Lesson 29

29.1. Usage of the Parasmaipada (परस्मैपद) and Ātmanepada (आत्मनेपद) in the Causative

The causative is, with few exceptions, Ubhayapada (उभयपद)

In the causative, the Ātmanepada (आत्मनेपद) is used:

1. When the result of the caused action benefits the causer:

Example:

रामः कटं कारयते = "Rāma has a mat made for himself (for his own benefit)"

2. When the causative of transitive verbs is used reflexively ("to show oneself", "to let oneself be heard", etc.), or when the object of the simple verb is the Agent (कर्तृ) of the causative:

Example:

विष्णुर्भक्तान्दर्शयते = "Viṣṇu shows himself to his devotees"

Result: भक्ता विष्णुं पश्यन्ति = "The believers see Viṣṇu"

The rules thus generally correspond to the rules for the usage of the Ātmanepada (आत्मनेपद) with Ubhayapada (उभयपद)-verbs.

29.2. Vocabulary List

Prefixes:

उद्° : up, upward, aloft, out, ex-

परि° : around, about (place, time), here and there

भू + परि 1P परिभवति : (to become around someone = to encircle =) to master, conquer; to disregard, despise

अवज्ञान n.: disregard, contempt

गुप्त 3: protected, safeguarded

गृहस्थ 3: located in the house; m. householder (someone who is in the second आश्रम)

ग्रस् 1Ā ग्रसते : to consume, devour

Fut. ग्रसिष्यते
Pass. ग्रस्यते
Caus. ग्रासयति
PPP ग्रस्त
Inf. ग्रसितुम्

तीक्ष्ण 3: "wild", sharp, pointed, strict, fierce, sharp-tongued

न्याय m.: norm, rule, right manner; method, logic (from इ + नि)

परिव्राजक m.: wanderer, wandering monk, pilgrim

Fig.: परिव्राजकाः
Pushkar = पुष्कर
(Image source: Details)

पालयति : also synonymous with  पाति पुनर् Indecl.: again, time and again, back, once more ; however, but (before voiced sounds except r-: पुनर्)

प्रजा f.: procreation, birth, offspring

मत्स्य m.: fish

from this:

मात्स्य 3: belonging to the fish (to fishes)

Fig.: मत्स्यः रोहू मछली = Labeo rohita Hamilton
(Image source: Details)

मृदु  3 (f.: मृद्वी): gentle, mild, soft; slow, weak

यथा Adv.: how, as if

रम् 1Ā रमते : to stand still, rest, linger; to take pleasure in, delight oneself

Fut. रंस्यते
Pass. रम्यते
Caus. रमयति
PPP रत
Inf. रन्तुम्

वानप्रस्थ m.: forest hermit (one who is in the 3rd आश्रम)

शुचि 3: shining, gleaming, fine; m.: purity

पूज् 10P पूजयति : to honor, revere

PPP पूजित

29.3. Translation Exercise for Review

Translate word-for-word into good German and memorize the Sanskrit texts:

1. Definition of अविद्या :

अनित्याशुचिदुःखानात्मसु नित्यशुचिसुखात्मख्यातिरविद्या ॥योगसूत्र २.५॥

Explanation: आत्मसु = Loc. sg. to आत्मन् m. "soul; the Absolute, insofar as it is realized in the individual"

2. कौटिलीयार्थशास्त्र 1.4. on the proper use of दण्ड :

तीक्ष्णदण्डो भूतानामुद्वेजनीयो भवति ।८। मृदुदण्डः परिभूयते ।९। यथार्हदण्डः पूज्यते ।१०। सुविज्ञातप्रणीतो हि दण्डः प्रजा धर्मार्थकामैर्योजयति ।११। दुष्प्रणीतः कामक्रोधाभ्यामवज्ञानाद्वा वानप्रस्थपरिव्राजकानपि कोपयति, किमङ्ग पुनर्गृहस्थान् ।१२। अप्रणीतस्तु मात्स्यन्यायमुद्भावयति ।१३। बलीयान अबलं हि ग्रसते दण्डधराभावे ।१४। स तेन गुप्तः प्रभवतीति ।१५।

चतुर्व र्णाश्रमो लोको राज्ञा दण्डेन पालितः । स्वधर्मकर्माभिरतो वर्तते स्वेषु वर्त्मसु ॥१६॥

Fig.: मात्स्यन्याय:
(Drawing: Namcha Payer, 2002-11)
(Image source: Details)

Explanations:

।८। उद्वेजनीय ३ "something (someone) before whom one must shudder"

।११। विज्ञात ३ "recognized"; n.: recognition

।११। योजयति (Caus. to युज्) "to yoke, connect with, unite with"

।१२। कामक्रोधाभ्याम् : Instr., Dat. Abl., Dual masc. of कामक्रोध (Dualdvandva)

।१२। किमङ्ग "all the more"

।१४। बलीयान् : Nom. sg. masc. to बलीयस् ३ "stronger"

।१६। चतुर् "four" as the first member of a compound

राज्ञा Instr. sg. masc. to राजन् m. "king"

स्वेषु : Loc. pl. masc. / neutr. to स्व ३ "own (my, your, his etc.)"

वर्त्मसु : Loc. pl. neutr. to वर्त्मन् n. "path, track, way"

29.4. Future and Causative of the roots learned so far

Root: brधातु	Future: brऌत्	Causative: brकारित
अद् २ प	अत्स्यति	आदयति
अर्ह् १ प	अर्हिष्यति	अर्हयति
अश् ५ आ	अशिष्यते अक्ष्यते	आशयति
अस् २ प	--	--
अस् ४ प	असिष्यति	आसयति
आप् ५ प	आप्स्यति	आपयति
आस् २ आ	आसिष्यते	आसयति
इ २ प	एष्यति	आययति
इष् ६ प	एषिष्यति	एषयति
कम् १० आ	कामयिष्यते कमिष्यते	कामयति
कुप् ४ प	कोपिष्यति	कोपयति
कृ ८ उ	करिष्यति	कारयति
कृष् १ प, ६ उ	कर्क्ष्यति क्रक्ष्यति	कर्षयति
क्रुध् ४ प	क्रोत्स्यति	क्रोधयति
खाद् १ प	खादिष्यति	खादयति
ख्या २ प	--	--
गम् १ प	गमिष्यति	गमयति
चर् १ प	चरिष्यति	चारयति
चुर् १० उ	चोरयिष्यति	चोरयति
चेष्ट् १ आ	चेष्टिष्यते	चेष्टयति
जन् ४ आ	जनिष्यते	जनयति
जि १ प	जेष्यति	जापयति
जीव् १ प	जीविष्यति	जीवयति
तन् ८ उ	तनिष्यति	तानयति
त्यज् १ प	त्यक्ष्यति	त्याजयति
त्वर् १ आ	त्वरिष्यते	त्वरयति
दह् १ प	धक्ष्यति	दाहयति
दिश् ६ उ	देक्ष्यति	देशयति
दुष् ४ प	दोक्ष्यति	दूषयति दोषयति
दुह् २ उ	धोक्ष्यति	दोहयति
दृश्	द्रक्ष्यति	दर्शयति
द्विष् २ उ	द्वेक्ष्यति	द्वेषयति
धृ १ उ	धरिष्यति	धारयति
नी १ उ	नेष्यति	नाययति
नृत् ४ प	नर्तिष्यति	नर्तयति
पच् १ उ	पक्ष्यति	पाचयति
पत् १ प	पतिष्यति	पातयति
पद् ४ आ	पत्स्यते	पादयति
पा १ प	पास्यति	पाययति
पा २ प	पास्यति	पालयति
प्रच्छ् ६ प	प्रक्ष्यति	प्रच्छयति
बुध् १ उ	बोधिष्यति	बोधयति
बुध् ४ आ	भोत्स्यते	बोधयति
ब्रू २ उ	--	--
भज् १ उ	भक्ष्यति	भाजयति
भू १ प	भविष्यति	भावयति
मद् ४ प	मदिष्यति	मदयति मादयति
मन् ४ आ	मंस्यते	मानयति
मुच् ६ उ	मोक्ष्यति	मोचयति
मुह् ४ प	मोक्ष्यति मोहिष्यति	मोहयति
मृ ४ आ	मरिष्यति	मारयति
यज् १ उ	यक्ष्यति	याजयति
या २ प	यास्यति	यापयति
युध् ४ आ	योत्स्यते	योधयति
रक्ष् १ प	रक्षिष्यति	रक्षयति
रुद् २ प	रोदिष्यति	रोदयति
लभ् १ आ	लप्स्यते	लम्भयति
लिप् ६ उ	लेप्स्यति	लेपयति
लुभ् ४ प	लोभिष्यते	लोभयति
वच् २ प	वक्ष्यति	वाचयति
वद् १ प	वदिष्यति	वाद्यायति
वस् १ प	वत्स्यति	वासयति
वस् २ आ	वसिष्यते	वासयति
वह् १ उ	वक्ष्यति	वाहयति
वा २ प	वास्यति	वापयति
विद् २ प	वेदिष्यति	वेदयति
विद् ६ उ	वेदिष्यति वेत्स्यति	वेदयति
विश् ६ प	वेक्ष्यति	वेशयति
वृत् १ आ	वर्तिष्यते वर्त्स्यति	वर्तयति
वृध् १ आ	वर्धिष्यते	वर्धयति
शक् ५ प	शक्ष्यति	शाकयति
शास् २ प	शासिष्यति	शासयति
श्रु ५ प	श्रोष्यति	श्रावयति
सद् १ प	सत्स्यति	सादयति
सह् १ आ	सहिष्यते	साहयति
सिच् ६ उ	सेक्ष्यति	सेचयति
सु ५ उ	सोष्यति	सावयति
सृज् ६ प	स्रक्ष्यति	सर्जयति
सेव् १ आ	सेविष्यते	सेवयति
स्तु २ उ	स्तोष्यति	स्तावयति
स्था १ प	स्थास्यति	स्थापयति
स्मृ १ प	स्मरिष्यति	स्मारयति स्मरयति
हन् २ प	हनिष्यति	घातयति
हृ १ उ	हरिष्यति	हारयति