Oefening 32

A) Bepaal de volgende werkwoordsvormen en vorm de overeenkomstige imperfectum-vormen in persoon, getal en genus verbi:

Presens / Futurum	Imperfectum
१. हरिष्यन्ते	अहरन्त
२. घातयति	अघातयत्
३. विहन्ति	व्यहन्
४. घ्नन्ति	अघ्नन्
५. विस्मर्यते	व्यस्मर्यत
६. प्रस्थास्यन्ते	प्रातिष्ठन्त
७. प्रस्तुते	प्रास्तुत
८. स्रक्ष्यन्ति	असृजन्
९. सेक्ष्यन्ति	असिञ्चन्
१०. श्रूयते	अश्रूयत
११. शक्नोति	अशक्नोत्
१२. वर्त्स्यन्ति	अवर्तन् (अवर्तन्त)
१३. वसते	अवसत
१४. वत्स्यन्ति	अवसन्
१५. वदति	अवदत्
१६. प्रवक्ति	प्रावक्
१७. वेशयन्ते	अवेशयन्त
१८. लुभ्यन्ति	अलुभ्यन्
१९. उपलप्स्यन्ते	उपालभन्त
२०. रुन्द्धे	अरुन्द्ध
२१. रोदिति	अरोदित्
२२. रक्षन्ति	अरक्षन्
२३. युध्यन्ते	अयुध्यन्त
२४. युञ्जते	अयुञ्जत
२५. यजन्ति	अयजन्
२६. म्रियते	अम्रियत
२७. विमोचयन्ति	व्यमोचयन्
२८. मंस्यन्ते	अमन्यन्त
२९. मोहिष्यति	अमुह्यत्
३०. भवति	अभवत्
३१. भुनक्ति	अभुनक्
३२. भिनत्ति	अभिनत्
३३. भञ्जन्ति	अभञ्जन्
३४. भजते	अभजत
३५. ब्रूते	अब्रूत
३६. विजेष्यन्ते	व्यजयन्त
३७. जायन्ते	अजायन्त
३८. छिन्त्ते	अछिन्त्त
३९. आचरन्ति	आचरन्
४०. चोर्यन्ते	अचोर्यन्त
४१. आगमिष्यन्ति	आगच्छन्
४२. कामयन्ते	अकामयन्त
४३. खादन्ति	अखादन्
४४. विक्रेष्यते	व्यक्रीणीत
४५. संस्करोति	समकरोत्
४६. क्रुध्यन्ति	अक्रुध्यन्
४७. एषयन्ति	ऐष्यन्
४८. संयन्ति	समायन्
४९. समास्ते	समास्त
५०. व्यङ्क्ते	व्याङ्क्त
५१. सन्ति	आसन्
५२. अस्यन्ति	आस्यन्
५३. अश्नाति	आश्नात्
५४. अश्नुते	आश्नुत
५५. प्राप्स्यन्ति	प्राप्नुवन्
५६. अदन्ति	आदन्
५७. प्रभोत्स्यन्ते	प्राभुध्यन्त
५८. बध्नाति	अबध्नात्
५९. प्रक्ष्यन्ति	अपृच्छन्
६०. पुनाति	अपुनात्
६१. पान्ति	अपान्
६२. पास्यन्ति	अपिबन् / अपान्
६३. पद्यते	अपद्यत
६४. पातयति	अपातयत्
६५. पक्ष्यन्ति	अपचन्
६६. नर्तिष्यति	अनृत्यत्
६७. आनेष्यन्ति	आनयन्
६८. द्वेष्टि	अद्वेट्
६९. द्रक्ष्यन्ति	अपश्यन्
७०. दूषयन्ति	अदूषयन्
७१. उपदेक्ष्यन्ति	उपादिशन्
७२. धक्ष्यति	अदहत्
७३. तनोति	अतनोत्
७४. प्रजानीते	प्राजानीत
७५. जीवन्ति	अजीवन्

B) Vertaal en ontleed de samengestelde woorden in het Sanskriet:

१. आसीत्क्षत्रिय उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवान् । स जनेन्द्राग्रे ऽतिष्ठत् । स देवानयजतारीनजयज्जनानपान्महापुण्यमकरोत् । तस्मान्मृत्वा देवलोके पुनर्भवमलभत ॥१॥
(जनस्य इन्द्रस्य अग्रे । महत्-पुण्यम् । देवानां लोके)
Er was eens een vorst die alle wenselijke deugden bezat en een prachtig uiterlijk had. Hij stak met kop en schouders boven alle andere menselijke vorsten uit. Hij bracht offers aan de goden, versloeg de vijanden, beschermde het volk en verrichtte vele verdienstelijke daden; daarom werd hij na zijn dood herboren in een goddelijke wereld.

२. ब्राह्मणो महानगरे ऽवसत् । स पुत्रमागमय्यावक् । ब्राह्मणपुत्रो वेदं गुरावधीयीतेति ॥२॥
(ब्राह्मणस्य पुत्रः । गुरोः गृहे)
Er woonde een brahmaan in een grote stad. Hij liet zijn zoon bij zich komen en zei: „Een zoon van een brahmaan hoort de Veda bij een meester te bestuderen.” Naar aanleiding van deze woorden ging de zoon naar een meester om te studeren. Hij betrad het huis van de meester en trad eerbiedig voor de meester. De meester informeerde naar de brahmaan. Vervolgens gaf hij die zoon iets te eten.

३. राम आचर्यमुपसंगम्य वचनमब्रवीत् ॥३॥
Rāma ging naar de leraar en sprak (de woorden).

४. ब्राह्मणा वेदमध्यैयत चाध्यापयंश्च देवांश्चायजन्नयजन्त च क्षत्रियाः श्रुतिमध्यैयत जनानरक्षन्महीमभुञ्जन्देवानयजन्त वैश्या वेदमध्यैयत देवानयजन्ताक्रीणन्व्यक्रीणत च द्विजदासास्तु शूद्रा आसन् ॥४॥
(द्विजानां दासाः)
Brahmanen hebben de Veda bestudeerd en onderwezen, offeringen gebracht aan de goden als offermeesters en in opdracht van anderen. Kṣatriya’s hebben de Veda bestudeerd, het volk beschermd, van de aarde genoten en offeringen gebracht aan de goden als offermeesters. Vaiśya’s hebben de Veda bestudeerd, als offermeesters offers gebracht aan de goden, en handeld. Śūdra’s daarentegen waren lijfeigenen van de tweemaal-geborenen.

५. बुद्धपुत्राः सत्यमजानन्दुःखमरुन्धन्मोक्षं प्राप्नुवन् । बुद्धपुत्र इति बुद्धमार्गभिक्षुरुच्यते ॥५॥
(बुद्धस्य पुत्राः)
Zonen van Boeddha hebben de waarheid erkend, het lijden tot stilstand gebracht en de verlossing bereikt. Als "zoon van Boeddha" wordt een monnik aangeduid die de weg van Boeddha gaat.

Afb.: सम्पन्नरूपा
(Afbeeldingsbron: Details)

---

Woordvormbepaling

Bepaal en vertaal de volgende woorden:

Woordvorm	Bepaling	Betekenis
१. देवस्य	Gen. sg. m.	van de god
२. उषितायाः	Abl./Gen. sg. f. PPP	(van) de bewoonde
३. लप्स्यन्ते	3. pl. Ā. Fut.	zij zullen verkrijgen
४. गुरौ	Lok. sg. m.	bij de leraar
५. भाव्यते	3. sg. Ind. Präs. Kaus. Passiv	hij wordt voortgebracht
६. अग्नye	Dat. sg. m.	het vuur
७. मोक्तुम्	Inf.	om te bevrijden
८. वितत्य	Absol.	nadat hij heeft opgespannen
९. स्मृत्यै	Dat. sg. f.	voor de verinnerlijking
१०. देवताः	Nom./Akk. pl. f.	de godheden
११. ब्रवीति	3. sg. P. Ind. Präs.	hij spreekt
१२. प्रक्ष्यन्ति	3. pl. P. Fut.	zij zullen vragen
१३. पततः	Gen. sg. m./n. Part. Präs.	van de vallende
१४. पत्स्यन्ते	3. pl. Ā. Fut.	zij zullen schrijden
१५. आसते	3. pl. Ā. Ind. Präs.	zij zitten
१६. महान्ति	Nom./Akk. pl. n.	de grote
१७. घ्नता	Instr. sg. m./n. Part. Präs.	door de dodende
१८. आययन्ति	3. pl. P. Ind. Präs. Kaus.	zij zenden / laten komen
१९. एषिता	Nom. sg. f. Kaus. PPP	de gewenste gemaakte
२०. आनाय्य	Absol. Kaus.	nadat hij heeft laten plaatsvinden
२१. अनृताय	Dat. sg. n.	voor de leugen
२२. पूजया	Instr. sg. f.	door de verering
२३. प्रश्नेभ्यः	Dat./Abl. pl. m.	(van) de vragen
२४. धक्ष्यन्ति	3. pl. P. Fut.	zij zullen verbranden
२५. मृगान्	Akk. pl. m.	de wilde dieren
२६. बोधिम्	Akk. sg. f.	het inzicht
२७. गुणैः	Instr. pl. m.	door eigenschappen
२८. सन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	zij zijn / de ware
२९. यन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	zij gaan
३०. क्रियते	3. sg. Ind. Präs. Pass.	het wordt gedaan
३१. विगत्य	Absol.	nadat het is verstreken
३२. चरित्वा	Absol.	nadat hij heeft geweid
३३. पीते	Lok. sg. m./n. PPP	in het gedronkene
३४. अन्नानि	Nom./Akk. pl. n.	de spijzen
३५. जलम्	Nom./Akk. sg. n.	het water
३६. वक्ति	3. sg. P. Ind. Präs.	hij zegt
३७. उक्तिः	Nom. sg. f.	de uitspraak
३८. अर्धात्	Abl. sg. m./n.	van het halve
३९. अर्थेन	Instr. sg. m.	door het doel
४०. स्तूयन्ते	3. pl. Ind. Präs. Pass.	zij worden geprezen
४१. श्रोष्यति	3. sg. P. Fut.	hij zal horen
४२. स्रष्टुम्	Inf.	om te scheppen
४३. पशुम्	Akk. sg. m.	het dier
४४. स्तुतीः	Akk. pl. f.	de lofprijzingen
४५. अरयः	Nom. pl. m.	de vijanden
४६. जात्या	Instr. sg. f.	door de geboorte
४७. जाताम्	Akk. sg. f. PPP	de geborene
४८. देक्ष्यति	3. sg. P. Fut.	hij zal tonen
४९. दर्शितः	Nom. sg. m. Kaus. PPP	de getoonde
५०. दुष्टाः	Nom. pl. m. PPP	bedorvene
५१. द्विजातीन्	Akk. pl. m.	de tweemaalgeborenen
५२. मृत्योः	Abl./Gen. sg. m.	van de dood
५३. दुग्धानाम्	Gen. pl. PPP	van de gemolkenen
५४. दिष्टिभिः	Instr. pl. f.	door instructies
५५. मात्रायाम्	Lok. sg. f.	in de maat
५६. अत्ति	3. sg. P. Ind. Präs.	hij eet
५७. जायन्ते	3. pl. Ā. Ind. Präs.	zij worden geboren
५८. जीयन्ते	3. pl. Ind. Präs. Pass.	zij worden verslagen
५९. जयन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	zij zegevieren
६०. जनयन्ति	3. pl. P. Ind. Präs. Kaus.	zij verwekken
६१. प्रभृतेः	Abl./Gen. sg. f.	van het begin
६२. उपतिष्ठन्ति	3. pl. P. Ind. Präs.	zij treden daarvoor
६३. स्थित्याम्	Lok. sg. f.	in de vaststelling
६४. भिक्षुषु	Lok. pl. m.	bij de monniken
६५. पक्त्वा	Absol.	nadat hij heeft gekookt
६६. योद्धुम्	Inf.	om te vechten
६७. मारयित्वा	Absol. Kaus.	nadat hij heeft gedood
६८. धेन्वा	Instr. sg. f.	door de melkkoe
६९. मंस्यन्ते	3. pl. Ā. Fut.	zij zullen denken
७०. इज्यते	3. sg. Ind. Präs. Pass.	er wordt geofferd
७१. प्रोद्य	Absol.	nadat hij heeft verkondigd
७२. लम्भयति	3. sg. Ind. Präs. Kaus.	hij laat behouden
७३. स्थापिताभिः	Instr. pl. f. Kaus. PPP	door de gestelde
७४. शक्तिभ्यः	Dat./Abl. pl. f.	(van) de krachten
७५. अलम्	Adv.	genoeg
७६. हेतून्	Akk. pl. m.	de redenen
७७. प्रतिमासु	Lok. pl. f.	bij de beeltenissen
७८. यस्याः	Gen. sg. f. Rel.	van welke
७९. हि	Konj.	want, namelijk
८०. तस्मिन्	Lok. sg. m./n. Dem.	in dit
८१. ह्रियन्ते	3. pl. Ind. Präs. Pass.	zij worden genomen
८२. अधिकृतेषु	Lok. pl. m./n. PPP	bij de gemachtigden
८३. अध्यापयति	3. sg. P. Ind. Präs. Kaus.	hij onderwijst
८४. वाचयन्ति	3. pl. P. Ind. Präs. Kaus.	zij laten lezen

Afbeelding: किमयं रथो बालान् सुखतां वहति
(Bron afbeelding: Details)

---

Oefening over Sandhi

Vul in de volgende zinnen de woorden tussen haakjes in en let op de Sandhi-regels:

१. रामो ग्रामात् ... गच्छति । (नगर । आर्यग्राम । महानगर । शत्रुग्राम । जयनगर । कविगृह)
रामो ग्रामान्नगरं गच्छति ।
रामो ग्रामादार्यग्रामं गच्छति ।
रामो ग्रामान्महानगरं गच्छति ।
रामो ग्रामाच्छत्रुग्रामं गच्छति ।
रामो ग्रामाज्जयनगरं गच्छति ।
रामो ग्रामात्कविगृहं गच्छति । २. जयन् ... अरीन्हन्ति । (इन्द्रशत्रु । शत्रु । जितशत्रुक्षत्रिय । लोकेश्वर । तद्गुणशूर । देवता)
जयन्निन्द्रशत्रुररीन्हन्ति ।
जयञ्शत्रुररीन्हन्ति ।
जयञ्जितशत्रुक्षत्रियो ऽरीन्हन्ति ।
जयंल्लोकेश्वरो ऽरीन्हन्ति ।
जयंस्तद्गुणशूरो ऽरीन्हन्ति ।
जयन्ती देवतारीन्हन्ति । ३. न हि पुण्यवन्तस्ते ... । (अरि । आर्यशत्रु)
न हि पुण्यवन्तस्ते ऽरयः ।
न हि पुण्यवन्तस्त आर्यशत्रवः । ४. देवतया ... आद्यते । (ऋषि । इन्द्रदेवी)
देवतर्षिणाद्यते । (Meervoud: देवतर्षिभिराद्यते ।)
देवतेन्द्रदेव्याद्यते । ५. ब्राह्मणस् ... एति । (नगर)
ब्राह्मणो नगर एति । (Meervoud: ब्राह्मणो नगरेष्वेति ।)

---

Aanvullende Sanskriet-vertalingen

1. Nadat de zoon is geboren, stuurt de brahmaanse vrouw een dienaar naar de brahmaan.
पुत्रे जाते ब्राह्मणी दासं ब्राह्मणं गमयति ।
2. De heilige heeft het kwaad dat hem werd aangedaan verdragen.
साधुना कृतं पापं सोढम् ॥

3. Deugdzaamheid is de sieraad van de mens.
शीलं नरस्य भूषणम् ॥

4. De machtige krijgers zijn naar het Brahmanendorp gegaan.
बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः ॥

5. Het meisje huilt.
बाला रोदिति ॥

6. Er is geen ziekte zoals wellust, geen vijand zoals verwarring, geen vuur zoals woede, geen geluk zoals inzicht.
नास्ति कामसमो व्याधिर्नास्ति मोहसमो रिपुः ।
नास्ति क्रोधसमो वह्निर्नास्ति ज्ञानसमं सुखम् ॥

7. Een man die door de godin wordt beschermd, is gelukkig.
यं नरं देवी रक्षति स सुखवान् ॥

8. Met welke wind een wolk ook water laat vallen, met diezelfde wind beweegt een geleerde zijn paraplu.
येन येन च वातेन वारिदो वारिं मुञ्चति ।
तेन तेन च वातेन छत्रं वहति पण्डितः ॥

9. De cyclus van wedergeboorten kent geen begin.
अनादिकालिकः संसारः ॥

10. Welkom, koningin!
स्वागतं देव्यै ॥

11. In hemelsnaam, laten de mensen verdienstelijke daden verrichten.
स्वर्गेभ्यो नराः पुण्यं कुर्वते ॥

12. Tot ziens!
पुनर्दर्शनाय ॥

Afb.: पुनर्दर्शनाय
(Bron: Details)

---

Wetenschappelijk fragment (Stotra)

शत्रूनगमयत्स्वर्गं वेदार्थं स्वानवेदयत् ।
आशयच्चामृतं देवान्वेदमध्यापयद्विधिम् ।
आसयत्सलिले पृथ्वीं यः स मे श्रीहरिर्गतिः ॥
De verheven Hari is mijn toevlucht, die zijn vijanden naar de hemel stuurde, die de zijnen de betekenis van de Veda liet kennen, die de goden Amṛta te eten gaf, die de Schepper de Veda onderwees en die de aarde in het water verankerde.

Afb.: श्रीगङ्गाधराय नमः
(Beeldbron: Details)

---

Vertelling: De grijsaard en de apen (Sanskriet-Bālādarśa)

एकदा कश्चिद्वृद्धो ग्रामान्तरं गच्छन्पथि श्रान्तो ऽभवत् । अतः स विश्रमाय पार्श्वस्थितस्य चूततरोर्मूलमगच्छत् ॥ तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलान्यवर्तन्त । वृद्धस्य तेषु स्पृहा जाती । परं स वृक्षमारुह्य तानि ग्रहीतुं नाशक्नोत् ॥ दिष्ट्या तस्मिन् तरौ केचिद्वानराः फलानि खादन्तः स्थिताः । तानवलोक्य वृद्धः प्रहर्षं गतः । स किमकरोत् । स कतिचिदुपलानादाय वानरांल्लक्ष्यीकृत्य प्राक्षिपत् । वानराः कुपिताः कानिचित्फलान्यवचित्य वृद्धं प्रति प्राक्षिपन् । वृद्धः सहर्षं तान्यादाय स्वाभीष्टदेशं गतः ॥ अहो वृद्धस्य कौशलम् ॥

Vertaling:
Eens ging een grijsaard naar een ander dorp en werd onderweg moe. Om uit te rusten, ging hij naar de voet van een mangoboom aan de kant van de weg. Aan deze boom hingen rijpe vruchten. De grijsaard kreeg er begeerte naar, maar hij kon niet in de boom klimmen om ze te plukken. Gelukkig waren er in de boom enkele apen, die vruchten aten. Toen de grijsaard dit zag, verheugde hij zich. Wat deed hij? Hij nam enkele stenen, mikte op de apen en wierp ze. De apen werden woedend, plukten enkele vruchten en wierpen deze naar de grijsaard. De grijsaard nam met vreugde de vruchten en vervolgde zijn weg. Geweldig is het lot van de grijsaard!

Afb.: वानरः कुपितः
(Beeldbron: Details)