Lektion 39

39.1. De første persons personlige endelser (तृतीयः पुरुषः = "tredje person")

Endelserne for første person (तृतीयः पुरुषः = "tredje person") er:

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Primære endelser for tematiske stammer	-mi	-mas	-i¹	-mahe
Primære endelser for athematiske stammer
Sekundære endelser for tematiske stammer	-m	-ma	-i	-mahi
Sekundære endelser for athematiske stammer
Optativendelse	-a
Perfektendelse	-a

¹ Bemærk: oprindeligt bør den primære endelse for tematiske stammer også sættes som Ā, nemlig -e, hvoraf tematvokalen -a- falder væk af analogigrunde. Effekten er dog, som om endelsen -i tiltræder tematvokalen -a-: a + i » e.

39.2. Dannelsen af første persons verbumformer for tematiske præsensstammer

Regel:
Foran -mi, -mas, -ma, -mahe, -mahi erstattes tematvokalen -a- med -ā- !!!

39.2.1. Første prævensklasse (भ्वादि)

भू 1P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ præsens - लट्	भवामि	भवामस्	भवे bhava + i rigt: bhav-e	भवामहे
Imperfekt - लङ्	अभवम्	अभवाम	अभवे	अभवामहि
Optativ - विधिलिङ्	भवेयम् bhava + iy-am	भवेम bhava + i-ma	भवेय bhava + iy-a	भवेमहि bhava + i-mahi

39.2.2. Sjette præsensklasse (तुदादि)

विश् 6P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ præsens - लट्	विशामि	विशामस्	विशे	विशामहे
Imperfekt - लङ्	अविशम्	अविशाम	अविशे	अविशामहि
Optativ - विधिलिङ्	विशेयम्	विशेम	विशेय	विशेमहि

39.2.3. Fjerde præsensklasse (दिवादि)

नृत् 1P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ præsens - लट्	नृत्यामि	नृत्यामस्	नृत्ये	नृत्यामहे
Imperfekt - लङ्	अनृत्यम्	अनृत्याम	अनृत्ये	अनृत्यामहि
Optativ - विधिलिङ्	नृत्येयम्	नृत्येम	नृत्येय	नृत्येमहि

39.2.4. Tiende præsensklasse (चुरादि) og kausativer (णिजन्त)

चुर् 10U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ præsens - लट्	चोरयामि	चोरयामस्	चोरये	चोरयामहे
Imperfekt - लङ्	अचोरयम्	अचोरयाम	अचोरये	अचोरयामहि
Optativ - विधिलिङ्	चोरयेयम्	चोरयेम	चोरयेय	चोरयेमहि

39.2.5. Passiv (suffix यक्)

ईक्ष् 1Ā

	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ præsens - लट्	ईक्ष्ये īkṣ-ya + i	ईक्ष्यामहे
Imperfekt - लङ्	ऐक्ष्ये a + īkṣ-ya + i	ऐक्ष्यामहि
Optativ - विधिलिङ्	ईक्ष्येय īkṣ-ya + iy-a	ईक्ष्येमहि īkṣ-ya + i-mahi

39.3. Dannelsen af verbumformer for første person i det simple futurum - ऌत्

Futurum har tematisk dannelse. Derfor gælder også reglen for tematiske stammer:

Foran -mi, -mas, -mahe erstattes temavokalen -a- med -ā- !!!

39.3.1. अनिट्-dannelse

दा 3U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Futurum - ऌत्	दास्यामि dā-syā-mi	दास्यामस्	दास्ये	दास्यामहे

39.3.2. सेट्-dannelse

भू 1P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Futurum - ऌत्	भविष्यामि bho + i + syā + mi	भविष्यामस्	भविष्ये	भविष्यामहे

39.4. Dannelsen af verbumformer for første person i athematiske præsentstammer

Bemærk, at i ordets indre - modsat sætningssandhi - forbliver konsonanter som regel uændrede før endelser, der starter med

• vokal
• halvvokal
• nasal

begynder.

f.eks. वच् 1.sg.ind.præs.p वच्मि**

39.4.1. Anden præsentklasse (अदादि)

द्विष् 2U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ præsens - लट्	द्वेष्मि	द्विष्मस्	द्विषे dviṣ-e	द्विष्महे
Imperfektum - लङ्	अद्वेषम्	अद्विष्म	अद्विषि	अद्विष्महि
Optativ - विधिलिङ्	द्विष्याम् dviṣ-yā + m	द्विष्याम	द्विषीय dviṣ-īy-a	द्विषीमहि

अस् 3P

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Præsens - लट्	अस्मि	स्मस् s-mas
Imperfekt - लङ्	आसाम् a + as-am	आस्म
Optativ - विधिलिङ्	स्याम् s-yā + m	स्याम

Fig.: सो ऽस्मि
(Billedkilde: Detaljer)

39.4.2. Tredie Præsensklasse (जुहोत्यादि)

हु 3P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Præsens - लट्	जुहोमि	जुहुमस्	जुह्वे ju-hu + e	जुहुमहे
Imperfekt - लङ्	अजुहवम् a-juho + am	अजुहुम	अजुहवि	अजुहुमहि
Optativ - विधिलिङ्	जुहुयाम्	जुहुयाम	जुह्वीय juhu + īy-a	जुह्वीमहि

धा 3U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Præsens - लट्	दधामि	दध्मस्	दधे dadh-e	दध्महे
Imperfekt - लङ्	अदधाम् a-dadh + am	अदध्म	अदधि	अदध्महि
Optativ - विधिलिङ्	दध्याम्	दध्याम	दधीय	दधीमहि

39.4.3. Femte Præsensklasse (स्वादि)

Vokalsluttede rødder kan valgfrit miste -u'et i stamledsbøjningssuffixet (-nu), før endelser, der begynder med m-.

सु 5U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Præsens - लट्	सुनोमि	सुनुमस् / सुन्मस्	सुन्वे	सुनुमहे / सुन्महे
Imperfekt - लङ्	असुनवम्	असुनुम / असुन्म	असुन्वि	असुनुमहि / असुन्महि
Optativ - विधिलिङ्	सुनुयाम्	सुनुयाम	सुन्वीय	सुन्वीमहि

39.4.4. Sjette præsensklasse (तनादि)

तन् 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Præsens - लट्	तनोमि	तनुमस् / तन्मस्	तन्वे	तनुमहे / तन्महे
Imperfekt - लङ्	अतनवम्	अतनुम / अतन्म	अतन्वि	अतनुमहि / अतन्महि
Optativ - विधिलिङ्	तनुयाम्	तनुयाम	तन्वीय	तन्वीमहि

कृ 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Præsens - लट्	करोमि	कुर्मस्	कुर्वे	कुर्महे
Imperfekt - लङ्	अकरवम्	अकुर्म	अकुर्वि	अकुर्महि
Optativ - विधिलिङ्	कुर्याम्	कुर्याम	कुर्वीय	कुर्वीमहि

39.4.5. Syvende præsensklasse (रुधादि)

युज् 7U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Præsens - लट्	युनज्मि yu-na-j-mi	युञ्ज्मस् yu + n + j-mas	युञ्जे	युञ्ज्महे
Imperfekt - लङ्	अयुनजम्	अयुञ्ज्म	अयुञ्जि	अयुञ्ज्महि
Optativ - विधिलिङ्	युञ्ज्याम्	युञ्ज्याम	युञ्जीय	युञ्जीमहि

39.4.6. Niende præsensklasse (क्र्यादि)

क्री 9U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ præsens - लट्	क्रीणामि	क्रीणीमस्	क्रीणे krī + n-e	क्रीणीमहे
Imperfekt - लङ्	अक्रीणाम् a-krī + nā + am	अक्रीणीम	अक्रीणि	अक्रीणीमहि
Optativ - विधिलिङ्	क्रीणीयाम्	क्रीणीयाम	क्रीणीय krī + n-īy-a	क्रीणीमहि

39.5. Øvelse

Dannede formerne for første person, der svarer til følgende verbformer i antal, tid, modus (indikativ, optativ) og aktionsmåde (P, Ā, passiv).

Eksempel: गच्छन्ति » गच्छामस्

1. अदन्ति
2. आसन्
3. असिष्यति
4. अर्हयन्ति
5. आप्नुयुः
6. आस्त
7. अश्नुते
8. अश्नीयात्
9. व्याञ्जत
10. ऐत्
11. एषिष्यन्ति
12. ऐक्ष्यन्त
13. अकुप्यत्
14. कुर्वीरन्
15. कामयन्ते
16. क्रुध्यति
17. विक्रेष्यन्ते
18. खाद्यते
19. आगच्छन्
20. अगीयत
21. चरिष्यति
22. अचोरयत्
23. चिनुयुः
24. छिनत्ति
25. अजायन्त
26. व्यजन्यन्त
27. जीवेत्
28. जानते
29. अतन्वन्
30. त्यज्येरन्
31. धक्ष्यन्ति
32. दत्ते
33. दिशेयुः
34. दोग्धि
35. दुष्यन्ति
36. अदृश्यत
37. अधत्त
38. द्विषीत
39. नीयेत
40. अनृत्यन्
41. पच्येरन्
42. पतन्ति
43. अपादयत्
44. पिबेत्
45. पिपूर्यात्
46. प्रक्ष्यति
47. बध्नन्ति
48. बुध्यन्ते
49. ब्रवीति
50. भजेत्
51. भनक्ति
52. बिभ्यति
53. भुङ्क्ते
54. भाव्येरन्
55. अबिभः
56. अमन्यत
57. अमुच्यन्त
58. म्रियते
59. इज्यन्ते
60. मिमीत
61. युञ्ज्युः
62. युध्यन्ते
63. रक्षन्ति
64. अरुणत्
65. अलभत
66. रोदिति
67. अलुभ्यन्
68. वक्ति
69. अवदत्
70. वत्स्यन्ति
71. वेत्ति
72. वेक्ष्यति
73. वस्ते
74. विन्देयुः
75. अवर्तन्त
76. शक्नुयात्
77. अशोचन्
78. अशृण्वन्
79. सीदन्ति
80. सिञ्चेत्
81. स्रक्ष्यति
82. सुन्वन्ति
83. अतिष्ठत्
84. स्तौति
85. स्मर्येत
86. घ्नन्ति
87. जहति
88. अजुहवुः
89. हरति