Lektion 60

60.1. Die Perfektendungen des Dual (द्विवचनम्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	-va	-vahe
2. मध्यमः	-athur	-āthe
3. प्रथमः	-atur	-āte

60.2. Der Dual des reduplizierten Perfekt (द्वित्वलिट्)

60.2.1. Typ 1: keine Stammabstufung

बन्ध् 9P "binden"

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	बबन्धिव
2. मध्यमः	बबन्धथुर्
3. प्रथमः	बबन्धतुर्

भाष् 1Ā "sprechen"

	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	बभाषिवहे
2. मध्यमः	बभाषाथे
3. प्रथमः	बभाषाते

60.2.2. Typ 2: starker Stamm Hochstufe, schwacher Stamm Tiefstufe

भिद् 7U "spalten"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	बिभिदिव	बिभिदिवहे
2. मध्यमः	बिभिदथुर्	बिभिदाथे
3. प्रथमः	बिभिदतुर्	बिभिदाते

60.2.3. Typ 3: Starker Stamm Hochstufe/Dehnstufe

60.2.3.1. Typ 3a: Starker Stamm Hochstufe/Dehnstufe, schwacher Stamm Tiefstufe

नी 1U "führen"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	निन्यिव	निन्यिवहे
2. मध्यमः	निन्यथुर्	निन्याथे
3. प्रथमः	निन्यतुर्	निन्याते

स्तु 2U (अनिट्) "loben"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	तुष्टुव	तुष्तुवहे
2. मध्यमः	तुष्टुवथुर्	तुष्टुवाथे
3. प्रथमः	तुष्टुवतुर्	तुष्टुवाते

कृ 8U (अनिट्) "tun, machen"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	चकृव	चकृवहे
2. मध्यमः	चक्रथुर्	चक्राथे
3. प्रथमः	चक्रतुर्	चक्राते

60.2.3.2. Typ 3b: Starker Stamm Hochstufe/Dehnstufe, schwacher Stamm Hochstufe

स्मृ 1P "vergegenwärtigen"

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	सस्मरिव
2. मध्यमः	सस्मरथुर्
3. प्रथमः	सस्मरतुर्

60.2.4. Typ 4: Wurzeln auf -ā / -ai

दा 3U "geben"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	ददिव	ददिवहे
2. मध्यमः	ददथुर्	ददाथे *
3. प्रथमः	ददतुर्	ददाते *

* identisch mit den entsprechenden Formen des Indikativ Präsens!

60.2.5. Typ 5: Konsonant-a-Konsonant

60.2.5.1. Typ 5a: Konsonant-a-Konsonant, schwacher Stamm Tiefstufe

गम् 1U "gehen"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	जग्मिव	जग्मिवहे
2. मध्यमः	जग्मथुर्	जग्माथे
3. प्रथमः	जग्मतुर्	जग्माते

60.2.5.2. Typ 5b: Konsonant-a-Konsonant, Anfangskonsonant kein Guttural, Aspirat, h, Schwacher Stamm ohne Reduplikation, mit -e-

पच् 1U "garen"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	पेचिव	पेचिवहे
2. मध्यमः	पेचथुर्	पेचाथे
3. प्रथमः	पेचतुर्	पेचाते

60.2.5.3. Typ 5c: Konsonant-a-Konsonant, schwacher Stamm Hochstufe

क्रम् 1U "schreiten"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	चक्रमिव	चक्रमिवहे
2. मध्यमः	चक्रमथुर्	चक्रमाथे
3. प्रथमः	चक्रमतुर्	चक्रमाते

60.3. Der Dual des periphrastischen Perfekt (अनुप्रयोगलिट्)

गण् 10P "zählen"

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	गणयां चकृव गणयामासिव गणयां बभूविव
2. मध्यमः	गणयां चक्रथुर् गणयामासथुर् गणयां बभूवथुर्
3. प्रथमः	गणयां चक्रतुर् गणयामासतुर् गणयां बभूवतुर्

आस् 2Ā "sitzen"

	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	आसां चकृवहे आसामासिव आसां बभूविवव्
2. मध्यमः	आसांव् चक्राथे आसामासथुर् आसां बभूवथुर्
3. प्रथमः	आसां चक्राते आसामासतुर् आसां बभूवतुर्व्

60.4. Das Partizip परस्मैपद des reduplizierten Perfekt (द्वित्वलिट्)

Bildung:

schwacher Perfektstamm + vāṃs

Besteht der schwache Perfektstamm nur aus einer Silbe, dann wird der Bindevokal -i- angefügt. Bei einigen Perfekta ist der Bindevokal wahlweise.

Beispiele:

भिद् 7U	बिभिद्वांस् "jemand, der gespalten hat"
अस् 2P; 4P	आसिवांस् "jemand, der gewesen ist" ; "jemand, der geworfen hat"
दा 3U	ददिवांस् (da-d-i-vāṃs) "jemand, der gegeben hat"
पच् 1U	पेचिवांस् "jemand, der gegart hat"
गम् 1U	जग्मिवांस् / जगन्वांस् "jemand, der gegangen ist"

Deklination:

• starker Stamm: -vāṃs
• schwacher Stamm:
  • vor Konsonant: -vat (!)
  • vor Vokal: -uṣ

Vor uṣ entfällt der Bindevokal -i-.

Feminin:

schwacher Stamm vor Vokal + -ī (wie देवी dekliniert)

Beispiel: विदुषी "eine Wissende"

Paradigmen siehe Kielhorn, Grammatik § 124:

(Bildquelle: Details)

(Bildquelle: Details)

60.5. Deklination der Stämme auf -añc (-ac)

Die Stämme auf -añc/-ac sind Verbindungen von Präverbien usw. mit dem Wurzelnomen der Wurzel अञ्च् / अच् 1U "sich bewegen".

60.5.1. Dreistämmige Stämme auf -añc

Bildung:

• starker Stamm: -añc
• schwacher Stamm:
  • vor Konsonant: -ac
  • vor Vokal:
    • das -a- des schwachen Stamms -ac entfällt und für einen vorangehenden Halbvokal wird der diesem entsprechende lange Vokal substituiert:
      प्रत्यच् » प्रतीच्
      अन्वच् » अनूच्
    • Geht dem -ac kein Halbvokal voraus, wird -ac durch -īc ersetzt:
      उदच् » उदीच्
    • तिर्यञ्च् » तिरश्

Femininum:

schwacher Stamm vor Vokal + -ī (wie देवी dekliniert)

Beispiel: प्रतीची

Paradigmen siehe Kielhorn, Grammatik § 128:

(Bildquelle: Details)

(Bildquelle: Details)

Hierher gehören:

• प्रत्यञ्च् 3 "rückwärts, westlich"

• अन्वञ्च् 3 "folgend"

• उदञ्च् 3 "nach oben gerichtet, nördlich"

• तिर्यञ्च् 3 "wagrecht gehend (von Tieren"

• सम्यञ्च् 3 "richtig"

• न्यञ्च् 3 "niedrig"

• विष्वञ्च् 3 "nach allen Seiten gehend"

60.5.2. Zweistämmige Stämme auf -añc

Bildung:

• starker Stamm: -añc
• schwacher Stamm vor Konsonant bzw. Vokal: -ac

Hierher gehören:

• प्राञ्च् 3 "vorwärts gerichtet, östlich"
• अवाञ्च् 3 "abwärts gerichtet"

Paradigma प्राञ्च् siehe oben!

Die Haupthimmelsrichtungen

	उदञ्च् 3 "nach oben gerichtet, nördlich"
प्रत्यञ्च् 3 "rückwärts, westlich"		प्राञ्च् 3 "vorwärts gerichtet, östlich"
	दक्षिण 3 rechts, südlich

(Bildquelle: Details)

60.6. Das Desiderativum (सन्)

Von jeder Wurzel sowie vom Kausativum kann ein Desiderativum (सन्) gebildet werden. Das Desiderativum kann in allen Zeiten und Modi des P, Ā und Passiv konjugiert werde. Desiderativformen ausserhalb des Präsensstamms sind aber sehr selten.

Bedeutung:

• eine Person oder Sache wünscht zu tun oder zu erleiden, was durch die Wurzel oder das Kausativum ausgedrückt wird
• seltener: jemand oder etwas ist im Begriffe, zu tun, was durch die Wurzel oder das Kausativum ausgedrückt wird

Beispiele:

कृ 8U	चिकीर्षति "er wünscht zu tun"
पत् 1P	पिपतिषति "er ist im Begriffe, zu fallen"
चुर् 10U	चुचोरयिषति "er wünscht zu stehlen"
बुध् Kaus.	बुबोधयिषति "er wünscht zu belehren (zur Erkenntnis zu wecken)"

60.6.1. Bildung des Desiderativstammes

Wurzeln der Präsensklassen 1 - 9:

reduplizierte Wurzel + sa

oder:

reduplizierte Wurzel + i + ṣa

Die Regeln zur Verwendung des Bindevokals -i- siehe bei Kielhorn, Grammatik § 443 - 445.

Wurzeln der 10. Präsensklasse und Kausative:

reduplizierter Präsensstamm + i + ṣa

Gestalt der Wurzel:

1. Die Wurzel ist meist tiefstufig: जीव् » जिजीविष-
   1. auslautendes -i, -u wird durch -ī bzw. -ū ersetzt, wenn kein Bindevokal folgt:
      जि » जिगीष- "zu siegen wünschen"
      द्रु » दुद्रूष- "zu laufen wünschen"
   2. auslautendes -ṛ, -ṝ wird durch -īr, nach Labialen durch -ūr ersetzt, wenn kein Bindevokal folgt:
      कृ » चिकीर्ष- "zu tun wünschen"
      मृ » मुमूर्ष- "im Begriff sein, zu sterben"
      पॄ » पुपूर्ष- "zu füllen wünschen"
   3. दा, धा, मा und einige andere Wurzeln auf -ā, -e, -o haben Tiefstufe Ø:
      दा » दित्स- (di-d + sa)
      धा » धित्स-
      मा » मित्स-
2. Hochstufige Wurzel haben im Desiderativ:
   1. die meisten Wurzeln auf -ā (-e, -ai usw.):
      गै » जिगास- "zu singen wünschen"
      पा » पिपास- "zu trinken wünschen, dürsten"
   2. die meisten Wurzeln der Form (Konsonant -) a / ā - Konsonant:
      दह् » दिधक्ष- "zu verbrennen wünschen"
      खाद् » चिखादिष- "zu kauen wünschen"
   3. bei Antreten des Bindevokals -i-:
      1. obligatorisch: Wurzeln der Form i/u - Konsonant sowie (Konsonant -) ṛ/ḷ - Konsonant:
         इष् » एषिषिष- "zu wünschen verlangen"
         कॢप् » चिकल्पिष- "passend zu sein wünschen"
         स्मि » सिस्मयिष- "zu lächeln wünschen"
      2. wahlweise: Wurzeln der Form Konsonant - (Konsonant -) i/u - Konsonant ausser -v_
         द्युत् » दिद्योतिष- / दिद्युतिष- "aufzublitzen wünschen"

Zur Reduplikation:

1. Konsonantisch anlautende Wurzeln: Die Reduplikation erfolgt an den nach obigen Regeln veränderten Wurzeln nach den üblichen Regeln. Statt a als Reduplikationsvokal erschein aber i:
   पा » पिपास-
   त्यज् » तित्यज-
   चुर् » चुचोरयिष-
   Die Zerebralisierung nach i/u von auslautendem -s der Wurzel unterbleibt, wenn das s des Desiderativsuffixes zerebralisiert wird:
   स्मि » सिस्मयिष-
2. Vokalisch anlautende Wurzeln werden nach den entsprechenden Regeln für den reduplizierten Aorist (Lektion 56) redupliziert:
   इष् » एषिषिष- (eṣ-i-ṣ-i-ṣa)
   ईक्ष » ईचिक्षिष- (ī-c-i-kṣ-i-ṣa)
   ऋ » अरिरिष-
3. Die besondere Desiderativbildung bestimmter Wurzeln siehe bei Kielhorn, Grammatik § 451.

Zu einigen Wurzeln werden Desiderative ohne desiderative Bedeutung gebildet. Zu diesen Desiderativen können Desiderative mit desiderativer Bedeutung gebildet werden.

Liste bei Kielhorn, Grammatik § 452:

(Bildquelle: Details)

60.6.2. Konjugation des Desiderativs (सन्)

Das Desiderativ ist - mit wenigen Ausnahmen - P, Ā bzw. U, je nachdem, ob die zugrundeliegende Wurzel (bzw. der zugrundeligende Verbalstamm) P, Ā oder U ist.

Präsensstamm: Konjugation wie ein thematischer Stamm:

यज् 1U:

P: यियक्षति "er wünscht, für jemand anderen zu opfern"
Ā: यियक्षते "er wünscht, für sich selbst (als Opferherr) zu opfern"
Passiv: यियक्ष्यते "es wird zu opfern gewünscht"

Perfekt: periphrastisch:

आप् » ईप्स- » ईप्सां चकार "er wünschte zu erlangen"

Aorist: iṣ-Aorist:

आप् » ऐप्सिषम् (a + īps-i-ṣ-am)

Futur: सेट्

आप् » ईप्सिष्यामि

Zur Bildung von Nomina agentis auf -u aus dem Desiderativstamm siehe Lektion 54.

60.7. Übung

A) Lernen Sie in Kielhorn, Grammatik § 451 die unregelmässigen Desiderativbildungen zu bisher gelernten Verben:

(Bildquelle: Details)

(Bildquelle: Details)

(Bildquelle: Details)

B) Bestimmen und übersetzen Sie ohne Hilfsmittel folgende Formen:

1. ददुषोः

2. अहिंसीः

3. देमथुः

4. वक्त्वा

5. अक्षथाः

6. मुमुषिषिष्यतः

7. अचिक्षंसेथाम्

8. अस्नाः

9. जिहिंसुषि

10. जिहिंसिषुणा

11. द्युभिः

12. जग्लिव

13. अतिस्तीर्षम्

14. अस्मेष्ठाः

15. ईशिष्व

16. रुरुषतुः

17. रुरुषुः

18. रुरुषिषुः

19. अपिप्रीणताम्

20. अपिप्रीषतम्

21. पिप्रियतुः

22. तिस्रः

23. अदांक्ष्टाम्

24. असिसीर्ष्यत

25. बभासाते

26. बिभासिषेथे

27. अबीभणत

28. चकर्त

29. चकर्थ

30. दिद्युते

31. दिद्युतिषे

32. चुच्यूषवे

33. दित्सामि

34. अचीकृतम्

35. विजिगीषौ

36. पित्सेथे

37. उदीचि

38. संगणय्य

39. अतिस्तराव

40. त्रिलोक्याः

41. अहः

42. जग्मुषः

43. अताप्स्व

44. ईशिशिषाञ्चक्रे

45. ईशाञ्चक्रे

46. ईशयाञ्चक्रे

47. षण्णाम्

48. अघुक्षम्

49. अष्टौ

50. प्साथः

51. अवाचः

52. ईयुषे