Lektion 58

58.1. De primære endelser for dualis (द्विवचनम्)

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
		tematisk	athematisk
2. मध्यमः	-thas	-īthe	-āthe
3. प्रथमः	-tas	-īte	-āte

58.2. Dualis af tematiske præsensklasser: indikativ præsens (लट्)

Før -vas og -vahe erstattes temavokalen -a- med -ā-.

58.2.1. Første præsensklasse (भ्वादिगणः)

भू 1P "blive, være"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	भवावस् "vi begge bliver"	भवावहे
2. मध्यमः	भवथस् "I begge bliver"	भवेथे bhav-a + īthe
3. प्रथमः	भवतस् "de begge bliver"	भवेते

58.2.2. Fjerde præsensklasse (दिवादिगणः)

नृत् 4P "danne"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	नृत्यावस्	नृत्यावहे
2. मध्यमः	नृत्यथस्	नृत्येथे
3. प्रथमः	नृत्यतस्	नृत्येते्

Fig.: नृत्यतः ओडिसी
(Billedkilde: Detaljer)

58.2.3. Sjette præsensklasse (तुदादिगणः)

तुद् 6U "støde, slå"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	तुदावस्	तुदावहे
2. मध्यमः	तुदथस्	तुदेथे
3. प्रथमः	तुदतस्	तुदेते

58.2.4. Tiende præsensklasse (चुरादिगणः) og kausativer (णिजन्त)

चुर् 10U "stjæle"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	चोरयावस्	चोरयावहे
2. मध्यमः	चोरयथस्	चोरयेथे
3. प्रथमः	चोरयतस्	चोरयेते

Fig.: वानरौ रथाद्भाण्डानि चोरयतः
Bandipur National Park -- ಬಂಡಿಪುರ ಅಭಯಾರಣ್ಯ
(Billedkilde: Detaljer)

58.3. Den dual af det simple futurum (ऌत्)

58.3.1. अनिट् दा 3U "give"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	दास्यावस्	दास्यावहे
2. मध्यमः	दास्यथस्	दास्येथे
3. प्रथमः	दास्यतस्	दास्येते

58.3.2. सेट् भू 1P "blive, være"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	भविष्यावस्	भविष्यावहे
2. मध्यमः	भविष्यथस्	भविष्येथे
3. प्रथमः	भविष्यतस्	भविष्येते

58.4. Den dual passiv (suffix -यक्)

तुद् 6U "støde, slå"

1. तृतीयः	तुद्यवाहे
2. मध्यमः	तुद्येथे
3. प्रथमः	तुद्येते

58.5. Den dual af athematiske præsensklasser: indikativ præsens (लट्)

58.5.1. Anden præsensklasse (अदादिगणः)

द्विष् 2U "hade"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	द्विष्वस्	द्विष्वहे
2. मध्यमः	द्विष्ठस्	द्विषाथे
3. प्रथमः	द्विष्टस्	द्विषाते

दुह् 2U "mælke"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	दुह्वस्	दुह्वहे
2. मध्यमः	दुग्धस्	दुहाथे
3. प्रथमः	दुग्धस्	दुहाते

इ 2P "gå"

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	इवस्
2. मध्यमः	इथस्
3. प्रथमः	इतस्

Fig.: उष्ट्रौ मरावितः
(Billedkilde: Detaljer)

इ + अधि 2Ā "studere"

	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अधीवहे
2. मध्यमः	अधीयाथे
3. प्रथमः	अधीयते

Fig.: कन्ये अधीयते
(Billedkilde: Detaljer)

हन् 2P "slå ihjel"

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	हन्वस्
2. मध्यमः	हथस् *hn-thas
3. प्रथमः	हतस्

अस् 2P "være"

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	स्वस् s-vas
2. मध्यमः	स्थस्
3. प्रथमः	स्तस्

Fig.: भगिन्यौ स्वः
(Billedkilde: Detaljer)

58.5.2. Tredje præsensklasse (जुहोत्यादिगणः)

हु 3P "hælde i offerilden"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	जुहुवस्	जुहुवहे
2. मध्यमः	जुहुथस्	जुह्वाथे
3. प्रथमः	जुहुतस्	जुह्वाते

धा 3U "sætte, lægge, stille"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	दध्वस्	दध्वहे
2. मध्यमः	धत्थस्	दधाथे
3. प्रथमः	धत्तस्	दधाते

58.5.3. Femte præsensklasse (स्वादिगणः)

सु 5U "presse"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	सुनुवस् / सुन्वस्	सुनुवहे / सुन्वहे
2. मध्यमः	सुनुथस्	सुन्वाथे
3. प्रथमः	सुनुतस्	सुन्वाते

Fig.: शर्कराम्बु सुनुतः पुणेनगरे
(Billedkilde: Detaljer)

58.5.4. Ottende præsensklasse (तनादिगणः)

तन् 8U "spænde"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	तनुवस् / तन्वस्	तनुवहे / तन्वहे
2. मध्यमः	तनुथस्	तन्वाथे
3. प्रथमः	तनुतस्	तन्वाते

कृ 8U "gøre, lave"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	कुर्वस्	कुर्वहे
2. मध्यमः	कुरुथस्	कुर्वाथे
3. प्रथमः	कुरुतस्	कुर्वाते

58.5.5. Syvende præsensklasse (रुधादिगणः)

रुध् 7U "stoppe"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	रुन्ध्वस्	रुन्ध्वहे
2. मध्यमः	रुन्द्धस्	रुन्धाथे
3. प्रथमः	रुन्द्धस्	रुन्धाते

युज् 7U "spande for"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	युञ्ज्वस्	युञ्ज्वहे
2. मध्यमः	युङ्क्थस्	युञ्जाथे
3. प्रथमः	युङ्क्तस्	युञ्जाते

58.5.6. Niende præsensklasse (क्र्यादिगणः)

क्री 9U "købe"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	क्रीणीवस्	क्रीणीवहे
2. मध्यमः	क्रीणीथस्	क्रीणाथे krī-ṇ-āthe
3. प्रथमः	क्रीणीतस्	क्रीणाते

Fig.: स्त्रियौ शाकं क्रीणाते
(Billedkilde: Detaljer)

58.6. Aorist 5: iṣ-aorist

iṣ-aoristen dannes af alle seṭ-rødder, for hvilke der ikke udtrykkeligt kun læres en anden form af aoristen.

Dannelse:

Augment + rod + i + s + athematiske sekundære endelse

!!! 2.sg.P og 3.sg.P går ud på **-**īs hhv. -īt fra !!! (Dette er opstået ved en overførsel af imperfekttet fra rødder af typen अब्रवीत्; det er således egentlig rod-aorist-former).

Stamdannelse-suffix + endelserne for iṣ-aoristen lyder derfor:

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	-iṣam	-iṣma	-iṣi	-iṣmahi
2. द्वितीयः	-īs	-iṣṭa	-iṣṭhās	**-**idhvam / -iḍhvam (valgfrit efter -h eller halvkonsonant)
3. प्रथमः	-īt	-iṣur	-iṣṭa	-iṣata

Form af roden:

• Rødder med kort vokal foran enkelt konsonant: høj grad i P og Ā
  Eksempler:
  बुध् 1U: 1.sg.P अबोधिषम् कॢप् 1Ā: 1.sg.Ā अकल्पिषि

• Rødder med udstødende vokal:

• P: Forlængelsesgrad

• Ā: Høj grad

Eksempler:
पू 9U: 1.sg.P अपाविषम् ; 1. sg.Ā अपविषि

• Rødder på -ar., -al samt वद् 1P "sige", व्रज् 1P "gå væk": P: Forlængelsesgrad
  Eksempler:
  चर् 1P: 1.sg.P अचारिषम् वद् 1P: 1.sg.P अवादिषम्

• Andre rødder af formen (Kons.-)Kons.-a-Kons.: i P valgfrit forlængelsesgrad (gælder ikke for rødder på -h, -m, -y samt nogle få andre rødder)
  Eksempel:
  तन् 8U: 1.sg.P अतनिषम् / अतानिषम्
  men:
  क्रम् 1U: 1.sg.P अक्रमिषम्

Paradigmer:

पू 9U "rense"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अपाविषम्	पाविष्म	अपविषि	अपविष्महि
2. द्वितीयः	अपावीस्	अपाविष्ट	अपविष्ठास्	अपविध्वम् / अपविढ्वम्
3. प्रथमः	अपावीत्	अपाविषुर्	अपविष्ट	पविषत

बुध् 1U "vågne, erkende"

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अबोधिषम्	अबोधिष्म
2. द्वितीयः	अबोधीस्	अबोधिष्ट
3. प्रथमः	अबोधीत्	अबोधिषुर्

कॢप् 1Ā "være passende"

	आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अकल्पिषि	अकल्पिष्महि
2. द्वितीयः	अकल्पिष्ठास्	अकल्पिध्वम्
3. प्रथमः	अकल्पिष्ट	अकल्पिषत

Særlige træk:

1. Hos nogle rødder kan bindevokalen -i- i आत्मनेपद erstattes af -ī-. Efter ग्रह् 9U "gribe" skal denne erstatning finde sted i P og Ā:
   अग्रहीषम् , अग्रहीषि

2. Rødder af den 8. præsensklasse på -n (eller -ṇ) kan i 2.3.sg.Ā være dybtstillet:
   तन् 8U: 2.sg.Ā अतनिष्ठास् / अतथस् (rod-aorist) ; 3. sg. Ā अतनिष्ट / अतत

3. दीप् 4Ā, जन् 4Ā m.fl. kan i stedet for 3.sg. Ā også antage formen af passivaoristen:
   अदीपिष्ट / अदीपि ; अजनिष्ट / अजनि

4. विज् 7P har ingen ablaut:
   अविजीत्

Fig.: दीपः श्रीकृष्णाय श्रीगनेशाय चादीपिष्ट चादीपि ॥
(Billedkilde: Detaljer)

58.7. Øvelse

A) Bestem og oversæt følgende former uden hjælpemidler, og bild de tilsvarende former af i-Aoristen:

1. औहे
2. जाग्रति
3. जीर्यन्ति
4. आनर्च
5. खादामः
6. नेद
7. आश्नीत
8. पुनते
9. अशेरत
10. इयेषिथ
11. आर्च्छत्
12. अर्हन्ति
13. ऊदुः
14. इन्त्से
15. आध्वे
16. कल्पे
17. आनीत्
18. ऐक्षध्वम्
19. अचेतः

B) Oversæt og bestem følgende former:

1. अनेढ्वम्
2. एनयोः
3. अष्टौ
4. चक्रम
5. ना
6. अत्तः
7. अधृत
8. ईहेरन्
9. अधिजगे
10. जग्म
11. अघ्रात्
12. अद्राक्ष्म
13. अस्थाः
14. अधमः
15. आनर्ध
16. पथोः
17. जेता
18. श्वा
19. स्वः
20. यदृच्छया
21. अकार्षम्
22. क्रीणीथः
23. क्रीणीथ
24. जानानि
25. भोः
26. अजैष्त
27. पुरा
28. देवा
29. गन्धी
30. ईय
31. नाना
32. देह
33. अतत
34. आप्स्यावः
35. अतौत्त
36. इमे
37. इतः
38. दद
39. अञ्ज्वः