Mësimi 49

49.1. Formimi i Imperativit (लोट्) steme prezensi athematikë (Vazhdimi)

49.1.1. Klasa e shtatë prezensi (रुधादि)

युज् 7U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Personi i 1-të तृतीयः	युनजानि yu-na-j-āni	युनजाम	युनजै	युनजामहै
Personi i 2-të मध्यमः	युङ्ग्धि yu-n-j + dhi युङ्धि	युङ्क्त युङ्त	युङ्क्ष्व	युङ्ग्ध्वं युङ्ध्वम्
Personi i 3-të प्रथमः	युनक्तु yu-na-j + tu	युञ्जन्तु	युङ्क्ताम् यु्ङ्ताम्	युञ्जताम्

रुध् 7U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Personi i 1-të तृतीयः	रुणधानि ru-ṇa-dh-āni	रुणधाम	रुणधै	रुणधामहै
Personi i 2-të मध्यमः	रुन्द्धि	रुन्द्ध	रुन्त्स्व	रुन्द्ध्वम्
Personi i 3-të प्रथमः	रुणद्धु	रुन्धन्तु	रुन्द्धाम्	रुन्धताम्

49.1.2. Klasa e pestë prezensi (स्वादि)

Imperativi 2.sg. është pa përfundim te rrënjët e klasës së pestë dhe të tetë, kur pas -u-së përfundimtare të mbiemrit ndodhet vetëm një konsonant.

सु 5U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Personi i 1-të तृतीयः	सुनवानि	सुनवाम	सुनवै	सुनवाम
Personi i 2-të मध्यमः	सुनु	सुनुत	सुनुष्व	सुनुध्वम्
Personi i 3-të प्रथमः	सुनोतु	सुन्वन्तु	सुनुताम्	सुन्वताम् su-nu + atām

आप् 5P

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	आप्नवानि	आप्नवाम
2. Person मध्यमः	आप्नुहि	आप्नुत
3. Person प्रथमः	आप्नोतु	आप्नुवन्तु

49.1.3. Klasa e tetë e prezencit (तनादि)

तन् 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	तनवानि	तनवाम	तनवै	तनवामहै
2. Person मध्यमः	तनु	तनुत	तनुष्व	तनुध्वम्
3. Person प्रथमः	तनोतु	तन्वन्तु	तनुताम्	तन्वताम्

कृ 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	करवाणि	करवाम	करवै	करवामहै
2. Person मध्यमः	कुरु	कुरुत	कुरुष्व	कुरुध्वम्
3. Person प्रथमः	करोतु	कुर्वन्तु	कुरुताम्	कुर्वताम्

49.1.4. Klasa e nëntë e prezencit (क्र्यादि)

क्री 9U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. Person तृतीयः	क्रीणानि krī-ṇā + āni	क्रीणाम	क्रीणै krī-ṇā + ai	क्रीणामहै
2. Person मध्यमः	क्रीणीहि	क्रीणीत	क्रीणीष्व	क्रीणीध्वम्
3. Person प्रथमः	क्रीणातु	क्रीणन्तु krī-ṇ-antu	क्रीणीताम्	क्रीणताम्

Rrënjët e klasës së 9-të, që përfundojnë me konsonant, zëvendësojnë -nī-hin përfundor të 2.sg.P Imperativ me -āna

ग्रह् 9U

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Personi 1 तृतीयः	गृह्णानि	गृह्णाम
Personi 2 मध्यमः	गृहाण	गृह्णीत
Personi 3 प्रथमः	गृह्णातु	गृहणन्तु

49.2. Deklinimi i rrënjëve emërore me -as, -is, -us

Neutrale (नपुंसक)

	मनस् n. "mendim"	हविस् n. "hije flijimi"	चक्षुस् n. "sy"
एकवचनम्
प्रथमा, द्वितिया, आमन्त्रितम्	मनस्	हविस्	चक्षुस्
तृतीया	मनसा	हविषा	चक्षुषा
चतुर्थी	मनसे	हविषे	चक्षुषे
पञ्चमी	मनसस्	हविषस्	कक्षुषस्
षष्ठी	मनसस्	हविषस्	चक्षुषस्
सप्तमी	मनसि	हविषि	चक्षुषि
बहुवचनम्
प्रथमा, द्वितिया, आमन्त्रितम्	मनांसि	हवींषि	चक्षूंषि
तृतीया	मनोभिस्	हविर्भिस्	चक्षुर्भिस्
चतुर्थी	मनोभ्यस्	हविर्भ्यस्	चक्षुर्भ्यस्
पञ्चमी	मनोभ्यस्	हविर्भ्यस्	चक्षुर्भ्यस्
षष्ठी	मनसाम्	हविषाम्	चक्षुषाम्
सप्तमी	मनस्सु मनःसु	हविष्षु हविःषु	चक्षुष्षु चक्षुःषु

Maskuline (पुंस्) dhe Feminoze (स्त्री)

Shumica e rasteve janë बहुव्रीहि me një rrënjë -s (neutrale origjinale) në pjesën e dytë.

	सुमनस् 3 "nga mendjem të mirë, mikpritës	दीर्घायुस् 3 "jetëgjatë"
एकवचनम्
प्रथम	सुमनास्	दीर्घायुस्
द्विटिया	सुमनसम्	दीर्घायुषम्
आमन्त्रितम्	सुमनस्	दीर्घायुस्

Rastet e tjera të numrit singular si Neutrumi

	सुमनस् 3	दीर्घायुस् 3
बहुवचनम्
प्रथमा, द्वितिया, आमन्त्रितम्	सुमनसस्	दीर्घायुषस्

Rastet e tjera të numrit plural si Neutrumi

49.3. Formimi i emrave: Sufiksi कृत्-as Neutrum

Me sufiksin कृत्-as Neutrum formohen numëroshëm emra. Zakonisht janë abstrakte ose nomina actionis (fjalë që përshkruajnë veprimin).

Zëri i shkurtër i rrënjës përpara një konsonante të thjeshtë dhe zëri përfundimtar i rrënjës shfaqen në shkallën e lartë.

Shembuj:

Rrënja	Emri me -as
मन् 4Ā "mendoj"	मनस् n. "Mendim, mendim, organ mendor"
नम् 1P "përkul"	नमस् n. "Përkulje, nderim"
चित् 1P "perceptoj, mendoj"	चेतस् n. "Ndërgjegjësim"

Emrat me -is dhe -us janë relativisht të rrallë.

Fig.: नमस्ते
(Burimi i imazhit: Detaje)

49.4. Fjalori

दीर्घ 3: i gjatë

ह्रस्व 3: i shkurtër

आयुस् n.: Kohëzgjatja e jetës (koha e plotë e jetesës që mund të jetojë dikush, nëse asgjë nuk ndërhyr);

prej tij:

आयुर्वेद m.: Sistemi tradicional mjekësor i Indisë

shihet:

Carakasaṃhitā: Tekste të zgjedhura nga Carakasaṃhitā / përkthyer dhe shpjeguar nga Alois Payer (1944–). -- 0. Hyrje. -- URL: http://www.payer.de/ayurveda/caraka0001.htm

क्षिप् 6P क्षिपति : hedh, shpërndaj

Perf. II चिक्षेप, चिक्षेपिथ, चिक्षिपुर्
Fut. क्षेप्स्यति
Pass. क्षिप्यते
Kaus. क्षेपयति
PPP क्षिप्त
Inf. क्षेप्तुम्
Absol. -क्षिप्य
Gerundiv: क्षेप्य

त्वर् 1Ā त्वरते : ec shpejt

Perf. Vc तत्वरे
Fut. त्वरिष्यते
Pass. त्वर्यते
Kaus. त्वरयति
PPP त्वरित । तू्र्ण
Inf. त्वरितुम्

द्रुह् 4P द्रुह्यति : dëmtoj

Perf. II दुद्रोह, दुद्रुहुर्
Fut. द्रोहिष्यति । ध्रोक्ष्यति
Pass. द्रुह्यते
Kaus. द्रोहयति
PPP द्रुग्ध । द्रूढ
Inf. द्रोग्धुम्

कुलूहल n.: kuriozitet, interes

Abb.: कुलूहलम्
(Burimi i imazhit: Detaje)

कृत्स्न 3: plotësisht, i plotë

परिचय m.: njohuri

कला f.: art

Abb.: उत्तमा काला शिवो नटराजा, shek. 11
(Burimi i imazhit: Detaje)

वर m.n.: dëshirë

उत Indekl.: dhe, edhe, ose

विहंग m.: shpend ("në ëndrrën e ajrës - विह - duke shkuar")

Abb.: विहंगः
(Burimi i imazhit: Detaje)

वेष m.: veshje, pamje, dukuri e jashtme

Abb.: वेषः वाराणस्याम्
(Burimi i imazhit: Detaje)

छन्न n.: mbulë, fshehje

पञ्जर n.: kafaz

Fig.: पञ्जरम्
Parashitës me papagall në kafaz: papagalli tërheq fletëza ku shkruhet fati Mysore
(Burimi i imazhit: Detaje)

चाण्डाल । चण्डाल m.: niveli më i ulët i Dalitëve

स्वयम् Indekl.: vetë, nga vetvetiu

अवनि f.: tokë

मुहूर्त m.,n.: çast, moment, momenti i duhur

ध्यै 1P ध्यायति : imagjinoj, mendoj

Perf. IV दध्यौ
Fut. ध्यास्यति
Pass. ध्यायते
Kaus. ध्यापयति
PPP ध्यात
Inf. ध्यातुम्
Gerundiv ध्येय

आदर m.: kujdes, vëmendje, respekt

Fig.: सादरः
Amritsar = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
(Burimi i imazhit: Detaje)

कुतुक n. = कुलूहल n.

परम 3: më i largëti, më i larti ; पञ्चम्या : më mirë se, më lart se

शिशु m.: fëmijë, i ri

Fig.: गजशिशुः
Sri Lanka
(Burimi i imazhit: Detaje)

49.5. Ushtrim përsëritës për morfologjinë

Përcaktoni format e mëposhtme:

1. गृहाणि
2. नमानि
3. नामानि
4. नामनि
5. मत्यै
6. मन्यै
7. मान्यै
8. मान्यैः
9. अहम्
10. अहन्
11. आत्थ
12. आत्त
13. आध्वम्
14. अत्थ
15. ते
16. स्थ
17. तस्थ
18. तस्य
19. दाता
20. तता
21. तथा
22. तदा
23. तुद
24. शेकिथ
25. अनृतम्
26. अदूष्यः
27. अदुष्यः
28. त्वत्
29. यदि
30. यति
31. याति
32. यातुः
33. यतः
34. यातः
35. आसीथाः
36. वक्थ
37. बन्धनीय
38. गायी
39. मय्हम्

49.6. Ushtrim përkthimi

बान (shek. VII pas Krishtit): कादम्बरी, ed. M. R. Kale, 1968, fq. 35f.

Pyetjet e mbretit शूद्रक nga विदिशा te papagalli वैशम्पायन:

नरपतिरब्रवीत् । आस्तां तावत्सर्वमेवेदम् । अपनयतु नः कुतूहलम् । आवेदयतु भवानादितः प्रभृति कार्त्न्येनात्मनो जन्म कस्मिन्देशे । भवान्कथं जातः । केन वा नाम कृतम् । का माता । कस्ते पिता । कथं वेदानामागमः । कथं शास्त्राणां परिचयः । कुतः कलाः समासादिताः । किं जन्मान्तरानुस्मरणमुत वरप्रदानम् । अथवा विहंगवेषधारी कश्चिच्छन्नं विवससि । क्व वा पूर्वमुषितम् । कियद्वा वयः । कथं पञ्जरबन्धः । कथं चाण्डालहस्तगमनम् । इह वा कथमागमनमिति । वैशम्पायनस्तु स्वयमुपजातकुतूहलेन सबहुमानमवनि्पतिना पृष्टो मुहूर्तमिव ध्यात्वा सादरमब्रवीत् । देव मतीयं कथा । यदि कौतुकमाकर्ण्यताम् ॥

Fig.: शुकः
Papagalli me kokë pjeshke = Psittacula cyanocephala
(Burimi i imazhit: Detaje)