Ukuqonda 32

A) Nquma lezi zimo zomkhondo bese wakha izimo ze-Imperfect ezifanelekile nge-person, inani, ne-genus verbi:

Ukuqala / Izikhathi ezizayo	I-Imperfect
१. हरिष्यन्ते	अहरन्त
२. घातयति	अघातयत्
३. विहन्ति	व्यहन्
४. घ्नन्ति	अघ्नन्
५. विस्मर्यते	व्यस्मर्यत
६. प्रस्थास्यन्ते	प्रातिष्ठन्त
७. प्रस्तुते	प्रास्तुत
८. स्रक्ष्यन्ति	असृजन्
९. सेक्ष्यन्ति	असिञ्चन्
१०. श्रूयते	अश्रूयत
११. शक्नोति	अशक्नोत्
१२. वर्त्स्यन्ति	अवर्तन् (अवर्तन्त)
१३. वसते	अवसत
१४. वत्स्यन्ति	अवसन्
१५. वदति	अवदत्
१६. प्रवक्ति	प्रावक्
१७. वेशयन्ते	अवेशयन्त
१८. लुभ्यन्ति	अलुभ्यन्
१९. उपलप्स्यन्ते	उपालभन्त
२०. रुन्द्धे	अरुन्द्ध
२१. रोदिति	अरोदित्
२२. रक्षन्ति	अरक्षन्
२३. युध्यन्ते	अयुध्यन्त
२४. युञ्जते	अयुञ्जत
२५. यजन्ति	अयजन्
२६. म्रियते	अम्रियत
२७. विमोचयन्ति	व्यमोचयन्
२८. मंस्यन्ते	अमन्यन्त
२९. मोहिष्यति	अमुह्यत्
३०. भवति	अभवत्
३१. भुनक्ति	अभुनक्
३२. भिनत्ति	अभिनत्
३३. भञ्जन्ति	अभञ्जन्
३४. भजते	अभजत
३५. ब्रूते	अब्रूत
३६. विजेष्यन्ते	व्यजयन्त
३७. जायन्ते	अजायन्त
३८. छिन्त्ते	अछिन्त्त
३९. आचरन्ति	आचरन्
४०. चोर्यन्ते	अचोर्यन्त
४१. आगमिष्यन्ति	आगच्छन्
४२. कामयन्ते	अकामयन्त
४३. खादन्ति	अखादन्
४४. विक्रेष्यते	व्यक्रीणीत
४५. संस्करोति	समकरोत्
४६. क्रुध्यन्ति	अक्रुध्यन्
४७. एषयन्ति	ऐष्यन्
४८. संयन्ति	समायन्
४९. समास्ते	समास्त
५०. व्यङ्क्ते	व्याङ्क्त
५१. सन्ति	आसन्
५२. अस्यन्ति	आस्यन्
५३. अश्नाति	आश्नात्
५४. अश्नुते	आश्नुत
५५. प्राप्स्यन्ति	प्राप्नुवन्
५६. अदन्ति	आदन्
५७. प्रभोत्स्यन्ते	प्राभुध्यन्त
५८. बध्नाति	अबध्नात्
५९. प्रक्ष्यन्ति	अपृच्छन्
६०. पुनाति	अपुनात्
६१. पान्ति	अपान्
६२. पास्यन्ति	अपिबन् / अपान्
६३. पद्यते	अपद्यत
६४. पातयति	अपातयत्
६५. पक्ष्यन्ति	अपचन्
६६. नर्तिष्यति	अनृत्यत्
६७. आनेष्यन्ति	आनयन्
६८. द्वेष्टि	अद्वेट्
६९. द्रक्ष्यन्ति	अपश्यन्
७०. दूषयन्ति	अदूषयन्
७१. उपदेक्ष्यन्ति	उपादिशन्
७२. धक्ष्यति	अदहत्
७३. तनोति	अतनोत्
७४. प्रजानीते	प्राजानीत
७५. जीवन्ति	अजीवन्

B) Translate and resolve the compounds into Sanskrit:

१. आसीत्क्षत्रिय उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवान् । स जनेन्द्राग्रे ऽतिष्ठत् । स देवानयजतारीनजयज्जनानपान्महापुण्यमकरोत् । तस्मान्मृत्वा देवलोके पुनर्भवमलभत ॥१॥
(जनस्य इन्द्रस्य अग्रे । महत्-पुण्यम् । देवानां लोके)
Once upon a time there was a prince who possessed all desirable virtues and was handsome. He stood out among all princes. He sacrificed to the gods, defeated the enemies, protected the people, and did much that was meritorious; therefore, after his death, he was reborn in a heavenly world.

२. ब्राह्मणो महानगरे ऽवसत् । स पुत्रमागमय्यावक् । ब्राह्मणपुत्रो वेदं गुरावधीयीतेति ॥२॥
(ब्राह्मणस्य पुत्रः । गुरोः गृहे)
A Brahmin lived in a large city. He summoned his son and spoke: "A Brahmin's son should study the Veda with a teacher." At these words, the son went to a teacher to study. He entered the teacher's house and stood reverently before the teacher. The teacher inquired about the Brahmin. Then he gave that son food to eat.

३. राम आचर्यमुपसंगम्य वचनमब्रवीत् ॥३॥
Rāma went to the teacher and spoke (the words).

४. ब्राह्मणा वेदमध्यैयत चाध्यापयंश्च देवांश्चायजन्नयजन्त च क्षत्रियाः श्रुतिमध्यैयत जनानरक्षन्महीमभुञ्जन्देवानयजन्त वैश्या वेदमध्यैयत देवानयजन्ताक्रीणन्व्यक्रीणत च द्विजदासास्तु शूद्रा आसन् ॥४॥
(द्विजानां दासाः)
Brahmins have studied and taught the Veda, sacrificed as priests to the gods, and sacrificed on behalf of others. Kṣatriyas have studied the Veda, protected the people, enjoyed the earth, and sacrificed as priests to the gods. Vaiśyas have studied the Veda, sacrificed as priests to the gods, bought and sold. Śūdras, however, were servants of the twice-born.

५. बुद्धपुत्राः सत्यमजानन्दुःखमरुन्धन्मोक्षं प्राप्नुवन् । बुद्धपुत्र इति बुद्धमार्गभिक्षुरुच्यते ॥५॥
(बुद्धस्य पुत्राः)
Abantwana bukaBuddha bakhombise iqiniso, bamele ukuhlupheka futhi bathole ukukhululeka. Ummonki ubizwa ngokuthi "Umntwana bukaBuddha" lapho ehamba endleleni kaBuddha.

Isithombe: सम्पन्नरूपा
Umthombo wesithombe: Imininingwane

---

Ukunquma Izimo Zamagama

Nquma futhi uhumushe lamagama alandelayo:

Igama	Ukuqagela	Incazelo
१. देवस्य	Gen. sg. m.	kaNkulunkulu
२. उषितायाः	Abl./Gen. sg. f. PPP	(ku) okuhlaliswe
३. लप्स्यन्ते	3. pl. Ā. Fut.	bazogcina
४. गुरौ	Lok. sg. m.	kuMfundisi
५. भाव्यते	3. sg. Ind. Präs. Kaus. Passiv	ukukhishwa phambili
६. अग्नye	Dat. sg. m.	kunomlilo
७. मोक्तुम्	Inf.	ukuze akhulule
८. वितत्य	Absol.	ngemuva kokuba esakhe
९. स्मृत्यै	Dat. sg. f.	ngokubheka phambili
१०. देवताः	Nom./Akk. pl. f.	izinkolo
११. ब्रवीति	3. sg. P. Ind. Präs.	ukhuluma
१२. प्रक्ष्यन्ति	3. pl. P. Fut.	bazocela imibuzo
१३. पततः	Gen. sg. m./n. Part. Präs.	okwayayo
१४. पत्स्यन्ते	3. pl. Ā. Fut.	bazohamba
१५. आसते	3. pl. Ā. Ind. Präs.	bahlala
१६. महान्ति	Nom./Akk. pl. n.	amakhulu
१७. घ्नता	Instr. sg. m./n. Part. Präs.	ngokubulala
१८. आययन्ति	3. pl. P. Ind. Präs. Kaus.	bakhuphula / bavumela ukuba aze
१९. एषिता	Nom. sg. f. Kaus. PPP	okufunwayo ukwenziwa
२०. आनाय्य	Absol. Kaus.	ngemuva kokuba evumela ukuthi kuzelwe
२१. अनृताय	Dat. sg. n.	ngokwenkohliso
२२. पूजया	Instr. sg. f.	ngokuthobela
२३. प्रश्नेभ्यः	Dat./Abl. pl. m.	(ku) imibuzo
२४. धक्ष्यन्ति	3. pl. P. Fut.	bazosha
२५. मृगान्	Akk. pl. m.	izilwane zasendle
२६. बोधिम्	Akk. sg. f.	ukuqonda
२७. गुणैः	Instr. pl. m.	ngemisebenzi
२८. सन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	baye / abangempela
२९. यन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	bayahamba
३०. क्रियते	3. sg. Ind. Präs. Pass.	kwenziwa
३१. विगत्य	Absol.	ngemuva kokuba kudlile
३२. चरित्वा	Absol.	ngemuva kokuba esonakele
३३. पीते	Lok. sg. m./n. PPP	okudliwayo
३४. अन्नानि	Nom./Akk. pl. n.	ukudla
३५. जलम्	Nom./Akk. sg. n.	amanzi
३६. वक्ति	3. sg. P. Ind. Präs.	ukhuluma
३७. उक्तिः	Nom. sg. f.	ukukhuluma
३८. अर्धात्	Abl. sg. m./n.	okungaphezulu
३९. अर्थेन	Instr. sg. m.	ngokuhlosiwe
४०. स्तूयन्ते	3. pl. Ind. Präs. Pass.	bakhonjwa
४१. श्रोष्यति	3. sg. P. Fut. uzozwa
४२. स्रष्टुम्	Inf.	ukuze aphuze
४३. पशुम्	Akk. sg. m.	isilwane
४४. स्तुतीः	Akk. pl. f.	ukukhonta
४५. अरयः	Nom. pl. m.	izitha
४६. जात्या	Instr. sg. f.	ngokuzalwa
४७. जाताम्	Akk. sg. f. PPP	okuzalwe
४८. देक्ष्यति	3. sg. P. Fut. uzokhombisa
४९. दर्शितः	Nom. sg. m. Kaus. PPP	okukhombisiwe
५०. दुष्टाः	Nom. pl. m. PPP	okonakele
५१. द्विजातीन्	Akk. pl. m.	Abazalwe Kabili
५२. मृत्योः	Abl./Gen. sg. m.	ukufa
५३. दुग्धानाम्	Gen. pl. PPP	okuboshwe
५४. दिष्टिभिः	Instr. pl. f.	ngokukhombisa
५५. मात्रायाम्	Lok. sg. f.	ngokulinganiselwa
५६. अत्ति	3. sg. P. Ind. Präs.	udla
५७. जायन्ते	3. pl. Ā. Ind. Präs.	bazazalwa
५८. जीयन्ते	3. pl. Ind. Präs. Pass.	bahlulwa
५९. जयन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	baphumelela
६०. जनयन्ति	3. pl. P. Ind. Präs. Kaus.	bakhiqiza
६१. प्रभृतेः	Abl./Gen. sg. f.	ekuqaleni
६२. उपतिष्ठन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	bema phambi kwako
६३. स्थित्याम्	Lok. sg. f.	ekumisweni
६४. भिक्षुषु	Lok. pl. m.	kummonki
६५. पक्त्वा	Absol.	ngemuva kokuba eshicile
६६. योद्धुम्	Inf.	ukuze alwe
६७. मारयित्वा	Absol. Kaus.	ngemuva kokuba ebulale
६८. धेन्वा	Instr. sg. f.	ngokudla
६९. मंस्यन्ते	3. pl. Ā. Fut.	bazicabange
७०. इज्यते	3. sg. Ind. Präs. Pass.	kunikezwa
७१. प्रोद्य	Absol.	ngemuva kokuba eshicile
७२. लम्भयति	3. sg. Ind. Präs. Kaus.	uvumela ukugcinwa
७३. स्थापिताभिः	Instr. pl. f. Kaus. PPP	ngokubekwe
७४. शक्तिभ्यः	Dat./Abl. pl. f.	(ku) amandla
७५. अलम्	Adv.	anele
७६. हेतून्	Akk. pl. m.	izizathu
७७. प्रतिमासु	Lok. pl. f.	ezithombeni
७८. यस्याः	Gen. sg. f. Rel.	okuyiyo
७९. हि	Konj.	ngoba, ngokwenza
८०. तस्मिन्	Lok. sg. m./n. Dem.	kulokhu
८१. ह्रियन्ते	3. pl. Ind. Präs. Pass.	bathathwa
८२. अधिकृतेषु	Lok. pl. m./n. PPP	kumeluleki
८३. अध्यापयति	3. sg. P. Ind. Präs. Kaus.	ufundisa
८४. वाचयन्ति	3. pl. P. Ind. Präs. Kaus.	bavumela ukufundwa

Isithombe: किमयं रथो बालान् सुखतां वहति
(Umthombo wesithombe: Imininingwane)

---

Ukuqonda ngeSandhi

Faka amagama abekwe ngaphakathi kwangaphakathi kulezi zibalo bese uqaphela imithetho yeSandhi:

१. रामो ग्रामात् ... गच्छति । (नगर । आर्यग्राम । महानगर । शत्रुग्राम । जयनगर । कविगृह)
रामो ग्रामान्नगरं गच्छति ।
रामो ग्रामादार्यग्रामं गच्छति ।
रामो ग्रामान्महानगरं गच्छति ।
रामो ग्रामाच्छत्रुग्रामं गच्छति ।
रामो ग्रामाज्जयनगरं गच्छति ।
रामो ग्रामात्कविगृहं गच्छति । २. जयन् ... अरीन्हन्ति । (इन्द्रशत्रु । शत्रु । जितशत्रुक्षत्रिय । लोकेश्वर । तद्गुणशूर । देवता)
जयन्निन्द्रशत्रुररीन्हन्ति ।
जयञ्शत्रुररीन्हन्ति ।
जयञ्जितशत्रुक्षत्रियो ऽरीन्हन्ति ।
जयंल्लोकेश्वरो ऽरीन्हन्ति ।
जयंस्तद्गुणशूरो ऽरीन्हन्ति ।
जयन्ती देवतारीन्हन्ति । ३. न हि पुण्यवन्तस्ते ... । (अरि । आर्यशत्रु)
न हि पुण्यवन्तस्ते ऽरयः ।
न हि पुण्यवन्तस्त आर्यशत्रवः । ४. देवतया ... आद्यते । (ऋषि । इन्द्रदेवी)
देवतर्षिणाद्यते । (I-plural: देवतर्षिभिराद्यते ।)
देवतेन्द्रदेव्याद्यते । ५. ब्राह्मणस् ... एति । (नगर)
ब्राह्मणो नगर एति । (I-plural: ब्राह्मणो नगरेष्वेति ।)

---

Okunye Ukuguqulelo kweSanskrit

1. Ngemuva kokuzalwa kwendodana, umama we-Brahman umyela umsebenzi wayo kumbhali we-Brahman.
पुत्रे जाते ब्राह्मणी दासं ब्राह्मणं गमयति ।

2. Ubulili ubhekene nobubi obalindelwe nguye.
साधुना कृतं पापं सोढम् ॥

3. Ukuzinza yisihlangu somuntu.
शीलं नरस्य भूषणम् ॥

4. Abalindi abakhulu baye endaweni yama-Brahmana.
बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः ॥

5. Intombi iyakhala.
बाला रोदिति ॥

6. Akukho isifo esifana nokuzinza, akukho ngazi onjengokuxakana, akukho umlilo onjengokukhathazeka, akukho mhlalokuhle onjengokwazi.
नास्ति कामसमो व्याधिर्नास्ति मोहसमो रिपुः ।
नास्ति क्रोधसमो वह्निर्नास्ति ज्ञानसमं सुखम् ॥

7. Umuntu ongcwele ugcine ngomoya uyaphila.
यं नरं देवी रक्षति स सुखवान् ॥

8. Noma ngubani omoya onamandla onamandla, ngomoya owenza umuntu ukuba abe nomoya.
येन येन च वातेन वारिदो वारिं मुञ्चति ।
तेन तेन च वातेन छत्रं वहति पण्डितः ॥

9. Ukuphila kwabantu akukhona ukuphila.
अनादिकालिकः संसारः ॥

10. Siyabonga!
स्वागतं देव्यै ॥

11. Ngokwemvelo, abantu baphila ngokwemvelo.
स्वर्गेभ्यो नराः पुण्यं कुर्वते ॥

12. Siyabonga!
पुनर्दर्शनाय ॥

Umfanekiso: पुनर्दर्शनाय

(Umthombo wesithombe: Details)

---

Scholarly Fragment (Stotra)

शत्रूनगमयत्स्वर्गं वेदार्थं स्वानवेदयत् ।
आशयच्चामृतं देवान्वेदमध्यापयद्विधिम् ।
आसयत्सलिले पृथ्वीं यः स मे श्रीहरिर्गतिः ॥
UHari ohlonishwayo uyisiphephelo sami, owathumela izitha zakhe ezulwini, owazisa abakhe incazelo yeVeda, owanika onkulunkulu i-Amṛta ukuba bayidle, owafundisa uMdali iVeda futhi owabeka umhlaba emanzini.

Umfanekiso: श्रीगङ्गाधराय नमः

(Umthombo wesithombe: Details)

---

Indaba: Ikhehla Nezinkawu (Sanskrit-Bālādarśa)

एकदा कश्चिद्वृद्धो ग्रामान्तरं गच्छन्पथि श्रान्तो ऽभवत् । अतः स विश्रमाय पार्श्वस्थितस्य चूततरोर्मूलमगच्छत् ॥ तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलान्यवर्तन्त । वृद्धस्य तेषु स्पृहा जाती । परं स वृक्षमारुह्य तानि ग्रहीतुं नाशक्नोत् ॥ दिष्ट्या तस्मिन् तरौ केचिद्वानराः फलानि खादन्तः स्थिताः । तानवलोक्य वृद्धः प्रहर्षं गतः । स किमकरोत् । स कतिचिदुपलानादाय वानरांल्लक्ष्यीकृत्य प्राक्षिपत् । वानराः कुपिताः कानिचित्फलान्यवचित्य वृद्धं प्रति प्राक्षिपन् । वृद्धः सहर्षं तान्यादाय स्वाभीष्टदेशं गतः ॥ अहो वृद्धस्य कौशलम् ॥

Ukuhumusha:
Kwake kwathi isalukazi sahamba saya kwelinye idolobhana futhi sakhathele endleleni. Ukuze siphumule, sahamba saya ngaphansi komuthi womango oseceleni komgwaqo. Kulo muthi kwakukhona izithelo ezivuthiwe. Isalukazi sazifisa, kodwa sasingakwazi ukukhuphuka emthini ukuze sizikhe. Ngenhlanhla, kwakukhona izinkawu ezimbalwa emthini ezazidla izithelo. Lapho isalukazi sikubona lokhu, sajabula. Senzani? Sathatha amatshe ambalwa, saqondisa ezinkawini futhi sawaphonsa. Izinkawu zathukuthela, zakha izithelo ezimbalwa futhi zaphonsa isalukazi. Isalukazi sathatha izithelo ngenjabulo futhi sahamba ngendlela yaso. Kuhle kakhulu ubuhlakani besalukazi!

Umfanekiso: वानरः कुपितः

(Umthombo wesithombe: Details)