แบบฝึกหัด 28

ก) จงสร้างรูป causative (ทำให้เกิดขึ้น) จากคำกริยาและรูป participle ต่อไปนี้:

१. ด้วยรากศัพท์ระดับสูง (Guṇa)

รูป	Causative
अर्हन्ति	अर्हयन्ति
प्राप्य	प्रापय्य
एषिष्यन्ति	एषयिष्यन्ति
कुप्यति	कोपयति
कर्षति	कर्षयति
क्रुध्यन्ती	क्रोधयन्ती
चोर्यते	चोरयति
गन्तुम्	गमयितुम्
जातः	जनितः
देक्ष्यन्ति	देशयिष्यन्ति
दोग्धि	दोहयति
माद्यन्	मदयन्
द्रक्ष्यति	दर्शयिष्यति
द्वेष्टि	द्वेषयति
नर्तितुम्	नर्तयितुम्
भोत्स्यन्ते	बोधयिष्यन्ते
मुञ्चन्ति	मोचयन्ति
पृच्छन्ति	प्रच्छयन्ति
मुह्यति	मोहयति
योत्स्यन्	योधयिष्यन्
रक्ष्यते	रक्षयते
रोदिति	रोदयति
लुब्धा	लोभिता
प्रविश्य	प्रवेश्य
वर्तते	वर्तयते
सिक्त्वा	सेचयित्वा
स्रक्ष्यति	सर्जयिष्यति
लिम्पन्ति	लेपयन्ति
वृद्धाः	वर्धिताः

२. ด้วยรากศัพท์ระดับยาว (Vṛddhi)

รูป	Causative
अत्ति	आदयति
अस्यन्ति	आसयन्ति
एष्यति	आययिष्यति
संस्कृतम्	संस्कारितम्
चरति	चारयति
तनोति	तानयति
खाद्यते	खाद्यते
धक्ष्यति	दाहयिष्यति
उपानेष्यति	उपानायिष्यति
पच्यते	पाच्यते
पतन्ति	पातयन्ति
पत्स्यते	पादयिष्यते
भक्तः	भाजितः
भवति	भावयति
मंस्यन्ते	मानयिष्यन्ते
म्रियते	मारयति
इज्यते	याज्यते
वक्ति	वाचयति
प्रोद्य	प्रवाद्य
शृणोति	श्रावयति
सुन्वन्ति	सावयति
स्तौति	स्तावयति
विस्मृत्य	विस्मार्य
उषितः	वासितः
वसिता	वासिता
अश्नुते	आशयति
आसते	आसयन्ते
त्यक्ष्यता	त्याजयिष्यता
धृतेन	धारितेन
म्रियन्ते	मारयन्ति / मार्यन्ते
यजतः	याजयतः
उक्ते	वाचिते
उद्यन्ते	वाद्यन्ते
शक्नुवन्ति	शाकयन्ति
श्रोष्यन्तः	श्रावयिष्यन्तः
सीदति	सादयति
सोढायाः	साहितायाः
हरन्ती	हारयन्ती
ऊढया	वाहितया

३. Causative ลงท้ายด้วย -पय (และรูปพิเศษ)

รากศัพท์	Causative	ความหมาย
स्था	स्थापयति	วางไว้, กำหนดตำแหน่ง
दुष्	दूषयति	ทำลาย
पा १ (ดื่ม)	पाययति	ให้ดื่ม
पा २ (ปกป้อง)	पालयति	ปกป้อง, คุ้มครอง
लभ्	लम्भयति	ทำให้คงอยู่
हन्	घातयति	ทำให้ตาย, สังหาร
जि	जापयति	ทำให้ชนะ
जीव्	जीवयति	ทำให้มีชีวิต

ข) จงแปลประโยคต่อไปนี้ และสร้างประโยคโดยใช้กริยาพื้นฐาน เพื่อแสดงสิ่งที่เกิดขึ้นเมื่อผลของรูป causative เกิดขึ้น

१. शत्रुजयाय क्षत्रियो ब्राह्मणेन हरिहरं याजयित्वारीन्योत्स्यते ॥१॥
กษัตริย์ได้ทรงให้พราหมณ์ชื่อ Hari และ Hara บูชาด้วยเครื่องบูชา เพื่อพิชิตศัตรู และจะทรงต่อสู้กับศัตรู
(ฐาน: ब्राह्मणो हरिहरं यजति ।)

२. गुरुर्बालान्वेदमध्याप्य गृहं गतः ॥२॥
ครูสอนเวทแก่เด็กชายแล้วจึงกลับบ้าน
(ฐาน: बाला वेदमधीयते ।)

३. गर्भगृहे देवीप्रतिमा दर्श्यते ॥३॥
ในพระอุโบสถชั้นในสุดจะแสดงรูปเคารพของเทพี
(ฐาน: देवीप्रतिमा दृश्यते ।)

४. यजन्नग्निनान्नमादयति पानं च पाययति ॥४॥
ผู้ประกอบพิธีบูชาให้ไฟกินอาหารและดื่มน้ำ
(ฐาน: अग्निरन्नमत्ति पानं च पिबति ।)

५. पुत्रे जाते ब्राह्मणी दासं ब्राह्मणं गमयति । ब्राह्मणस्तं दासं गृहं प्रवेश्य पुत्रं पृच्छति ॥५॥
ทันทีที่บุตรชายถือกำเนิด พราหมณีส่งผู้รับใช้ไปยังพราหมณ์ พราหมณ์ให้ผู้รับใช้ออกจากบ้านแล้วถามถึงบุตรชายของเขา
(ฐาน: दासो ब्राह्मणं गच्छति । दासो गृहं प्रविशति ।)

६. स्तुवता नरेण देवा महाकवेः स्तोत्राणि श्राविताः ॥६॥
ชายผู้สรรเสริญนำบทสดุดีของกวีเอกถวายแด่เทพเจ้า
(ฐาน: देवा महाकवेः स्तोत्राणि शृण्वन्ति ।)

७. आर्ययोधैर्महायुद्धे ऽरयो मार्यन्ते ॥७॥
ขัตติยชนผู้สูงส่งสังหารศัตรูในสงครามครั้งใหญ่
(ฐาน: अरयो म्रियन्ते ।)

८. सत्क्षत्रिया ब्राह्मणेनेष्टदेवतापूजां कारयति ॥८॥
ขัตติยนารีผู้ดีให้พราหมณ์บูชาเทพเจ้าประจำตัวของเธอ
(ฐาน: ब्राह्मण इष्टदेवतापूजां करोति ।)

९. धनं जेतुं महाक्षत्रियो योधव्याघ्रैर्व्रतानि चारयिष्यति ॥९॥
เพื่อพิชิตทรัพย์สมบัติ ขัตติยชนผู้ยิ่งใหญ่จะให้ทหารที่ดุร้ายเหมือนเสือปฏิญาณตน
(ฐาน: योधव्याघ्रा व्रतानि चरिष्यन्ति ।)

१०. पापाद्मोक्षार्थेन सुगत आर्यजनानार्यसत्यानि बोधयति ॥१०॥
เพื่อปลดปล่อยพวกเขาจากความชั่ว พระพุทธเจ้าให้คนดีรู้จักความจริงอันประเสริฐ
(ฐาน: आर्यजना आर्यसत्यानि बुध्यन्ते ।)

ภาพ: गर्भगृहे देवीप्रतिमा दर्श्यते
(แหล่งที่มาของภาพ: รายละเอียด)