Lektion 27

27.1. Brug af lokativ (सप्तमी f. = "syvende kasusendelse")

Lokativ (सप्तमी) svarer på spørgsmålene:

hvor?
hvornår?
under hvilke omstændigheder?
i forhold til hvad?

1. Lokativ (सप्तमी) angiver på spørgsmålet "Hvor?" det rum, i (på, ved, hos) hvilket agens (कर्ता) eller objektet for en handling befinder sig, eller hvor selve handlingen finder sted.

नगरे वसति = "Han bor i byen"

Fig.: जयपुरनगरे
Jaipur, 1875.
(Billedkilde: Details)

2. Lokativ angiver på spørgsmålet "Hvornår?" tidspunktet eller de ydre omstændigheder:

तस्मिन्काले = "på det tidspunkt, i den tid"

Hertil hører også den såkaldte Locativus Absolutus:

Hvis handlingen eller tilstanden for en person eller ting bestemmer den tid, hvortil - eller de omstændigheder, under hvilke - EN ANDEN person eller ting udfører en handling eller befinder sig i en bestemt tilstand, så står ordet, der betegner den første person eller ting, sammen med det nærmere bestemmende ord (som ofte er et particip), i lokativ (सप्तमी):

एवं गच्छति काले = "mens tiden går..."
>
तस्मिन्गते = "da han var gået..."

Nogle gange angives agens (कर्ता) ikke eksplicit:

एवं सति = "da det forholder sig sådan"

Locativus absolutus skal efter kontekst oversættes med "mens" (f.eks. præsens particip), "efter", "da" (f.eks. PPP), "fordi", "selvom", "hvis" osv.

Husk: Ved absolutivum skal agenten for absolutivum og agenten for hovedsætningen være identiske; ved lokativus absolutus skal agenten for lokativus absolutus og agenten for hovedverbet være forskellige.

Fig.: एवं गच्छति कालयुष्ट्रः स्वपितi
Rajasthan.
(Billedkilde: Details)

3. Lokativ bruges også på spørgsmålet "I forhold til hvad?" o.l.:

अस्ति तस्य पुत्रे स्नेहः = "Han har kærlighed til sin søn" (ordligt: "I forhold til sønnen er der hos ham kærlighed")

Fig.: अस्ति तस्य पुत्रे स्नेहः
Holi.
(Billedkilde: Details)

4. Lokativet bruges i de indfødte ordbøger og hos kommentatorerne til at angive betydningen af et ord:

भू सत्तायाम् = "roden भू i betydningen 'værenhed' (sat-tā)"

Mere om brugen af lokativ senere.

27.2. Dannelsen af lokativ (सप्तमी)

De regulære endelser for lokativ (सप्तमी) er:

Singular: -i
Plural: -su

Bemærk lydforandringerne før -su samt den eventuelle cerebralisation af -su til -ṣu!

27.2.1. Konsonantiske stammer

Stam	Lokativ Singular सप्तमी एकवचन	Lokativ Plural सप्तमी बहुवचन
यजन्त्	यजति (yaj-at-i)	यजत्सु
महान्त्	महति	महत्सु
पशुमन्त्	पशुमति	पशुमत्सु
गुणवन्त्	गुणवति	गुणवत्सु

27.2.2. Spørge-, demonstrativ- og relativpronomen

	किम्	यद्	तद्	एतद्	इदम्
Maskulinum / Neutrum Lokativ singular	कस्मिन्	यस्मिन्	तस्मिन्	एतस्मिन्	अस्मिन्
Maskulinum / Neutrum Lokativ plural	केषु	येषु	तेषु	एतेषु	एषु
Femininum Lokativ singular	कस्याम्	यस्याम्	तस्याम्	एतस्याम्	अस्याम्
Femininum Lokativ plural	कासु	यासु	तासु	एतासु	आसु

27.2.3. Vokale stammer

	Lokativ singular	Lokativ plural
देव m.	देवे (« deva + -i)	देवेषु
कवि m.	कवौ	कविषु
पशु m.	पशौ	पशुषु
देवता f.	देवतायाम्	देवतासु
देवी f.	देव्याम्	देवीषु
श्रुति f.	श्रुतौ eller श्रुत्याम् (dvs. enten som kavi कवि eller som devī देवी)	श्रुतिषु
धेनु f.	धेनौ eller धेन्वाम्	धेनुषु

27.3. Oversigt over de regulære kasusendelser (विभक्ति)

	Singular एकवचनम्		Plural बहुवचनम्
	Maskulinum / Femininum पुंस् / स्त्री	Neutrum नपुंसकम्	Maskulinum / Femininum पुंस् / स्त्री	Neutrum नपुंसकम्
1. Nominativ १. प्रथमा	-s	-Ø	-as	-i
2. Akkusativ २. द्वितीया	-am	-Ø	-as	-i
3. Instrumentalis ३. तृतीया	-ā
4. Dativ ४. चतुर्थी	-e
5. Ablativ ५. पञ्चमी	-as
6. Genitiv ६. षष्ठी	-as
7. Lokativ ७. सप्तमी	-i

Signalrød trykt: stærke kasus (ved stamafstivning).

27.4. Et vers med alle bøjningsformer (singular) til राम

Fig.: रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर ॥
Rāma-Satz.
(Billedkilde: Details)

sig[रामो] राजमणिः सदा विजयते रामं रमेशं भजे:br रामेणाभिहता निशाचरचमू रामाय तस्मै नमः ।:br रामान्नास्ति परायणम् परतरं रामस्य दासोऽस्म्यहम्:br रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर ॥

Oversættelse:

Nominativ: Rāma, juvelen (मणि m.) blandt kongerne (राजन् m.), sejrer altid (सदा).
Akkusativ: Jeg elsker (भज् 1U) Rāma, herren og ægtefællen (ईश m.) for Ramā (= Lakṣmī).
Instrumentalis: Rāma har dræbt hær (चमू f.) af natvandrere (= demoner) (निशा f. = nat).
Dativ: Til denne Rāma være hyldest!
Ablativ: Der findes ingen bedre (परतर 3) tilflugt (परायण n.) end Rāma.
Genitiv: Jeg (अहम्) er (अस्मि) en tjener for Rāma.
Lokativ: I Rāma være (भवतु) altid roen (लय m.) i mit (मे) hjerte.
Vokativ: Rāma, befri (उद्धर = imperativ til उद् + हृ hhv. उद् + धृ) mig (माम्)!

27.5. Ordbog

वस् 1P (वसति): opholde sig, bo (med lokativ for personen, hos hvem man bor)

Fut.: वत्स्यति:br Pass.: उष्यते:br PPP: उषित:br Inf.: वस्तुम्

deraf:

वस्तु n.: sæde, sted; realitet, reelt ting, virkelighed, genstand

वस्तुतस्: in reality, really

वस् 2Ā (वस्ते): to put on (clothing), wear (clothing)

Fut.: वसिष्यते:br PPP: वसित:br Inf.: वसितुम्

thereof:

वस्त्र n.: means to put on oneself = garment, robe, cloth

Fig.: वस्त्राणि
Vastrāṇi. Majuli, Assam.
(Image source: Details)

वस् 6P (उच्छति): to shine brightly (this root is important because of the nominal formations:)

वसु n.: wealth, treasure, property, possession

वसन्त m.: ("shining" =) spring (March to May)

Fig.: वसन्तः
Vasanta (Schleichera oleosa), Khopoli, Maharashtra, 2007-04-07.
(Image source: Details)

हृ 1U (हरति): to hold, carry; to fetch, take away, steal

Fut.: हरिष्यति:br Pass.: ह्रियते:br PPP: हृत:br Inf.: हर्तुम्

thereof:

हर 3: taking away; m.: the destroyer = epithet of Śiva

Counterpart to हर:

हरि 3: blond, yellow, green; m. epithet of Viṣṇu (does not belong to the root हृ 1)

हरिहर m.: Viṣṇu and Śiva united as a single deity.

Fig.: हरिहरः
Harihara (left: Viṣṇu, right: Śiva).
(Image source: Details)

Fig.: हरिहरः
Harihara (left: Viṣṇu, right: Śiva). Godrumdwip, West Bengal.
(Image source: Details)

27.6. Exercise

A) Insert the expressions in parentheses into the following sentence in the Locative (सप्तमी) Singular and - where sensible - Plural. Observe the various Sandhi changes, i.e., write out each full sentence!

रामस् ... वसति । (ग्राम । गुरु । सत्यवान्कविः । पुत्रं लब्धुकामा ब्राह्मणी । गृह । तन्नगरम् । मुह्यञ्छत्रुः)

B) Oversæt og opløs sammensætningerne:

धर्मं वदति गुरौ दुर्जना न शृण्वन्ति ॥१॥ बुद्धकाले नरैरार्यसत्यानि श्रोतुं शक्यन्ते ॥२॥ वसितसुवस्त्रां नरा लुभ्यन्ति । एवं सति सत्यो नरेभ्यः सुवस्त्राणीच्छन्ति ॥३॥

Fig.: वसितसुवस्त्रां नरा लुभ्यन्ति । एवं सति सत्यो नरेभ्यः सुवस्त्राणीच्छन्ति ॥
Maleri af Rāja Ravi Varmā (1848 - 1906).
(Billedkilde: Details)

पुत्रे मृतेऽपुत्रा ब्राह्मणी पुत्रं लब्धुं व्रतं करोति ॥४॥ उपनीतबालैर्गुरुकुले उष्यते ॥५॥ यज्ञकाले विगतेऽनिष्टदेवा विस्मृतयज्ञब्राह्मणेभ्यः क्रुध्यन्ति ॥६॥ गुरौ तिष्ठति बाल आसितुं नार्हति ॥७॥ एवं काले गच्छति स्वाचारक्षत्रिय इष्टं धनं न लभते ॥८॥ ब्राह्मण्यां महाकवावागच्छन्त्यां ब्राह्मणीपुत्रोऽप्यागच्छति ॥९॥ गुरुषूपदिशत्सु सुनीतबाला वक्तुं नार्हन्ति ॥१०॥

27.7. Deklinationsparadigmer til udenadslære

27.7.1. Maskulina på -a: नर

	Singular एकवचनम्	Plural बहुवचनम्
1. Nominativ १. प्रथमा	नरस्	नरास्
2. Akkusativ २. द्वितीया	नरम्	नरान्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	नरेण	नरैस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	नराय	नरेभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	नरात्	नरेभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	नरस्य	नराणाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	नरे	नरेषु

Fig.: नराः
Naran. Udaipur.
(Billedkilde: Details)

27.7.2. Neutrum på -a: फल

	Singular एकवचनम्	Plural बहुवचनम्
1. Nominativ १. प्रथमा	फलम्	फलानि
2. Akkusativ २. द्वितीया	फलम्	फलानि
3. Instrumentalis ३. तृतीया	फलेन	फलैस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	फलाय	फलेभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	फलात्	फलेभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	फलस्य	फलाणाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	फले	फलेषु

Fig.: फलानि
Frugter. Bangalore.
(Billedkilde: Details)

27.7.3. Femininum på -ā: क्षत्रिया

	Singular एकवचनम्	Plural बहुवचनम्
1. Nominativ १. प्रथमा	क्षत्रिया	क्षत्रियास्
2. Akkusativ २. द्वितीया	क्षत्रियाम्	क्षत्रियास्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	क्षत्रियया	क्षत्रियाभिस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	क्षत्रियायै	क्षत्रियाभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	क्षत्रियायास्	क्षत्रियाभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	क्षत्रियायास्	क्षत्रियाणाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	क्षत्रियायाम्	क्षत्रियासु

Fig.: क्षत्रिया
Maharani Vani Vilasa Sannidhana (1866 - 1934) med sin barnebarn prins Jaya Chamaraja Wadiyar, Mysore.
(Billedkilde: Details)

27.7.4. Maskulina på -i: अरि

	Singular एकवचनम्	Plural बहुवचनम्
1. Nominativ १. प्रथमा	अरिस्	अरयस्
2. Akkusativ २. द्वितीया	अरिम्	अरीन्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	अरिणा	अरिभिस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	अरये	अरिभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	अरेस्	अरिभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	अरेस्	अरीणाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	अरौ	अरिषु

Fig.: अरयः
Ophængning af to deltagere i oprøret i 1857. Foto af Felice Beato (1833/1834 - ca. 1907).
(Billedkilde: Details)

27.7.5. Feminina på -i: मति

	Singular एकवचनम्	Plural बहुवचनम्
1. Nominativ १. प्रथमा	मतिस्	मतयस्
2. Akkusativ २. द्वितीया	मतिम्	मतीस्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	मत्या	मतिभिस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	मतेस् / मत्यै	मतिभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	मतेस् / मत्यास्	मतिभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	मतेस् / मत्यास्	मतीणाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	मतौ / मत्याम्	मतिषु

27.7.6. Maskulina på -u: गुरु

	Singular एकवचनम्	Plural बहुवचनम्
1. Nominativ १. प्रथमा	गुरुस्	गुरवस्
2. Akkusativ २. द्वितीया	गुरुम्	गुरून्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	गुरुणा	गुरुभिस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	गुरवे	गुरुभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	गुरोस्	गुरुभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	गुरोस्	गुरूणाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	गुरौ	गुरुषु

Fig.: गुरुः
Maharishi Mahesh Yogi (1917 - 2008) Guru.
(Billedkilde: Detaljer)

27.7.7. Feminina på -u: धेनु

	Singular एकवचनम्	Plural बहुवचनम्
1. Nominativ १. प्रथमा	धेनुस्	धेनवस्
2. Akkusativ २. द्वितीया	धेनुम्	धेनूस्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	धेन्वा	धेनुभिस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	धेनवे / धेन्वै	धेनुभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	धेनोस् / धेन्वास्	धेनुभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	धेनोस् / धेन्वास्	धेनूणाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	धेनौ / धेन्वाम्	धेनुषु

Fig.: धेनुः
Ko i Udaipur.
(Billedkilde: Detaljer)

27.7.8. Flerstavelige feminina på -ī: देवी

	Singular एकवचनम्	Plural बहुवचनम्
1. Nominativ १. प्रथमा	देवी	देव्यस्
2. Akkusativ २. द्वितीया	देवीम्	देवीस्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	देव्या	देवीभिस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	देव्यै	देवीभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	देव्यास्	देवीभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	देव्यास्	देवीणाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	देव्याम्	देवीषु

Fig.: त्रिदेवी
Tridevī (Lakṣmī, Pārvatī, Sarasvatī).
(Billedkilde: Details)

27.7.9. Participle Presens Parasmaipada på -ant: सन्त्

	Singular Maskulinum पुंस्	Singular Neutrum नपुंसकम्	Plural Maskulinum पुंस्	Plural Neutrum नपुंसकम्
1. Nominativ १. प्रथमा	सन्	सत्	सन्तः	सन्ति
2. Akkusativ २. द्वितीया	सन्तम्	सत्	सतस्	सन्ति
3. Instrumentalis ३. तृतीया	सता
4. Dativ ४. चतुर्थी	सते
5. Ablativ ५. पञ्चमी	सतस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	सतस्
7. Lokativ ७. सप्तमी	सति

Fig.: सद्गुरुः
Sai Baba of Shirdi (1835 - 1918).
(Billedkilde: Details)

27.7.10. महान्त्

	Singular Maskulinum पुंस्	Singular Neutrum नपुंसकम्	Plural Maskulinum पुंस्	Plural Neutrum नपुंसकम्
1. Nominativ १. प्रथमा	महान्	महत्	महान्तस्	महान्ति
2. Akkusativ २. द्वितीया	महान्तम्	महत्	महतस्	महान्ति
3. Instrumentalis ३. तृतीया	महता
4. Dativ ४. चतुर्थी	महते
5. Ablativ ५. पञ्चमी	महतस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	महतस्
7. Lokativ ७. सप्तमी	महति

27.7.11. Maskulina og neutra på -vant / -mant: गुणवन्त्

	Ental Maskulinum पुंस्	Ental Neutrum नपुंसकम्	Flertal Maskulinum पुंस्	Flertal Neutrum नपुंसकम्
1. Nominativ १. प्रथमा	गुणवान्	गुणवत्	गुणवन्तस्	गुणवन्ति
2. Akkusativ २. द्वितीया	गुणवन्तम्	गुणवत्	गुणवतस्	गुणवन्ति
3. Instrumentalis ३. तृतीया	गुणवता
4. Dativ ४. चतुर्थी	गुणवते
5. Ablativ ५. पञ्चमी	गुणवतस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	गुणवतस्
7. Lokativ ७. सप्तमी	गुणवति

27.7.12. Demonstrativpronomina: तद् । एतद् । इदम्

	Ental Maskulinum पुंस्	Ental Neutrum नपुंसकम्	Ental Femininum स्त्री	Flertal Maskulinum पुंस्	Flertal Neutrum नपुंसकम्	Flertal Femininum स्त्री
1. Nominativ १. प्रथमा	सस् / स	तत्	सा	ते	तानि	तास्
2. Akkusativ २. द्वितीया	तम्	तत्	ताम्	तान्	तानि	तास्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	तेन		तया	तैस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	तस्मै		तस्यै	तेभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	तस्मात्		तस्यास्	तेभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	तस्य		तस्यास्	तेषाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	तस्मिन्		तस्याम्	तेषु

	Singular एकवचनम्			Plural बहुवचनम्
	Mask.	Neutr.	Fem.	Mask.	Neutr.	Fem.
1. Nominativ १. प्रथमा	एषस् / एष	एतत्	एषा	एते	एतानि	एतास्
2. Akkusativ २. द्वितीया	एतम् / एनम्	एतत् / एनत्	एताम् / एनाम्	एतान् / एनान्	एतानि	एतास् / एनाः
3. Instrumentalis ३. तृतीया	एतेन / एनेन		एतया / एनया	एतैस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	एतस्मै		एतस्यै	एतेभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	एतस्मात्		एतस्यास्	एतेभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	एतस्य		एतस्यास्	एतेषाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	एतस्मिन्		एतस्याम्	एतेषु

	Singular एकवचनम्			Plural बहुवचनम्
	Mask.	Neutr.	Fem.	Mask.	Neutr.	Fem.
1. Nominativ १. प्रथमा	अयम्	इदम्	इयम्	इमे	इमानि	इमास्
2. Akkusativ २. द्वितीया	इमम् / एनम्	इदम् / एनत्	इमाम् / एनाम्	इमान् / एनान्	इमानि / एनानि	इमास् / एनाः
3. Instrumentalis ३. तृतीया	अनेन / एनेन		अनया / एनया	एभिस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	अस्मै		अस्यै	एभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	अस्मात्		अस्यास्	एभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	अस्य		अस्यास्	एषाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	अस्मिन्		अस्याम्	एषु

27.7.13. Relativpronomen: यद्

	Singular Masculine पुंस्	Singular Neuter नपुंसकम्	Singular Feminine स्त्री	Plural Masculine पुंस्	Plural Neuter नपुंसकम्	Plural Feminine स्त्री
1. Nominativ १. प्रथमा	यस्	यत्	या	ये	यानि	यास्
2. Akkusativ २. द्वितीया	यम्	यत्	याम्	यान्	यानि	यास्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	येन		यया	यैस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	यस्मै		यस्यै	येभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	यस्मात्		यस्यास्	येभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	यस्य		यस्यास्	येषाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	यस्मिन्		यस्याम्	येषु

27.7.14. Fragepronomen: किम्

	Singular Masculine पुंस्	Singular Neuter नपुंसकम्	Singular Feminine स्त्री	Plural Masculine पुंस्	Plural Neuter नपुंसकम्	Plural Feminine स्त्री
1. Nominativ १. प्रथमा	कस्	किम्	का	के	कानि	कास्
2. Akkusativ २. द्वितीया	कम्	किम्	काम्	कान्	कानि	कास्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	केन		कया	कैस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	कस्मै		कस्यै	केभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	कस्मात्		कस्यास्	केभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	कस्य		कस्यास्	केषाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	कस्मिन्		कस्याम्	केषु

Fig.: कस्मात् ?
Tsunami 2005, Sri Lanka.
(Billedkilde: Details)

Lektion 27 ​

27.1. Brug af lokativ (सप्तमी f. = "syvende kasusendelse") ​

27.2. Dannelsen af lokativ (सप्तमी) ​

27.2.1. Konsonantiske stammer ​

27.2.2. Spørge-, demonstrativ- og relativpronomen ​

27.2.3. Vokale stammer ​

27.3. Oversigt over de regulære kasusendelser (विभक्ति) ​

27.4. Et vers med alle bøjningsformer (singular) til राम ​

27.5. Ordbog ​

27.6. Exercise ​

27.7. Deklinationsparadigmer til udenadslære ​

27.7.1. Maskulina på -a: नर ​

27.7.2. Neutrum på -a: फल ​

27.7.3. Femininum på -ā: क्षत्रिया ​

27.7.4. Maskulina på -i: अरि ​

27.7.5. Feminina på -i: मति ​

27.7.6. Maskulina på -u: गुरु ​

27.7.7. Feminina på -u: धेनु ​

27.7.8. Flerstavelige feminina på -ī: देवी ​

27.7.9. Participle Presens Parasmaipada på -ant: सन्त् ​

27.7.10. महान्त् ​

27.7.11. Maskulina og neutra på -vant / -mant: गुणवन्त् ​

27.7.12. Demonstrativpronomina: तद् । एतद् । इदम् ​

27.7.13. Relativpronomen: यद् ​

27.7.14. Fragepronomen: किम् ​