Lesson 41

41.1. सुभाषिते (two proverbs)

पुस्तकस्था च या विद्या परहस्ते च यद्धनम् । कार्यकाले समुत्पन्ने न सा विद्या न तद्धनम् ॥१॥

Explanation: पर "other"

Fig.: पुस्तकस्था च या विद्या ...
(Image source: Details)

उपदेशो हि मूर्खाणां प्रकोपाय न शान्तये । पयःपानं भुजङ्गानां केवलं विषवर्धनम् ॥२॥

Explanation: पयस् n. = दुग्धम्

41.2. Further कृत् formations on -a

41.2.1. Present Participle (लडादेशः) Ā, Passive Present Participle (लडादेशः) Passive, Future Participle (ऌडादेशः) Ā

41.2.1.1. Thematic present stems, passive and future

Formation:

Present stem / passive stem / future stem + -māna (fem. mānā)

Examples:

यज् 1U, Pres.P.Ā यजमान 3 "one who is honoured with a sacrifice for one's own benefit = lord of the sacrifice"

मन् 4Ā, Pres.P.Ā मन्यमान 3 "a thinking one"

कृ 8U, Pres.P.Passive क्रियमाण 3 "something that is done"

दा 3U, Fut.P.Ā दास्यमान 3 "one who will give for one's own benefit"

41.2.1.2. A-thematic present classes

Formation:

Weak present stem (in the form it has before the ending -ate of 3.pl.Ā) + -āna (fem. -ānā)

Examples:

Root / Class	Present Participle Ā
द्विष् 2U	द्विषाण
हु 3P	जुह्वान ju-hu + āna
सु 5U	सुन्वान su-nu + āna
रुध् 7U	रुन्धान ru-n-dh-āna
तन् 8U	तन्वान tan-u + āna
क्री 9U	क्रीणान krī + n-āna

41.2.2. "Particip" av passiv nödvändighet (Gerundivum) (कृत्य)

För att uttrycka passiv nödvändighet ("vad som måste/bör göras") kan man bilda adjektiv från rötter och avledda verbstammar valfritt med följande suffix:

• -तव्य (fem. -तव्या)
• -अनीय (fem. -अनीया)
• -य (fem. -या)
• -त्य (fem. -त्या) (statt -य/-या)

41.2.2.1. Suffixet -तव्य / -तव्या

Suffixet -तव्य / -तव्या fogas till rötter och avledda verbstammar (t.ex. kausativ) på samma sätt som infinitivsuffixet -तुम् (se Lektion 23), d.v.s.

• hochstufige Wurzel + तव्य

oder

• hochstufige Wurzel + -i- + तव्य

I kausativ:

• Kausativstam på -ay + -i- + तव्य

Examples:

जि 1P	जेतव्य 3	"someone who must be defeated; one to be defeated"
वृत् 1Ā	वर्तितव्य 3	"that where one should be located"
बुध् Kaus.	बोधयितव्य	"someone who should be awakened; one to be awakened"

41.2.2.2. Suffixet -अनीय / -अनीया

Bildung:

Hochstufige Wurzel + -अनीय / -अनीया

Kausativ och 10:e presensklass:

Rot, som den framträder i kausativstammen, utan -aya- + -अनीय / -अनीया

Examples:

दा 3U	दानीय 3	"to be given; what must be given"
जि 1P	जयनीय 3	"one to be defeated"
कृ 8U	करणीय 3	"to be done"
दृश्	दर्शनीय 3	"what must be seen; worth seeing"
बुध् Kaus.	बोधनीय 3 bodh-aya - aya + -anīya	"one to be awakened"
दा Kaus.	दापनीय 3 dā-paya - aya + -anīya	"what must be caused to give"

41.2.2.3. The Suffix -य / -या

Formation:

Root (in low, strong or guṇa grade) + -य

For the exact rules, see Kielhorn, Grammar of the Sanskrit Language, pp. 195 - 197!

Treatment of final vowels:

1. Roots ending in -ā form this gerundive on -eya

Examples:

ज्ञा 9U	ज्ञेय 3	"to be known; what must be recognized"
दा 3U	देय 3	"what must be given"

2. Roots ending in -i /-ī / -u / -ū /-ṛ generally have strong or guṇa grade, unless they belong to those roots ending in -i / -u /-ṛ that form a gerundive with the suffix -त्य (fem. -त्या) (list of these roots in Kielhorn, Grammar §537).

Example:

स्मृ 1P	स्मर्य 3	"that which must be remembered"

2a. Roots ending in -i/-ī have strong grade

Examples:

विक्री 9Ā	विक्रेय 3	"to be sold; sellable"
नी 1U	नेय 3	"to be led"

Fig.: विक्रेयाणि पुष्पानि
(Image source: Details)

2b. Roots ending in -u /-ū replace the strong grade -o before -ya with -av, and the guṇa grade -au with -āv. Guṇa grade formation in this case denotes necessity.

Example:

स्तु 2U	स्तव्य 3	"what should be praised"
	स्ताव्य 3	"what must necessarily be praised"

Beispiele für konsonantisch auslautende Wurzeln (Regeln s. Kielhorn, Grammatik § 533ff.):

Tiefstufige Bildung:

Beispiele:

दृश्	दृश्य 3	"sehenswert"
शास् 2P	शिष्य 3	"jemand, der zu belehren ist = Schüler"

Abb.: दृश्यो मन्दिरः

(Bildkälla: Details)

Hochstufige Bildung:

Beispiele:

द्विष् 2U	द्वेष्य 3	"zu hassender = Feind"
भिद् 7U	भेद्य 3	"zu spaltender"

Kausativer och verb i 10:e presensklassen (चुरादि)

Bildung:

Kausativ-/presensstam utan -aya- + -य

Beispiel:

मन् Kausativ¹	मान्य 3 mān-aya - aya + ya	"zu ehrender, hochverehrter"

¹ eigentl. Denominativ zu मान

Abb.: मान्यः

(Bildkälla: Details)

41.2.2.4. Suffixet -त्य / त्या (istället för -य / -या)

Liste der Wurzeln auf -i / -u /-ṛ, die ein Gerundiv statt mit -य / -या mit dem Suffix -त्य (fem. -त्या) bilden, bei Kielhorn, Grammatik §537.

Bildung:

tiefstufige Wurzel + -त्य / -त्या

Beispiele:

इ 2P	इत्य 3	"zu gehender"
श्रु 5P	श्रुत्य 3	"zu hörender"
कृ 8U	कृत्य 3	"zu tuender"

41.2.3. Syntax för "participet" av passiv nödvändighet (Gerundivum) (कृत्य)

Gerundivet kan användas attributivt:

दर्शनीयं नगरम् = "en stad som man måste se; en sevärd stad"

Gerundivet kan också användas som predikatsnomen i satser med passiv konstruktion som uttrycker en skyldighet eller ett kommando (med न ett förbud, en omöjlighet):

काशी द्विजैर्द्रष्टव्या = "Två gånger födda måste se Benares"

Abb.: दर्शनीयं नगरं काशी

(Bildkälla: Details)

41.2.4. Skillnader i användningen av gerundivsuffixen

Användningen av dessa suffix överlappar i stor utsträckning

• -तव्य (fem. -तव्या): uttrycker alltid en nödvändighet och används företrädesvis predikativt (mer sällan attributivt). Bildningar med detta suffix ska inte användas i nominalkomposita.
• -अनीय (fem. -अनीया) och -य (fem. -या) / -त्य (fem. -त्या) (istället för -य/-या): kan ha en ytterligare betydelse (särskilt -य) i betydelsen av svenska "-värd" (t.ex. "sevärd") eller bara en möjlighet "-bar" (दृश्य "synlig"). Bildningar med dessa suffix kan nekas med अ-/-अन्- (men inte bildningar med -तव्य) och det finns तत्पुरुष som deras efterled de förekommer.

41.2.5. Ingen koppling till सु- och दुस्-

Gerundiver får inte kopplas till सु- och दुस्- i betydelsen "lätt" respektive "svår". Istället används तत्पुरुष av typen सुकर 3 ("lätt att göra") (se Lektion 18).

41.3. Word List

मूर्ख m = मूढ भुजङ्ग m.: snake

Fig.: भुजङ्गः
(Image source: Details)

केवलम् Adv.: only, alone, completely

विष n.: poison

Fig.: भुजङ्गस्य विषम्
(Image source: Details)

शास् 2P शास्ति : to reprimand, control, command, teach

has the weak present stem शिष् : शिष्मस्, but the 3rd pl. pres. has the strong stem: शासति (!! ending -ati) alongside occasional शासन्ति. अशासुर्. Also the entire आत्मनेपद has, insofar as it occurs, the strong stem: शास्ते

Perf I शशास, शशासुर्
Fut. शासिष्यति
Pass. -शास्यते । शिष्यते
PPP शिष्ट : taught, wise
Inf. शासितुम्
Absol. -शिष्य । -शास्य

from which:

शासना f.: royal edict, teaching, religion

Fig.: शासना
(Image source: Details)

शास्त्र n.: teaching, textbook

शास्त्रिन् m.: learned, scholar

Fig.: शास्त्री
(Image source: Details)

शिष्य 3: to be instructed = student

शरण 3: protecting, shielding; n. protection, refuge, taking refuge

सङ्घ n.: (to सम्-हन् : to strike together): group, crowd, community (e.g. Buddhist)

कन्या f.: young girl, daughter, maiden

अति prefix: over, beyond (in space, in time, by number, by quantity, in order, by power, by intensity), exceedingly

इ + अति 2P अत्येति : to pass by

PPP अतीत : n. past tense

41.4. Exercise

A) Translate the two proverbs at the beginning of the lesson.

B) Translate:

बुद्धम् शरणं गच्छामि धर्मं शरणं गच्छामि सङ्घं शरणं गच्छामीति बुद्धगतैर्वक्तव्यम् ॥१॥ काशीं पत्स्ये गङ्गां द्रक्ष्यामि तत्र च मरिष्यामीति मन्यमानो मान्यो वृद्धनरः पुत्रांश्च पुत्रपुत्रांश्च धनं च तत्याज काशीं च प्राव्रजत् । एवं च रोध्यं दुःखं तरिष्यतीति मन्ये ॥२॥

Fig.: काशीं पत्स्ये गङ्गां द्रक्ष्यामि ...
(Image source: Details)

कन्यां व्युवह तस्यां च पुत्रमजनयं महाधनं च लेभ एवं सुखमापेत्यतीते मुमोह । ततः प्रजज्ञौ सुखाद्दुःखं जायते तस्माल्लोकसुखमपि त्यजनीयं न च किंचिदिन्द्रियैः स्प्रष्टव्यमिति ॥३॥ विक्रेयाणि विक्रीयापुत्रवैश्यो भिक्षुभ्यो विक्रयफलमददाद्दानपुण्यं चादत्त । एतत्कर्म स्तुत्यमिति भिक्षवः प्रोचुर्बुद्धिमन्तस्तु विकल्पयन्ति किमेवं कुर्वाणो वश्यः पुण्यं चकारेति ॥४॥ गुरुभिः शिष्याः शासितव्याः शिष्यैरध्ययनमध्येतव्यम् ॥५॥