Lekcija 14

14.1. Izražavanje odnosa označenog imenicama: genitiv (ṣaṣṭhī f. = षष्टी = šesti padež)

Ako se želi izraziti odnos označen pomoću dviju imenica, koristi se genitiv (ṣaṣṭhī f. "šesti padež"). Genitiv se razlikuje od svih ostalih padeža time što on -- uz nekoliko iznimaka -- ne služi za bliže određivanje radnje izražene glagolom, već za izražavanje odnosa između osoba ili stvari označenih imenicama. Često se genitiv postavlja na pitanje: Čiji?

Primjeri:

कवेः पुत्रः "Sin pjesnika"

धनस्य लोभः "Žudnja za bogatstvom"

नगरस्यार्धम् "Polovica grada"

रामस्य कृतम् "Djelo / Jedno djelo Rāme"

Normalan red riječi je:

Određujuća riječ u genitivu — Bliže određena imenica u drugom padežu

Genitiv i PPP:

Kod PPP-ova genitiv može umjesto instrumentalisa (tṛtīyā) stajati za agensa (kartṛ); U konstrukciji s instrumentalitom PPP se smatra pasivnom glagolskom formom (ono što stoji u instrumentalitu označava agensa), dok se u konstrukciji s genitivom PPP smatra imenicom odnosno pridjevom (ono što stoji u genitivu dakle nije zapravo agens).

Prema Pāṇiniju 2.3.67 kod PPP-a genitiv stoji ako PPP ima prezentno značenje (vidi gore), instrumentalit ako PPP ima prošlo vrijeme:

रामस्येष्टं फलम् "The desired fruit of Rāma = The fruit that Rāma currently desires"

रामेणेष्टं फलम् "The fruit that Rāma desired"

Naturally, when a PPP neuter singular is used as a verbal abstractum - that is, as a noun - the genitive case stands.

रामस्येष्टं फलम् "The desired fruit of Rāma = The fruit that Rāma currently desires"

रामेणेष्टं फलम् "The fruit that Rāma desired"

Naturally, when a PPP neuter singular is used as a verbal abstractum - that is, as a noun - the genitive case stands.

14.2. Formation of the Genitive Forms (ṣaṣṭhī f. = षष्ठी)

The genitive is formed from the weak stem for verbal stems with stem gradation.

Genitive of consonant-final stems:

After a consonant, the regular genitive endings are:

• Singular: -as
• Plural: -ām

Nominal Stem	Weak Stem	Genitive Singular	Genitive Plural
guṇa-vant- गुणवन्त्	guṇa-vat- गुणवत्	guṇa-vat-as गुणवतस्	guṇa-vat-ām गुणवताम्
paśu-mant- पशुमन्त्	paśu-mat- पशुमत्	paśu-mat-as पशुमतस्	paśu-mat-ām पशुमताम्

Genitive of vowel-final stems, except for monosyllabic root nouns and diphthong-final stems:

Plural:

The genitive plural of vowel-final stems is formed as follows:

-long final vowel of the stem + -nām

Nominal Stem	Genitive Plural
deva m. देव	devā-nām देवानाम्
phala n. फल	phalā-nām फलानाम्
devatā f. देवता	devatā-nām देवतानाम्
kavi m. कवि	kavī-nām कवीनाम्
śruti f. श्रुति	śrutī-nām श्रुतीनाम्
devī f. देवी	devī-nām देवीनाम्
paśu m. पशु	paśū-nām पशूनाम्
dhenu f. धेनु	dhenū-nām धेनूनाम्

Genitiv Singular vokalisch auslautender Stämme:

Genitiv jednine vokalnih osnova tvori se nepravilno i korisno ga je naučiti napamet. (Kielhorn)

Stamm	Genetiv Singular
deva m. देव	devasya देवस्य
phala n. फल	phalasya फलस्य
devatā f. देवता	devatāyās देवतायास्
kavi m. कवि	kaves कवेस्
paśu m. पशु	paśos पशोस्
devī f. देवी	devyās देव्यास्
śruti f. श्रुति	śrutes / śrutyās श्रुतेस् / श्रुत्यास् (i.e. either we follow kavi or like devī)
dhenu f. धेनु	dhenos / dhenvās धेनोस् / धेन्वास् (i.e. either we follow paśu or like multisyllabic feminines ending in -ū)

Upitne i pokazne zamjenice: (Kielhorn)

		kim	tad	etad	idam
Muški / srednji rod	Genitiv jednine	kasya कस्य	tasya तस्य	etasya एतस्य	asya अस्य
	Genitiv množine	keṣām केषाम्	teṣām तेषाम्	eteṣām एतेषाम्	eṣām एषाम्
Ženski rod	Genitiv jednine	kasyās कस्यास्	tasyās तस्यास्	etasyās एतस्यास्	asyās अस्यास्
	Genitiv množine	kāsām कासाम्	tāsām तासाम्	etāsām एतासाम्	āsām आसाम्

Formengleichheit:

In all nominal stems except for masculines and neuters ending in -a and pronouns, the form of the genitive singular is identical with the form of the ablative (pañcamī "fifth case ending") singular!

Note that in stems ending with a consonant, the ablative and genitive singular sound like the accusative plural masculine and feminine!

14.3. Further on the Use of the Genitive (षष्ठी)

Contrary to the basic rule above, the genitive is used to express the object of certain verbs, e.g., with verbs of remembrance:

देवानां स्मरति "He remembers the gods"

However, with all these verbs, the object can also be in the accusative:

देवान्स्मरति "He remembers the gods"

More later.

14.4. Vocabulary List

• śīla n. (शील) : (good) character, morality
• bhūṣ-aṇa n (भूषण) : jewelry
• dīpa m. (दीप) : lamp

Fig.: दीपाः
(Image source: Details)

• bala n. (बल) : force, power, strength; army strength, host
• bāla 3 (बाल) : young, childish, foolish; m. boy
• bālā f. (बाला) : young girl
• nara m. (नर) : man, human being
• śatru m. (शत्रु) : enemy
• loka m. (लोक) : world; Sing. & Plur.: the people, humans, the populace
• jala n. (जल) : water
• jan 4 Ā (jāyate), Pass. janyate / jāyate, PPP jāta (जन् जायते जन्यते जायते जात) : to be born, to arise, to appear
• jan-a m. (जन) : creature, human being, people
• vac 2 P (vakti, no 3rd plural!), Pass. ucyate, PPP ukta (वच् वक्ति उच्यते उक्त) : to say, to speak to (accusative/dvitīyā)
• uk-ti f. (उक्ति) : utterance, word
• vac-ana n. (वचन) : speaking, the word
• vāk-ya n. (वाक्य) : word, speech

14.5. Subhāṣitāni = सुभाषितानि = Proverbs

Translate the following proverbs and memorize them:

नीचो वदati न कुरुते वदति न साधुः करोत्येव ॥१॥

शीलं नरस्य भूषणम् ॥२॥

सत्येन जनानां सुखं भवति ॥३॥

पापा नराः स्वर्गं न लभन्ते ॥४॥

सत्यं लोकस्य दीपः ॥५॥

14.6. Exercise

A) Form the singular and plural genitive for the following words. Provide meaning and gender:

१. अनृत २. ऋषि ३. पाद ४. बुद्धि ५. गुरु ६. स्वर्ग ७. नगर ८. धेनु ९. द्विज १०. मुक्ता ११. विद्या १२. वर्ण १३. द्विजाति १४. रूप १५. प्रतिग्रह १६. सोढ १७. नायिका १८. साध्वी १९. अग्नि २०. वैश्या २१. लोक २२. उक्ति २३. शत्रु २४. सुखवन्त् २५. पुत्रवती

Fig.: पुत्रवती
(Image source: Details)

२६. जल २७. मार्ग २८. मोक्ष २९. शूद्रा ३०. अन्न ३१. साधु ३२. नीति ३३. योध ३४. सत्यवन्त् ३५. लाभ ३६. मोह ३७. गति ३८. प्रश्न ३९. सृष्टि ४०. नेत्र ४१. गुरुता ४२. ईश्वर ४३. कारण ४४. कृत ४५. धर्मवन्त् ४६. युद्ध ४७. दर्शन ४८. धातु ४९. गूढा ५०. ईष्टा (2 meanings)

५१. उदित ५२. इदम् ५३. किम्

Fig.: अयं बालः कस्याः पुत्रः ।
(Image source: Details)

B) Translate:

१. ब्राह्मणस्य पुत्रो ब्राह्मण्या ग्रामं गतः । (2 possibilities)

२. यज्ञस्याग्निनान्नं दग्धम् । ३. बुद्धः सत्यस्य बुद्ध्या मुक्तः । ४. अधर्मो ऽनृतस्य वदनमित्यृषयो वदन्ति । ५. नरा देवानां यज्ञैर्न मुच्यन्ते । ६. बलवन्तः क्षत्रियाः शत्रूणां धनवन्ति नगराणि जयन्ति । ७. कवेरुक्तिं शृण्वन्ति । ८. कविर्देव्याः कृतं वदति । ९. द्विजाः पशोर्लाभमिच्छन्ति । १०. रामः पुण्यवतो गुरोर्मन्त्रस्य स्मरति । ११. अयं बालः कस्याः पुत्रः । १२. केषामिमानि गृहाणि । १३. कस्यान्नमनेनर्षिणेष्टम् ।

Fig.: केषामिमानि गृहाणि ।
(Image source: Details)