Lesson 47

47.1. The Imperative (लोट्)

The Imperative (लोट्) denotes

• Command (also expressed by the Gerundive (कृत्य))
• Rule
• Demand
• Wish
• Request
• Invitation
• Consideration
• Question

It shares the meanings listed above with the Optative (विधिलिङ्).

The Imperative is also used to express:

• Permission
• that an action is timely (also expressed by the Gerundive (कृत्य))
• Blessing

Examples:

एहि । "Come!"

ग्रामं भवानागच्छतु । or Optative: ग्रामं भवानगच्छेत् । "Come to the village!"

वेदमध्ययै । or Optative: वेदमधीयीय । "I want to study the Veda."

इच्छामि भुङ्क्तां भवान् । or Optative: इच्छामि भुञ्जीत भवान् । "I wish that they may eat."

किं वेदमध्ययै । or Optative: किं वेदमधीयीय । "Should I study the Veda?"

करोतु शस्त्रं भवान् । or Gerundive: भवता शस्त्रं कर्तव्यम् । "Make a knife!" ; "You may make a knife." ; "It is time for you to make a knife."

चिरं जीवतु भवान् । "May you live long!"

Polite commands are often expressed through Passive Imperatives.

Examples:

भवता प्रविश्यताम् । "Please enter!"

निषद्यताम् । "Please, sit down!"

In the Imperative of Classical Sanskrit, the forms for the 1st person are ancient Subjunctive forms. The Vedic Subjunctive is primarily the mood that expresses a wish: "Let us go!" "Let's go!"

47.2. Formation of the Imperative (लोट्) thematic present stems

47.2.1. Endings of the Imperative on thematic present stems

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
Endings	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1st Person तृतीयः	-āni	-āma	-ai	-āmahai
2nd Person मध्यमः	-ø / -tāt¹	-ta	-sva	-dhvam
3rd Person प्रथमः	-tu / -tāt¹	-ntu	-tām	-ntām

Note: ¹ The endings of the 2nd and 3rd singular persons can be replaced by -tāt when a blessing is to be expressed:

भद्रो भवतात् "May you be happy!" "May he be happy!"

शुभं भवतु or शुभं भवतात् "May it be good!" "All the best!"

47.2.2. First present class (भ्वादि)

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
भू 1P	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1st Person तृतीयः	भवानि	भवाम	भवै	भवामहै
2nd Person मध्यमः	भव (bho + a + ø)	भवत	भवस्व	भवध्वम्
3rd Person प्रथमः	भवतु	भवन्तु	भ्वताम्	भवन्ताम्

47.2.3. Sixth present class (तुदादि)

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
विश् 6P	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1st Person तृतीयः	विशानि	विशाम	विशै (viś-a + ai)	विशामहै
2nd Person मध्यमः	विश	विशत	विशस्व	विशध्वम्
3rd Person प्रथमः	विशतु	विशन्तु	विशताम्	विशन्ताम्

Fig.: प्रविशत
Hanuman Temple, Delhi = हनुमान् मन्दिर, दिल्ली / Delhi
(Image source: Details)

47.2.4. Fourth Present Class (दिवादि)

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
नृत् 4P	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1st Person तृतीयः	नृत्यानि	नृत्याम	नृत्यै	नृत्यामहै
2nd Person मध्यमः	नृत्य	नृत्यत	नृत्यस्व	नृत्यध्वम्
3rd Person प्रथमः	नृत्यतु	नृत्यन्तु	नृत्यताम्	नृत्यन्ताम्

Fig.: नृत्यत
(Image source: Details)

47.2.5. Tenth Present Class (चुरादि) and Causatives

चुर् 10U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1st Person तृतीयः	चोरयानि	चोरयाम	चोरयै	चोरयामहै
2nd Person मध्यमः	चोरय	चोरयत	चोरयस्व	चोरयध्वम्
3rd Person प्रथमः	चोरयतु	चोरयन्तु	चोरयताम्	चोरयन्ताम्

47.2.6. Passiv

ईक्ष् 1Ā

	आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1st Person तृतीयः	ईक्ष्यै (īks-ya + ai)	ईक्ष्यामहै
2nd Person मध्यमः	ईक्ष्यस्व	ईक्ष्यध्वम्
3rd Person प्रथमः	ईक्ष्यताम्	ईक्ष्यन्ताम्

47.3. Exercise

A) Translate:

यदि गच्छसि गच्छ त्वम् । अहं न गमिष्यामि ॥१॥ आर्य प्रेक्षस्व मे परिभवम् ॥२॥ भो राम यदि मया गन्तव्यं तदैषा कन्यापि मम सहायिनी भवतु ॥३॥

Fig.: भो राम यदि मया गन्तवं तदैषा कन्यापि मम सहायिनी भवतु
(Image source: Details)

आर्ये तिष्ठ तिष्ठ । न त्वया भेतव्यम् ॥४॥ प्रसीदत्वार्यः ॥५॥ आर्ये स्वागतं ते ॥६॥

Fig.: आर्ये स्वागतं ते
(Image source: Details)

आज्ञापयत्वार्यः किं मया क्रियतामिति ॥७॥ युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥८॥ प्रश्नः : कस्मात्त्वं भीतः । प्रतिवचनम् : तस्य रामस्य गुणेभ्यः । प्रष्टा : के तस्य गुणा यस्य गृहं प्रविश्याशितव्यमपि नास्ति ॥९॥ तवैव हस्ते शस्त्रं तिष्ठतु ॥१०॥ भवति न ते परिभवस्तत्रभवतो रामस्य निवेदयितव्यः ॥११॥

B.) Translate into Sanskrit (use the imperative):

1. I wish to be received.

2. He should be content.

3. We wish to call.

4. I wish to bow down to you (चतुर्थ्या).

5. This deed should be done.

6. They should sleep (passive construction).

7. My son, strive for wealth!

8. Begin the study!

9. Give (प्र-यम्) rice balls to the ancestors!

10. They should rejoice!

11. I wish to look down upon the world.

12. We wish to go to Benares (पद्).

13. They (pl.) should worship the gods with a sacrifice as sacrificial patrons.

14. Sing a hymn of praise!

15. Sons shall be born to me!

16. I will show you my house.

17. Go away from me!

18. He shall be liberated!

19. I will protect your wife.

20. Die, enemy!

21. Fight!

22. They (pl.) may command.

23. We want to live in your house.

24. So shall it happen!

25. Strike the horse!

26. They (pl.) shall wander about.

27. Intoxicate yourselves!

28. The horse shall pull the load.

29. We want to bring order to the worlds.

30. Drink the draught!

31. Think!

32. They (pl.) shall be defeated!

33. We want to be led by you.

34. May it lead to good fortune! (Blessing)