Oefening 32

A) Bepaal die volgende werkwoordsvorms en vorm die ooreenstemmende onvoltooide verlede tyd-vormes (Imperfek) volgens persoon, getal en werkwoordlike geslag:

Teenwoordig / Toekomende Tyd	Onvoltooide Verlede Tyd (Imperfek)
१. हरिष्यन्ते	अहरन्त
२. घातयति	अघातयत्
३. विहन्ति	व्यहन्
४. घ्नन्ति	अघ्नन्
५. विस्मर्यते	व्यस्मर्यत
६. प्रस्थास्यन्ते	प्रातिष्ठन्त
७. प्रस्तुते	प्रास्तुत
८. स्रक्ष्यन्ति	असृजन्
९. सेक्ष्यन्ति	असिञ्चन्
१०. श्रूयते	अश्रूयत
११. शक्नोति	अशक्नोत्
१२. वर्त्स्यन्ति	अवर्तन् (अवर्तन्त)
१३. वसते	अवसत
१४. वत्स्यन्ति	अवसन्
१५. वदति	अवदत्
१६. प्रवक्ति	प्रावक्
१७. वेशयन्ते	अवेशयन्त
१८. लुभ्यन्ति	अलुभ्यन्
१९. उपलप्स्यन्ते	उपालभन्त
२०. रुन्द्धे	अरुन्द्ध
२१. रोदिति	अरोदित्
२२. रक्षन्ति	अरक्षन्
२३. युध्यन्ते	अयुध्यन्त
२४. युञ्जते	अयुञ्जत
२५. यजन्ति	अयजन्
२६. म्रियते	अम्रियत
२७. विमोचयन्ति	व्यमोचयन्
२८. मंस्यन्ते	अमन्यन्त
२९. मोहिष्यति	अमुह्यत्
३०. भवति	अभवत्
३१. भुनक्ति	अभुनक्
३२. भिनत्ति	अभिनत्
३३. भञ्जन्ति	अभञ्जन्
३४. भजते	अभजत
३५. ब्रूते	अब्रूत
३६. विजेष्यन्ते	व्यजयन्त
३७. जायन्ते	अजायन्त
३८. छिन्त्ते	अछिन्त्त
३९. आचरन्ति	आचरन्
४०. चोर्यन्ते	अचोर्यन्त
४१. आगमिष्यन्ति	आगच्छन्
४२. कामयन्ते	अकामयन्त
४३. खादन्ति	अखादन्
४४. विक्रेष्यते	व्यक्रीणीत
४५. संस्करोति	समकरोत्
४६. क्रुध्यन्ति	अक्रुध्यन्
४७. एषयन्ति	ऐष्यन्
४८. संयन्ति	समायन्
४९. समास्ते	समास्त
५०. व्यङ्क्ते	व्याङ्क्त
५१. सन्ति	आसन्
५२. अस्यन्ति	आस्यन्
५३. अश्नाति	आश्नात्
५४. अश्नुते	आश्नुत
५५. प्राप्स्यन्ति	प्राप्नुवन्
५६. अदन्ति	आदन्
५७. प्रभोत्स्यन्ते	प्राभुध्यन्त
५८. बध्नाति	अबध्नात्
५९. प्रक्ष्यन्ति	अपृच्छन्
६०. पुनाति	अपुनात्
६१. पान्ति	अपान्
६२. पास्यन्ति	अपिबन् / अपान्
६३. पद्यते	अपद्यत
६४. पातयति	अपातयत्
६५. पक्ष्यन्ति	अपचन्
६६. नर्तिष्यति	अनृत्यत्
६७. आनेष्यन्ति	आनयन्
६८. द्वेष्टि	अद्वेट्
६९. द्रक्ष्यन्ति	अपश्यन्
७०. दूषयन्ति	अदूषयन्
७१. उपदेक्ष्यन्ति	उपादिशन्
७२. धक्ष्यति	अदहत्
७३. तनोति	अतनोत्
७४. प्रजानीते	प्राजानीत
७५. जीवन्ति	अजीवन्

B) Vertaal en ontleed die samestellende woorde in Sanskrit:

१. आसीत्क्षत्रिय उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवान् । स जनेन्द्राग्रे ऽतिष्ठत् । स देवानयजतारीनजयज्जनानपान्महापुण्यमकरोत् । तस्मान्मृत्वा देवलोके पुनर्भवमलभत ॥१॥
(जनस्य इन्द्रस्य अग्रे । महत्–पुण्यम् । देवानां लोके)
Eendag was daar 'n prins wat elke begeerlike deug besit het en 'n aantreklike voorkoms gehad het. Hy het tussen alle menslike heersers uitgestaan. Hy het offers aan die gode gebring, sy vyande verslaan, sy mense beskerm en baie deugdelike dade verrig; daarom is hy ná sy dood in 'n goddelike ryk hergebore.

२. ब्राह्मणो महानगरे ऽवसत् । स पुत्रमागमय्यावक् । ब्राह्मणपुत्रो वेदं गुरावधीयीतेति ॥२॥
(ब्राह्मणस्य पुत्रः । गुरोः गृहे)
'n Brahmin het in 'n groot stad gewoon. Hy het sy seun geroep en gesê: "'n Brahmin se seun behoort die Veda by 'n leermeester te bestudeer." Toe hy hierdie woorde hoor, het die seun na 'n leermeester gegaan om te studeer. Hy het die leermeester se huis binnegegaan en eerbiedig voor hom gaan staan. Die leermeester het na die Brahmin gevra. Toe het hy vir die seun kos gegee om te eet.

३. राम आचर्यमुपसंगम्य वचनमब्रवीत् ॥३॥
Rāma het na die onderwyser gegaan en (hierdie woorde) gespreek.

४. ब्राह्मणा वेदमध्यैयत चाध्यापयंश्च देवांश्चायजन्नयजन्त च क्षत्रियाः श्रुतिमध्यैयत जनानरक्षन्महीमभुञ्जन्देवानयजन्त वैश्या वेदमध्यैयत देवानयजन्ताक्रीणन्व्यक्रीणत च द्विजदासास्तु शूद्रा आसन् ॥४॥
(द्विजानां दासाः)
Brahmane het die Veda bestudeer en geleer, offers aan die gode as offermeesters en namens ander opgedra. Ksatria het die Veda bestudeer, die mense beskerm, die aarde geniet en offers aan die gode as offermeesters opgedra. Vaiśyas het die Vedas bestudeer, offers aan die gode as offermeesters opgedra en gekoop en verkoop. Die Śūdras was egter die dienaars van die Tweegeborenes.
५. बुद्धपुत्राः सत्यमजानन्दुःखमरुन्धन्मोक्षं प्राप्नुवन् । बुद्धपुत्र इति बुद्धमार्गभिक्षुरुच्यते ॥५॥
(बुद्धस्य पुत्राः)
Buddha se seuns het die waarheid besef, lyding beëindig en bevryding bereik. 'n Monnik wat die pad van die Buddha volg, word 'n 'Seun van die Buddha' genoem.

Fig.: सम्पन्नरूपा
(Beeldbron: Besonderhede)

---

Woordsoortidentifikasie

Identifiseer en vertaal die volgende woorde:

Woordsoort	Identifikasie	Betekenis
१. देवस्य	Gen. sg. m.	van die god
२. उषितायाः	Abl./Gen. sg. f. PPP	(van) die bewoonde
३. लप्स्यन्ते	3de pers. Ā. Fut.	hulle sal bewaar word
४. गुरौ	Lok. sg. m.	by die onderwyser
५. भाव्यते	3de sg. Ind. Teenw. Aktief Passief	hy word voortgebring
६. अग्नye	dat. sg. m.	by die vuur
७. मोक्तुम्	Infinitiewe	om te bevry
८. वितत्य	Abs.	nadat hy uitgesprei het
९. स्मृत्यै	genitief enkelvoud vroulik	vir visualisering
१०. देवताः	Nominatief/Akkusatief meervoud vroulik	die godinne
११. ब्रवीति	Derde persoon enkelvoud teenwoordige wysende	sy praat
१२. प्रक्ष्यन्ति	3de pl. toek.	hulle sal vra
१३. पततः	Gen. sg. m./n. deelwoord h.t.	van die valende
१४. पत्स्यन्ते	3de pers. Ā. toek.	hulle sal voortstap
१५. आसते	3de pers. A. Ind. H. T.	hulle sit
१६. महान्ति	nom./acc. pl. n.	die grootes
१७. घ्नता	Instrumentale sg. m./n. teenwoordige deelwoord	deur die moordenaar
१८. आययन्ति	3de pers. meervoud, aantoningswys, teenwoordige tyd, passief	hulle stuur / laat kom
१९. एषिता	Nom. sg. f. Caus. PPP	wat hulle laat doen wil hê
२०. आनाय्य	Absolute Causative	nadat hy dit laat gebeur het
२१. अनृताय	datiewe enkelvoud	vir die leuen
२२. पूजया	Instrumentale enkelvoud vroulik	deur aanbidding
२३. प्रश्नेभ्यः	datiewe/ablatief meervoud manlik	(van) die vrae
२४. धक्ष्यन्ति	3de pers. v.t.	hulle sal brand
२५. मृगान्	Akkusatief meervoud manlik	die wilde diere
२६. बोधिम्	Akkusatief enkelvoud vroulik	die verwerkliking
२७. गुणैः	instrumentale meervoud manlik	deur kenmerke
२८. सन्ति	3de pers. meerv. teenw. a.w.	hulle is / die ware
२९. यन्ति	3de pers. meervoud teenwoordige wysende	hulle gaan
३०. क्रियते	3de sing. teenw. a.w. v.l.	dit word gedoen
३१. विगत्य	Absolute	nadat dit verbygegaan het
३२. चरित्वा	Abs.	nadat hy wei het
३३. पीते	Loc. sg. m./n. PPP	in die dronk
३४. अन्नानि	nom./akk. mv. n.	die kos
३५. जलम्	nom./akk. sg. n.	die water
३६. वक्ति	3de sing. teenw. a.w.	hy sê
३७. उक्तिः	nom. sg. f.	die sê
३८. अर्धात्	abl. sg. m./n.	van die helfte
३९. अर्थेन	instrumentaal enkelvoud manlik	deur die doel
४०. स्तूयन्ते	3de pers. pl. a.w. v.p.	hulle sal geprys word
४१. श्रोष्यति	3de sing. toek.	hy sal hoor
४२. स्रष्टुम्	Infinitief	om te skep
४३. पशुम्	Akkusatief enkelvoud manlik	die dier
४४. स्तुतीः	Akkusatief meervoud vroulik	die lof
४५. अरयः	nom. pl. m.	die vyande
४६. जात्या	instrumenteel enkelvoud vroulik	deur geboorte
४७. जाताम्	Akkusatief enkelvoud vroulik Perfektum Passief	die een wat gebore is
४८. देक्ष्यति	3de persoon enkelvoud toekoms	hy sal wys
४९. दर्शितः	Nominatief enkelvoud manlik meewerkend PPP	die vertoonde
५०. दुष्टाः	nom. pl. m. PPP	bederf
५१. द्विजातीन्	Akkusatief meervoud manlik	die tweemal-gebore
५२. मृत्योः	Abl./Gen. sg. m.	van die dood
५३. दुग्धानाम्	Gen. pl. PPP	van die gemolkenes
५४. दिष्टिभिः	Instrumentaal v. pl. f.	volgens instruksies
५५. मात्रायाम्	Loc. sg. f.	in die massa
५६. अत्ति	3de sing. teenwoordige wysende	hy eet
५७. जायन्ते	3de pers. aktiewe indikatief teenwoordige tyd	hulle word gebore
५८. जीयन्ते	3de pl. Ind. HooL. Pass.	hulle word verslaan
५९. जयन्ति	3de pers. a.w.w.	hulle triomfeer
६०. जनयन्ति	3de pers. teenwoordige aanwysende werkwoord	hulle produseer
६१. प्रभृतेः	Abl./Gen. sg. f.	van die begin af
६२. उपतिष्ठन्ति	3de pers. teenw. wijsende	hulle tree voor dit in
६३. स्थित्याम्	lok. sg. f.	in die vasberadenheid
६४. भिक्षुषु	Loc. pl. m.	onder die monnike
६५. पक्त्वा	Absolute	nadat hy gekook het
६६. योद्धुम्	Infinitiewe	om te vegt
६७. मारयित्वा	Absolute	Oorsaak.	nadat hy vermoor het
६८. धेन्वा	Instrumentaal enkelvoud vroulik	deur die melkkoei
६९. मंस्यन्ते	3de pl. Ā. Fut.	hulle sal dink
७०. इज्यते	3de sing. ind. teenw. pass.	dit sal geoffer word
७१. प्रोद्य	Absoluut	nadat hy uitgeroep het
७२. लम्भयति	3de sing. ind. teenw. akt.	hy laat bewaar
७३. स्थापिताभिः	Instrumentale v.l. f. Caus. Perf. Part.	deur dié wat aangestel is
७४. शक्तिभ्यः	Dat./Abl. pl. f.	(van) die kragte
७५. अलम्	Adv.	genoeg
७६. हेतून्	Akkus. meerv. m.	die redes
७७. प्रतिमासु	lokatief meervoud vroulik	in die portrette
७८. यस्याः	Gen. sg. f. Rel.	waarvan
७९. हि	Konj.	vir, naamlik
८०. तस्मिन्	Lokaal sg. m./n. Dem.	in hierdie
८१. ह्रियन्ते	3de pers. Ind. Hooftyd. Lydende.	hulle word geneem
८२. अधिकृतेषु	Loc. pl. m./n. PPP	deur die agente
८३. अध्यापयति	3de sing. teenwoordige aanwysende causatief	hy beveel
८४. वाचयन्ति	3de pl. teenw. wijsende, veroorzakende	hulle laat hulle lees

Fig.: किमयं रथो बालान् सुखतां वहति
(Beeldbron: Details)

---

Oefening oor Sandhi

Sit die woorde in hakies in die volgende sinne in, en hou die reëls van sandhi in ag:

१. रामो ग्रामात् ... गच्छति । (नगर । आर्यग्राम । महानगर । शत्रुग्राम । जयनगर । कविगृह)

• रामो ग्रामान्नगरं गच्छति ।
• रामो ग्रामादार्यग्रामं गच्छति ।
• रामो ग्रामान्महानगरं गच्छति ।
• रामो ग्रामाच्छत्रुग्रामं गच्छति ।
• रामो ग्रामाज्जयनगरं गच्छति ।
• रामो ग्रामात्कविगृहं गच्छति । २. जयन् ... अरीन्हन्ति । (इन्द्रशत्रु । शत्रु । जितशत्रुक्षत्रिय । लोकेश्वर । तद्गुणशूर । देवता)
• जयन्निन्द्रशत्रुररीन्हन्ति ।
• जयञ्शत्रुररीन्हन्ति ।
• जयञ्जितशत्रुक्षत्रियो ऽरीन्हन्ति ।
• जयंल्लोकेश्वरो ऽरीन्हन्ति ।
• जयंस्तद्गुणशूरो ऽरीन्हन्ति ।
• जयन्ती देवतारीन्हन्ति । ३. न हि पुण्यवन्तस्ते ... । (अरि । आर्यशत्रु)
• न हि पुण्यवन्तस्ते ऽरयः ।
• न हि पुण्यवन्तस्त आर्यशत्रवः । ४. देवतया ... आद्यते । (ऋषि । इन्द्रदेवी)
• देवतर्षिणाद्यते । (meervoud: देवतर्षिभिराद्यते ।)
• देवतेन्द्रदेव्याद्यते । ५. ब्राह्मणस् ... एति । (नगर)
• ब्राह्मणो नगर एति । (Meervoud: ब्राह्मणो नगरेष्वेति ।)

---

Bykomende Sanskrit-vertalings

1. Nadat die seun gebore is, stuur die Brahmin-vrou 'n dienaar na die Brahmin.
पुत्रे जाते ब्राह्मणी दासं ब्राह्मणं गमयति ।
2. Die heilige het die kwaad wat aan hom gedoen is, verdra.
साधुना कृतं पापं सोढम् ॥

3. Deug is 'n man se versiering.
शीलं नरस्य भूषणम् ॥

4. Die magtige krygers het na die Brahmin-dorpie gegaan.
बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः ॥

5. Die meisie huil.
बाला रोदिति ॥

6. Daar is geen siekte soos wellus nie, geen vyand soos verwarring nie, geen vuur soos woede nie, geen geluk soos wysheid nie.
नास्ति कामसमो व्याधिर्नास्ति मोहसमो रिपुः ।
नास्ति क्रोधसमो वह्निर्नास्ति ज्ञानसमं सुखम् ॥

7. 'n Man wat deur die godin beskerm word, is gelukkig.
यं नरं देवी रक्षति स सुखवान् ॥

8. Watter wind ook al 'n wolk laat water loslaat, pas 'n geleerde sy sambreel dienooreenkomstig aan.
येन येन च वातेन वारिदो वारिं मुञ्चति ।
तेन तेन च वातेन छत्रं वहति पण्डितः ॥

9. Die siklus van hergeboortes het geen begin nie.
अनादिकालिकः संसारः ॥

10. Welkom, o Koningin!
स्वागतं देव्यै ॥

11. Om God se wille, laat mense verdienstelike dade verrig.
स्वर्गेभ्यो नराः पुण्यं कुर्वते ॥

12. Skuinsdag!
पुनर्दर्शनाय ॥

Fig.: पुनर्दर्शनाय
(Beeldbron: Besonderhede)

---

Geleerde Fragment (Stotra)

शत्रूनगमयत्स्वर्गं वेदार्थं स्वानवेदयत् ।
आशयच्चामृतं देवान्वेदमध्यापयद्विधिम् ।
आसयत्सलिले पृथ्वीं यः स मे श्रीहरिर्गतिः ॥
Die verhewe Hari is my toevlug, wat sy vyande na die hemel gestuur het, wat die betekenis van die Veda aan sy eie mense geopenbaar het, wat die gode Amṛta gegee het om te eet, wat die Veda aan die Skepper geleer het, en wat die aarde op die waters gevestig het.

Fig.: श्रीगङ्गाधराय नमः
(Beeldbron: Details)

---

Verhaal: Die Oue en die Ape (Sanskrit-Bālādarśa)

एकदा कश्चिद्वृद्धो ग्रामान्तरं गच्छन्पथि श्रान्तो ऽभवत् । अतः स विश्रमाय पार्श्वस्थितस्य चूततरोर्मूलमगच्छत् ॥ तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलान्यवर्तन्त । वृद्धस्य तेषु स्पृहा जाती । परं स वृक्षमारुह्य तानि ग्रहीतुं नाशक्नोत् ॥ दिष्ट्या तस्मिन् तरौ केचिद्वानराः फलानि खादन्तः स्थिताः । तानवलोक्य वृद्धः प्रहर्षं गतः । स किमकरोत् । स कतिचिदुपलानादाय वानरांल्लक्ष्यीकृत्य प्राक्षिपत् । वानराः कुपिताः कानिचित्फलान्यवचित्य वृद्धं प्रति प्राक्षिपन् । वृद्धः सहर्षं तान्यादाय स्वाभीष्टदेशं गतः ॥ अहो वृद्धस्य कौशलम् ॥

Vertaling:
Een keer het 'n bejaarde man na 'n ander dorp gegaan en onderweg moeg geword. Om te rus, het hy na die voet van 'n mango boom by die kant van die pad gegaan. Op hierdie boom het ryp vrugte gehang. Die bejaarde man het lus daarvoor gekry, maar hy kon nie op die boom klim om dit te pluk nie. Gelukkig was daar 'n paar ape op die boom wat vrugte geëet het. Toe die bejaarde man dit sien, het hy bly geword. Wat het hy gedoen? Hy het 'n paar klippe geneem, op die ape gerig en hulle gegooi. Die ape het kwaad geword, 'n paar vrugte gepluk en dit na die bejaarde man gegooi. Die bejaarde man het bly die vrugte geneem en sy weg gegaan. Baie slim is die bejaarde man se plan!

Fig.: वानरः कुपितः
(Beeldbron: Details)