แบบฝึกหัด 51

१. कौटिलीयार्थशास्त्र १, ३, ९ - १२: आश्रमधर्मः

गृहस्तस्य स्वधर्माजीवस्तुल्यैरसमानार्षिभिर्वैवाह्यमृतुगाित्वं देवपित्रातिथिपूजा भृत्येषु त्यागः शेषभोजनं च ॥ ९ ॥

คฤหัสถ์ควร:

• มีอาชีพที่สอดคล้องกับธัมมะเฉพาะของตน
• ผสมพันธุ์กับบุคคลที่มีสถานะเท่าเทียมกันจากโกตร (ฤๅษี) อื่น
• มีเพศสัมพันธ์ในช่วงเวลาที่อุดมสมบูรณ์ของภรรยา
• บูชาเทพเจ้า บรรพบุรุษ และแขก
• ใจกว้างต่อผู้ที่พึ่งพาตนเอง
• และบริโภคสิ่งที่เหลืออยู่

ब्रह्मचारिणः स्वाध्यायो ऽग्निकार्याभिषेकौ भैक्षाव्रतित्वमाचार्ये प्राणान्तिकी वृत्तिस्तदभावे गुरुपुत्रे सब्रह्मचारिणि वा ॥ १० ॥

พราหมณ์โสดาบันควร:

• ศึกษาพระเวท
• บำรุงไฟตามพิธีกรรม
• ทำการโปรยน้ำศักดิ์สิทธิ์
• ปฏิบัติตามคำปฏิญาณที่จะดำรงชีวิตด้วยอาหารจากบิณฑบาต
• พำนักอยู่กับอาจารย์และดูแลท่านจนกระทั่งถึงแก่กรรม หรือพำนักอยู่กับบุตรของอาจารย์หรือกับเพื่อนร่วมเรียน

वानप्रस्थस्य ब्रह्मचर्यं भूमौ शय्या जाटाजिनधारणमग्निहोत्राभिषेकौ देवतापित्रतिथिपूजा वन्यश्चाहारः ॥ ११ ॥

นักบวชในป่าควร:

• ดำรงชีวิตเป็นโสด
• นอนบนพื้นดิน
• มัดผมและสวมหนังantilope
• ทำพิธีบูชาไฟและการโปรยน้ำศักดิ์สิทธิ์
• บูชาเทพเจ้า บรรพบุรุษ และแขก
• ดำรงชีวิตด้วยผลิตภัณฑ์จากป่า

प्रव्राजकस्य जितेन्द्रियत्वमनारम्भो निष्किंचनत्वं सङ्गत्यागो भैक्षाव्रतमनेकत्रारण्ये च वासो बाह्याभ्यन्तरं च शौचम् ॥

นักบวชเร่ร่อนควร:

• ชัยชนะเหนืออินทรีย์ของตน
• ไม่เริ่มสิ่งใหม่ใดๆ
• ไม่มีทรัพย์สิน whatsoever
• ละวางความยึดมั่นทั้งปวง
• ปฏิบัติตามคำปฏิญาณที่จะดำรงชีวิตด้วยอาหารจากบิณฑบาต
• พำนักอยู่ในสถานที่ต่างๆ ในป่า
• บริสุทธิ์ทั้งภายในและภายนอก

---

२. कौटिलीयार्थशास्त्र १, ३, १६ - १७: เกี่ยวกับความจำเป็นของการเคารพต่อ वर्णश्रमधर्म

तस्मात्स्वधर्मं भूतानां राजा न व्यभिचारयेत् ।
स्वधर्मं संदधानो हि प्रेत्य चेह च नन्दति ॥ १६ ॥

व्यवस्थितार्यमर्यादः कृतवर्णाश्रमस्थितिः ।
त्रय्याभिरक्षितो लोकः प्रसीदति न सीदति ॥ १७ ॥

ดังนั้น กษัตริย์จึงไม่ควรทำให้สัตว์ต่างๆ เบี่ยงเบนจากธัมมะเฉพาะของตน ผู้ที่ปฏิบัติตามธัมมะเฉพาะของตนย่อมชื่นชมหลังจากความตายและในชีวิตนี้ หากระเบียบของชนชั้นสูงมั่นคง หากวรรณะและขั้นตอนชีวิตมีความเสถียร โลกที่ปกป้องโดยพระเวทสามจะอยู่อย่างสงบสุขและไม่ล่มสลาย

---

३. बाण (७. ศตวรรษหลังคริสตกาล): कादम्बरी

ข้อพิจารณาของนกแก้ว वैशम्पायन เกี่ยวกับชีวิตนักล่า:

आसीच्च मे मनसि -- अहो मोहप्रायमेतेषां जीवितं साधुजनगर्हितं च चरितम् । तथा हि । पुरुषपिशितोपहारे धर्मबुद्धिः , अहारः साधुजनगर्हितो मधुमांसादिः , श्रमो मृगया , शास्त्रं शिवारुतम् , समुपदेष्टारः सद्सतां कौशिकाः , प्रज्ञा शकुनिज्ञानम् , परिचिताः श्वानः , राज्यं शून्यास्वटवीषु , आपानकमुत्सवः , मित्राणि क्रुरकर्मसाधनानि धनूंषि , सहाया विषदिग्धमुखा भुजंगा इव सायकाः , गीतमुत्सादकारि मुग्धमृगाणाम् , कलत्राणि बन्दीगृहीताः परयोषितः , क्रूरात्मभिः शार्दूलैः सह संवासः , पशुरुधिरेण देवतार्चनम् , मांसेन बलिकर्म , चौर्येण जीवनम् , भूषणानि भुजंगमणयः , वनकरिमदैरङ्गरागः , यस्मिन्नेव कानने निवसन्ति तदेवोत्ख्यातममूलमशेषतः कुर्वत इति चिन्तयत्येव मयि शबरसेनापतिः समुपाविशत् ॥

และฉันก็ตระหนักขึ้น: โอ้ ท่าน [ผู้ล่า] ชีวิตของท่านประกอบด้วยมิจฉาทิฏฐิเป็นส่วนใหญ่ และพฤติกรรมของพวกท่านถูกบัณฑิตตำหนิ ดังนี้คือ พวกท่านถือว่าการนำเนื้อมนุษย์ไปบูชาเป็นศาสนาที่ถูกต้อง; อาหารของพวกท่านคือสุรา น้ำผึ้ง เนื้อ และอื่นๆ ซึ่งบัณฑิตตำหนิ; ความพยายามของท่านคือการล่า; คัมภีร์สอนของพวกท่านคือเสียงเห่าของหมาป่า; นกฮูกเป็นครูของท่านในเรื่องดีและชั่ว; ปัญญาของท่านคือความรู้เกี่ยวกับนก; สหายสนิทของท่านคือสุนัข; อาณาจักรของท่านอยู่ในป่าอันว่างเปล่า; งานเลี้ยงของท่านคือการเมามึน; มิตรของท่านคือธนูซึ่งกระทำการโหดร้าย; สหายของท่านคือลูกศรซึ่งปลายแหลมทาด้วยพิษเหมือนงู; บทเพลงของพวกท่านนำมาซึ่งหายนะแก่สัตว์ป่าที่สับสน; ภรรยาของท่านคือเด็กสาวที่ถูกขโมยมาจากผู้อื่น; พวกท่านอาศัยอยู่ร่วมกับเสือโคร่งอันโหดร้าย; ด้วยเลือดสัตว์พวกท่านบูชาเทพเจ้า; นำเนื้อมาเป็นเครื่องบูชา; ดำรงชีวิตด้วยการปล้นชิง; เครื่องประดับของท่านคืออัญมณีงู; พวกท่านถูไถร่างกายด้วยน้ำยางจากช้างป่าในฤดูผสมพันธุ์; ป่าทุกแห่งที่พวกท่านตั้งถิ่นฐาน พวกมันถอนรากออกทั้งหมด — ขณะที่ฉันกำลังคิดเช่นนั้น นายพลแห่งชาว Śabara ก็เข้ามาหาฉัน

ภาพ: ผู้ล่า
(แหล่งที่มาของภาพ: รายละเอียด)

---

४. คำอธิบายของ भानुचन्द्र (१६. ศตวรรษ)

คำอธิบายถึงส่วนก่อนหน้าของ कादम्बरी:

आसीच्चेति । मे मम मनसि चित्त आसीद्बभूव । खेद इति शेषः । तदेव दर्शयति -- अहो इत्यादिना । अहो इत्याश्चर्ये । एतेषां भिल्लानां जीवितं प्राणितं मोहो ऽज्ञानं प्रायं प्रचुरं यत्र तादृशम् । चः पुनरर्थे । चरितमाचरणं साधुजनैः सज्जनजनैर्गर्हितं निन्दितम् । तदेव विशेषतो दर्शयति -- तथा हीति । पुरुषेति । पुरुषस्य पुंसो यत्पिशितं मांसं तस्य य उपहारो भगवत्यै नैवेद्यदर्शनं तस्मिन्धर्मबुद्धिः श्रेयोधीः । आहार इति । आहारः प्रत्यवसानं साधुजनैर्गर्हितो निन्दितो मधुमांसादिर्मधुः मद्यं माक्षिकं वा । मांसं प्रतीतम् । ते आदौ यस्येति बहुव्रीहिः । आदिशब्दात्कन्दादिपरिग्रहः । श्रम इति । श्रमः शक्तिसाधनायासो मृगयाखेटकः । शास्त्रमिति । शिवा सृगाली तस्य रुतं शब्दितं शास्त्रमुच्चस्वरवेदपाठः । प्रबोधजनकत्वसाम्यात्तदुपमानम् । सदिति । सदसतां शुभाशुभानां समुपदेष्टारो बोधकाः कौशिका उलूकाः । प्रज्ञेति । शकुनयः पत्त्रिणस्तेषां स्थूलमहत्त्वादिना ज्ञानं तदेव प्रज्ञा विवेकबुद्धिः । परीति । श्वानः सारमेयाः परिचिता विश्वासपालत्राणि । राज्यमिति । शून्यासु जनरहितासु विन्ध्याटवीषु राज्यं स्वामित्वम् । आपानकेति । उत्सवः संतुष्टिकार्यं तदेवापानमेवापानकम् । स्वार्थे कः । पानगोष्ठिका । मित्राणीति । क्रूरं यत्कर्म तत्साधनानि तद्धेtuभूतानि धनूंष्येव चापान्येव मित्राणि सहृदः । हितचिन्तकानीति यावत् । सहाया इति । विषेण दिग्धं मुखमाननं येषामेवंविधाः सायका बाणास्त एव सहाया इष्टकार्यकर्तृत्वात्साहाय्यकारिणः । क इव । भुजंगाः सर्पा इव । एतेषां विषदिग्धमुखत्वं स्वाभाविकम् । तेषामौपाधिकमिति भावः । गीतमिति । मुग्धा अनभिज्ञा ye मृगा हरिणास्तेषामुत्साहकारि स्तब्धताविधायि गीतं गानम् । कलत्रेति । परयोषितो ऽन्यस्त्रिय एव बन्दी ग्रहकस्तद्रूपत्वेन गृहीताः स्त्रीकृताः कलत्राणि स्वपत्न्यः । क्रूरेति । क्रूरात्मभिर्दुष्टात्मभिः शार्दुलैश्चित्रकैः समं संवासः सहावस्थानम् । पश्वेति । पशवो महिषास्तेषां रुधिरेण रक्तेन देवतार्चनं देवपूजनम् । मांसेनेति । मांसेन पिशितेन बलिर्हन्तकरस्तत्कर्म तत्कृत्यम् । चौर्येणेति । चौर्येण परद्रव्यापहारेण जीवनं प्राणधारणम् । भूषणनीति । भूषणान्याभरणानि भुजंगमणयः सर्परत्नानि । पर्वतवासित्वात्तेषां ते सुलभा इति भावः । वनेति । वनकरिणामरण्यहस्तिनां मदैर्दानवारिभिरङ्गरागो विलेपनम् । यस्मिन्निति । अनिर्दिष्टनामनि कानने वने निवसन्ति निवासं कुर्वन्ति तदेव काननमशेषतः समग्रत उत्खातमुत्पाटितं मूलं मध्यभागो यस्यैवंभूतं कुर्वते विदधत इति पूर्वोक्तप्रकारेण मयि चिन्तयति ध्यायति सत्येव ... ॥

ภาษาสันสกฤตเชิงวิชาการ

สำหรับการแนะนำเบื้องต้นเกี่ยวกับภาษาสันสฤกตแบบอรรถกถา แนะนำ:
Tubb, Gary A. & Boose, Emery R.: Scholastic Sanskrit: A Handbook for Students. นิวยอร์ก: สถาบันอเมริกันเพื่อการศึกษาพุทธศาสนา, 2007.

ภาพ: ภาษาสันสฤกตเชิงวิชาการ
(ที่มาภาพ: รายละเอียด)