Latihan 32
[A] Tentukan bentuk-bentuk kata kerja berikut dan bentukkan bentuk imperfecta yang sesuai dalam orang, jumlah, dan genus verbi:
| Present / Future | Imperfect |
|---|---|
| १. हरिष्यन्ते | अहरन्त |
| २. घातयति | अघातयत् |
| ३. विहन्ति | व्यहन् |
| ४. घ्नन्ति | अघ्नन् |
| ५. विस्मर्यते | व्यस्मर्यत |
| ६. प्रस्थास्यन्ते | प्रातिष्ठन्त |
| ७. प्रस्तुते | प्रास्तुत |
| ८. स्रक्ष्यन्ति | असृजन् |
| ९. सेक्ष्यन्ति | असिञ्चन् |
| १०. श्रूयते | अश्रूयत |
| ११. शक्नोति | अशक्नोत् |
| १२. वर्त्स्यन्ति | अवर्तन् (अवर्तन्त) |
| १३. वसते | अवसत |
| १४. वत्स्यन्ति | अवसन् |
| १५. वदति | अवदत् |
| १६. प्रवक्ति | प्रावक् |
| १७. वेशयन्ते | अवेशयन्त |
| १८. लुभ्यन्ति | अलुभ्यन् |
| १९. उपलप्स्यन्ते | उपालभन्त |
| २०. रुन्द्धे | अरुन्द्ध |
| २१. रोदिति | अरोदित् |
| २२. रक्षन्ति | अरक्षन् |
| २३. युध्यन्ते | अयुध्यन्त |
| २४. युञ्जते | अयुञ्जत |
| २५. यजन्ति | अयजन् |
| २६. म्रियते | अम्रियत |
| २७. विमोचयन्ति | व्यमोचयन् |
| २८. मंस्यन्ते | अमन्यन्त |
| २९. मोहिष्यति | अमुह्यत् |
| ३०. भवति | अभवत् |
| ३१. भुनक्ति | अभुनक् |
| ३२. भिनत्ति | अभिनत् |
| ३३. भञ्जन्ति | अभञ्जन् |
| ३४. भजते | अभजत |
| ३५. ब्रूते | अब्रूत |
| ३६. विजेष्यन्ते | व्यजयन्त |
| ३७. जायन्ते | अजायन्त |
| ३८. छिन्त्ते | अछिन्त्त |
| ३९. आचरन्ति | आचरन् |
| ४०. चोर्यन्ते | अचोर्यन्त |
| ४१. आगमिष्यन्ति | आगच्छन् |
| ४२. कामयन्ते | अकामयन्त |
| ४३. खादन्ति | अखादन् |
| ४४. विक्रेष्यते | व्यक्रीणीत |
| ४५. संस्करोति | समकरोत् |
| ४६. क्रुध्यन्ति | अक्रुध्यन् |
| ४७. एषयन्ति | ऐष्यन् |
| ४८. संयन्ति | समायन् |
| ४९. समास्ते | समास्त |
| ५०. व्यङ्क्ते | व्याङ्क्त |
| ५१. सन्ति | आसन् |
| ५२. अस्यन्ति | आस्यन् |
| ५३. अश्नाति | आश्नात् |
| ५४. अश्नुते | आश्नुत |
| ५५. प्राप्स्यन्ति | प्राप्नुवन् |
| ५६. अदन्ति | आदन् |
| ५७. प्रभोत्स्यन्ते | प्राभुध्यन्त |
| ५८. बध्नाति | अबध्नात् |
| ५९. प्रक्ष्यन्ति | अपृच्छन् |
| ६०. पुनाति | अपुनात् |
| ६१. पान्ति | अपान् |
| ६२. पास्यन्ति | अपिबन् / अपान् |
| ६३. पद्यते | अपद्यत |
| ६४. पातयति | अपातयत् |
| ६५. पक्ष्यन्ति | अपचन् |
| ६६. नर्तिष्यति | अनृत्यत् |
| ६७. आनेष्यन्ति | आनयन् |
| ६८. द्वेष्टि | अद्वेट् |
| ६९. द्रक्ष्यन्ति | अपश्यन् |
| ७०. दूषयन्ति | अदूषयन् |
| ७१. उपदेक्ष्यन्ति | उपादिशन् |
| ७२. धक्ष्यति | अदहत् |
| ७३. तनोति | अतनोत् |
| ७४. प्रजानीते | प्राजानीत |
| ७५. जीवन्ति | अजीवन् |
B) Translate and resolve the Sanskrit compounds:
१. आसीत्क्षत्रिय उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवान् । स जनेन्द्राग्रे ऽतिष्ठत् । स देवानयजतारीनजयज्जनानपान्महापुण्यमकरोत् । तस्मान्मृत्वा देवलोके पुनर्भवमलभत ॥१॥
(जनस्य इन्द्रस्य अग्रे । महत्-पुण्यम् । देवानां लोके)
Dahulu kala, ada seorang pangeran yang memiliki semua sifat yang diinginkan, berparas indah. Ia menonjol di antara para pangeran lainnya. Ia mempersembahkan korban kepada dewa-dewa, menaklukkan musuh-musuh, melindungi rakyat, dan melakukan banyak hal yang berkah; oleh karena itu, setelah kematiannya, ia terlahir kembali di alam surga.
२. ब्राह्मणो महानगरे ऽवसत् । स पुत्रमागमय्यावक् । ब्राह्मणपुत्रो वेदं गुरावधीयीतेति ॥२॥
(ब्राह्मणस्य पुत्रः । गुरोः गृहे)
Seorang brahmana tinggal di sebuah kota besar. Ia memanggil putranya dan berkata: "Seorang putra brahmana harus mempelajari Weda bersama seorang guru." Dengan kata-kata tersebut, sang putra pergi kepada seorang guru untuk belajar. Ia memasuki rumah guru dan dengan hormat menghampiri sang guru. Sang guru menanyakan kabar mengenai brahmana tersebut. Kemudian, ia memberikan makanan kepada putra itu untuk dimakan.
३. राम आचर्यमुपसंगम्य वचनमब्रवीत् ॥३॥
Rāma pergi kepada sang guru dan mengucapkan (kata-kata tersebut).
४. ब्राह्मणा वेदमध्यैयत चाध्यापयंश्च देवांश्चायजन्नयजन्त च क्षत्रियाः श्रुतिमध्यैयत जनानरक्षन्महीमभुञ्जन्देवानयजन्त वैश्या वेदमध्यैयत देवानयजन्ताक्रीणन्व्यक्रीणत च द्विजदासास्तु शूद्रा आसन् ॥४॥
(द्विजानां दासाः)
Brahmans have studied and taught the Veda, acted as sacrificers for the gods, and sacrificed in foreign service. Kṣatriyas have studied the Veda, protected the people, enjoyed the earth, and sacrificed as sacrificers for the gods. Vaiśyas have studied the Veda, acted as sacrificers for the gods, bought, and sold. Śūdras, however, were servants of the twice-born.
५. बुद्धपुत्राः सत्यमजानन्दुःखमरुन्धन्मोक्षं प्राप्नुवन् । बुद्धपुत्र इति बुद्धमार्गभिक्षुरुच्यते ॥५॥
(बुद्धस्य पुत्राः)
Anak-anak Buddha telah mengenali kebenaran, menghentikan penderitaan, dan mencapai pembebasan. Seorang biksu yang mengikuti jalan Buddha disebut "Anak dari Sang Buddha."
Fig.: सम्पन्नरूपा
(Image source: Details)
Wortformbestimmung
Determine and translate the following words:
| Bentuk Kata | Penentuan | Arti |
|---|---|---|
| १. देवस्य | Gen. tunggal m. | dari dewa |
| २. उषितायाः | Abl./Gen. tunggal f. PPP | (oleh) yang dihuni |
| ३. लप्स्यन्ते | 3. jamak Ā. Fut. | mereka akan menopang |
| ४. गुरौ | Lok. tunggal m. | pada guru |
| ५. भाव्यते | 3. tunggal Ind. Pres. Kaus. Pas. | ia dimunculkan |
| ६. अग्नye | Dat. tunggal m. | kepada api |
| ७. मोक्तुम् | Inf. | untuk membebaskan |
| ८. वितत्य | Absol. | setelah ia merentangkan |
| ९. स्मृत्यै | Dat. tunggal f. | untuk visualisasi |
| १०. देवताः | Nom./Ak. jamak f. | para dewi |
| ११. ब्रवीति | 3. tunggal P. Ind. Pres. | ia berbicara |
| १२. प्रक्ष्यन्ति | 3. jamak P. Fut. | mereka akan bertanya |
| १३. पततः | Gen. tunggal m./n. Part. Pres. | dari yang jatuh |
| १४. पत्स्यन्ते | 3. jamak Ā. Fut. | mereka akan melangkah |
| १५. आसते | 3. jamak Ā. Ind. Pres. | mereka duduk |
| १६. महान्ति | Nom./Ak. jamak n. | yang agung-agung |
| १७. घ्नता | Instr. tunggal m./n. Part. Pres. | oleh si pembunuh |
| १८. आययन्ति | 3. jamak P. Ind. Pres. Kaus. | mereka mengirim / membiarkan datang |
| १९. एषिता | Nom. tunggal f. Kaus. PPP | yang dibuat sesuai keinginan |
| २०. आनाय्य | Absol. Kaus. | setelah ia menyuruh membawa |
| २१. अनृताय | Dat. tunggal n. | untuk kebohongan |
| २२. पूजया | Instr. tunggal f. | oleh penghormatan |
| २३. प्रश्नेभ्यः | Dat./Abl. jamak m. | (dari) pertanyaan-pertanyaan |
| २४. धक्ष्यन्ति | 3. jamak P. Fut. | mereka akan membakar |
| २५. मृगान् | Ak. jamak m. | binatang-binatang liar |
| २६. बोधिम् | Ak. tunggal f. | wawasan |
| २७. गुणैः | Instr. jamak m. | oleh sifat-sifat |
| २८. सन्ति | 3. jamak P. Ind. Pres. | mereka ada / yang benar |
| २९. यन्ति | 3. jamak P. Ind. Pres. | mereka pergi |
| ३०. क्रियते | 3. tunggal Ind. Pres. Pas. | itu dilakukan |
| ३१. विगत्य | Absol. | setelah itu berlalu |
| ३२. चरित्वा | Absol. | setelah ia merumput |
| ३३. पीते | Lok. tunggal m./n. PPP | dalam yang diminum |
| ३४. अन्नानि | Nom./Ak. jamak n. | makanan-makanan |
| ३५. जलम् | Nom./Ak. tunggal n. | air |
| ३६. वक्ति | 3. tunggal P. Ind. Pres. | ia berkata |
| ३७. उक्तिः | Nom. tunggal f. | ucapan |
| ३८. अर्धात् | Abl. tunggal m./n. | dari setengah |
| ३९. अर्थेन | Instr. tunggal m. | oleh tujuan |
| ४०. स्तूयन्ते | 3. jamak Ind. Pres. Pas. | mereka dipuji |
| ४१. श्रोष्यति | 3. tunggal P. Fut. | ia akan mendengar |
| ४२. स्रष्टुम् | Inf. | untuk menarik |
| ४३. पशुम् | Ak. tunggal m. | binatang |
| ४४. स्तुतीः | Ak. jamak f. | pujian-pujian |
| ४५. अरयः | Nom. jamak m. | musuh-musuh |
| ४६. जात्या | Instr. tunggal f. | oleh kelahiran |
| ४७. जाताम् | Ak. tunggal f. PPP | yang dilahirkan |
| ४८. देक्ष्यति | 3. tunggal P. Fut. | ia akan menunjukkan |
| ४९. दर्शितः | Nom. tunggal m. Kaus. PPP | yang ditunjukkan |
| ५०. दुष्टाः | Nom. jamak m. PPP | yang rusak |
| ५१. द्विजातीन् | Ak. jamak m. | para dwijati |
| ५२. मृत्योः | Abl./Gen. tunggal m. | dari kematian |
| ५३. दुग्धानाम् | Gen. jamak PPP | dari yang diperah |
| ५४. दिष्टिभिः | Instr. jamak f. | oleh petunjuk-petunjuk |
| ५५. मात्रायाम् | Lok. tunggal f. | dalam ukuran |
| ५६. अत्ति | 3. tunggal P. Ind. Pres. | ia makan |
| ५७. जायन्ते | 3. jamak Ā. Ind. Pres. | mereka dilahirkan |
| ५८. जीयन्ते | 3. jamak Ind. Pres. Pas. | mereka ditaklukkan |
| ५९. जयन्ति | 3. jamak P. Ind. Pres. | mereka menang |
| ६०. जनयन्ति | 3. jamak P. Ind. Pres. Kaus. | mereka menghasilkan |
| ६१. प्रभृतेः | Abl./Gen. tunggal f. | dari permulaan |
| ६२. उपतिष्ठन्ति | 3. jamak P. Ind. Pres. | mereka berdiri di depan |
| ६३. स्थित्याम् | Lok. tunggal f. | dalam ketetapan |
| ६४. भिक्षुषु | Lok. jamak m. | pada para biksu |
| ६५. पक्त्वा | Absol. | setelah ia memasak |
| ६६. योद्धुम् | Inf. | untuk bertarung |
| ६७. मारयित्वा | Absol. Kaus. | setelah ia membunuh |
| ६८. धेन्वा | Instr. tunggal f. | oleh sapi perah |
| ६९. मंस्यन्ते | 3. jamak Ā. Fut. | mereka akan berpikir |
| ७०. इज्यते | 3. tunggal Ind. Pres. Pas. | itu dikorbankan |
| ७१. प्रोद्य | Absol. | setelah ia memaklumkan |
| ७२. लम्भयति | 3. tunggal Ind. Pres. Kaus. | ia menyebabkan tinggal |
| ७३. स्थापिताभिः | Instr. jamak f. Kaus. PPP | oleh yang ditempatkan |
| ७४. शक्तिभ्यः | Dat./Abl. jamak f. | (oleh) kekuatan-kekuatan |
| ७५. अलम् | Adv. | cukup |
| ७६. हेतून् | Ak. jamak m. | alasan-alasan |
| ७७. प्रतिमासु | Lok. jamak f. | pada gambar-gambar |
| ७८. यस्याः | Gen. tunggal f. Rel. | dari yang mana |
| ७९. हि | Konj. | karena, yaitu |
| ८०. तस्मिन् | Lok. tunggal m./n. Dem. | di dalam ini |
| ८१. ह्रियन्ते | 3. jamak Ind. Pres. Pas. | mereka diambil |
| ८२. अधिकृतेषु | Lok. jamak m./n. PPP | pada yang ditunjuk |
| ८३. अध्यापयति | 3. tunggal P. Ind. Pres. Kaus. | ia mengajar |
| ८४. वाचयन्ति | 3. jamak P. Ind. Pres. Kaus. | mereka menyuruh membaca |
Gbr.: किमयं रथो बालान् सुखतां वहति
(Sumber gambar: Detail)
:::
Latihan Sandhi
Masukkan kata-kata dalam kurung ke dalam kalimat berikut, dengan memperhatikan aturan Sandhi:
१. रामो ग्रामात् ... गच्छति । (नगर । आर्यग्राम । महानगर । शत्रुग्राम । जयनगर । कविगृह)
- रामो ग्रामान्नगरं गच्छति ।
- रामो ग्रामादार्यग्रामं गच्छति ।
- रामो ग्रामान्महानगरं गच्छति ।
- रामो ग्रामाच्छत्रुग्रामं गच्छति ।
- रामो ग्रामाज्जयनगरं गच्छति ।
- रामो ग्रामात्कविगृहं गच्छति ।
२. जयन् ... अरीन्हन्ति । (इन्द्रशत्रु । शत्रु । जितशत्रुक्षत्रिय । लोकेश्वर । तद्गुणशूर । देवता)
- जयन्निन्द्रशत्रुररीन्हन्ति ।
- जयञ्शत्रुररीन्हन्ति ।
- जयञ्जितशत्रुक्षत्रियो ऽरीन्हन्ति ।
- जयंल्लोकेश्वरो ऽरीन्हन्ति ।
- जयंस्तद्गुणशूरो ऽरीन्हन्ति ।
- जयन्ती देवतारीन्हन्ति ।
३. न हि पुण्यवन्तस्ते ... । (अरि । आर्यशत्रु)
- न हि पुण्यवन्तस्ते ऽरयः ।
- न हि पुण्यवन्तस्त आर्यशत्रवः ।
४. देवतया ... आद्यते । (ऋषि । इन्द्रदेवी)
- देवतर्षिणाद्यते । (Plural: देवतर्षिभिराद्यते ।)
- देवतेन्द्रदेव्याद्यते ।
५. ब्राह्मणस् ... एति । (नगर)
- ब्राह्मणो नगर एति । (Plural: ब्राह्मणो नगरेष्वेति ।)
Zusätzliche Sanskrit-Übersetzungen
Setelah anak laki-laki lahir, wanita Brahmin mengutus pelayan kepada Brahmin.
पुत्रे जाते ब्राह्मणी दासं ब्राह्मणं गमयति ।Orang suci telah menanggung kejahatan yang dilakukan kepadanya.
साधुना कृतं पापं सोढम् ॥Moralitas adalah perhiasan manusia.
शीलं नरस्य भूषणम् ॥Para pejuang yang kuat telah pergi ke desa Brahmin.
बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः ॥The girl is weeping.
बाला रोदिति ॥There is no disease like lust, no enemy like confusion, no fire like anger, no happiness like knowledge.
नास्ति कामसमो व्याधिर्नास्ति मोहसमो रिपुः ।
नास्ति क्रोधसमो वह्निर्नास्ति ज्ञानसमं सुखम् ॥A man protected by the goddess is happy.
यं नरं देवी रक्षति स सुखवान् ॥Dengan angin apa pun yang menyebabkan awan menjatuhkan air, dengan angin itu seorang cendekiawan menggerakkan payungnya.
येन येन च वातेन वारिदो वारिं मुञ्चति ।
तेन तेन च वातेन छत्रं वहति पण्डितः ॥The cycle of rebirths has no beginning.
अनादिकालिकः संसारः ॥Welcome, the queen!
स्वागतं देव्यै ॥Demi surga, manusia melakukan perbuatan terpuji.
स्वर्गेभ्यो नराः पुण्यं कुर्वते ॥Goodbye!
पुनर्दर्शनाय ॥
Fig.: पुनर्दर्शनाय
(Image source: Details)
Scholarly Fragment (Stotra)
शत्रूनगमयत्स्वर्गं वेदार्थं स्वानवेदयत् ।
आशयच्चामृतं देवान्वेदमध्यापयद्विधिम् ।
आसयत्सलिले पृथ्वीं यः स मे श्रीहरिर्गतिः ॥
The exalted Hari is my refuge, who sent his enemies to heaven, let his followers know the meaning of the Vedas, gave the gods Amṛta to eat, taught the creator the Vedas, and established the earth in water.
Fig.: श्रीगङ्गाधराय नमः
(Image source: Details)
Cerita: Orang Tua dan Kera-Kera (Sanskrit-Bālādarśa)
एकदा कश्चिद्वृद्धो ग्रामान्तरं गच्छन्पथि श्रान्तो ऽभवत् । अतः स विश्रमाय पार्श्वस्थितस्य चूततरोर्मूलमगच्छत् ॥ तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलान्यवर्तन्त । वृद्धस्य तेषु स्पृहा जाती । परं स वृक्षमारुह्य तानि ग्रहीतुं नाशक्नोत् ॥ दिष्ट्या तस्मिन् तरौ केचिद्वानराः फलानि खादन्तः स्थिताः । तानवलोक्य वृद्धः प्रहर्षं गतः । स किमकरोत् । स कतिचिदुपलानादाय वानरांल्लक्ष्यीकृत्य प्राक्षिपत् । वानराः कुपिताः कानिचित्फलान्यवचित्य वृद्धं प्रति प्राक्षिपन् । वृद्धः सहर्षं तान्यादाय स्वाभीष्टदेशं गतः ॥ अहो वृद्धस्य कौशलम् ॥
Terjemahan:
Suatu kali, seorang pria tua pergi ke desa lain dan merasa lelah di perjalanan. Untuk beristirahat, ia duduk di bawah pohon mangga yang tumbuh di tepi jalan. Di pohon itu tergantung buah-buahan yang matang. Pria tua tersebut menginginkannya, tetapi ia tidak dapat memanjat pohon untuk mengambilnya. Untungnya, ada beberapa monyet di pohon itu sedang memakan buah-buahan. Ketika pria tua melihat hal ini, ia merasa senang. Apa yang dilakukannya? Ia mengambil beberapa batu, mengarahkannya ke monyet-monyet itu, dan melemparkannya. Monyet-monyet tersebut menjadi marah, mengambil beberapa buah, dan melemparkannya ke arah pria tua itu. Pria tua tersebut dengan gembira mengambil buah-buahan itu dan melanjutkan perjalanannya. Sangat licik tingkah laku pria tua tersebut!
Fig.: वानरः कुपितः
(Image source: Details)