Lektion 10

10.1. The Passive Sentence

Skeem:
(Tegevuse sooritaja - kartṛ - instrumentaalis (tṛtīyā)) - (otsene objekt - karman - nominatiivis) - passiivne tegusõnavorm

z.B. brāhmaṇena deva ijyate = ब्राह्मणेन देव इज्यते = "Ein Brahmane verehrt einen Gott mit einem Opfer" (wörtlich: "Ein Gott wird von einem Brahmanen mit einem Opfer verehrt.")

This sentence is completely (!) semantically identical to the sentence:
brāhmaṇo devaṃ yajati / yajate = ब्राह्मणो देवं यजति / यजते

Passiivlauses seisab tegevuse sooritaja (kartṛ) instrumentaalis (tṛtīyā f. "kolmas käändelõpp") ja otsene objekt (karman n.) nominatiivis (prathamā f.).
Passiivlausetel, milles tegevuse sooritajat ei ole täpsustatud, on tavaliselt umbisikuline tähendus ("keegi"):
nt. ijyate = इज्यते "Ohverdatakse" (sõna-sõnalt: "seda austatakse ohvriga").

Even if the corresponding active sentence would contain an accusative (dvitīyā) of the goal, this can be put into the nominative (prathamā) in the passive sentence:

Aktiivlausele rāmo grāmaṃ gacchati = रामो ग्रामं गच्छति = "Rāma läheb külla." vastavad passiivlaused:
rāmeṇa grāmaṃ gamyate = रामेण ग्रामं गम्यते
alternatiivselt: rāmeṇa grāmo gamyate = रामेण ग्रामो गम्यते

Intransitiivsed tegusõnad (tegusõnad ilma otsese objektita) esinevad sageli passiivkonstruktsioonides, eriti ka viisakates palvetes:
praviśyatām = प्रविश्यताम् = "Võib sisse astuda = Palun astuge sisse = Sisse!"
niṣadyatām = निषद्यताम् = "Võib istuda = Palun istuge = Palun võtke istet"

Sanskrit passive constructions are extremely frequent: the passive is also easier to form than e.g. numerous present stems.

Sanskrit passive sentences generally should not be rendered in German by a passive sentence, as the German passive has a completely different stylistic function.

10.2. The Instrumental (tṛtīyā f. = तृतीया = "third case ending")

Instrumentaali (tṛtīyā) regulaarsed lõpud:
Ainsus: -ā
Mitmus: -bhis

Regelmässige Bildungen:

	Instrumentalis Singular	Instrumentalis Plural
Feminina auf -i śruti श्रुति	śruty-ā श्रुत्या	śruti-bhis श्रुतिभिस्
Feminina auf -ī devī देवी	devy-ā देव्या	devī-bhis देवीभिस्
Feminina auf -u dhenu धेनु	dhenv-ā धेन्वा	dhenu-bhis धेनुभिस्

Irregular formations (Singular):

	Instrumentalis Singular	Instrumentalis Plural
Maskulina auf -i kavi कवि	kavi-n-ā कविना	kavi-bhis कविभिस्
Maskulina auf -u paśu पशु	paśu-n-ā पशुना	paśu-bhis पशुभिस्
Feminina auf -ā devatā देवता	devat-ay-ā देवतया	devatā-bhis देवताभिस्

Masculine and Neuter on -a (irregular in singular and plural):

	Instrumentalis Singular	Instrumentalis Plural
Maskulina auf -a deva देव	devena देवेन	devais देवैस्
Neutra auf -a phala फल	phalena फलेन	phalais फलैस्

Fragepronomen kim:

	Instrumentalis Singular	Instrumentalis Plural
Maskulinum / Neutrum	kena केन	kais कैस्
Femininum	kayā कया	kābhis काभिस्

Demonstrativpronomina:

Pronomen	Genus	Instrumentalis Singular	Instrumentalis Plural
tad "he, she, it; the, the, the" (mentioned) तद्	M/N	tena तेन	tais तैस्
	F	tayā तया	tābhis ताभिस्
etad "this, this, this" (very close to the speaker) एतद्	M/N	etena / enena एतेन / एनेन	etais एतैस्
	F	etayā / enayā एतया / एनया	etābhis एताभिस्
idam "this, this, this" (close) इदम्	M/N	anena / enena अनेन / एनेन	ebhis एभिस्
	F	anayā / enayā अनया / एनया	ābhis आभिस्

10.2.1. Instrumentaali (tṛtīyā = तृतीया) kasutamisest

Instrumentaal (tṛtīyā) vastab peamiselt küsimustele:
Mille läbi?
Millega?
Kellega?

See seisab

1. passiivlausetes: tegevuse sooritaja (kartṛ) instrumentaalis
2. näitamaks vahendit või tööriista, millega midagi teostatakse
3. näitamaks teed, mida mööda keegi kuhugi jõuab
4. väljendamaks ühendust, liitu, kaasasolekut
5. postpositsioonide puhul tähenduses "koos, koos"; nt. saha = सह = "koos" :brnt.:br brāhmaṇena saha = ब्राह्मणेन सह = "koos braahmaniga"

Instrumentaali (tṛtīyā) edasised kasutusviisid järgnevad hiljem.

10.3. The so-called Cerebralization Law for -n- (a word sandhi)

A -n-, followed by a vowel or n, m, y, v, is replaced by -ṇ-, if ṛ, ṝ, r, ṣ precede the -n- in the word or no other sound than vowels, gutturals, labials, y, v, h or Anusvāra stands between these sounds and the following -n- in the word.

Deshalb:

	Instrumentalis Singular
guru गुरु	guruṇā गुरुणा
śūdra शूद्र	śūdreṇa शूद्रेण
īśvara ईश्वर	īśvereṇa ईश्वरेण
kṣatriya क्षत्रिय	kṣatriyeṇa क्षत्रियेण
naraka नरक	narakeṇa नरकेण

Nii on seletatav ka -ṇ- järgmistes sõnades:

śravaṇa श्रवण

śṛṇoti शृणोति

kāraṇa कारण

brāhmaṇa ब्राह्मण

10.4. Passiiv, indikatiivi olevik (yak = यक्)

Bildung:
(usually) weak-grade root + -ya- + Ātmanepada ending

z.B.

Wurzel धातु	3. sg. Pass. Präs. Indik. यक् लट्	3. pl. Pass. Präs. Indik. यक् लट्
nī 1 U (nayati)	nīyate (नीयते) "er wird geführt"	nīyante (नीयन्ते)
man 4 Ā (manyate)	manyate (मन्यते) "er wird gedacht"	manyante (मन्यन्ते)
viś 6 P (viśati)	viśyate (विश्यते) "es wird betreten"	viśyante (विश्यन्ते)

Note that for verbs of the 4th present class, the Ātmanepada and the passive have identical forms! Whether it is Ātmanepada or passive in this case can only be inferred from the sentence structure.

10.4.1. Special rules for forming the passive

1. Roots ending in -i or -u lengthen their vowel before the passive suffix -ya-:

• ji 1 P: jīyate, jīyante :brजीयते, जीयन्ते
• śru 5 P: śrūyate, śrūyante :brश्रूयते, श्रूयन्ते
• su 5 U: sūyate, sūyante :brसूयते, सूयन्ते

2. Roots with -a- between consonants (except nasals, y, r, v) remain in the strong grade:

• labh 1 Ā: labhyate, labhyante :brलभ्यते, लभ्यन्ते

3. Some roots form their passive in the strong grade (or in the ablaut grade of the present stem):

• āp 5 P: āpyate, āpyante :brआप्यते, आप्यन्ते
• khād 1 P: khādyate, khādyante :brखाद्यते, खाद्यन्ते
• smṛ 1 P: smaryate, smaryante :brस्मर्यते, स्मर्यन्ते

4. Weak grade of verbs beginning with ya, va, ra, or where these sounds follow another consonant (Samprasāraṇa = सम्प्रसारण):

| Root:brधातु । Weak grade:brसम्प्रसारण । Passive:brयक् ।
| :--- | :--- | :--- | -> | :--- | :--- | :--- |
| yaj 1 U:brयज् । *yj » ij | ijyate :brइज्यते:br ijyante :brइज्यन्ते । -> | yaj 1 U:brयज् । *yj » ij | ijyate :brइज्यते:br ijyante :brइज्यन्ते ।
| vad 1 P:brवद् । *vd » ud | udyate :brउद्यते:br udyante :brउद्यन्ते । -> | vad 1 P:brवद् । *vd » ud | udyate :brउद्यते:br udyante :brउद्यन्ते ।
| prach 6 P:brप्रच्छ् । *prcch » pṛcch | pṛcchyate :brपृच्छ्यते:br pṛcchyante :brपृच्छ्यन्ते । -> | prach 6 P:brप्रच्छ् । *prcch » pṛcch | pṛcchyate :brपृच्छ्यते:br pṛcchyante :brपृच्छ्यन्ते ।

The traditional indigenous designation for this formation of the weak grade in verbs with ya or va is Samprasāraṇa (नपुंसकम् = सम्प्रसारण).

5. Lõpp-ṛ pärast ühte konsonanti asendatakse -ri--ga enne passiivliidet -ya-:

• kṛ 8 U: kriyate, kriyante :brक्रियते, क्रियन्ते
• Kuid: smṛ 1 P: smaryate :brस्मर्यते

6. Mõnel -an-iga lõppeval tüvel on alternatiivselt kaks passiivtüve moodustust:

• üks -an-ya
• üks -ā-ya- (pikk ā on hüpoteetilise pika nasaali esindaja)

nt. tan 8 U.

• tan-ya-te, tan-ya-nte :brतन्यते, तन्यन्ते
• tā-ya-te, tā-ya-nte :brतायते, तायन्ते (pärit *tn-ya-nte)

10.5. Wortliste

Õppige järgmised sõnad:

gṛha n. गृह : Haus
grāma m. ग्राम : Dorf
nagara n. नगर : Stadt

For city and village life, see Basham, Wonder, Ch. 6.

yajña m. यज्ञ : Opfer

In India, the sacrifice is primarily a veneration of the deity as a guest. By this, one obligates the deity.

Wortbildung: yaj 1 U + kṛt-Suffix -na-.

puṇya n. पुण्य : gutes Werk, Verdienst

By which one earns well-being and good rebirths.

pāpa n. पाप : Übeltat, Böses (Gegensatz zu puṇya)
satya n. सत्य : Wahrheit

In India, magic power was attributed to the true word; indeed, the entire cosmic order is maintained and created by the true word. For this important concept, see the fundamental work:

nt. tan 8 U.

• tan-ya-te, tan-ya-nte :brतन्यते, तन्यन्ते
• tā-ya-te, tā-ya-nte :brतायते, तायन्ते (pärit *tn-ya-nte)

10.5. Wortliste

Õppige järgmised sõnad:

gṛha n. गृह : Haus
grāma m. ग्राम : Dorf
nagara n. नगर : Stadt

For city and village life, see Basham, Wonder, Ch. 6.

yajña m. यज्ञ : Opfer

In India, the sacrifice is primarily a veneration of the deity as a guest. By this one obligates oneself to the deity.

Wortbildung: yaj 1 U + kṛt-Suffix -na-.

puṇya n. पुण्य : gutes Werk, Verdienst

By which one earns well-being and good rebirths.

pāpa n. पाप : Übeltat, Böses (Gegensatz zu puṇya)
satya n. सत्य : Wahrheit

In India, magical power was attributed to the true word; indeed, the whole cosmic order is maintained and created by the true word. For this important concept, see the fundamental work:

Lüders, Heinrich (1869–1943): Varuna / Heinrich Lüders. Herausgegeben aus dem Nachlass von Ludwig Alsdorf. - Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht. -- Bd. 2: Varuna und das Ṛta. -- 1959. -- XXIII S., S. 340 - 764

Joonis: वरुणः

(Pildi allikas: Details)

anṛta n. अनृत : Unwahrheit, Lüge (Gegensatz zu satya)

Wortbildung an- („un-“) + ṛta n.

ṛta ist ein zentraler Begriff im Veda, dessen Übersetzung umstritten ist: „Wahrheit“ (Lüders, Thieme), „Ordnung“ (Renou).

ṛṣi m. ऋषि : vedischer Weiser, Verfasser vedischer Lieder

Nende ṛṣide nimed on mainitud Brāhmaṇates ja ka Veedade eraldi loendites. Kõik braahmanid tuletavad oma päritolu sellistest ṛṣidest, kelle järgi on nimetatud nende gotra (गोत्र). Mõiste gotra kohta vaata Basham, Wonder, ptk. 5.

Joonis: विश्वामित्रः

(Pildi allikas: Details)

vad 1 P (vadati) वद् वदति : ütlema, rääkima
prach 6 P (pṛcchati !) प्रच्छ् पृच्छति : küsima (kelleltki: akusatiiv; millegi kohta: akusatiiv)
saha सह : koos, üheskoos (ka "võitlema kellegagi" jne.) (postpositsioon instrumentaaliga)

10.6. Übung

A) Form the passive for the following verb forms (with translation of the verb form):

1. sṛjati (सृजति)
2. yudhyate (युध्यते)
3. bhavanti (भवन्ति)
4. yajati (यजति)
5. nṛtyati (नृत्यति)
6. nayanti (नयन्ति)
7. smarati (स्मरति)
8. śṛṇvanti (शृण्वन्ति)
9. paśyati (पश्यति) (Passiiv moodustatakse dṛś-ist!)
10. jayanti (जयन्ति)
11. kurvate (कुर्वते)
12. āpnuvanti (आपॢनुवन्ति)
13. viśati (विशति)
14. khādanti (खादन्ति)
15. sunoti (सुनोति)
16. gacchati (गच्छति)
17. manyante (मन्यन्ते)
18. labhante (लभन्ते)
19. rakṣanti (रक्षन्ति)
20. vadanti (वदन्ति)
21. pṛcchanti (पृच्छन्ति)
22. tanvanti (तन्वन्ति) (2 vormi!)

B) Form the Instrumental Singular and Plural for all nouns learned so far.

C) Pange järgmised laused passiivi ja tõlkige need:

1. brāhmaṇo devīm yajati. (ब्राह्मणो देवीं यजति)
2. sādhuḥ svargaṃ gacchati. (साधुः स्वर्गं गच्छति)
3. śūdraṃ jayati. (शूद्रं जयति)
4. guruḥ phalāni khādati. (गुरुः फलानि खादति)
5. gurūñchṛṇoti. (गुरूञ्छृणोति)
6. ko 'gniṃ paśyati. (को ऽग्निं पश्यति)
7. ayaṃ kavirmantraṃ smarati. (अयं कविर्मन्त्रं स्मरति)
8. iyaṃ devī kṣatriyā rakṣati. (इयं देवी क्षत्रिया रक्षति)
9. kṣatriyā viṣṇuṃ yajante. (क्षत्रिया विष्णुं यजन्ते) (2 võimalust)
10. brāhmaṇo 'gniṃ karoti. (ब्राह्मणो ऽग्निं करोति)
11. vaiśyā imaṃ grāmaṃ gacchanti. (वैश्या इमं ग्रामं गच्छन्ति) (2 võimalust)
12. ete gurūṃstu śṛṇvanti. (एते गुरूंस्तु शृण्वन्ति)
13. sādhuḥ svargamāpnoti. (साधुः स्वर्गमापॢनोति)
14. brāhmāṇāḥ somaṃ sunvanti. (ब्राह्मणाः सोमं सुन्वन्ति)
15. paśūllabhate. (पशूल्लभते)
16. ke yodhāḥ kṣatriyaiḥ saha yudhyante. (के योधाः क्षत्रियैः सह युध्यन्ते)

D) Tõlgi sanskriti keelde:

1. Brahman läheb Vaiśyaga külla.
2. Ta kummardab Viṣṇut ohvriga. (Väljenda ohver yajña!)
3. Veda nimetatakse śrutiks. (vad)
4. Lõim on venitatud. (2 võimalust)

Joonis: तन्तुवायः

(Pildi allikas: Details)

5. Õpetajad küsivad. (passiivne konstruktsioon)
6. Silm juhib. (passiivne konstruktsioon)
7. Luuletaja näeb jumalust. (passiivne konstruktsioon)
8. Kes (naissoost) valvab tüdrukut? (passiivne konstruktsioon)
9. Kṣatriya kummardab ISANDAT ohvriga. (passiivne konstruktsioon, ilma sõna yajña kasutamata)
10. Suuremeelsuse kaudu saavutab Buddha järgija taeva.

10.7. Word List 2

makṣikā f. मक्षिका : fly, bee
vraṇa m. व्रण : wound, fault, damage
dhana n. धन : reward, money, wealth, property
iṣ 6 P (icchati) इष् इच्छति : to wish
pārthiva m. पार्थिव : king
nīca 3 नीच : low, deep
kalaha m. कलह : dispute, quarrel
śānti f. शान्ति : cessation, peace, tranquility
śam 4 P (śāmyati !) शम् शाम्यति : to be calm, to become calm
nara m. नर : man, human being
lubh 4 P (lubhyati) लुभ् लुभ्यति : to desire
sūkta 3 सूक्त : well said, beautifully spoken; n. song
śiṣya m. शिष्य : student
atra अत्र : here
tatra तत्र : there
bhānu m. भानु : radiance, sun
vand 1 Ā (vandate) वन्द् वन्दते : to greet, to honor
vṛṣ 1 P (varṣati) वृष् वर्षति : to rain
nṛpa m. नृप : king, prince
kṣīra n. क्षीर : milk
mārga m. मार्ग : path
evam एवम् : thus
iha इह : here
śubh 1 Ā (śobhate) शुभ् शोभते : to be beautiful, to shine

10.8. Reading and Translation Exercise

Read and translate, then convert to the passive voice:

क १.

मक्षिका व्रणमिच्छन्ति धनमिच्छन्ति पार्थिवाः ।
नीचाः कलहमिच्छन्ति शान्तिमिच्छन्ति साधवः ॥

२. नरान्सृजति देवः । |
३. कवयो धनं लुभ्यन्ति । |
४. ऋषयः सूक्तानि पश्यन्ति । |
५. विष्णुमृषिर्यजति । |
६. गुरूञ्शिष्यांश्च पश्यति । |
७. स्वर्गं लभन्ते । |
८. अत्रर्षिर्भानुं वन्दते । |
९. ग्रामं गच्छन्ति । |
१०. दानानि वर्षन्ति नृपाः ॥

ख

१. सदा देवान्स्मरन्ति । |
२. ऋषिभी रामो वसति । |
३. हरिं क्षीरेण यजति । |
४. मार्गेण ग्रामं गच्छन्ति । |
५. धनेन सुखमिच्छन्ति नराः । |
६. एवं वदन्ति । |
७. शान्त्यर्षय इह शोभन्ते । |
८. कपयः फलानि खादन्ति । |
९. गजो गच्छति । |
१०. हरिर्गृहं गच्छति । |
११. सारथी रथं नयति ॥