Lektion 49

49.1. Dannelsen af imperativ (लोट्) athematiske præsentstammer (fortsættelse)

49.1.1. Syvende præsentklasse (रुधादि)

युज् 7U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. person तृतीयः	युनजानि yu-na-j-āni	युनजाम	युनजै	युनजामहै
2. person मध्यमः	युङ्ग्धि yu-n-j + dhi युङ्धि	युङ्क्त युङ्त	युङ्क्ष्व	युङ्ग्ध्वं युङ्ध्वम्
3. person प्रथमः	युनक्तु yu-na-j + tu	युञ्जन्तु	युङ्क्ताम् यु्ङ्ताम्	युञ्जताम्

रुध् 7U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. person तृतीयः	रुणधानि ru-ṇa-dh-āni	रुणधाम	रुणधै	रुणधामहै
2. person मध्यमः	रुन्द्धि	रुन्द्ध	रुन्त्स्व	रुन्द्ध्वम्
3. person प्रथमः	रुणद्धु	रुन्धन्तु	रुन्द्धाम्	रुन्धताम्

49.1.2. Femte præsentklasse (स्वादि)

Imperativ 2.sg. er uden ending for rødder af femte og ottende klasse, hvor kun en konsonant går forud for den udtredende -u i suffikset.

सु 5U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. person तृतीयः	सुनवानि	सुनवाम	सुनवै	सुनवाम
2. person मध्यमः	सुनु	सुनुत	सुनुष्व	सुनुध्वम्
3. person प्रथमः	सुनोतु	सुन्वन्तु	सुनुताम्	सुन्वताम् su-nu + atām

आप् 5P

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. person तृतीयः	आप्नवानि	आप्नवाम
2. person मध्यमः	आप्नुहि	आप्नुत
3. person प्रथमः	आप्नोतु	आप्नुवन्तु

49.1.3. Niende præsensklasse (तनादि)

तन् 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. person तृतीयः	तनवानि	तनवाम	तनवै	तनवामहै
2. person मध्यमः	तनु	तनुत	तनुष्व	तनुध्वम्
3. person प्रथमः	तनोतु	तन्वन्तु	तनुताम्	तन्वताम्

कृ 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. person तृतीयः	करवाणि	करवाम	करवै	करवामहै
2. person मध्यमः	कुरु	कुरुत	कुरुष्व	कुरुध्वम्
3. person प्रथमः	करोतु	कुर्वन्तु	कुरुताम्	कुर्वताम्

49.1.4. Tiende præsensklasse (क्र्यादि)

क्री 9U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. person तृतीयः	क्रीणानि krī-ṇā + āni	क्रीणाम	क्रीणै krī-ṇā + ai	क्रीणामहै
2. person मध्यमः	क्रीणीहि	क्रीणीत	क्रीणीष्व	क्रीणीध्वम्
3. person प्रथमः	क्रीणातु	क्रीणन्तु krī-ṇ-antu	क्रीणीताम्	क्रीणताम्

Rødder i klasse 9, der ender på en konsonant, erstatter det udtalende -nī-hi i 2.sg.P imperativ med -āna

ग्रह् 9U

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. person तृतीयः	गृह्णानि	गृह्णाम
2. person मध्यमः	गृहाण	गृह्णीत
3. person प्रथमः	गृह्णातु	गृहणन्तु

49.2. Deklination af nominalstammer på -as, -is, -us

Neutrum (नपुंसक)

	मनस् n. "tanke"	हविस् n. "offeroffring"	चक्षुस् n. "øje"
एकवचनम्
प्रथमा, द्वितिया, आमन्त्रितम्	मनस्	हविस्	चक्षुस्
तृतीया	मनसा	हविषा	चक्षुषा
चतुर्थी	मनसे	हविषे	चक्षुषे
पञ्चमी	मनसस्	हविषस्	कक्षुषस्
षष्ठी	मनसस्	हविषस्	चक्षुषस्
सप्तमी	मनसि	हविषि	चक्षुषि
बहुवचनम्
प्रथमा, द्वितिया, आमन्त्रितम्	मनांसि	हवींषि	चक्षूंषि
तृतीया	मनोभिस्	हविर्भिस्	चक्षुर्भिस्
चतुर्थी	मनोभ्यस्	हविर्भ्यस्	चक्षुर्भ्यस्
पञ्चमी	मनोभ्यस्	हविर्भ्यस्	चक्षुर्भ्यस्
षष्ठी	मनसाम्	हविषाम्	चक्षुषाम्
सप्तमी	मनस्सु मनःसु	हविष्षु हविःषु	चक्षुष्षु चक्षुःषु

Maskulina (पुंस्) og feminina (स्त्री)

De fleste tilfælde er बहुव्रीहि med en -s-stamme (oprindeligt neutrum) i det bageste led.

	सुमनस् 3 "of good thinking, benevolent	दीर्घायुस् 3 "long-lived"
एकवचनम्
प्रथम	सुमनास्	दीर्घायुस्
द्विटिया	सुमनसम्	दीर्घायुषम्
आमन्त्रितम्	सुमनस्	दीर्घायुस्

Remaining cases of the singular like neuter

	सुमनस् 3	दीर्घायुस् 3
बहुवचनम्
प्रथमा, द्वितिया, आमन्त्रितम्	सुमनसस्	दीर्घायुषस्

Remaining cases of the plural like neuter

49.3. Nominal formation: कृत्-suffix -as neuter

With the कृत्-suffix -as neuter, numerous nouns are formed. Mostly they are abstracts or nomina actionis (words that denote the action).

Short vowel of the root before a simple consonant as well as final root vowel appear in the strong grade.

Examples:

Root	Noun on -as
मन् 4Ā "to think"	मनस् n. "thinking, thought, organ of thinking"
नम् 1P "to bend"	नमस् n. "bowing, reverence"
चित् 1P "to perceive, to think"	चेतस् n. "insight"

Nouns on -is and -us are relatively rare.

Fig.: नमस्ते
(Image source: Details)

49.4. Word list

दीर्घ 3: long

ह्रस्व 3: short

आयुस् n.: lifetime (the full lifespan that one can live, if nothing comes in between) ;

thereof:

आयुर्वेद m.: the traditional medical system of India

se:

Carakasaṃhitā: Udvalgte tekster fra Carakasaṃhitā / oversat og forklaret af Alois Payer (1944–). -- 0. Indledning. -- URL: http://www.payer.de/ayurveda/caraka0001.htm

क्षिप् 6P क्षिपति : kaste, slynge

Perf. II चिक्षेप, चिक्षेपिथ, चिक्षिपुर्
Fut. क्षेप्स्यति
Pass. क्षिप्यते
Kaus. क्षेपयति
PPP क्षिप्त
Inf. क्षेप्तुम्
Absol. -क्षिप्य
Gerundiv: क्षेप्य

त्वर् 1Ā त्वरते : skynde sig

Perf. Vc तत्वरे
Fut. त्वरिष्यते
Pass. त्वर्यते
Kaus. त्वरयति
PPP त्वरित । तू्र्ण
Inf. त्वरितुम्

द्रुह् 4P द्रुह्यति : skade

Perf. II दुद्रोह, दुद्रुहुर्
Fut. द्रोहिष्यति । ध्रोक्ष्यति
Pass. द्रुह्यते
Kaus. द्रोहयति
PPP द्रुग्ध । द्रूढ
Inf. द्रोग्धुम्

कुलूहल n.: nysgerrighed, interesse

Fig.: कुलूहलम्
(Billedkilde: Detaljer)

कृत्स्न 3: helt, fuldstændig

परिचय m.: bekendtskab

कला f.: kunst

Fig.: उत्तमा काला शिवो नटराजा, 11. årh.
(Billedkilde: Detaljer)

वर m.n.: ønske

उत Indekl.: og, også, eller

विहंग m.: fugl ("i luften स् drøm - विह - gående")

Fig.: विहंगः
(Billedkilde: Detaljer)

वेष m.: tøj, udseende, ydre

Fig.: वेषः वाराणस्याम्
(Billedkilde: Detaljer)

छन्न n.: dæk, skjulested

पञ्जर n.: bur

Fig.: पञ्जरम्
Varsler med papegøje i bur: papegøjens trækker sedler, hvorpå skæbnen står Mysore
(Billedkilde: Details)

चाण्डाल । चण्डाल m.: laveste trin af Dalits

स्वयम् Indekl.: selv, af sig selv

अवनि f.: jord

मुहूर्त m.,n.: øjeblik, moment, det rigtige øjeblik

ध्यै 1P ध्यायति : forestille sig, tænke

Perf. IV दध्यौ
Fut. ध्यास्यति
Pass. ध्यायते
Kaus. ध्यापयति
PPP ध्यात
Inf. ध्यातुम्
Gerundiv ध्येय

आदर m.: hensyn, agtelse, respekt

Fig.: सादरः
Amritsar = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
(Billedkilde: Details)

कुतुक n. = कुलूहल n.

परम 3: fjernest, højst ; पञ्चम्या : bedre end, højere end

शिशु m.: barn, unge

Fig.: गजशिशुः
Sri Lanka
(Billedkilde: Details)

49.5. Gentagelsesøvelse til formlære

Bestem følgende former:

1. गृहाणि
2. नमानि
3. नामानि
4. नामनि
5. मत्यै
6. मन्यै
7. मान्यै
8. मान्यैः
9. अहम्
10. अहन्
11. आत्थ
12. आत्त
13. आध्वम्
14. अत्थ
15. ते
16. स्थ
17. तस्थ
18. तस्य
19. दाता
20. तता
21. तथा
22. तदा
23. तुद
24. शेकिथ
25. अनृतम्
26. अदूष्यः
27. अदुष्यः
28. त्वत्
29. यदि
30. यति
31. याति
32. यातुः
33. यतः
34. यातः
35. आसीथाः
36. वक्थ
37. बन्धनीय
38. गायी
39. मय्हम्

49.6. Oversættelsesøvelse

बान (7. årh. e.Kr.): कादम्बरी, udg. M. R. Kale, 1968, s. 35f.

Kongens spørgsmål शूद्रक fra विदिशा til papegøjen वैशम्पायन:

नरपतिरब्रवीत् । आस्तां तावत्सर्वमेवेदम् । अपनयतु नः कुतूहलम् । आवेदयतु भवानादितः प्रभृति कार्त्न्येनात्मनो जन्म कस्मिन्देशे । भवान्कथं जातः । केन वा नाम कृतम् । का माता । कस्ते पिता । कथं वेदानामागमः । कथं शास्त्राणां परिचयः । कुतः कलाः समासादिताः । किं जन्मान्तरानुस्मरणमुत वरप्रदानम् । अथवा विहंगवेषधारी कश्चिच्छन्नं विवससि । क्व वा पूर्वमुषितम् । कियद्वा वयः । कथं पञ्जरबन्धः । कथं चाण्डालहस्तगमनम् । इह वा कथमागमनमिति । वैशम्पायनस्तु स्वयमुपजातकुतूहलेन सबहुमानमवनि्पतिना पृष्टो मुहूर्तमिव ध्यात्वा सादरमब्रवीत् । देव मतीयं कथा । यदि कौतुकमाकर्ण्यताम् ॥

Fig.: शुकः
Plumekronet papegøje = Psittacula cyanocephala
(Billedkilde: Details)