Lektion 36

36.1. Særlige dannelser af perfektum

1. Nogle rødder viser efter reduplikationssylaben en ændring af rodens begyndelseslyd.

Eksempler:

Rod धातु	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.	3. sg. Perf. Ā.	3. pl. Perf. Ā.
जि 1P Perf. IIIa	जिगाय	जिग्युर् ji-gi + ur
चि 5U Perf. IIIa	चिकाय चिचाय	चिक्युर् चिच्युर्	चिक्ये चिच्ये	चिक्यिरे चिच्यिरे
हन् 2P Perf. Va	जघान	जघ्नुर्

2. Roden विद् 2P "vide" har et perfektum med præsensbetydning.

Rod धातु	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
विद् 2P	वेद han/hun/det ved	विदुर् de ved

3. Roden अह् "sige" har kun perfektumformer (Perfektum I). Disse har præsensbetydning.

Rod धातु	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
अह् Perf. I	आह han/hun/det siger	आहुर् de siger

4. Roden भू 1P har perfektumstammen बभू, før vokaler बभूव्.

Rod धातु	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.
भू 1P	बभूव	बभूवुर्

36.2. Det periphrastiske perfektum (अनुप्रयोगलिट्)

Det periphrastiske perfektum (अनुप्रयोगलिट्) bruges:

1. ved de afledte konjugationer (kausativ, desiderativ, frekventativ, denominativa)
2. ved rødder, der begynder med en lang vokal (undtagen ā-) eller med en vokal (undtagen a-) foran to konsonanter
3. ved nogle andre rødder

Dannelse:

(svag) præsensstamme + -ām + tilsvarende perfektform af कृ, अस् eller भू

Udgående stammevokal guṇeres foran -ām.
अस् og भू konjugeres også i parasmaipada for Ātmanepada-verber.

Det periphrastiske perfekt er sandsynligvis opstået fra akkusativ af et verbalnavn på -ā. Denne akkusativ bruges -- som det ofte gøres ellers -- adverbialt.

Eksempler:

Rod धातु	3. sg. Perf. P.	3. pl. Perf. P.	3. sg. Perf. Ā.	3. pl. Perf. Ā.
ईक्ष् 1Ā			ईक्षां चक्रे ईक्षामास ईक्षां बभूव	ईक्षां चक्रिरे ईक्षामासुर् ईक्षां बभूवुर्
बन्ध् Kausativ: बन्धय- "lade binde"	बन्धयां चकार बन्धयामास बन्धयां बभूव	बन्धयां चक्रुर् बन्धयामासुर् बन्धयां बभूवुर्

36.3. Perfekt passiv

I perfektum bruges Ātmanepada-formerne til passiv. Derimod foretrækkes brugen af PPP. Konstruktionen er i begge tilfælde den, der bruges for passivsætninger:

तेन पुण्यं चक्रे = तेन पुण्यं कृतम् = "Han udførte et fortjent værk"

36.4. Ordbog

अह् P kun perfekt med præsensbetydning आह, आहुर् : sige, tale

अह् प्र P only Perfect with present meaning प्राह : say, speak

ईक्ष् 1Ā ईक्षते : see, (dis)cover, observe

Perf. ईक्षां चक्रे
Fut. ईक्षिष्यते
Pass. ईक्ष्यते
Caus. ईक्षयति
PPP ईक्षित
Inf. ईक्षितुम्

चि 5U चिनोति : pile up, collect

Perf. चिकाय । चिचाय
Fut. चेष्यति
Pass. चीयते
Caus. चाययति । चापयति
PPP चित
Inf. चेतुम्

Fig.: गोमयं चिकाय
(Image source: Details)

व्रज् 1P व्रजति : stride, go, depart

Perf. Vc वव्राज, वव्रजुर्
Fut. व्रजिष्यति
Pass. व्रज्यते
Caus. व्राजयति
PPP व्रजित
Inf. व्रजितुम्

व्रज् + प्र 1P प्रव्रजति : depart (esp. leaving home for homelessness as an ascetic = becoming a monk)

अगार n.। आगार n.: house, home

Fig.: अगारम्
(Image source: Details)

thereof:

अनगार्य n. । अनगारika f.: homelessness of a Buddhist monk or novice

Fig.: अनगार्यम्
(Image source: Details)

अञ्जलि m.: The two hands placed together high in reverence

आदृत 3: esteemed

उपाध्याय m.: teacher

पृथिवी f.: earth

पृष्ठ n: back, rear side

पृष्ठम् : behind

प्रजापति m.: lord of creatures, creator god

अनु prefix: after, along, over - to, lengthwise, according to, towards, behind -

f.eks.

अनुकृ : efterligne, gøre det samme

अनुगम् : følge efter, gå langs

अभि : be-, efter - hen, til - her, til - hen, imod, ind i - indeni, med hensyn til, på, over, ved

f.eks.

अभिगम् : gå hen, nærme sig

वद् + अभि Kausativum Ā अभिवादयते : formelt hilse, tale til

ग्लै 1P ग्लायति : føle modvilje, forsvinde

Perf. IV जग्लौ
Fut. ग्लास्यति
Pass. ग्लायते
Kaus. ग्लापयति । ग्लपयति
PPP ग्लान
Inf. ग्लातुम्
Absol. -ग्लाय

घ्रा 1P जिघ्रति : lugte noget

Perf. IV जघ्रौ
Fut. घ्रास्यति
Pass. घ्रायते
Kaus. घ्रापयति
PPP घ्रात । घ्राण
Inf. घ्रातुम्
Absol. -घ्राय

प्री 9U प्रीणति : fornøje, glæde; elske, være velvilligt stemt over for nogen

प्री 4Ā प्रीयते : glæde sig

Perf. IIIa पिप्राय, पिप्रिये
Fut. प्रेष्यति
Pass. प्रीयते
Kaus. प्रीणयति
PPP प्रीत
Inf. प्रेतुम्

स्पृश् 6P स्पृशति : røre ved

Perf. IIa पस्पर्श, पस्पृशुर्
Fut. स्पर्क्ष्यति । स्प्रक्ष्यति
Pass. स्पृश्यते
Kaus. स्पर्शयति
PPP स्पृष्ट
Inf. स्पर्ष्तुम् । स्प्रष्तुम्
Absol. -स्पृश्य

Fig.: सुगतो भूमीं पस्पर्श
(Billedkilde: Detaljer)

हृष् 4P हृष्यति : blive stiv: rejse sig (hår), glæde sig over (Instr., Akk., Lok.)

Perf. II जहर्ष
Fut. हर्षिष्यति
Pass. हृष्यते
Kaus. हर्षयति
PPP हृषित

Fig.: लोमहर्षः
(Billedkilde: Detaljer)

स्वक 3: selvstændig (min, din ...) ; m.: tilhører

36.5. Øvelse

A) Følgende rødder har både redupliceret og periphrastisk perfektum. Dannes de tilsvarende periphrastiske og reduplicerede perfektumsformer for følgende former:

1. बिभ्रते
2. बिभ्यति
3. जुहोति
4. वेत्ति

B) Røden आस् "at sidde" har periphrastisk perfektum. Dannes dette for følgende former:

1. आस्ते
2. आसते

C) Dannes det tilsvarende perfektum for følgende former:

1. जीयते
2. विदन्ति
3. विन्दति
4. त्याजयिष्यति
5. ऐक्षन्त
6. अगापयत्
7. अपद्यन्त
8. चिनोति (2 former)
9. हन्ति
10. प्रभविष्यन्ति
11. क्रामन्ति
12. प्राव्रजन्
13. त्यक्ष्यति

D) Oversæt:

पुत्रे जाते सुगतः कुलं धनं च तत्याजागाराच्चानगर्यं प्रवव्राज । बुद्ध्यार्यसत्यानि प्रज्ञाय प्रज्ञया च दुःखान्मुक्तो मोक्तुकामार्यजनान्बोधयामासेति भिक्षव आहुः ॥१॥

Fig.: पुत्रे जाते सुगतः कुलं धनं च तत्याजागाराच्चानगर्यं प्रवव्राज
(Billedkilde: Detaljer)

ब्राह्मणा महादेवयज्ञायाग्निं चिक्यिरे । ब्राह्मणेष्विन्द्रादिदेवान्स्तुवत्स्वग्निर्यज्ञान्नमाश । एवं यज्ञेन ब्राह्मणा महादेवैरादयां चक्रुस्तांश्च स्तोत्रानि श्रावयां बभूवुः ॥२॥ रक्षितधर्मक्षत्रिययोधा महानगरं जेतुकामाञ्छत्रून्विजिग्युर्न तु जघ्नुः ॥३॥ अधीतवेदद्विजो द्विजधर्मं वेद ॥४॥

विद्ययैव जीवितुं न शक्यते । य एवं विदुर्नाधीयीरन् ॥५॥ स साधुर्दुर्जनपापलोभमतिमीक्षां चक्रे ॥६॥ ब्राह्मणीभिः स्वान्नानि पेचिरे ॥७॥

36.6. Perfektum (लिट्) til de hidtil lærte rødder

Rod धातु	Perfektklasse	Perfektum (लिट्)
अञ्ज् 7P	I	आनञ्ज
अद् 2P	I	आद
अर्ह् 1P	I	आनर्ह
अश् 5Ā	I	आनशे
अश् 9P	I	आश
अस् 2P	I	आस
अस् 4P	I	आस
आप् 5P	I	आप
आस् 2Ā	Periph.	आसां चक्रे
इ 2P	IIIa	इयाय, ईयुर्
इष् 6P	II	इयेष, ईषुर्
कम् 10Ā	Periph. Vc	कामयां चक्रे / चकमे
कुप् 4P	II	चुकोप, चुकुपुर्
कृ 8U	IIIa	चकार, चक्रुर्
कृ सम् 8	IIIb	सञ्चस्कार, सञ्चस्करुर्
कृष् 1P, 6U	II	चकर्ष, चकृषुर्
क्रि 9U	IIIa	चिक्राय, चिक्रियुर्
क्रुध् 4P	II	चुक्रोध, चुक्रुधुर्
खाद् 1P	I	चखाद
ख्या 2P	--	--
गम् 1P	Va	जगाम, जग्मुर्
ग्रस् 1Ā	Vc	जग्रसे
चर् 1P	Vb	चचार, चेरुर्
चुर् 10U	Periph.	चोरयां चकार
छिद् 7U	II	चिच्छेद, चिच्छिदे
जन् 1Ā	Va	जज्ञे
जि 1P	Unregelm. IIIa	जिगाय, जिग्युर्
जीव् 1P	I	जजिजीव
ज्ञा 9U	IV	जज्ञौ, जज्ञे
तन् 8U	Vb	ततान, तेने
त्यज् 1P	Vc	तत्याज, तत्यजुर्
दह् 1P	Vb	ददाह, देहुर्
दा 3U	IV	ददौ, ददे
दिश् 6U	II	दिदेश, दिदिशुर्
दुष् 4P	II	दुदोष, दुदुषुर्
दुह् 2U	II	दुदोह, दुदुहे
दृश्	II	ददर्श, ददृशुर्
द्विष् 2U	II	दिद्वेष, दिद्विषे
धा 3U	IV	दधौ, दधे
धृ 1U	IIIa	दधार, दध्रे
नी 1U	IIIa	निनाय, निन्युर्
नृत् 4P	II	ननर्त, ननृतुर्
पच् 1U	Vb	पपाच, पेचुर्
पत् 1P	Vb	पपात, पेतुर्
पद् 4Ā	Vb	पेदे
पा 1P	IV	पपौ, पपुर्
पा 2P	IV	पपौ, पपुर्
पू 9U	IIIa	पुपाव, पुपुवे
पॄ 3P	IIIb	पपार, पप्रुर् / पपरुर्
प्रच्छ् 6P	I	पप्रच्छ, पप्रच्छुर्
बन्ध् 9P	I	बबन्ध, बबन्धुर्
बुध् 1U, 4Ā	II	बुबोध, बुबुधे
ब्रू 2U	--	--
भज् 1U	Vb (!)	बभाज, भेजे
भञ्ज् 7P	I	बभञ्ज, बभञ्जुर्
भिद् 7U	II	बिभेद, बिभिदे
भी 3P	IIIa / Periph.	बिभाय, बिभ्युर् / बिभयां चकार
भुज् 7U	II	बुभोज, बुबुजे
भू 1P	Unregelm.	बभूव, बभूवुर्
भृ 1U, 3U	IIIa / Periph.	बभार, बभ्रुर् / बिभरां चकार
मद् 4P	Vb	ममाद, मेदुर्
मन् 4Ā	Vb	मेने
मा 2P, 3Ā	IV	ममौ, ममे
मुच् 6U	II	मुमोच, मुमुचुर्
मुह् 4P	II	मुमोह, मुमुहुर्
मृ 4Ā	IIIa	ममार, मम्रुर्
यज् 1U	Va	इयाज, ईजुर्
युज् 7U	II	युयोज, युयुजे
युध् 4Ā	II	युयुधे
रक्ष् 1P	I	ररक्ष, ररक्षुर्
रुद् 2P	II	रुरोद, रुरुदुर्
रुध् 7U	II	रुरोध, रुरुधे
लभ् 1Ā	Vb	लेभे
लिप् 6U	II	लिलेप, लिलिपे
लुभ् 4P	II	लुलोभ, लुलुभुर्
वच् 2P	Va	उवाच, ऊचुर्
वद् 1P	Va	उवाद, ऊदुर्
वस् 1P	Va	उवास, ऊषुर्
वस् 2Ā	Vc	ववसे
वह् 1U	Va	उवाह, ऊहे
विद् 2P	II / Periph. / Præsensbaseret	विवेद, विविदुर् / विदां चकार / वेद, विदुर्
विद् 6U	II	विवेद, विविदे
विश् 6P	II	विवेश, विविशुर्
वृत् 1Ā	II	ववृते
वृध् 1Ā	II	ववृधे
शक् 5P	Vb	शशाक, शेकुर्
श्रु 5P	IIIa aniṭ	शुश्राव, शुश्रुवुर्
सद् 1P	Vb	ससाद, सेदुर्
सह् 1Ā	Vb	सेहे
सिच् 6U	II	सिषेच, सिषिचे
सु 5U	IIIa	सुसाव, सुसुवे
सृज् 6P	II	ससर्ज, ससृजुर्
स्तु 2U	IIIa aniṭ	तुष्टाव, तुष्टुवुर्
स्था 1P	IV	तस्थौ, तस्थुर्
स्मृ 1P	IIIb	सस्मार, सस्मरुर्
हन् 2P	Va	जघान, जघ्नुर्
हा 3P	IV	जहौ, जहुर्
हु 3P	IIIa / Periph.	जुहाव, जुहुवुर् / जुहवां चकार
हृ 1U	IIIa	जहार, जह्रे

36.7. Oversættelsesøvelse

Oversæt:

1. महाभारत १३.७.२५-२६

येन प्रीणति पितरं
तेन प्रीतः प्रजापतिः । प्रीणति मातरं येन पृथिवी तेन पूजिता । येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ।
sig[सर्वे] तस्यादृता धर्मा यस्यैते त्रय आदृताः । अनादृतास्तु यस्यैते
sig[सर्वास्त]स्याफलाः क्रियाः ॥

Forklaringer:

पितरम् : Akk. sg. til पितृ m. "fader"

मातरम् : Akk. sg. til मातृ f. "moder"

ब्रह्म : Nom./Akk. sg. til ब्रह्मन् n. "det Absolutte, Veda"

सर्वे : Nom. pl. mask. til सर्व "alle, hver"

त्रयस् : Nom. pl. mask. til त्रि "tre"

सर्वास् : Nom./Akk. pl. fem. til सर्व "alle, hver"

Fig.: येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ।
(Billedkilde: Details)

2. मनुस्मृति ४.१५४ om den rette adfærd over for ældre:

अभिवादयेद्वृद्धांश्च दद्याच्चैवासनं स्वकम् । कृताञ्जलिरुपासीत गच्छतः पृष्ठतो ऽन्वियात् ॥

3. मनुस्मृति २.९८: Den, der er en जितेन्द्रिय :

श्रुत्वा स्पृष्ट्वा च दृष्ट्वा च भुक्त्वा घ्रात्वा च यो नरः । न हृष्यति ग्लायति वा स विज्ञेयो जितेन्द्रियः ॥

Forklaring: विज्ञेय ३: en, der kan erkendes; en, der skal kendes (som)

4. मनुस्मृति २.११० om den rette adfærd for en brahman:

नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयान्न चान्यायेन पृच्छतः । जानन्नपि हि मेधावी जडवल्लोक आचरेत् ॥

Forklaringer:

I denne vers er ब्रू konstrueret med genitiv

मेधावी : Nom. sg. mask. til मेधाविन् ३ "forstandig, klog"

जडवत् Adv. "På en stiv/stump/dum måde"

36.8. Gentagelsesøvelse i formlære

Bestem og oversæt følgende ordformer på alle mulige måder:

1. नयति
2. समस्कुर्वन्
3. स्यात्
4. यस्याम्
5. अधीयते
6. प्रोचुः
7. समादधाति
8. हरेः
9. हरे
10. हरेत्
11. जह्रे
12. आक्रीणीत
13. व्यक्रियत
14. प्राजहुः
15. प्रजहुः
16. ददे
17. दत्ते
18. हिते
19. हीयते
20. जज्ञे
21. यज्ञे
22. तेन
23. तेने
24. ततः
25. सतः
26. जगौ
27. पशौ
28. मेने
29. माने
30. एतस्मात्
31. तायेत
32. तया
33. लेभिरे
34. ऊषुः
35. व्यानक्
36. युङ्क्ते
37. युक्ते
38. युगे
39. अपिपः
40. अपिबत्