Harjoitus 32

A) Määritä seuraavat verkimuat ja muodosta persoonan, numeron ja genus verbin mukaiset imperfektimuodot:

Preesens / Futuri	Imperfektum
१. हरिष्यन्ते	अहरन्त
२. घातयति	अघातयत्
३. विहन्ति	व्यहन्
४. घ्नन्ति	अघ्नन्
५. विस्मर्यते	व्यस्मर्यत
६. प्रस्थास्यन्ते	प्रातिष्ठन्त
७. प्रस्तुते	प्रास्तुत
८. स्रक्ष्यन्ति	असृजन्
९. सेक्ष्यन्ति	असिञ्चन्
१०. श्रूयते	अश्रूयत
११. शक्नोति	अशक्नोत्
१२. वर्त्स्यन्ति	अवर्तन् (अवर्तन्त)
१३. वसते	अवसत
१४. वत्स्यन्ति	अवसन्
१५. वदति	अवदत्
१६. प्रवक्ति	प्रावक्
१७. वेशयन्ते	अवेशयन्त
१८. लुभ्यन्ति	अलुभ्यन्
१९. उपलप्स्यन्ते	उपालभन्त
२०. रुन्द्धे	अरुन्द्ध
२१. रोदिति	अरोदित्
२२. रक्षन्ति	अरक्षन्
२३. युध्यन्ते	अयुध्यन्त
२४. युञ्जते	अयुञ्जत
२५. यजन्ति	अयजन्
२६. म्रियते	अम्रियत
२७. विमोचयन्ति	व्यमोचयन्
२८. मंस्यन्ते	अमन्यन्त
२९. मोहिष्यति	अमुह्यत्
३०. भवति	अभवत्
३१. भुनक्ति	अभुनक्
३२. भिनत्ति	अभिनत्
३३. भञ्जन्ति	अभञ्जन्
३४. भजते	अभजत
३५. ब्रूते	अब्रूत
३६. विजेष्यन्ते	व्यजयन्त
३७. जायन्ते	अजायन्त
३८. छिन्त्ते	अछिन्त्त
३९. आचरन्ति	आचरन्
४०. चोर्यन्ते	अचोर्यन्त
४१. आगमिष्यन्ति	आगच्छन्
४२. कामयन्ते	अकामयन्त
४३. खादन्ति	अखादन्
४४. विक्रेष्यते	व्यक्रीणीत
४५. संस्करोति	समकरोत्
४६. क्रुध्यन्ति	अक्रुध्यन्
४७. एषयन्ति	ऐष्यन्
४८. संयन्ति	समायन्
४९. समास्ते	समास्त
५०. व्यङ्क्ते	व्याङ्क्त
५१. सन्ति	आसन्
५२. अस्यन्ति	आस्यन्
५३. अश्नाति	आश्नात्
५४. अश्नुते	आश्नुत
५५. प्राप्स्यन्ति	प्राप्नुवन्
५६. अदन्ति	आदन्
५७. प्रभोत्स्यन्ते	प्राभुध्यन्त
५८. बध्नाति	अबध्नात्
५९. प्रक्ष्यन्ति	अपृच्छन्
६०. पुनाति	अपुनात्
६१. पान्ति	अपान्
६२. पास्यन्ति	अपिबन् / अपान्
६३. पद्यते	अपद्यत
६४. पातयति	अपातयत्
६५. पक्ष्यन्ति	अपचन्
६६. नर्तिष्यति	अनृत्यत्
६७. आनेष्यन्ति	आनयन्
६८. द्वेष्टि	अद्वेट्
६९. द्रक्ष्यन्ति	अपश्यन्
७०. दूषयन्ति	अदूषयन्
७१. उपदेक्ष्यन्ति	उपादिशन्
७२. धक्ष्यति	अदहत्
७३. तनोति	अतनोत्
७४. प्रजानीते	प्राजानीत
७५. जीवन्ति	अजीवन्

B) Käännä ja ratkaise sanskritinkieliset samasat (komposita):

१. आसीत्क्षत्रिय उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवान् । स जनेन्द्राग्रे ऽतिष्ठत् । स देवानयजतारीनजयज्जनानपान्महापुण्यमकरोत् । तस्मान्मृत्वा देवलोके पुनर्भवमलभत ॥१॥
(जनस्य इन्द्रस्य अग्रे । महत्-पुण्यम् । देवानां लोके)
Kerran oli ruhtinas, jolla oli kaikki toivotut hyveet, kaunis vartalo. Hän erottui kaikista ihmisten ruhtinaista. Hän uhraasi jumalille, voitti viholliset, suojeli kansaa ja teki paljon ansioituneita tekoja; siksi hän syntyi uudelleen kuolemansa jälkeen jumalten maailmassa.

२. ब्राह्मणो महानगरे ऽवसत् । स पुत्रमागमय्यावक् । ब्राह्मणपुत्रो वेदं गुरावधीयीतेति ॥२॥
(ब्राह्मणस्य पुत्रः । गुरोः गृहे)
Eräs brahman asui suuressa kaupungissa. Hän kutsui poikansa luokseen ja sanoi: "Brahmaninpojan tulee opiskelaa vedää opettajan johdolla." Näihin sanoihin poika meni opiskelemaan opettajalle. Hän astui opettajan taloon ja kumarsi nöyrästi opettajan edessä. Opettaja tiedusteli brahmanin vointia. Tämän jälkeen hän antoi pojan syödä ruokaa.

३. राम आचर्यमुपसंगम्य वचनमब्रवीत्⟩ ॥३॥⟩
Rāma meni opettajan luokse ja puhui (sanat).

४. ब्राह्मणा वेदमध्यैयत⟩ चाध्यापयंश्च⟩ देवांश्चायजन्नयजन्त⟩ च⟩ क्षत्रियाः⟩ श्रुतिमध्यैयत⟩ जनानरक्षन्महीमभुञ्जन्देवानयजन्त⟩ वैश्या⟩ वेदमध्यैयत⟩ देवानयजन्ताक्रीणन्व्यक्रीणत⟩ च⟩ द्विजदासास्तु⟩ शूद्रा⟩ आसन्⟩ ॥४॥⟩
(द्विजानां दासाः⟩)
Brahmanit ovat opiskelleet ja opettaneet vedää, toimineet jumalille uhritoimitusten isäntinä ja uhranneet vieraan käskystä. Kṣatriyat ovat opiskelleet vedää, suojelleet kansaa, nauttineet maasta ja toimineet jumalille uhritoimitusten isäntinä. Vaiśyat ovat opiskelleet vedää, toimineet jumalille uhritoimitusten isäntinä, ostaneet ja myyneet. Śūdrat olivat kuitenkin kaksisyntyisten orjia.

५. बुद्धपुत्राः सत्यमजानन्दुःखमरुन्धन्मोक्षं⟩ प्राप्नुवन्⟩ ।⟩ बुद्धपुत्र⟩ इति⟩ बुद्धमार्गभिक्षुरुच्यते⟩ ॥५॥⟩
(बुद्धस्य पुत्राः⟩)
Buddhan pojat ovat tunnistaneet totuuden, pysäyttäneet kärsimyksen ja saavuttaneet vapautuksen. Munkkia, joka kulkee Buddhan tietä, kutsutaan "Buddhan pojaksi".

Kuv.: सम्पन्नरूपा
(Kuvan lähde: Yksityiskohdat)

---

Sanamuodon määrittäminen

Määritä ja käännä seuraavat sanat:

Sanamuoto	Määritelmä	Merkitys
१. देवस्य	Gen. sg. m.	jumalan
२. उषितायाः	Abl./Gen. sg. f. PPP	(asutusta) asuttu
३. लप्स्यन्ते	3. pl. Ā. Fut.	he säilyttävät
४. गुरौ	Lok. sg. m.	opettajan luona
५. भाव्यते	3. sg. Ind. Präs. Kaus. Passiv	hänet tuotetaan esiin
६. अग्नye	Dat. sg. m.	tulelle
७. मोक्तुम्	Inf.	vapauttaakseen
८. वितत्य	Absol.	jännitettyään
९. स्मृत्यै	Dat. sg. f.	muistamiselle
१०. देवताः	Nom./Akk. pl. f.	jumaluudet
११. ब्रवीति	3. sg. P. Ind. Präs.	hän puhuu
१२. प्रक्ष्यन्ति	3. pl. P. Fut.	he kysyvät
१३. पततः	Gen. sg. m./n. Part. Präs.	putoavan
१४. पत्स्यन्ते	3. pl. Ā. Fut.	he astuvat
१५. आसते	3. pl. Ā. Ind. Präs.	he istuvat
१६. महान्ति	Nom./Akk. pl. n.	suuret
१७. घ्नता	Instr. sg. m./n. Part. Präs.	tappajan kautta
१८. आययन्ति	3. pl. P. Ind. Präs. Kaus.	he lähettävät / saapuvat
१९. एषिता	Nom. sg. f. Kaus. PPP	toivottu tehty
२०. आनाय्य	Absol. Kaus.	tuoduttuaan
२१. अनृताय	Dat. sg. n.	valesta varten
२२. पूजया	Instr. sg. f.	kunnioituksella
२३. प्रश्नेभ्यः	Dat./Abl. pl. m.	(kysymyksistä)
२४. धक्ष्यन्ति	3. pl. P. Fut.	he polttavat
२५. मृगान्	Akk. pl. m.	villieläimet
२६. बोधिम्	Akk. sg. f.	ymmärrys
२७. गुणैः	Instr. pl. m.	ominaisuuksilla
२८. सन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	he ovat / totuudelliset
२९. यन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	he käyvät
३०. क्रियते	3. sg. Ind. Präs. Pass.	sitä tehdään
३१. विगत्य	Absol.	kun se on kulunut
३२. चरित्वा	Absol.	kun hän on laiduntanut
३३. पीते	Lok. sg. m./n. PPP	juodussa
३४. अन्नानि	Nom./Akk. pl. n.	ruoat
३५. जलम्	Nom./Akk. sg. n.	vesi
३६. वक्ति	3. sg. P. Ind. Präs.	hän sanoo
३७. उक्तिः	Nom. sg. f.	lausunto
३८. अर्धात्	Abl. sg. m./n.	puolikkaasta
३९. अर्थेन	Instr. sg. m.	tarkoituksen vuoksi
४०. स्तूयन्ते	3. pl. Ind. Präs. Pass.	heitä ylistetään
४१. श्रोष्यति	3. sg. P. Fut.	hän kuulee
४२. स्रष्टुम्	Inf.	ammentaa
४३. पशुम्	Akk. sg. m.	eläin
४४. स्तुतीः	Akk. pl. f.	ylistykset
४५. अरयः	Nom. pl. m.	viholliset
४६. जात्या	Instr. sg. f.	syntymällä
४७. जाताम्	Akk. sg. f. PPP	syntynyt
४८. देक्ष्यति	3. sg. P. Fut.	hän näyttää
४९. दर्शितः	Nom. sg. m. Kaus. PPP	näytetty
५०. दुष्टाः	Nom. pl. m. PPP	pilaantuneet
५१. द्विजातीन्	Akk. pl. m.	kaksisyntyiset
५२. मृत्योः	Abl./Gen. sg. m.	kuoleman
५३. दुग्धानाम्	Gen. pl. PPP	maitoon puristettujen
५४. दिष्टिभिः	Instr. pl. f.	ohjeilla
५५. मात्रायाम्	Lok. sg. f.	mittana
५६. अत्ति	3. sg. P. Ind. Präs.	hän syö
५७. जायन्ते	3. pl. Ā. Ind. Präs.	he syntyvät
५८. जीयन्ते	3. pl. Ind. Präs. Pass.	heitä voitetaan
५९. जयन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	he voittavat
६०. जनयन्ति	3. pl. P. Ind. Präs. Kaus.	he tuottavat
६१. प्रभृतेः	Abl./Gen. sg. f.	alusta
६२. उपतिष्ठन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	he astuvat sen edelle
६३. स्थित्याम्	Lok. sg. f.	asetuksessa
६४. भिक्षुषु	Lok. pl. m.	munkkien luona
६५. पक्त्वा	Absol.	kun hän on keittänyt
६६. योद्धुम्	Inf.	taistella
६७. मारयित्वा	Absol. Kaus.	kun hän on tappanut
६८. धेन्वा	Instr. sg. f.	maitolehmällä
६९. मंस्यन्ते	3. pl. Ā. Fut.	he ajattelevat
७०. इज्यते	3. sg. Ind. Präs. Pass.	sitä uhraetaan
७१. प्रोद्य	Absol.	kun hän on julistanut
७२. लम्भयति	3. sg. Ind. Präs. Kaus.	hän säilyttää
७३. स्थापिताभिः	Instr. pl. f. Kaus. PPP	asetettujen kautta
७४. शक्तिभ्यः	Dat./Abl. pl. f.	(voimista)
७५. अलम्	Adv.	tarpeeksi
७६. हेतून्	Akk. pl. m.	syyt
७७. प्रतिमासु	Lok. pl. f.	kuvien luona
७८. यस्याः	Gen. sg. f. Rel.	josta
७९. हि	Konj.	sillä, nimittäin
८०. तस्मिन्	Lok. sg. m./n. Dem.	tässä
८१. ह्रियन्ते	3. pl. Ind. Präs. Pass.	heidät otetaan
८२. अधिकृतेषु	Lok. pl. m./n. PPP	virkamiesten luona
८३. अध्यापयति	3. sg. P. Ind. Präs. Kaus.	hän opettaa
८४. वाचयन्ति	3. pl. P. Ind. Präs. Kaus.	he lukemaan antavat

Kuv.: किमयं रथो बालान् सुखतां वहति
(Kuv lähde: Yksityiskohdat)

---

Sandhi-harjoitus

Sijoita seuraaviin lauseisiin sulkulausekkeissa olevat sanat ja huomioi Sandhi-säännöt:

१. रामो ग्रामात् ... गच्छति । (नगर । आर्यग्राम । महानगर । शत्रुग्राम । जयनगर । कविगृह)

• रामो ग्रामान्नगरं गच्छति ।
• रामो ग्रामादार्यग्रामं गच्छति ।
• रामो ग्रामान्महानगरं गच्छति ।
• रामो ग्रामाच्छत्रुग्रामं गच्छति ।
• रामो ग्रामाज्जयनगरं गच्छति ।
• रामो ग्रामात्कविगृहं गच्छति ।

२. जयन् ... अरीन्हन्ति । (इन्द्रशत्रु । शत्रु । जितशत्रुक्षत्रिय । लोकेश्वर । तद्गुणशूर । देवता)

• जयन्निन्द्रशत्रुररीन्हन्ति ।
• जयञ्शत्रुररीन्हन्ति ।
• जयञ्जितशत्रुक्षत्रियो ऽरीन्हन्ति ।
• जयंल्लोकेश्वरो ऽरीन्हन्ति ।
• जयंस्तद्गुणशूरो ऽरीन्हन्ति ।
• जयन्ती देवतारीन्हन्ति ।

३. न हि पुण्यवन्तस्ते ... । (अरि । आर्यशत्रु)

• न हि पुण्यवन्तस्ते ऽरयः ।
• न हि पुण्यवन्तस्त आर्यशत्रवः ।

४. देवतया ... आद्यते । (ऋषि । इन्द्रदेवी)

• देवतर्षिणाद्यते । (Monikko: देवतर्षिभिराद्यते ।)
• देवतेन्द्रदेव्याद्यते ।

५. ब्राह्मणस् ... एति । (नगर)

• ब्राह्मणो नगर एति । (Monikko: ब्राह्मणो नगरेष्वेति ।)

---

Lisäsansekrit-käännökset

1. Kun poika on syntynyt, brahmaninainen lähettää palvelijan brahmanan luokse.
पुत्रे जाते ब्राह्मणी दासं ब्राह्मणं गमयति ।

2. Pyhimys on kärsinyt hänelle aiheutetun pahan.
साधुना कृतं पापं सोढम् ॥

3. Hyve on miehen koriste.
शीलं नरस्य भूषणम् ॥

4. Voimakkaat soturit ovat menneet brahmana-kylään.
बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः ॥

5. Tyttö itkee.
बाला रोदिति ॥

6. Ei ole sairautta, joka olisi sama kuin himo; ei vihollista, joka olisi sekaannus; ei tulta, joka olisi viha; onnea, joka olisi tieto.
नास्ति कामसमो व्याधिर्नास्ति मोहसमो रिपुः ।
नास्ति क्रोधसमो वह्निर्नास्ति ज्ञानसमं सुखम् ॥

7. Mies, jota jumalatar suojaa, on onnellinen.
यं नरं देवी रक्षति स सुखवान् ॥

8. Millä tuulella tahansa pilvi laskee vettä, sillä tuulella oppinut liikuttaa varjoaan.
येन येन च वातेन वारिदो वारिं मुञ्चति ।
तेन तेन च वातेन छत्रं वहति पण्डितः ॥

9. Syntymien kiertä ei ole alkua.
   अनादिकालिकः संसारः ॥

10. Tervetuloa kuningatar!
    स्वागतं देव्यै ॥

11. Taivaan tähden ihmiset tekevät ansioituneita asioita.
    स्वर्गेभ्यो नराः पुण्यं कुर्वते ॥

12. Näkemiin!
    पुनर्दर्शनाय ॥

Kuva: पुनर्दर्शनाय
(Kuv lähde: Details)

---

Scholarly Fragment (Stotra)

शत्रूनगमयत्स्वर्गं वेदार्थं स्वानवेदयत् ।
आशयच्चामृतं देवान्वेदमध्यापयद्विधिम् ।
आसयत्सलिले पृथ्वीं यः स मे श्रीहरिर्गतिः ॥
Korkea Hari on turvani, joka lähetti vihollisensa taivaaseen, antoi omilleen ymmärtää Vedan merkityksen, antoi jumalille Amṛtaa syötäväksi, opetti luojalle Veda ja asetti maan veteen.

Kuva: श्रीगङ्गाधराय नमः
(Kuv lähde: Details)

---

Kertomus: Vanha mies ja apinat (Sanskrit-Bālādarśa)

एकदा कश्चिद्वृद्धो ग्रामान्तरं गच्छन्पथि श्रान्तो ऽभवत् । अतः स विश्रमाय पार्श्वस्थितस्य चूततरोर्मूलमगच्छत् ॥ तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलान्यवर्तन्त । वृद्धस्य तेषु स्पृहा जाती । परं स वृक्षमारुह्य तानि ग्रहीतुं नाशक्नोत् ॥ दिष्ट्या तस्मिन् तरौ केचिद्वानराः फलानि खादन्तः स्थिताः । तानवलोक्य वृद्धः प्रहर्षं गतः । स किमकरोत् । स कतिचिदुपलानादाय वानरांल्लक्ष्यीकृत्य प्राक्षिपत् । वानराः कुपिताः कानिचित्फलान्यवचित्य वृद्धं प्रति प्राक्षिपन् । वृद्धः सहर्षं तान्यादाय स्वाभीष्टदेशं गतः ॥ अहो वृद्धस्य कौशलम् ॥

Käännös:
Eräänä päivänä vanhus meni toiseen kylään ja väsyi matkalla. Lepäääkseen hän meni mangopuun juurelle tien varteen. Puussa oli kypsiä hedelmiä. Vanhus halusi niitä, mutta hän ei pystynyt kiipeämään puuhun poimimaan hedelmiä. Onneksi puussa oli muutamia apinoita, jotka söivät hedelmiä. Kun vanhus näki tämän, hän iloitui. Mitä hän teki? Hän otti muutamia kiviä, tähtäsi apinoihin ja heitti niitä. Apinat vihastuivat, poimivat muutamia hedelmiä ja heittivät niitä vanhukselle. Vanhus otti iloisesti hedelmät ja jatkoi matkaansa. Upeaa on vanhuksen taituruus!

Kuva: वानरः कुपितः
(Kuv lähde: Details)