Lektion 14

14.1. Udtrykket af forholdet mellem det, der betegnes ved substantiver: genitiv (ṣaṣṭhī f. = षष्टी = sjette kasusendelse)

Hvis forholdet mellem det, der udtrykkes ved to substantiver, skal angives, anvendes genitiv (ṣaṣṭhī f. "sjette kasusendelse"). Genitivet adskiller sig fra alle øvrige kasuser derved, at det — med få undtagelser — ikke tjener til nærmere bestemmelse af den handling, der udtrykkes ved verbet, men til at angive forholdet mellem personer eller ting, som betegnes ved substantiver. Genitivet står ofte til spørgsmålet: Hvems?

Eksempler:

कवेः पुत्रः "Digterens søn"

धनस्य लोभः "Lyst efter rigdom"

नगरस्यार्धम् "Halvdelen af byen"

रामस्य कृतम् "Rāmas gerning / En gerning fra Rāma"

Den normale ordstilling er:

Bestemmende ord i genitiv — Nærmere bestemt substantiv i en anden kasus

Genitiv og PPP:

Ved PPP'er kan genitivet i stedet for instrumentalis (tṛtīyā) stå for agenten (kartṛ); I konstruktionen med instrumentalis betragtes PPP'et som en passiv verbalform (det, der står i instrumentalis, betegner agenten), mens konstruktionen med genitiv betragter PPP'et som et substantiv eller adjektiv (det, der står i genitiv, betragtes altså ikke egentlig som agent).

Ifølge Pāṇini 2.3.67 står der genitiv ved PPP'et, hvis PPP'et har præsensbetydning (se ovenfor), og instrumentalis, hvis PPP'et har fortidsbetydning:

रामस्येष्टं फलम् "Den af Rāma ønskede frugt = Den frugt, som Rāma i øjeblikket ønsker"

रामेणेष्टं फलम् "Den frugt, som Rāma har ønsket"

Selvfølgelig står der i tilfælde af et PPP neutrum singular, som bruges som verbalabstraktum - altså som substantiv - genitiv.

14.2. Dannelsen af genitivformerne (ṣaṣṭhī f. = षष्ठी)

Genitiv dannes ved verbale stammer med stammeafstivning fra den svage stamme.

Genitiv af konsonantisk udløbende stammer:

Efter konsonant er de regelmæssige genitivendelser:

• Singular: -as
• Plural: -ām

Nominalstamme	Svag stamme	Genitiv singular	Genitiv plural
guṇa-vant- गुणवन्त्	guṇa-vat- गुणवत्	guṇa-vat-as गुणवतस्	guṇa-vat-ām गुणवताम्
paśu-mant- पशुमन्त्	paśu-mat- पशुमत्	paśu-mat-as पशुमतस्	paśu-mat-ām पशुमताम्

Genitiv af vokalisk udløbende stammer, undtagen entstavelige rodnomina og diphongisk udløbende stammer:

Plural:

Genitiv plural af vokalisk udløbende stammer dannes således:

-lang udløbende vokal af stammen + -nām

Nominalstamme	Genitiv plural
deva m. देव	devā-nām देवानाम्
phala n. फल	phalā-nām फलानाम्
devatā f. देवता	devatā-nām देवतानाम्
kavi m. कवि	kavī-nām कवीनाम्
śruti f. श्रुति	śrutī-nām श्रुतीनाम्
devī f. देवी	devī-nām देवीनाम्
paśu m. पशु	paśū-nām पशूनाम्
dhenu f. धेनु	dhenū-nām धेनूनाम्

Genitiv singular af vokalisk stammende stammer:

Genitiv singular af vokalisk stammende stammer dannes uregelmæssigt og bør indlæres udenad.

Stammen	Genitiv singular
deva m. देव	devasya देवस्य
phala n. फल	phalasya फलस्य
devatā f. देवता	devatāyās देवतायास्
kavi m. कवि	kaves कवेस्
paśu m. पशु	paśos पशोस्
devī f. देवी	devyās देव्यास्
śruti f. श्रुति	śrutes / śrutyās श्रुतेस् / श्रुत्यास् (dvs. enten som kavi eller som devī)
dhenu f. धेनु	dhenos / dhenvās धेनोस् / धेन्वास् (dvs. enten som paśu eller som flerstavelige feminina på -ū)

Interrogativ- og demonstrativpronomen:

		kim	tad	etad	idam
Maskulinum / Neutrum	Genitiv singular	kasya कस्य	tasya तस्य	etasya एतस्य	asya अस्य
	Genitiv plural	keṣām केषाम्	teṣām तेषाम्	eteṣām एतेषाम्	eṣām एषाम्
Femininum	Genitiv singular	kasyās कस्यास्	tasyās तस्यास्	etasyās एतस्यास्	asyās अस्यास्
	Genitiv plural	kāsām कासाम्	tāsām तासाम्	etāsām एतासाम्	āsām आसाम्

Formensammenfald:

Hos alle nominalstammer undtagen maskulina og neutra på -a samt pronominerne er formen for genitiv singular identisk med formen for ablativ (pañcamī "femte kasusendelse") singular!

Bemærk, at ved stammer med konsonantisk udlødning er ablativ og genitiv ental enslydende med akkusativ flertal maskulinum og femininum!

14.3. Yderligere om brugen af genitiv (षष्ठी)

I modsætning til ovenstående grundregel bruges genitiv til at udtrykke objektet for nogle verber, f.eks. ved minder-verber:

देवानां स्मरति "Han mindes guderne"

For alle disse verber kan objektet dog også stå i akkusativ:

देवान्स्मरति "Han mindes guderne"

Yderligere senere.

14.4. Ordbog

• śīla n. (शील) : (godt) karakter, moral
• bhūṣ-aṇa n (भूषण) : smykker
• dīpa m. (दीप) : lampe

Fig.: दीपाः
(Billedkilde: Detaljer)

• bala n. (बल) : magt, styrke; hærstyrke, hærschar
• bāla 3 (बाल) : ung, barnlig, fjollet; m. dreng
• bālā f. (बाला) : ung pige
• nara m. (नर) : mand, menneske
• śatru m. (शत्रु) : fjende
• loka m. (लोक) : verden; sg. og pl.: folkene, menneskene, folket
• jala n. (जल) : vand
• jan 4 Ā (jāyate), pass. janyate / jāyate, PPP jāta (जन् जायते जन्यते जायते जात) : blive født, opstå, træde frem
• jan-a m. (जन) : skabning, menneske, folk
• vac 2 P (vakti, ingen 3. pl.!), pass. ucyate, PPP ukta (वच् वक्ति उच्यते उक्त) : sige, tale til (dvitīyā)
• uk-ti f. (उक्ति) : udsagn, ord
• vac-ana n. (वचन) : det at tale, ordet
• vāk-ya n. (वाक्य) : ord, tale

14.5. Subhāṣitāni = सुभाषितानि = Ordsprog

Oversæt følgende ordsprog og lær dem udenad:

नीचो वदati न कुरुते वदति न साधुः करोत्येव ॥१॥

शीलं नरस्य भूषणम् ॥२॥

सत्येन जनानां सुखं भवति ॥३॥

पापा नराः स्वर्गं न लभन्ते ॥४॥

सत्यं लोकस्य दीपः ॥५॥

14.6. Øvelse

A) Dannes genitiv singularis og pluralis til følgende ord. Angiv betydning og køn for ordene:

१. अनृत २. ऋषि ३. पाद ४. बुद्धि ५. गुरु ६. स्वर्ग ७. नगर ८. धेनु ९. द्विज १०. मुक्ता ११. विद्या १२. वर्ण १३. द्विजाति १४. रूप १५. प्रतिग्रह १६. सोढ १७. नायिका १८. साध्वी १९. अग्नि २०. वैश्या २१. लोक २२. उक्ति २३. शत्रु २४. सुखवन्त् २५. पुत्रवती

Fig.: पुत्रवती
(Billedkilde: Detaljer)

२६. जल २७. मार्ग २८. मोक्ष २९. शूद्रा ३०. अन्न ३१. साधु ३२. नीति ३३. योध ३४. सत्यवन्त् ३५. लाभ ३६. मोह ३७. गति ३८. प्रश्न ३९. सृष्टि ४०. नेत्र ४१. गुरुता ४२. ईश्वर ४३. कारण ४४. कृत ४५. धर्मवन्त् ४६. युद्ध ४७. दर्शन ४८. धातु ४९. गूढा ५०. ईष्टा (2 betydninger)

५१. उदित ५२. इदम् ५३. किम्

Fig.: अयं बालः कस्याः पुत्रः ।
(Billedkilde: Detaljer)

B) Oversæt:

१. ब्राह्मणस्य पुत्रो ब्राह्मण्या ग्रामं गतः । (2 muligheder)

२. यज्ञस्याग्निनान्नं दग्धम् ।

३. बुद्धः सत्यस्य बुद्ध्या मुक्तः ।

४. अधर्मो ऽनृतस्य वदनमित्यृषयो वदन्ति ।

५. नरा देवानां यज्ञैर्न मुच्यन्ते ।

६. बलवन्तः क्षत्रियाः शत्रूणां धनवन्ति नगराणि जयन्ति ।

७. कवेरुक्तिं शृण्वन्ति ।

८. कविर्देव्याः कृतं वदति ।

९. द्विजाः पशोर्लाभमिच्छन्ति ।

१०. रामः पुण्यवतो गुरोर्मन्त्रस्य स्मरति ।

११. अयं बालः कस्याः पुत्रः ।

१२. केषामिमानि गृहाणि ।

१३. कस्यान्नमनेनर्षिणेष्टम् ।

Fig.: केषामिमानि गृहाणि ।
(Billedkilde: Detaljer)