Øvelse 13

A) Oversæt og omskriv til aktive nutids-sætninger:

१. अग्निना गृहं दग्धम् ।
Et fyr har brændt huset ned.
अग्निर्गृहं दहति । २. बुद्धेन सत्यं बुद्धम् ।
Buddha er vågnet op til sandheden. Buddha har erkendt sandheden.
बुद्धः सत्यं बुध्यते / बोधति । ३. बोध्या गौतमो मुक्तः ।
Erkendelsen har befriet Gautama. Gennem erkendelsen blev Gautama befriet.
बोधिर्गौतमं मुञ्चति । ४. शूद्रा मूढाः । (2 muligheder)
Śūdras / śūdra-kvinder er forblændede.
शूद्रा मुह्यन्ति । ५. ब्राह्मणेन मोक्ष इष्टः ।
Brahmanen ønskede befrielse.
ब्राह्मणो मोक्षमिच्छति । ६. रामेण पुण्यं कृतम् ।
Rāma udførte et fortjenstfuldt værk. Rāma gjorde noget fortjent.
रामः पुण्यं करोति । ७. ऋषिभिः सत्यमेवोदितमित्युदितम् ।
Det er sagt, at vediske vismænd kun har sagt sandheden.
ऋषयः सत्यमेव वदन्तीति वदन्ति । ८. धर्मेण स्वर्गं नीतम् ।
Dharmaen har ført til et himmelrig.
धर्मः स्वर्गं नयति । ९. साधुनाधर्मो न कृतम् ।
En hellig mand har intet uretfærdigt gjort.
साधुरधर्मं न करोति । १०. मन्त्रेण मोक्षो लब्धः ।
Gennem mantraet har man opnået befrielse.
मन्त्रेण मोक्षं लभन्ते । ११. कया रक्षिकयेयं बाला रक्षिता ॥
Hvilken amulet har beskyttet dette barn?
का रक्षिका बालां रक्षति ॥

B) Oversæt og omskriv til passivsætninger i fortid

१. राम इष्टमपि मोक्षं न लभते ।
Selvom Rāma ønsker befrielse, opnår han den ikke.
रामेणेष्टो ऽपि मोक्षो न लब्धः ।

२. योज्ञो न मुञ्चति ।
Ofret frelser ikke.
यज्ञेन न मुक्तः । ३. साधवो देवान्स्मरन्ति ।
Hellige foranbringer guderne.
साधुभिर्देवाः स्मृताः । ४. पुण्यवान्पुत्रो देवान्यजते ।
Den dydige søn ofrer til guderne.
पुण्यवता पुत्रेण देवा इष्टाः । ५. सुखवान्क्षत्रियो धर्मं रक्षति ।
Den lykkelige kṣatriya vogter dharmaen.
सुखवता क्षत्रियेण धर्मो रक्षितः । ६. पुत्रवान्नरकं न गच्छति ।
Den, der har sønner, kommer ikke i helvede.
पुत्रवान्न्रकं न गतः । ७. धर्मवती पापं न करोतीति गुरुर्वदति ।
Mesteren siger, at en from kvinde ikke gør ondt.
धर्मवत्या पापं न कृतमिति गुरुणोदितम् । ८. बुद्धिमन्तः सत्यवतो धर्मं प्र्च्छन्ति ।
De indsigtfulde spørger dem, der besander sandheden om dharmaen.
बुद्धिमद्भिः सत्यवन्तो धर्मं पृष्टाः । ९. धर्मवन्तः फलवत्पुण्यं कुर्वन्ति ।
Religøse personer udfører fortjenstfulde handlinger, der bærer frugt.
धर्मवद्भिः फलवत्पुण्यं कृतम् । १०. ब्राह्मणा गुणवतः पुत्रानिच्छन्ति ।
Brahmaner ønsker sig fremragende sønner.
ब्राह्मणैर्गुणवन्तः पुत्रा इष्टाः । ११. कयृग्वेदं शृण्वन्ति ।
Hvilke mænd lytter til Ṛgvedaen?
कैरृग्वेदः श्रुतः । १२. किमीश्वरः सृजति ।
Hvad skaber HERREN?
किमीश्वरेण सृष्टम् । १३. साधुः कृतं पापं सहते ।
En hellig tåler det onde, der påføres ham.
साधुना कृतं पापं सोढम् । १४. पार्थिवो धनमिच्छतीति नीचा मन्यन्ते ।
Lavtstående tænker, at herskere ønsker rigdom.
पार्थिवेन धनमिष्टमिति नीचैर्मतम् ।

१५. नैवासुरो जयतीत्यृषयः पश्यन्ति ।
De vediske vise mænd ser, at dæmonen slet ikke sejrer.
नैवासुरेण जितमित्यृषिभिर्दृष्टम् । १६. ब्राह्मणाः किं पिबन्ति खादन्ति च ॥
Hvad spiser og drikker brahmaner?
ब्राह्मणैः किं पीतं खादितं च ॥

Fig.: अग्निर्गृहं दहति ।
(Billedkilde: Detaljer)

---

Yderligere øvelser

A) Oversæt følgende sætninger.

B) Omskriv sætningerne i øvelse A til passiv

C) Dann en PPP-konstruktion til sætningerne i øvelse A

१. रामो मार्गेण ग्रामं गच्छति ।
Rāma går på vejen til landsbyen.
रामेण मार्गेण ग्रामं गम्यते । रामेण मार्गो ग्रामं गम्यते । रामो मार्गेण ग्रामं गतः । रामेण मार्गो ग्रामं गतम् । २. नरा धनेन सुखमिच्छन्ति ।
Mennesker ønsker sig lykke gennem rigdom.
नरैर्धनेन सुखमिष्यते । सुखमिष्टम् । ३. नरः पुत्रेण नगरं पद्यते ।
Manden går med sin søn til byen.
नरेण पुत्रेण (सह) नगरं पद्यते । नरः पुत्रेण (सह) नगरं पन्नः । ४. देवो लोकान्सृजति ।
Gud skaber verdenerne.
देवेन लोकाः सृज्यन्ते । सृष्टाः । ५. बाला जलं पिबति ।
Pigen drikker vand.
बालया जलं पीयते । पीतम् । ६. कवयो धनं लुभ्यन्ति ।
Digtere begærer rigdom.
कविबिर्धनं लुभ्यते । लुब्धम् । ७. बलवान्क्षत्रियः शूद्राञ्जयति ।
Den mægtige kṣatriya besejrer śūdras.
बल्वता क्षत्रियेण शत्रवो जीयन्ते । जिताः ।

८. गुणवान्द्विष्टमपि शत्रुं न युध्यते ।
En dydig person bekæmper ikke sin fjende, selv om denne er ham imod.
गुणवता द्विष्तो ऽपि शत्रुर्न युध्यते । युद्धः । ९. अधर्मः क्रोधश्च द्वेषश्च लोभश्चेत्यृषिर्वदति ।
Den vediske vise siger, at vrede, had og begær er uret.
अधर्मः क्रोधश्च द्वेषश्च लोभश्चेत्यृषिणोद्यते । लोभश्चेत्यृषिणोदितम् । १०. बाला अन्नेन बलमाप्नुवन्ति ।
Drenges bliver stærke ved mad.
बालैरन्नेन बलमाप्यते । बालाभिरन्नेन बलमाप्यते । बलमाप्तम् । ११. बुद्धिमन्तः सत्यen मोक्षं लभन्ते ।
Forstandige opnår gennem sandheden befrielse.
बुद्धिमद्भिः सत्येन मोक्षो लभ्यते । लब्धः । १२. इमाः साध्व्यः पापं सहन्ते ।
Disse hellige kvinder tåler ondet.
इमाभिः साध्वीभिः पापं सह्यते । सोढम् । १३. कां देवतामृषिः पश्यति ।
Hvilken gud ser Ṛṣi?
का देवतर्षिना दृश्यन्ते । दृष्टा । १४. कान्देवान्ब्राह्मणक्षत्रियवैश्या यजन्ते ।
Hvilke guder ofrer brahmaner, katriyas og vaśyas?
के देवा ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यैरिज्यन्ते । ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यैरिष्टाः ॥

D) Hvilke lydkombinationer kan følgende sandhiformer være opstået fra? Angiv alle muligheder:

1. -a foran vokal (undtagen a-): -as
2. -ā- : -a + -a/-ā -ā + a-/ā-
3. -ā foran vokal: -ās
4. -ā foran stemte konsonanter: -ās
5. -ī-: -i + i-/ī-, -ī + i-/-ī
6. -ū-: -u/-ū + u-/ū-
7. -ṝ-: -ṛ/-ṝ + ṛ-/ṝ-
8. -e-: -a/-ā + i-/ī-
9. -e foran avagraha: -e + a-
10. -o-: -a/-ā + u-/ū-
11. -o foran avagraha: -o
12. -o foran stemte konsonanter -as
13. -ai-: -a/-ā + e-/ai-
14. -au-: -a/-ā + e-/ai-
15. -y foran vokal: -i/-ī
16. -v foran vokal: -u/-ū
17. -r foran vokal: -ṛ/-ṝ
18. -ay foran vokal: -e
19. -av foran vokal: -o
20. -ar-: -a/-ā + ṛ-/ṝ-
21. -ir foran vokal eller stemt konsonant: -is
22. -īr foran vokal eller stemt konsonant: -īs
23. -ur foran vokal eller stemt konsonant: -us
24. -ūr foran vokal eller stemt konsonant: -ūs
25. -er foran vokal eller stemt konsonant: -es
26. -or foran vokal eller stemt konsonant: -os
27. -air foran vokal eller stemt konsonant: -ais
28. -aur foran vokal eller stemt konsonant: -aus
29. -ñj-: -n + j-
30. -ñś-: -n + ś
31. -ñch-: -n + ch-
32. -ṇḍ(h)-: -n + ḍ(h)-
33. -śc-: -s + c-
34. -ṣṭ-: -s + t-
35. -st(h)-: -s + t(h)-
36. Anusvara foran konsonant: -m
37. -ṃśc-: -n + c-
38. -ṃṣṭ-: -n + ṭ-
39. -mst-: -n + t-

E) Oversæt til sanskrit:

1. Gudininden var vred.
   देवी कुपिता । देव्या कुपितम्

2. Śūdras er nået til et himmelrig.
   शूद्रैः स्वर्ग आप्तः । स्वर्गो ऽष्टः ।

3. Bønderne er gået vejen.
   कर्षकैर्मार्गो गतः । कर्षका मार्गं गताः ।

4. Gennem buddhadoktrinen blev folkene befriet.
   धर्मेण जना मुक्ताः ।

5. Sønnen dansede.
   पुत्रेण नृत्तम् ।

6. Amuletten har beskyttet læreren.
   रक्षिकया गुरू रक्षितः ।

7. En brāhmaṇa har ikke sagt en usandhed.
   ब्राह्मणेनानृतं नोदितम् ।

8. Śūdra-kvinder har æret gudinden med ofre.
   शूद्राभिर्देवीष्टा ।

9. Buddha er vågnet til sandheden = Buddha har erkendt sandheden.
   बुद्धेन सत्यं बुद्धम् । बुद्धः सत्यं बुद्धः ।

10. De vediske vismænd har hørt Śruti.
    ऋषिभिः श्रुतिः श्रुता ।

11. Offerpræsterne har presset somaen.
    यजकैः सोमः सुतः ॥

Fig.: बाला जलं पिबति । बालया जलं पीयते ।
(Billedkilde: Detaljer)