Oefening 16

A) Verander die volgende uitdrukkings in Tatpuruṣa en vertaal dit:

१. देवस्य पुरुषः । — देवपुरुषः २. गुणवती ब्राह्मणी । — गुणवद्ब्राह्मणी ३. सत्यवान्ब्राह्मणः । — सत्यवद्ब्राह्मणः ४. पशुमन्तो जनाः । — पशुमज्जनाः ५. सुखवान्वैश्यायाः पुत्रः । — सुखवद्वैश्यापुत्रः ६. सुखवत्या वैश्यायाः पुत्रः । — सुखवद्वैश्यापुत्रः ७. कवेरुक्त्याः सत्यम् । — कव्युक्तिसत्यम् ८. शिव en रक्षिता बाला । — शिवरक्षितबाला ९. रामेण पीतं जलम् । — रामपीतजलम् १०. फलवांल्लाभः । — फलवद्लाभः ११. इष्टाया देवतायाः पूजा । — इष्टदेवतापूजा १२. देवानां स्तुतिः । — देवस्तुतिः

B) In die volgende sinne, ontleed al die Sanskrit-samestellingswoorde, vorm sinne met verbuigde selfstandige naamwoorde en vertaal:

१. पुण्यवद्वैश्यपुत्रो देवेन्द्रलोकं गच्छति । पुण्यवान्वैश्यस्य पुत्रो देवानामिन्द्रस्य लोकं गच्छति । (of: पुण्यवतो वैश्यस्य पुत्रो...)
Die deugsaam kind van 'n Vaiśya gaan na die hemel van die Heer van die Godhede. (of: Die kind van 'n deugsaam Vaiśya...)

२. पुण्यकरणं स्वर्गमार्गः । पुण्यस्य करणं स्वर्गस्य मार्गः । (of: पुण्यानां करणं स्वर्गं मार्गः ।)
Om verdienstelike dade te verrig is die pad na die hemel.

३. न साधुः पशुवन्नरधेनुलोभः । न साधुः पशुवतो नरस्य धेनूनां लोभः । (of: ...धेनोर्लोभः ।)
Die gierigheid van 'n man wat ryk is aan vee vir koeie / vir die koei is nie goed nie.

४. न पशुयज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति । धर्मयज्ञैस्तु स्वर्गसुखमाप्नुवन्ति । न पशूनां यज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति । धर्मस्य यज्ञैस्तु स्वर्गस्य सुखमाप्नुवन्ति ।
Mense bereik nie die hemel deur dierofferandes nie. Deur (bloedlose) offerandes van geregtigheid bereik hulle egter hemelse saligheid.
५. द्विजदासा इति शूद्रा उच्यन्ते । द्विजानां दासा इति शूद्रा उच्यन्ते ।
Śūdras word die slawe van die Tweemal-Geborenes genoem.

६. बालब्राह्मणपुत्राः सत्यवन्नरं शृण्वन्ति । बा्ला ब्राह्मणानां पुत्राः स्त्यवन्तं नरं शृण्वन्ति ।
Die jong seuns van die Brahmins luister na die waarheidsgetroue man.

७. बलवत्क्षत्रिया धनवच्छत्रुनगरं जयन्ति । बलवन्तः क्षत्रिया धनवतां शत्रूनां नगरं जयन्ति ।
Die magtige Kṣatriyas verower die vyande se welgestelde stad.

८. ऋष्युक्त्या सत्यमुच्यते । ऋषीणामुक्त्या सत्यमुच्यते ।
Die woorde van die Vediese wyse manne spreek die waarheid.

९. बलवद्योधा ब्राह्मणग्रामं गताः । बलवन्तो योधा ब्राह्मणानां ग्रामं गताः ।
Die dapper krygers het na die Brahmin-dorpie gegaan.

१०. पुण्यवद्वैश्येष्टवेवतापूजां करोति । पुन्यवतो वैश्यस्येष्टाया देवतायाः पूजां करोति ।
Hy aanbid die persoonlike godheid van die deugsaam Vaiśya.

Fig.: न पशुयज्ञैर्नराः स्वर्गं गच्छन्ति
(Beeldbron: Besonderhede)

---

Deklinasiepatrone

A) Vorm al die gevalle wat jy tot dusver geleer het vir die volgende woorde as voorbeelde van die deklinasiëklasse wat tot dusver behandel is.

१. नर (m.)

Kasus	Enkelvoud	Meervoud
1ste naamval	नरस् (नरः)	नरास् (नराः)
2de Akkusatief	नरम्	नरान्
3de instrumentaal	नरेण	नरैस् (नरैः)
6de geslag	नरस्य	नराणाम्

२. फल (n.)

Kasus	Enkelvoud	Meervoud
1ste nom.	फलम्	फलानि
2de akk.	फलम्	फलानि
3de	फलेन	फलैस् (फलैः)
6de Gen.	फलस्य	फलानाम्

३. क्षत्रिया (v.)

Kasus	Enkelvoud	Meervoud
1. Nom.	क्षत्रिया	क्षत्रियास् (क्षत्रियाः)
2. Akk.	क्षत्रियाम्	क्षत्रियास् (क्षत्रियाः)
3. Instr.	क्षत्रियया	क्षत्रियाभिस् (क्षत्रियाभिः)
6. Gen.	क्षत्रियायास् (क्षत्रियायाः)	क्षत्रियाणाम्

४. अरि (m.)

Kasus	Enkelvoud	Meervoud
1. Nom.	अरिस् (अरिः)	अरयस् (अरयः)
2. Akk.	अरिम्	अरीन्
3. Instr.	अरिणा	अरिभिस् (अरिभिः)
6. Gen.	अरेस् (अरेः)	अरीणाम्

५. मति (v.)

Kasus	Enkelvoud	Meervoud
1. Nom.	मतिस् (मतिः)	मतयस् (मतयः)
2. Akk.	मतिम्	मतीस् (मतीः)
3. Instr.	मत्या	मतिभिस् (मतिभिः)
6. Gen.	मतेस् (मतेः) / मत्यास् (मत्याः)	मतीनाम्

६. गुरु (m.)

Kasus	Enkelvoud	Meervoud
1. Nom.	गुरुस् (गुरुः)	गुरवस् (गुरवः)
2. Akk.	गुरुम्	गुरून्
3. Instr.	गुरुणा	गुरुभिस् (गुरुभिः)
6. Gen.	गुरोस् (गुरोः)	गुरूणाम्

७. धेनु (v.)

Kasus	Enkelvoud	Meervoud
1. Nom.	धेनुस् (धेनुः)	धेनवस् (धेनवः)
2. Akk.	धेनुम्	धेनूस् (धेनूः)
3. Instr.	धेन्वा	धेनुभिस् (धेनुभिः)
6. Gen.	धेनोस् (धेनोः) / धेन्वास् (धेन्वाः)	धेनूनाम्

८. देवी (v.)

Kasus	Enkelvoud	Meervoud
1. Nom.	देवी	देव्यस् (देव्यः)
2. Akk.	देवीम्	देवीस् (देवीः)
3. Instr.	देव्या	देवीभिस् (देवीभिः)
6. Gen.	देव्यास् (देव्याः)	देवीनाम्

९. गुणवन्त् (m./n.)

Maskulinum:

Kasus	Singular	Plural
1. Nom.	गुणवान्	गुणवन्तस् (गुणवन्तः)
2. Akk.	गुणवन्तम्	गुणवतस् (गुणवतः)
3. Instr.	गुणवता	गुणवद्भिस् (गुणवद्भिः)
6. Gen.	गुणवतस् (गुणवतः)	गुण्वताम्

Neutrum:

Kasus	Singular	Plural
1. Nom.	गुणवत्	गुणवन्ति
2. Akk.	गुणवत्	गुणवन्ति
3. Instr.	गुणवता	गुणवद्भिस् (गुणवद्भिः)
6. Gen.	गुणवतस् (गुणवतः)	गुण्वताम्

(Vroulik गुणवती word verbuig soos देवी)

१०. किम् (m./n./f.)

Kasus	Sg. m.	Sg. n.	Sg. f.	Pl. m.	Pl. n.	Pl. f.
1. Nom.	कस् (कः)	किम्	का	के	कानि	कास् (काः)
2. Akk.	कम्	किम्	काम्	कान्	कानि	कास् (काः)
3. Instr.	केन	—	कया	—	—	काभिस् (काभिः)
6. Gen.	कस्य	—	कस्यास् (कस्याः)	केषाम्	—	कासाम्

११. तद् (m./n./f.)

Kasus	Sg. m.	Sg. n.	Sg. f.	Pl. m.	Pl. n.	Pl. f.
1. Nom.	स / सो / सः	तद्	सा	ते	तानि	तास् (ताः)
2. Akk.	तम्	तद्	ताम्	तान्	तानि	तास् (ताः)
3. Instr.	तेन	—	तया	तैस् (तैः)	—	ताभिस् (ताभिः)
6. Gen.	तस्य	—	तस्यास् (तस्याः)	तेषाम्	—	तासाम्

१२. एतद् (m./n./f.)

Kasus	Sg. m.	Sg. n.	Sg. f.	Pl. m.	Pl. n.	Pl. f.
1. Nom.	एष / एषो / एषः	एतद्	एषा	एते	एतानि	एतास् (एताः)
2. Akk.	एतम् / एनम्	एतद् / एनद्	एताम् / एनाम्	एतान् / एनान्	एतानि / एनानि	एतास् / एनास्
3. Instr.	एतेन / एनेन	—	एतया / एनया	तैस् (तैः)	—	ताभिस् (ताभिः)
6. Gen.	एतस्य	—	तस्यास् (तस्याः)	तेषाम्	—	तासाम्

१३. इदम् (m./n./v.)

Kasus	Enkel m.	Enkel n.	Enkel v.	Meervoud m.	Vn. n.	Vn. f.
1ste naamv.	अयम्	इदम्	इयम्	इमे	इमानि	इमास् (इmaाः)
2de Acc.	इमम् / एनम्	इदम् / एनद्	इमाम् / एनाम्	इमान् / एनान्	इमानि / एनानि	इमास् / एनास्
3de Instrument	अनेन / एनेन	—	अनया / एनया	एभिस् (एभिः)	—	आभिस् (आभिः)
6de Gen.	अस्य	—	अस्यास् (अस्याः)	एषाम्	—	आसाम्

---

Bykomende oefeninge

B) Vertaal en ontleed al die samestelde woorde in Sanskrit:

१. योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥ योगसूत्र १.२ ॥ योगश्चित्तस्य वृत्तेर्निरोधः (of: वृत्तीनां निरोधः) ।
Yoga is die stilswywing van geestelike aktiwiteit.

२. स्वधर्मो ब्राह्मणस्याध्ययनमध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च ॥५॥
Die spesifieke plig van 'n Brahmaan is: die studie van die Veda's, die onderrig van die Veda's, die uitvoering van offers as die offeraar, die uitvoering van offers namens ander, gee aan Brahmins, en die ontvangs van geskenke.

क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्राजीवो भूतरक्षणं च ॥६॥ क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शास्त्रेणाजीवो भूतानां रक्षणं च् ।
Die spesifieke plig van 'n Kṣatriya is: die studie van die Veda's, die uitvoering van offers as die offergasheer, gee aan Brahmins, verdien 'n bestaan met die swaard, en beskerm lewende wesens.

वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च ॥७॥ वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिः पाशुपाल्यं च वणिज्या च ।
Die spesifieke plig van 'n Vaiśya is: die studie van die Veda's, die uitvoering van offers as die offeraar, skenkings aan Brahmins, landbou en veeteelt, en handel.
शूद्रस्य द्विजातिशुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च ॥८॥ शुड्रस्य द्विजातीनां शुश्रूषा वार्त्ता कारूणां कुशीलवानां च कर्म ।
Die spesifieke plig van 'n Śūdra is om gehoorsame diens te verrig aan die Tweegeborenes, om aan ekonomiese aktiwiteite deel te neem, en om as ambagsman of vertoningskunstenaar te werk.

सर्वेषामहिंसा सत्यं शौचमनसूयानृशंस्यं क्षमा च ॥१३॥
Dit is die plig van almal om geweldloosheid, waarheidsgetrouheid, reinheid te beoefen, nie oor hul lot te kla nie, vry van kwaadwilligheid te wees en geduldige verdraagsaamheid te toon.
(कौटिलीयार्थशास्त्र १.३.५–८, १३)

३. आन्वीक्षिकीत्रयीवार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः, तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ॥ कौटिलीयार्थशास्त्र १.४.३ ॥ आन्वीक्षिक्याः त्रय्याः वार्त्ताया योगस्य क्षeमस्य च साधनो दण्डः, तस्य नीतिर्दण्डनीतिः ।
Die roede bewerkstellig die verkryging en veilige bemeestering van filosofie, Vediese studies en ekonomie. Die hantering van die roede is politiek.

Fig.: योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः
(Beeldbron: Besonderhede)