13. पततः
14. पत्स्यन्ते
15. आसते
16. महान्ति
17. घ्नता
18. आययन्ति
19. एषिता
20. आनाय्य
21. अनृताय
22. पूजया
23. प्रश्नेभ्यः
24. धक्ष्यन्ति
25. मृगान्
26. बोधिम्
27. गुणैः
28. सन्ति
29. यन्ति
30. क्रियते
31. विगत्य
32. चरित्वा
33. पीते
34. अन्नानि
35. जलम्
36. वक्ति
37. उक्तिः
38. अर्धात्
39. अर्थेन
40. स्तूयन्ते
41. श्रोष्यति
42. स्रष्टुम्
43. पशुम्
44. स्तुतीः
45. अरयः
46. जात्या
47. जाताम्
48. देक्ष्यति
49. दर्शितः
50. दुष्टाः
51. द्विजातीन्
52. मृत्योः
53. दुग्धानाम्
54. दिष्टिभिः
55. मात्रायाम्
56. अत्ति
57. जायन्ते
58. जीयन्ते
59. जयन्ति
60. जनयन्ति
61. प्रभृतेः
62. उपतिष्ठन्ति
63. स्थित्याम्
64. भिक्षुषु
65. पक्त्वा
66. योद्धुम्
67. मारयित्वा
68. धेन्वा
69. मंस्यन्ते
70. इज्यते
71. प्रोद्य
72. लम्भयति
73. स्थापिताभिः
74. शक्तिभ्यः
75. अलम्
76. हेतून्
77. प्रतिमासु
78. यस्याः
79. हि
80. तस्मिन्
81. ह्रियन्ते
82. अधिकृतेषु
83. अध्यापयति
84. वाचयन्ति

B) Harjoitus sandhiin: Aseta seuraaviin lauseisiin sulkuihin annetut sanat. Kiinnitä erityistä huomiota sandhiin:

१. रामो ग्रामात् ... (द्वितीया विभक्तिः) ... गच्छति । (नगर । आर्यग्राम । महानगर । शत्रुग्राम । जयनगर । लोकेश्वरनगर । कविगृह )

२. जयन् ... (प्रथमा विभक्तिः) ... अरीन्हन्ति । (इन्द्रशत्रु । शत्रु । जितशत्रुक्षत्रिय । लोकेश्वर । तद्गुणशूर । देवता)

३. न हि पुण्यवन्तस्ते ... (प्रथमा विभक्तिः) ... । (अरि । आर्यशत्रु)

४. देवता ... (तृतीया विभक्तिः) ... आद्यते । (ऋषि (एकवचने बहुवचने च) । इन्द्रदेवी)

५. ब्राह्मणस् ... (सप्तमी विभक्तिरेकवचने बहुवचने च) ... एति । (नगर)

६. रामो गृहे ... । (आस् । इ । वस्)

७. शूरेण ... (प्रथमा विभक्तिः) ... जीयते । (अरि । इन्द्रशत्रु । उक्तानृतनर । एष नर)

८. कविना... (प्रथमा विभक्तिः) ... स्तूयन्ते । (आर्यदेव । इन्द्रादिदेव)

९. रामस् ... (द्वितीया विभक्तिः) ... गच्छति । (कवि । गृह । आर्यग्राम । अरिनगर । सुखता । तन्नगर । शूद्रग्राम । चन्द्रकीर्ति । ट्युबिङ्गन्नगर)

C) Käännä sanskritiksi:

1. Kun poika on syntynyt, brahmaninainen lähettää palvelijan brahman luo. Brahma kutsuu tämän palvelijan sisään ja kysyy sitten pojalta. Palvelija sanoo, että poika voi hyvin. Kun hän on kuullut tämän, brahma iloitsee.

2. Pyhä on kärsinyt (hänelle) tehdyn pahan.

3. Moraalisuus on miehen koriste.

4. Voimakkaat soturit ovat menneet brahman kylään.

5. Tyttö itkee.

6. Ei ole sairautta kuin nautinto, ei ole vihollista kuin hämmennys, ei ole tulta kuin viha, ei ole onnea kuin tieto.

7. Jumalattaren suojelema mies on onnellinen.

8. Millä tuulella pilvi laskee vettä (वारि n.), tuolla tuulella oppinut liikuttaa varjoaan.

9. Ei ole olemassa kastien, elämänvaiheiden jne. hedelmällisiä toimia.

10. Uudelleensyntymien kiertokululla ei ole alkua.

11. On aika omistautua ruokailulle.

12. Dronapadan vastaanotto.

13. Taivaan tähden ihmiset tekevät ansioituneita tekoja.

14. Mies, joka ylpeydestä, ahneudesta, vihanhoidosta tai pelosta vääristelee tuomiota, menee helvettiin.

15. Rāma meni opettajan käskystä kylästä kaupunkiin, astui pyhän miehen taloon, kumarsi nöyrästi pyhimyksen edessä ja sanoi: "Lopeta viha!"

16. Hänen yhteytensä niihin, jotka ovat kasvaneet tiedoissa, olkoon aina olemassa, jotta hänen kasvatuksensa/hyvä käytöksensä kasvaisi. (Tämä) siksi, että kasvatus/hyvä käytös on kuin jalokivi tälle (yhteydelle näihin).

17. Kun opettaja seisoo, pojan ei saa istua.

18. Ei ole parempaa turvaa kuin Rāma.

19. Viṣṇumitra lähettää Rāman lähettämään Govindan kylään.

20. Govinda antaa Devadatan keittää riisiä.

21. Aarioiden dharma on, että nuoret brahmanit opettelevat Vedan ja Smṛtin osia toistuvasti.

22. Opettaja opetti pojille Vedan ja meni sitten taloon.

23. Mikä amuletti suojasi tyttöä?

24. Totuus on maailman lyhty.

25. Ken omistavat nämä talot?

26. Kaikkien dharmma on: vahingoittamattomuus, totuus, puhtaus, kateuden puuttuminen, pahantahtoisuuden puuttuminen ja kärsivällisyys.

27. Kṣatriyat, jotka ovat voittaneet vihollisensa, istuvat talossa.

28. Hän on (oikea) vaimo, joka puhuu rakkautta; mutta hän on (aito) poika, joka elää. Hän elää, jolla on hyviä ominaisuuksia; hän elää, jolla on dharmma.

29. Jumalten ruhten voittavat naishaarit, Indran viholliset. (Passiivi)

30. Teon jooga on asketismi (tapas n.), (Veda)rukous, palveleminen HERRALLE. Se edistää meditatiivista syvyyttä ja kleśasien heikentämistä.

31. Ruokailu, uni, pelko ja parittelu: nämä ovat ihmisten ja eläinten yhteisiä piirteitä. Dharmassa (on) nimittäin niiden erottava erityispiirre. Dharmaa hylättyään ne ovat eläinten (instr.) kaltaisia.

32. Ihmiset syntyvät kuolleikseen.

33. Helvetit ovat pahuuden vuoksi. Pahalla on alkunäkö köyhyys. Köyhyys syntyy antamatta jättämisestä.

34. Kṣatriyoiden dharma on, että kṣatriyat suojelevat ihmisiä vihollisilta.

35. Siksi kolme (tisras) tiedettä ovat hallitsevat Juurina. Hallinta, jolla on kasvatus/hyvä käytös juurena, tuo olentoille (प्राणभृत्) hyötyä ja turvallista omaisuutta.

36. Pahat ihmiset eivät kuuntele (oikein), kun opettaja puhuu dharmasta.

37. Tälle Rāmalle kunnia!

38. Korkea-arvoinen Hari on minun tieni/tarkoitukseni, joka lähetti vihollisensa taivaaseen, antoi omilleen ymmärtää Vedan merkityksen, antoi jumalille kuolemattomuusruokaa syötäviksi, opetti luojaan (विधि) Vedan ja asetti maan veteen (vakaasti).

39. Viṣṇu ilmestyy omilleen palvojille.

40. Hallitsematon reglementti aiheuttaa kalojen normin.

41. Joka omistaa rikkauksia, hänellä on ystäviä; jolla on rikkauksia, hänellä on sukulaisia; joka omistaa rikkauksia, se on mies (पुमान् nom. sq.) maailmassa; joka omistaa rikkauksia, hän nimittäin on oppinut mies.

42. Tuli, joka polttaa kuolleen, polttaa myös hyvän lesken.

43. Brahminin palvelijainen on keittänyt ruoan ja syö sen (nykyään).

44. Nyt riittää!

45. Tämä hedelmä riittää hänelle ruoaksi.

46. Sisin temppelihuone on jumalan kuvan talo.

47. Varas vapautuu varkauksesta rangaistuksen tai armahduksen kautta. Jos kuningas (राजा nom. sg.) ei rankaise varasta, hän saa varkaan syyllisyyden.

48. Koska hän on tehnyt virheen uhriin, brahmani ei ole ansaitseva vastaanottaa rikkauksia.

49. Kun aloitusriitti on suoritettu, hänen tulee omaksua Veda ja filosofia oppineilta sekä taloustiede osastojen johtajilta (उपयुज्).

50. Vaiśyadharma on, että vaiśyat elävät kaupankäynnillä ja myymisellä. Koska näin on, vaiśyapojat ostavat ja myyvät.

51. Sanokaa totta, sanokaa miellyttävää; älkää sanoko epämiellyttävää totta, älkää myöskään sanokko epämiellyttävää epätotuutta. Tämä on ikuinen dharma.

52. Hyvää matkaa!

Kuv.: पुनर्दर्शनाय
Intialainen tervehdys / hyvästely.
(Kuvälähde: Yksityiskohdat)

32.8. Toistoharjoitus

Käännä ja määritä seuraavat sanamuodot:

1. अदुग्ध
2. स्युः
3. शूद्रायै
4. धेन्वाम्
5. दास्याः
6. आस्त
7. आनक
8. साध्वीः
9. प्राजानत
10. अद्युः
11. आसीत्
12. हरौ
13. यस्याः
14. सता
15. तासु
16. तन्वीत
17. अकुरुत
18. आगमय्य
19. ताः
20. क्रेष्यन्ति
21. वसन्तानाम्
22. अतन्वत
23. अध्यैयन्
24. गुर्व्यै
25. हराय
26. हारयत्
27. आहारयत्
28. हेतुभिः
29. धर्मवतः
30. एनया
31. तस्याम्
32. वेक्ष्यति
33. अद्विषुः
34. शक्तयः
35. आगमेभ्यः
36. व्यघ्नन्
37. भिन्दीरन्
38. भगवते
39. यत्सु
40. रोत्स्यन्ती

32.9. Käännösharjoitus

एकदा कश्चिद्वृद्धो ग्रामन्तरं गच्छन्पथि श्रान्तो ऽभवत् ।
अतः स विश्रमाय पार्श्वस्थितस्य चूततरोर्मूलमग्च्छत् ॥
तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलान्यवर्तन्त ।
वृद्धस्य तेषु स्पृहा जाता ।
परं स वृक्षमारुह्य तानि ग्रहीतुं नाशक्नोत् ॥
दिष्ट्या तस्मिन् तरौ केचिद्वानराः फलानि खादन्तः स्थिताः ।
तानवलोक्य वृद्धः प्रहर्षं गतः ।
स किमकरोत् ।
स कतिचिदुपलानादाय वानरांल्लक्ष्यीकृत्य प्राक्षिपत् ।
वानराः कुपिताः कानिचित्फलान्यवचित्य वृद्धं प्रति प्राक्षिपन् ।
वृद्धः सहर्षं तान्यादाय स्वाभीष्टदेशं गतः ॥
अहो वृद्धस्य कौशलम् ॥

(teoksesta: संस्कृतबालादर्श)

Selitykset:

पथि lokatiivi yksikössä sanasta पथ् m. "tie" (epäsäännöllinen deklinaatio)

लक्ष्यीकृ च्विऽ-pääte अन् लक्ष्य + कृ: tehdä jokin लक्ष्य:ksi, mikä ei aiemmin ollut लक्ष्य

आदाय Akkusatiivi आ-दा (3. preesensluokka) "ottaa"

Kuv.: तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलान्यवर्तन्त
Apinat mangopuissa.
(Kuv lähde: Tiedot)