Lekcija 40

40.1. सुभाषितानि

विद्या ददाति विनयं विनयाद्याति पात्रताम् । पात्रत्वाद्धनमाप्नोति धनाद्धर्मं ततः सुखम् ॥१॥ सुखार्थी चेत्त्यजेद्विद्यां विद्यार्थी चेत्त्यजेत्सुखम् । सुखार्थिनः कुतो विद्या कुतो विद्यार्थिनः सुखम् ॥२॥ आचार्यात्पादमादत्ते पादं शिष्यः स्वमेधया । पादं सब्रह्मचारिभ्यः पादं कालक्रमेण च ॥३॥

Slika: पादं सब्रह्मचारिभ्यः
(Izvor slike: Detalji)

40.2. Oblikovanje glagolskih oblika prvog lica perfekta (लिट्)

Nastavci prvog lica (तृतीयः) u perfektu (लिट्)

परस्मैपदम्	←	आत्मनेपदम्	←
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
-a	-ma	-e	-mahe

Imajte na umu da su nastavci prvog lica jednine P,Ā identični onima trećeg lica jednine. Zbog toga su u svim tipovima perfekta osim Tip III(a,b) i Tip V(a,b,c) oblici prvog lica jednine P odnosno Ā uvijek identični onima trećeg lica jednine P odnosno Ā.

Kod Tipa IV završetak prvog lica jednine P, kao i trećeg lica jednine P, završava na -au.

Kod tipova perfekta III i V, prvi lice jednine Ā uvijek je identično trećem licu jednine Ā.

Kod tipova perfekta III i V, prvi lice jednine P i treće lice jednine P mogu biti po izboru identični: treće lice jednine P mora kod ovih tipova oblikovanja uvijek biti u stepenu produženja (guṇa), dok prvi lice jednine P može po izboru biti u stepenu pojačanja (vṛddhi) ili produženja (guṇa).

Before endings that begin with a consonant, the connecting vowel -i- appears in the majority of roots.

Except before the ending -re, to which -i- must always be added; this connecting vowel does not appear before consonant-initial endings in eight roots ending in -ṛ or -u, namely

1. कृ 8U (except संस्कृ)
2. भृ 1U
3. वृ 9U "to choose"
4. सृ 1P
5. द्रु 1p "to run"
6. श्रु 5P
7. स्तु 2U
8. स्रु 1P "to flow"

In so-called facultative अनिट्-roots, the connecting vowel may optionally be inserted or not. (List of these roots in Kielhorn, Grammar p. 92 § 298b,2,3)

40.2.1. Perfect Type I: no stem gradation

1.sg. = 3.sg.

Verbs that follow this type:

• Consonant-Long Vowel-Consonant
• Consonant-Vowel-Consonant-Consonant
• a-Consonant(-Consonant)
• ā-Konsonant

बन्ध् 9P

• 1.sg.P बबन्ध
• 1.pl.P बबन्धिम

जीव् 1P

• 1.sg.P जिजीव
• 1.pl.P जिजिविम

अश् 5Ā

• 1.sg.Ā आनशे
• 1.pl.Ā आनशिमहे

अस् 2P and अस् 4P

• 1.sg.P आस
• 1.pl.P आसिम (a + as-i-ma)

40.2.2. Perfect Type II: strong stem in guṇa grade, weak stem in zero grade

Verbs that follow this type:

• (Consonant-)i/u/ṛ/ḷ-Consonant

भिद् 7U

• 1.sg.P बिभेद

• 1.pl.P बिभिदिम

• 1.sg.Ā बिभिदे

• 1.pl.Ā बिभिदिमहे

मुह् 4P facultative अनिट्

• 1.sg.P मुमोह

• 1.pl.P मुमुहिम । मुमुह्म

40.2.3. Perfect Type III: Strong stem in guṇa/long grade

1.sg.P optionally high-grade or lengthened-grade

40.2.3.1. Perfect Type IIIa: Strong stem high-grade/lengthened-grade, weak stem low-grade

Verbs that follow this type:

• (Consonant-)(Consonant-)i/ī/u/ū
• (Consonant-)-ṛ

इ 2P

• 1.sg.P इयाय । इयय (i+e+a)

• 1.pl.P ईयिम (i+iy+i+ma)

नी 1U

• 1.sg.P निनाय । निनय

• 1.pl.P निन्यिम (ni-nī + i + ma !!!)

• 1.sg.Ā निन्ये

• 1.pl.Ā निन्यिमहे

स्तु 2U strictly अनिट्

• 1.sg.P तुष्टाव । तुष्टव (tu-sto + a)

• 1.pl.P तुष्टुम

• 1.sg.Ā तुष्टुवे

• 1.pl.Ā तुष्टुमहे

कृ 8U strictly अनिट्

• 1.sg.P चकार । चकर

• 1.pl.P चकृम

• 1.sg.Ā चक्रे

• 1.pl.Ā चकृमहे

40.2.3.2. Perfect Type IIIb: Strong stem high-grade/lengthened-grade, weak stem high-grade

Verbs that follow this type:

• (Consonant-)(Consonant-)-ṝ
• Konsonant-Konsonant-ṛ

पॄ 3P

• 1.sg.P पपार । पपर

• 1.pl.P पपरिम

स्मृ 1P

• 1.sg.P सस्मार । सस्मर

• 1.pl.P सस्मरिम

संस्कृ 8U

• 1.sg.P सञ्चस्कार । सञ्चस्कर

• 1.pl.P सञ्चस्करिम

• 1.sg.Ā सञ्चस्करे

• 1.pl.Ā सञ्चस्करिमहे

40.2.4. Perfect Type IV: Roots ending in -ā / -ai

• Strong stem:
• 1.,3. sg. Parasamaip.: -au
• Weak stem:
• before consonant: low-grade-i
• before vowel: low-grade-ø

दा 3U

• 1.sg.P ददौ

• 1.pl.P ददिम (da-d-i-ma)

• 1.sg.Ā ददे

• 1.pl.Ā ददिमहे

40.2.5. Perfect Type V: Consonant-a-Consonant

1.sg.P. optionally high-grade or lengthened-grade

40.2.5.1. Perfect Type Va: Consonant-a-Consonant, weak stem low-grade

Verbs that follow this type:

1. gam "to go"
2. han (»ghan) "to strike down"
3. jan "to be born"
4. vac "to speak"
5. vad "to say"
6. yaj "to sacrifice"
7. etc.

गम् 1P

• 1.sg.P जगाम । जगम

• 1.pl.P जग्मिम (ja-gm-i-ma)

हन् 2P

• 1.sg.P जघान । जघन

• 1.pl.P जघ्निम

जन् 4Ā

• 1.sg.Ā जज्ञे

• 1.pl.Ā जज्ञिमहे

वच् 2P

• 1.sg.P उवाच । उवच

• 1.pl.P ऊचिम (u + uc-ima)

वद् 1P (Ā)

• 1.sg.P उवाद । उवद

• 1.pl.P ऊदिम

• 1.sg.Ā ऊदे

• 1.pl.Ā ऊदिमहे

यज् 1U

• 1.sg.P इयाज । इयज

• 1.pl.P ईजिम

• 1.sg.Ā ईजे

• 1.pl.Ā ईजिमहे

40.2.5.2. Perfect Type Vb: Consonant-a-Consonant, initial consonant not guttural, aspirate, h, weak stem without reduplication, with -e-

पच् 1U

• 1.sg.P पपाच । पपच

• 1.pl.P पेचिम

• 1.sg.Ā पेचे

• 1.pl.Ā पेचिमहे

40.2.5.3. Perfect Type Vc: Consonant-a-Consonant, weak stem high-grade

Verbs that follow this type:

• All other roots with medial -a-

क्रम् 1U

• 1.sg.P चक्राम । चक्रम

• 1.pl.P चक्रमिम

• 1.sg.Ā चक्रमे

• 1.pl.Ā चक्रमिमहे

40.2.6. Special Perfect Forms

विद् 2P present perfect:

• 1.sg.P वेद (= 3.sg.P)

• 1.pl.P विद्म

अह् 1st person not customary!

भू 1P

• 1.sg.P बभूव (= 3.sg.P)

• 1.pl.P बभूविम

जि 1P

• 1.sg.P जिगाय (= 3.sg.P) । जिगय

• 1.pl.P जिग्यिम (ji-gi + i + ma !)

40.3. Formation of the first-person verb forms of the periphrastic perfect (अनुप्रयोगलिट्)

The periphrastic perfect is formed from:

• derived verbal stems (causative, desiderative, frequentative, denominatives), especially causative
• roots that begin with a long vowel (except ā)
• roots: Vowel (except a-)-Consonant-Consonant
• some others
• for some roots, both perfects can optionally be formed: uṣ "to burn", vid "to know", jāgṛ "to wake", daridrā "to be poor"
• for the following roots, both perfects can optionally be formed and also the periphrastic perfect is reduplicated, namely with the reduplication syllable of the present stem:
• bhī "to fear"
• bhṛ "to carry"
• hu "to sacrifice"
• hrī "to be ashamed"

ईक्ष् 1Ā

• 1.sg.Ā ईक्षां चक्रे । ईक्षामास । ईक्षां बभूव

• 1.pl.Ā ईक्षां चकृमहे । ईक्षामासिम । ईक्षां बभूविम

बन्ध् Causative P: बन्धयति

• 1.sg.P बन्धयां चकर । बन्धयां चकार (= 3.sg.P) । बन्धयामास (= 3.sg.P) । बन्धयां बभूव (= 3.sg.P)

• 1.pl.P बन्धयां चकृम । बन्धयामासिम । बन्धयां बभूविम

40.4. Syntax of the First Person (तृतीयः)

Since a finite verb (conjugated verb) also expresses the agent (कर्तृ), "I" and "we" do not need to be explicitly expressed by a personal pronoun in non-passive verbal sentences with a finite verb.

40.5. Personal Pronouns (पुरुषार्थकसर्वनाम) of the First Person Singular and Plural

The form of the personal pronoun (personal pronoun) is the same for all genders.

	एकवचनम् "I"	बहुवचनम् "We"
प्रथमा	अहम्	वयम्
द्वितीया	माम् / मा	अस्मान् / नस्
तृतीया	मया	अस्माभिस्
चतुर्थी	मह्यम् / मे	अस्मभ्यम् / नस्
पञ्चमी	मत्	अस्मत्
षष्ठी	मम / मे	अस्माकम् / नस्
सप्तमी	मयि	अस्मासु

The shorter forms, which stand in second place above (मा, मे, नस्), must never be used at the beginning of a sentence or verse.

Before the particles च, वा, एव these so-called enclitic forms also must not be used:

only: ... मां च ... "and me"

The genitive (षष्ठी) of the personal pronouns is used as a possessive pronoun:

मम । मे = "my"

अस्माकम् । नस् = "our"

As the first member of compounds, these pronouns have the stems:

• sg. मद्
• pl. अस्मद्

e.g. मत्पुस्तकम् "my book" ; अस्मद्पुस्तकानि "our books"

40.6. Vocabulary List

पात्र n.: Venerable, Master, Worthy One

मेधा f.: Wisdom, Intellect, Thought

पुस्तक m.n.: Manuscript, Book

कॢप् 1Ā कल्पते : to be in proper order, to correspond to (Loc.) ; to take shape, to form itself ; to resolve oneself to, to condescend to (Dative)

Perf. II चकॢपे optionally अनिट्
Fut. कल्पिष्यते । कल्प्स्यते
Caus. कल्पयति : to put in order, to create, to form in the imagination, to imagine
PPP कॢप्त
Inf. कल्पितुम् । कल्प्तुम्

e.g. मत्पुस्तकम् "my book" ; अस्मद्पुस्तकानि "our books"

40.6. Vocabulary List

पात्र n.: Venerable, Master, Worthy One

मेधा f.: Wisdom, Intellect, Thought

पुस्तक m.n.: Manuscript, Book

कॢप् 1Ā कल्पते : to be in proper order, to correspond to (Loc.) ; to take shape, to form itself ; to resolve oneself to, to condescend to (Dative)

Perf. II चकॢपे optionally अनिट्
Fut. कल्पिष्यते । कल्प्स्यते
Caus. कल्पयति : to put in order, to create, to form in the imagination, to imagine
PPP कॢप्त
Inf. कल्पितुम् । कल्प्तुम्

from this:

कल्पना f.: The forming in thought, the assumption of something non-existent in reality, Fiction

कॢप् + वि Caus. विकल्पयति : (to imagine differently =) to question, to doubt

from this:

विक्ल्प m.: Alternative, Doubt

तुद् 6U तुदति : to strike

Perf. II तुतोद, तुतुदुर्
Fut. तोत्स्यति
Pass. तुद्यते
Caus. तोदयति
PPP तुन्न (tud + na)
Inf. तोत्तुम्

तॄ 1P तरति : to cross over, to transgress, to save oneself from someone (Acc. = to cross over someone)

Perf. IIIb ततार, ततरुर् । तेरुर्
Fut. तरिष्यति । तरीष्यति
Pass. तीर्यते
Caus. तारयति
PPP तीर्ण
Inf. तरितुम् । तरीतुम्

from this:

तीर्थ n.: Ford, sacred bathing place, pilgrimage site

Slika: हरिद्वारे तीर्थम्
(Image source: Details)

तीर्थङ्कर m. (from: तीर्थम्+ कृ): Ford-maker (across suffering) = the 24 teachers of Jainism

Fig.: तीर्थङ्करः
(Izvor slike: Detalji)

अव Präverb.: herab, hinab, weg, ab-

तॄ + अव 1P अवतरति : herabsteigen

davon:

अवतार m.: (onaj koji silazi, silaženje) inkarnacija boga, posebno Viṣṇuovih 10 inkarnacija (v. Basham, Wonder str. 304–309) (Kielhorn)

Slika: विष्णोर्दशावताराः
(Izvor slike: Detalji)

स्वप् 2P स्वपिति, स्वपन्ति : schlafen, sich schlafen legen

Impf. अस्वपीत् । अस्वपत्
Perf. सुष्वाप, सुषुपुर्
Fut. स्वप्स्यति
pasiv सुप्यते (od *svp-ya-te) (Kielhorn)
Kaus. स्वापयति
PPP सुप्त
Inf. स्वप्तुम्

davon:

स्वप्न m.: Schlaf, Traum

सुप्ति f. (od *svp-ti): san, posebno duboki san (Kielhorn)

Slika: स्वपन्ति
(Izvor slike: Detalji)

40.7. Vježba

A) Prevedite सुभाषितानि s početka lekcije.

B) Pretvorite sljedeće glagolske oblike u odgovarajuće oblike perfekta. Kod više mogućnosti, navedite sve mogućnosti.

(Objašnjenje znakova: अ = अनिट्, इ = fakultativno अनिट्)

1. अश्नीमः
2. स्मः
3. स्रक्ष्यामि
4. स्तुमहे अ
5. वर्धामहे
6. आवर्ते
7. सेक्ष्यामि
8. अलुभ्याम
9. रुन्धे
10. रोदिमि
11. अयुध्यामहि
12. युञ्ज्मः
13. अजानीम
14. ददामि
15. अबिभयम्
16. वच्मः
17. कामये
18. वसामः
19. अभवाम
20. अस्यामि
21. अबिभ्रि अ
22. कल्पामहे इ
23. त्यज्यामि
24. अतरम्
25. चिन्मः
26. पृच्छामः
27. अनश्याम इ
28. चरामः
29. अवदाम
30. शोचयामः
31. दध्महे
32. पिबामि
33. धरामः
34. म्रिये
35. दूषयामः
36. मन्ये
37. स्वपिमः
38. पामि
39. शृणुमः अ
40. अतुदम्
41. अमिम
42. तिष्ठामि
43. अवहाम
44. अकुर्महि अ
45. जहीमः
46. अस्पृशम्
47. नेष्यामः
48. तन्महे
49. अक्रीणि
50. पुने
51. भुञ्ज्मः
52. स्मरिष्यामः
53. अभजाम (ide prema tipu Vb) (Kielhorn)
54. जेष्यामः
55. आसे (periphrast.)
56. विन्दामः
57. धक्ष्यामः
58. शक्नुमः
59. भिनद्मि
60. भोत्स्ये
61. लभे
62. नर्तिष्यामि
63. अगमयम्
64. द्विष्महे
65. चोरये
66. अजुहुम
67. अहनम्
68. पश्यामः
69. ईक्षे

40.8. Form Review Exercise

1. ददे
2. ददते
3. पापे
4. आसे
5. एते
6. इते
7. इतः
8. यतः
9. यते
10. ईयते
11. यत्
12. यदा
13. अस्तुवि
14. अस्तुवति
15. अस्तवीत्
16. ब्रह्मिणः
17. ब्रह्मणः
18. ब्राह्मणः
19. लभे
20. लाभे
21. लेभे
22. लोभे
23. काश्चन
24. तन्त्रे
25. तत्र
26. मनौ
27. मेने
28. सत्स्यामि
29. वेत्स्यामः
30. कच्चित्
31. तत्त्यागः
32. तत्याज
33. विद्ये
34. विद्याम्
35. एनेन
36. ऐक्षे
37. आह
38. आहन्