🇷🇸 SH - Srpskohrvatski
🇷🇸 SH - Srpskohrvatski
Izgled
Lekcija 20
20.1. Posesivna kompozita = बहुव्रीहि m.
Slika: बहुव्रीहिः पुरुषः
Jodhpur = जोधपुर
(Izvor slike: Detalji)
बहुव्रीहिः = बहवो व्रीहयो यस्य सः = "onaj koji ima mnogo riže"
Bahuvrīhi, za razliku od Tatpuruṣe, označava nešto drugo nego što izražavaju njegovi članovi: dok se बालपुत्रः kao Tatpuruṣa rastavlja na "mladi sin", dakle nešto što izražava završni član kompozita (पुत्र), बालपुत्रः se kao Bahuvrīhi rastavlja na "onaj čiji je sin mlad", odnosno označeni entitet nije ni sin (पुत्र) ni nužno mlad (बाल), već osoba različita od mladog sina, naime njegov otac.
Posesivna kompozita su u početku uvijek pridjevi, koji se ipak mogu nominalizirati. Zbog toga ovisi gramatički rod Bahuvrīhija o tome na što se Bahuvrīhi odnosi, a ne o rodu posljednjeg člana kompozita.
Shema za rastavljanje Bahuvrīhija:
1. član obično u nominativu (प्रथमा) jednine, dvojine ili množine -- 2. član u nominativu jednine, dvojine ili množine -- relativni zamjenik u drugom padežu osim nominativa (obično genitiv - षष्ठी) i u rodu i broju cijelog Bahuvrīhija -- demonstrativni zamjenik u broju, padežu i rodu cijelog Bahuvrīhija.
Primjeri:
गतपापः = गतं पापं यस्य सः = "onaj čije je zlo otišlo" = "onaj koji je slobodan od loših djela"
Acc. sg. गतपापम् = गतं पापं यस्य तम्
Inst. sg. गतपापेन = गतं पापं यस्य तेन
Gen. sg. गतपापस्य = गतं पापं यस्य तस्य
Nom. pl. गतपापाः = गतानि पापानि yeषां ते
etc.
अस्तमोहा = अस्तो मोहो यया सा = "a (woman) who has cast off delusion"
प्राप्तोदको ग्रामः = प्राप्तमुदकं यं s ग्रामः = "a village to which water has reached" = "a village threatened by flooding"
पुण्यवत्पुत्रः as Bahuvrīhi = पुण्यवान्पुत्रो यस्य सः, or: पुण्यवन्तः पुत्रा यस्य सः = "one whose son possesses merit" or: "one whose sons possess merit"
The relationship between the first member and the second member in a Bahuvrīhi can be:
- attributive
- appositional
casual (Note: 'kasuell' in this grammatical context usually refers to case relations, but literal translation is casual; however, given the list of grammatical cases/relations, 'casual' might be a mistranslation of 'kazuell' or similar. Let's stick to literal 'casual' as per instruction, but contextually it likely means relating to case. Actually, in German grammar lists like this, 'kasuell' is rare for Bahuvrihi. It might mean 'relating to case'. Let's use "case-related" or keep literal? The prompt says translate German. 'kasuell' -> casual. But in grammar, it might be a typo for something else or specific jargon. Let's translate as "casual" but it feels wrong. Wait, 'kasuell' isn't standard grammatical terminology for compound relations like attributive/appositional. It might mean 'relating to case'. Let's use "case-related".) -> Correction: In the context of Sanskrit grammar translations, 'kasuell' is not standard. However, looking at the list: attributiv, appositionell, kasuell, adverbial. 'Kasuell' likely refers to the case relationship between members. Let's translate as "case-related". - adverbial
As with the Tatpuruṣa, the specified member usually stands in second place.
Traditionally, one distinguishes:
समानाधिकरणबहुव्रीहिः : in विग्रहवाक्य the first member and second member stand in the same case
व्यधिकरणबहुव्रीहिः : in विग्रहवाक्य the first member and second member stand in different cases
20.2. Bahuvrīhi with attributive first member
Schema:
Adjective -- Noun
Example:
गुणवत्पुत्रो ब्राह्मणः = गुणवान्पुत्रो यस्य स ब्राह्मणः = "a Brahmin whose son / sons possesses / possess good qualities"
Particularly frequent is the -- rare in Tatpuruṣa -- attributive determination by a PPP. The relative pronoun then usually stands in the Instrumental (तृतीया) upon resolution (rarely in the Genitive / षष्ठी).
Rule of thumb:
- PPP - noun = mostly Bahuvrīhi
- noun -- PPP = mostly Tatpuruṣa
Example:
कृतफल ३ = कृतं फलं yeन सः । यया सा । yeन तत् = "one / a / an, who / which has produced a result, someone / something effective"
20.3. Bahuvrīhi with appositional first member
Schema:
noun -- noun
Examples:
शूरपुत्रो नरः = शूरा एव पुत्रा यस्य स नरः = "a man whose sons are heroes"
तदन्त ३ = सो ऽन्तो यस्य सः । यस्याः सा । यस्य तत् = "who / which, whose end is this" = "ending with that"
Very important are appositional Bahuvrīhis with the second members आदि । आदिक । आद्य "first, beginning", less often प्रभृति "beginning". Such compounds correspond to "etc.":
Example:
देवा इन्द्रादयः = इन्द्र आदिर्येषां ते देवाः = "The gods, whose beginning is Indra" = "the gods Indra etc." = "Indra and the other gods"
To express "only", one can use bahuvrīhis with मात्रा f. "measure, limit" as the second member:
Example:
शब्दमात्रम् = शब्दो मात्रा यस्य तत् = "that whose measure is a word" = "only one word"
मात्र after a PPP is to be translated as "as soon as":
Example:
जातमात्रं शत्रुं घ्नन्ति = जातं मात्रा यस्य तं शत्रुं घ्नन्ति = "they slay an enemy whose measure is the arising" = "they slay the enemy as soon as it has arisen"
Slika: देवा यीश्वादयः
Isus i ostali bogovi, Ahmedabad (Kielhorn)
(Izvor slike: Details)
20.4. Bahuvrīhi s padežnim predčlanom (Kielhorn)
tj. Bahuvrīhi čiji predčlan zastupa drugi padež osim nominativa (प्रथमा). (Kielhorn)
Primjer:
देवरूपा = देवस्यैव रूपं यस्याः सा = "žena čiji je lik božanski", "žena božanskog izgleda" (Kielhorn)
Iznimka od općeg pravila o redoslijedu članova složenice: (Kielhorn)
Padežni član stoji na drugom mjestu ako označava dio tijela (posebno ruku): (Kielhorn)
Primjer:
दण्डहस्तः = दण्डो हस्ते (lok. jd.) यस्य सः = "onaj u čijoj se ruci nalazi štap", "onaj koji nosi štap u ruci" (Kielhorn)
Abb.: इन्द्रो वज्रपाणिः
Siemreap (ក្រុងសៀមរាប), Kambodscha, 9. Jhdt n. Chr.
(Izvor slike: Details)
20.5. Bahuvrīhi s priloškim predčlanom (Kielhorn)
U predčlanu stoji prilog, prijedlog, preverb ili druga nepromjenjiva riječ; takve su složenice u pravilu नित्यसमास. (Kielhorn)
Primjeri:
अपुत्रो नरः = पुत्रो यस्य नास्ति स नरः = "čovjek koji nema sina", "bezdetan čovjek" (Kielhorn)
दुर्बल ३ = "onaj čija je snaga loša", "nemoćan, slab" (Kielhorn)
सह "s" kao predčlan Bahuvrīhija često se zamjenjuje s स. (Kielhorn)
Example:
सपुत्रः = सहपुत्रः = पुत्रेण सहितः । पुत्रेण सह् = "with a son", "accompanied by a son"
Fig.: सपुत्रा
Madhya Pradesh
(Image source: Details)
20.6. Inflection of the final member of a Bahuvrīhi
The final member of a Bahuvrīhi is inflected as an adjective with multiple genders, regardless of its original gender. Thus, if in a compound the final member has a different gender than its original one, it must be a Bahuvrīhi if it is not a Samāhāradvanva (Neuter singular).
When adjectivizing,
- -ā-stems become -a-stems in the Masculine and Neuter
- -a-stems (m., n.) form their Feminine on -ā or -ī
- -ī-stems (f.) must take the suffix -ka, -kā, -ka (n.) at the end of Bahuvrīhis; this suffix can or must also be taken by many other Bahuvrīhis
20.7. Another classification of the types of Bahuvrīhis
The examples are given here for later study; for some, the necessary grammar and vocabulary have not yet been discussed
- qualifying word in the first member -- qualified word in the second member: स्थिरचित्तः = स्थिरं चित्तं यस्य सः
- indeclinables in the first member: उच्चैःश्रवस्
- comparison in the first member: कुशाग्रधीः = कुशाग्र इव धीर्यस्य सः
- implicit comparison: उष्ट्रमुखः = उष्ट्रस्य मुखमिव मुखं यस्य सः = "camel-mouthed" = whose mouth is like that of a camel
- numeral as the second member for approximate number: उपसशाः = दशानां समीपे ये सन्ति ते = "about ten"
- both members are numerals: एकद्वाः = एको वा द्वौ वा = "one or two"
- with sa-/saha- in the first member: सपुत्रः । सहपुत्रः
- with sa- (= समान) in the first member: सजनपदः = समानो जनपदो यस्य सः
- नञ्बहुव्रीहिः = with a-/an- in the first member: अपुत्रः = न विद्यते पुत्रो यस्य सः ; अनङ्गः = न विद्यते अङ्गं यस्य सः
- with preposition and similar in the first member: प्रवातः =प्रकृष्टो वातो यस्मिन् सः ; निर्धनः = निर्गतं धनं यस्मात्सः ; सुबुद्धिः = सुष्ठु बुद्धिर्यस्य सः ; दुर्बुद्धिः = दुष्टा बुद्धिर्यस्य सः
- directional terms to indicate intermediate directions: पुर्वोत्तरा "northeast"
- PPP as the first member: कृतकटः = कृतः कटो येन सः
- and others
Fig.: कृतकटा
Chennai = சென்னை
(Image source: Details)
20.8. Relationship between Bahuvrīhi and Relative Clause
Iako se svaki Bahuvrīhi može razriješiti u odnosnu rečenicu, ne može se svaka odnosna rečenica zamijeniti Bahuvrīhijem. Hermann Georg Jacobi (1850–1937), koji je pobliže istražio njihov odnos (Kielhorn, Jacobi 1897), piše:
"Pri prevođenju s modernog jezika na sanskrt, ne mogu se sve zavisne rečenice izraziti složenicama; samo one ukrasne i opisne. One pak koje sadrže pojmovno nužnu ili važnu odredbu javljaju se i u sanskrtu kao odnosne rečenice." (Kielhorn)
Fig.: Hermann Jacobi
(Image source: Details)
To je možda točno. Međutim, Indijci mnoge stvari smatraju ukrasnim i opisnim koje bismo mi smatrali "pojmovno nužnima ili važnima". (Kielhorn)
20.9. Word List
वा : or
आश्रम m., n.: hermitage, stage of life, phase of life (namely as ब्रह्मचरिन्, गृहस्थ, वनप्रस्थ and possibly as सन्न्यासिन् ; see Basham, Wonder p. 159f.)
Fig.: आश्रमः
Rishikesh = ऋषिकेश. "This is actually part of the Ashram in Rishikesh where the Beatles stayed. This specific part was not there when they were there, but it does look cool."
(Image source: Details)
कर ३ f. करी । करा : doing, making, causing
कर m.: hand (to कृ 8)
कर m.: payment, tribute, tax (not to कृ, but probably a loanword from Tamil - தமிழ்)
क्रिया f.: action, sacred action, sacrificial act, ceremony (to कृ 8)
अधि preverb: over, on, up-, with reference to
गम् +अधि 1 P अधिगच्छति : encounter, reach, attain
तनूकृ 8 U तनूकरोति : diminish, weaken
दायक ३ f.: दायिका : giving, bestowing
नृप m.: "protector of men" = king
प्रणिधान n.: application, effort, attention towards, helpfulness, reflection, vow
बाधना f.: distress, plague, torment
भार्या f.: "one to be maintained" = wife
भावना f.: meditative unfolding (to भू causative)
मही f.: earth, ground
लक्षण n.: feature, sign, attribute
विप्र m.: "trembler" = poet, singer, priest, Brahmin
विषय m.: area, region, object, sense-object
अपवर्ग m.: end, liberation
नि preverb: downwards, down, into, backwards
वृत् + नि 1 Ā निवर्तते : turn around, return
सद् 1 P सीदति (!) Pass. सद्यते PPP सन्न : sit, settle down
सद् + प्र 1 P प्रसीदति : to sit, be seated (in a figurative sense) = become composed, calm, cheerful; to be gracious towards someone (genitive षष्ठी)
समाधि m.: inner concentration, highest attention, meditative "absorption"
स्वाध्याय m.: "self-study", recitation (especially of the Veda), study of the Vedas
परलौकिक ३ : pertaining to the other world, otherworldly
तनु ३ : slender
मध्य ३ : middle; n. center
पृथु ३ (पृथ्वी) : wide, broad, large
श्रोणि । श्रोणी f.: hip
रक्त ३ : colored, red
ओष्ठ m.: lip
असित ३ : dark, black
ईक्ष् 1 Ā ईक्षते Pass. ईक्ष्यते PPP ईक्षित : to see
नम् 1 P नमति Pass. नम्यते PPP नत : to bend
उद् Prefix: up, upward, out, from, ex-
नाभि f.: navel
वपुस् n.: beauty, form body (declension see later)
स्त्री f.: woman
स्तन m.: breast
दरैद्र ३ : poor, arm
ऋध् 5 P ऋध्नोति Pass. ऋध्यते PPP ऋद्ध : to thrive
ऋध् + सम् : to thrive; PPP: successful, rich
विचित्र ३ : colorful, diverse, beautiful, wonderful, strange
विधि m.(!): arrangement, law, regulation; creation, fate
चेष्ट् 1 Ā चेष्टते Pass. चेष्ट्यते PPP चेष्टित : to stir
20.10. Exercise 1
Resolve the following compounds as Bahuvrīhi and/or Dvandva and/or Tatpuruṣa in all ways you consider possible in Sanskrit (exception: compounds with adverbial first member). Translate these differently resolved compounds into English, indicate the gender, case and number of the total compound.
- इन्द्रशत्रवः
- दुष्कुलायाः
- जातिमात्रस्य
- प्राप्तोदकाः
- सुनीतिभिः
- मृतपुत्रः
- गतपुण्येन
- आर्यरूपम्
- मुक्तासनया
- तद्रूपः
- कृतफलानाम्
- व्याघ्रबलाः
- प्राप्तकाला
- शूरपुत्राम्
- कृताभिषेकः
- शूरबलान्
- वीतमोहः
- द्ण्डहस्तस्य
- गतमात्रम्
- इन्द्रपुत्रा
- तद्गुणाः
- उपल्ब्धसुखैः
- प्राप्तप्रभावः
- तन्मात्राणि
- प्रभूतरूपा
- कृतोपनयनाः
- विगतनयनम्
- बुद्धमार्गेण
- विजयफलान्
- दुर्गमः
- समयकारः
- सम्पन्नरूपाम्
- रूपसम्पन्नाम्
- अपुण्यानाम्
- मृतगृहाणि
- अजनस्य
- तद्देवतैः
- जातपुत्राः
- दुरन्ताभिः
- भूतसर्गेण
- मतिदर्शनम्
- मुक्तहस्ता
- तदन्तः
- जातिमात्रम्
- तज्जयेन
- लब्धधनानाम्
- सुदर्शः
- सकारणः
- तनादयः
- जातमात्राम्
- दुर्जातयः
- हतपुत्रः
- दुरासितम्
- इष्टदेवतया
- कृतपुण्याभिः
- श्रुत्युदितम्
- गतपापैः
- जितारिणा
- जातकोपा
- जातिधर्मः
- तत्प्रभृतयः
- सुदुर्जयः
- जितक्रोधेन
- दुरुपदेशम्
- लब्धलाभा
- बुद्धदासः
- मुक्तबुद्धिः
- यज्ञकालम्
- जितशत्रून्
- शत्रुजितान्
- तत्फलः
- सुगुणा
- जातक्रोधः
- दृष्टमात्रः
- भूतकालः
- सुनेत्राः
- तदादीनाम्
- जातिस्मरणम्
- सफलम्
- अकरुणस्य
- सोढदुःखाः
20.11. Exercise 2
A) Translate and resolve the compounds into Sanskrit:
इन्द्रशत्र्वनार्या देवेन्द्रेण जीयन्ते ॥१॥ शूरबलक्षत्रिययोधः शूरपुत्रमिच्छति ॥२॥ सुदुर्गममार्गेण स्वर्गं गम्यते । सुगमस्तु नरकमार्गः ॥३॥ मृतपुत्रब्राह्मणी रोदिति ॥४॥ वीतमोहब्राह्मणः सम्पन्नरूपामपि शूद्रां न लुभ्यति ॥५॥ सुनीतिपुत्रः प्राप्तमतिदर्शनसाधुं गच्छति ॥६॥ प्राप्तप्रभावक्षत्रिया दृष्टमात्राञ्छत्रून्घ्नन्ति ॥७॥ जितशत्रुयोधाः शत्रुजितान्मुञ्चन्ति ॥८॥ कृतोपनयनबालः शिवादिदेवपूजां करोति ॥९॥ बुद्धगता दुःखादिसत्यानि शृण्वन्ति ॥१०॥
B) Translate into Sanskrit using compounds:
A Kṣatriya who does not hold the staff in his hand does not protect the people.
Kālidāsa and the other poets are the teachers in Sanskrit.
A Kṣatriya has his livelihood through weapons.
Even Śūdra women have as dharma non-violence, truthfulness, purity, not complaining, not being malicious, and forbearance.
20.12. Translation Exercise
मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनतश्चित्तप्रसादनम् ॥योगसूत्र १.३३॥
Explanation: भाव्नातस् = भावना + suffix -tas, which has ablative meaning. Translate: "because of ..." or similar.
तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः ॥योगसूत्र २.१॥ समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च ॥योगसूत्र २.२॥
Explanation: तपस् n. (declension later): glow, heat, torment; ascetic fervor, penance
Abb.: तपस्
Buddha as an ascetic before his liberating insight, Gandhara, 2nd/3rd century CE.
(Image source: Details)
त्रिविधदुःखात्यन्तनिवृत्तिरत्यनपुरुषार्थः ॥सांख्यसूत्र १.१॥ (For the Sāṃkhya system, see Basham, Wonder p. 324f.)
Explanation: त्रिविध ३ : "threefold"
Definition of liberation according to the Nyāya system:
बाधनालक्षणं दुःखम् ॥न्यायसूत्र १.२१॥ तदत्यन्तविमोक्षो ऽपवर्गः ॥न्यायसूत्र १.२२॥
Statement of the Materialists according to the सर्वदर्शनसंग्रह :
न स्वर्गो नापवर्गो वा नैवात्मा पारलौकिकः । नैव वर्णाश्रमादीnaं क्रियाश्च फलदायिकाः ॥
Explanation: अत्मा = Nom.sg. masc. to आत्मन् m. "Self, soul; the Absolute insofar as it is realized in an individual"
A सुभाषितम् :
देवानां करदा विप्रा विप्राणां करदा नृपाः । नृपाणां करदा लोका लोकानां करदा मही ॥
Explanation: -da at the end of a compound: "giving"
Abb.: लोकानां करदा मही
Karnataka
(Image source: Details)
On property relations:
भार्या पुत्रश्च दासश्च त्रय एवाधनाः स्मृताः । यत्ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद्धनम् ॥मनुस्मृति ८.४१६॥
Explanation: त्रयस् = Nom. masc. pl. to त्रि "three"
A सुभाषितम् on female beauty:
तनुमध्यं पृथुश्रोणि रक्तौष्ठमसितेक्षणम् । नतनाभि वपुः स्त्रीणां कं न हन्त्युन्नतस्तनम् ॥
Explanation: all forms except कं and स्त्रीणाम् are Nom. sg. neuter and refer to वपुस्.
Fig.: तनुमध्यं पृथुश्रोणि
Sanchi = सांची
(Image source: Details)
Another सुभाषितम् :
सन्ति पुत्राः सुबहवो दरिद्राणामनिच्छताम् । नास्ति पुत्रः समृद्धानां विचित्रं विधिचेष्टितम् ॥
Explanation: इच्छताम् = gen. pl. Pres. Part P to इष् : of the desiring