Lektion 57

57.1. Aorist 4: s-Aorist

s-Aoristen dann til de fleste अनिट्-rødder, medmindre de udelukkende har en anden aoristform. Fakultative अनिट्-rødder kan generelt vælgevisst danne denne eller iṣ-aoristen. Også अनिट्-rødder, der danner det परस्मैपद efter den 1.,2. eller 6. form af aoristen, danner det आत्मनेपद efter s-aoristen.

Dannelse: Augment + rod + s + athematiske sekundære endelser

Tabel over endelser med stamdannelsessuffix

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	-sam	-sma	-si	-smahi
2. द्वितीयः	-sīs	-sta	-sthās	-dhvam
3. प्रथमः	-sīt	-sur	-sta	-sata

Det generelle lydlaws anvendes, at et sibilant forsvinder mellem to lukelyde (jvf. उद् + स्थित » उत्थित), dvs. stamdannelse-suffixet -s- forsvinder før endelser, der starter med -t- eller -th- (men ikke efter nasaler eller r-).

Eksempler:

3.sg.Ā a-kṣip + s + ta » अक्षिप्त
2.sg.Ā a-kṣip + s + thās » अक्षिप्थास्

Sådanne former kunne også tilhøre rod-aoristen og hører sandsynligvis delvist dertil.
De indiske grammatikere har også talt former som अकृत (3.sg.Ā) til s-aoristen, der tydeligt hører til rod-aoristen. Til dette formål har de indiske grammatikere opfundet følgende ad-hoc lydlaw for s-aoristen:
Ellers skal lydlæresætningerne for forbindelsen af udstående konsonanter med s- overholdes.

For -dhvam gælder:

-dh- i -dhvam erstattes af -ḍh- efter alle ikke-a/ā-vokaler samt efter -r.

f.eks. चि 5U: 2.pl.Ā अचेढ्वम्

Form af roden:

• परस्मैपद : Forlænget trin
• आत्मनेपद :
• Rødder med udstående i/ī/u/ū: Høj trin
• udstående -ṝ erstattes af -īr eller -ūr
• ablaut-egenskaber rødder på ā/e/o: Lav trin
• andre rodvokaler: uændret (dvs. som regel lavtrins)

Eksempler:

	3.sg.P
चि 5U	अचैषीत्
श्रु 5P	अश्रौषीत्
कृ 8U	अकार्षीत्
भज् 1U	अभाक्षीत्
भञ्ज् 7P	अभाङ्क्षीत्
भुज् 7U	अभौक्षीत्
	3.sg.Ā
---	---
चि 5U	अचेष्ट
नी 1U	अनेष्ट
सू 2/4	असोष्ट
	sg.Ā
दा 3U	अदिषि अदिथास् अदित
	1.sg.Ā
कृ 8U	अकृषि
पच् 1U	अपक्षि

दृश् og सृज् har i परस्मैपद forlænget trin med stigende diphtong -rā-:

दृश् 3.sg.P अद्राक्षीत्

Også aoristen af andre rødder med -ṛ- på næstsidste plads kan dannes sådan:

कृष् 1P/6U 3.sg.P अकार्क्षीत् / अक्राक्षीत्

Paradigmer:

नी 1U "føre"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अनैषम्	अनैष्म	अनेषि	अनेष्महि
2. द्वितीयः	अनैषीस्	अनैष्ट	अनेष्ठास्	अनेढ्वम्
3. प्रथमः	अनैषीत्	अनैषुर्	नेष्ट	अनेषत
	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
:---	:---:	:---:	:---:	:---:
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अनैषम्	अनैष्म	अनेषि	अनेष्महि
2. द्वितीयः	अनैषीस्	अनैष्ट	अनेष्ठास्	अनेढ्वम्
3. प्रथमः	अनैषीत्	अनैषुर्	नेष्ट	अनेषत

Fig.: भीमराव रामजी आंबेडकर (१८९१ १९५६) । सो ऽनैषीद्दलितान् ॥
(Billedkilde: Details)

कृ 8U "gøre"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अकार्षम्	अकार्ष्म	अकृषि	अकृष्महि
2. द्वितीयः	अकार्षीस्	अकार्ष्ट	अकृथास्	अकृढ्वम्
3. प्रथमः	अकार्षीत्	अकार्षुर्	अकृत	अकृषत

तुद् 6U "slå"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अतौत्सम्	अतौत्स्म	अतुत्सि	अतुत्स्महि
2. द्वितीयः	अतौत्सीस्	अतौत्त aus: a-taut + s + ta	अतुत्थास्	अतुद्ध्वम्
3. प्रथमः	अतौत्सीत्	अतौत्सुर्	अतुत्त	अतुत्सत

Uregelmæssige former:

1. Rødder med nasal (गम्, मन्, रम्) danner s-aoristen med høj grad:
अगंसि । अमंसि । अरंस्त
Derudover findes der for गम् de regelmæssige former med lav grad:
अगसि (« *a-gm-si) । अगथास् । अगत (i P har गम् den temavokalske aorist)

57.2. Øvelse

A) Oversæt og bestäm følgende former uden hjælpemidler, og bild de tilsvarende aoristformer. Undtagen ved kausativer og rødder, der danner s-aoristen, er klassen af den tilsvarende aorist angivet i parentes:

1. पेचिथ
2. अवक् (३)
3. सोष्यसि
4. छिन्दे
5. कुरुषे
6. आधत्ते
7. पद्यते
8. जिगाय
9. जिघ्रामः (१,६)
10. शासति (२)
11. स्तुवे
12. दिग्धे
13. प्लवध्वे
14. तस्थिथ (१)
15. बिभ्यति
16. ततर्प
17. जुहुथ
18. ऊषुः
19. ससर्जिथ
20. लिल्यिरे
21. अत्याजयम्
22. सिध्यथ (२)
23. निन्य
24. कर्षन्ति
25. अप्रच्छयन्

B) Oversæt og bestäm følgende former:

1. चेलुः
2. जन्तुः
3. अश्वसीत्
4. ज्येष्ठायाः
5. संयक्
6. असे
7. असि
8. अचैष्ट
9. अचेष्ट
10. अभग्नम्
11. भस्म
12. हवींषि
13. अद्राक्षीः
14. शनैः
15. अपन्थाः
16. शत्रुह
17. उदासीने
18. कनीयान्
19. कन्याम्
20. आरम्
21. रिपू
22. अदात्
23. आदत्
24. अवोढ
25. अवोचम्
26. दिक्
27. शुनोः
28. यते
29. येते
30. याते
31. चतस्रः
32. परंपरायै
33. विमलाभ्याम्
34. ते
35. रजसि
36. रजसी
37. विक्रेढ्वम्
38. युष्मत्
39. अघम्
40. अभुक्थाः
41. उत्थानाय
42. अलुम्पत
43. अलुपत
44. अलुप्त
45. अलुप्तम्
46. वसिष्ठे
47. वर्षिष्ठे
48. अक्षैष्म
49. अहृत
50. कामधुग्भिः
51. अमुत्र
52. पत्युः
53. क्षेपीयन्
54. आदि्षि
55. पाणी
56. अस्प्राक्षम्