Exercise 14

Translate the following proverbs and learn them by heart:

निचो वदति न कुरुते
वदति न साधुः करोत्येव ॥१॥
A low person speaks and acts not, a good person speaks not, but acts.

शीलं नरस्य भूषणम् ॥२॥
Virtue is man's ornament.

सत्येन जनानां सुखं भवति ॥३॥
Through truth, people attain happiness.

पापा नराः स्वर्गं न लभन्ते ॥४॥
Evil people do not enter heaven.

सत्यं लोकस्य दीपः ॥५॥
Truth is the light of the world.

A) Form the genitive singular and plural of the following words. Provide the meaning and gender of the words:

१. अनृत : n. Untruth — अनृतस्य अनृतानाम्

२. ऋषि : m. Vedic sage — ऋषेः ऋषीणाम्

३. पाद : m. Foot — पादस्य पादानाम्

४. बुद्धि : f. Knowledge — बुद्धेः (बुद्ध्याः) बुद्धीनाम्

५. गुरु : m. Master — गुरोः गुरूणाम्

६. स्वर्ग : m. Heaven — स्वर्गस्य स्वर्गाणाम्

७. नगर : n. City — नगरस्य नगराणाम्

८. धेनु : f. Cow — धेनोः (धेन्वाः) धेनूनाम्

९. द्विज : m. Twice-born — द्विजस्य द्विजानाम्

१०. मुक्ता : f. The liberated one — मुक्तायाः मुक्तानाम्

११. विद्या : f. Knowledge, Science — विद्यायाः विद्यानाम्

१२. वर्ण : m. Status — वर्णस्य वर्णानाम्

१३. द्विजाति : 3 twice-born — द्विजातेः (द्विजात्याः) द्विजातीनाम्

१४. रूप : n. Form — रूपस्य रूपाणाम्

१५. प्रतिग्रह : m. Acceptance — प्रतिग्रहस्य प्रतिग्रहाणाम्

१६. सोढ : 3 endure — सोढस्य सोढायाः सोढानाम्

१७. नायिका : f. Beloved — नायिकायाः नयिकानाम्

१८. साध्वी : f. Holy one — साध्व्याः साध्वीनाम्

१९. अग्नि : m. Fire — अग्नेः अग्नीनाम्

२०. वैश्या : f. Vaiśya woman — वैश्यायाः वैश्यानाम्

२१. लोक : m. World, people — लोकस्य लोकानाम्

२२. उक्ति : f. Utterance — उक्तेः (उक्त्याः) उक्तीनाम्

२३. शत्रु : m. Enemy — शत्रोः शत्रूणाम्

२४. सुखवन्त् : 3 happy — सुखवतः (सुखवत्याः) सुखवताम् (सुखवतीनाम्)

२५. पुत्रवती : f. A woman with one or more sons — पुत्रवत्याः पुत्रवतीनाम्

२६. जल : n. Water — जलस्य जलानाम्

२७. मार्ग : m. Path — मर्गस्य मर्गाणाम्

२८. मोक्ष : m. Liberation, salvation — मोक्षस्य मोक्षाणाम्

२९. शूद्रा : f. Śūdra woman — शूद्रायाः शूद्राणाम्

३०. अन्न : n. Food, meal — अन्नस्य अन्नानाम्

३१. साधु : m. Saint — साधोः साधनाम्

३२. नीति : f. Guidance — नीत्याः नीतीनाम्

३३. योध : m. Fighter, soldier — योधस्य योधानाम्

३४. सत्यवन्त् : 3 truthful — सत्यवतः (सत्यवत्याः) सत्यवताम् (सत्यवतीनाम्)

३५. लाभ : m. Gain — लाभस्य लाभानाम्

३६. मोह : m. Confusion, delusion — मोहस्य मोहानाम्

३७. गति : f. Gait, goal — गतेः (गत्याः) गतीनाम्

३८. प्रश्न : m. Question — प्रश्नस्य प्रश्नानाम्

३९. सृष्टि : f. Creation — सृष्तेः (सृष्ट्याः) सृष्टीनाम्

४०. नेत्र : n. eye — नेत्रस्य नेत्राणाम्

४१. गुरुता : f. mastery — गुरुतायाः गुरुतानाम्

४२. ईश्वर : m. the LORD — ईश्वरस्य ईश्वराणाम्

४३. कारण : n. cause — कारणस्य कारणानाम्

४४. कृत : 3 done — कृतस्य (कृतायाः) कृतानाम्

४५. धर्मवन्त् : 3 righteous, religious — धर्मवतः (धर्मवत्याः) धर्मवताम् (धर्मवतीनाम्)

४६. युद्ध : 3 fights — युद्धस्य (युद्धायाः) युद्धानाम्

४७. दर्शन : n. seeing, appearance — दर्शनस्य दर्शनानाम्

४८. धातु : m. element, verbal root — धातोः धातूनाम्

४९. गूढा : f. a hidden one — गूढायाः गूढानाम्

५०. ईष्टा (2 meanings): f. a desired one, a sacrificed one — इष्टायाः इष्टानाम्

५१. उदित : 3 said — उदितस्य (उदितायाः) उदितानाम्

५२. इदम् : 3 this — अस्य (अस्याः) एषाम् (आसाम्)

५३. किम् : 3 what — कस्य (कस्याः) केषाम् (कासाम्)

B) Translate:

१. ब्राह्मणस्य पुत्रो ब्राह्मण्या ग्रामं गतः । (2 possibilities)
The son of the brahman has gone to the village of the brahman. The son of the brahman has gone to the village with the brahman.

२. यज्ञस्याग्निनान्नं दग्धम् ।
The sacrificial fire has burned the food.

३. बुद्धः स्तयस्य बुद्ध्या मुक्तः ।
Buddha was liberated through the knowledge of truth.

४. अधर्मो ऽनृतस्य वदनमित्यृषयो वदन्ति ।
The Vedic sages say that speaking untruth is wrong.

५. नरा देवानां यज्ञैर्न मुच्यन्ते ।
People are not liberated through sacrifices to gods.

६. बलवन्तः क्षत्रियाः शत्रूणां धनवन्ति नगराणि जयन्ति ।
The powerful kṣatriyas conquer the rich cities of the enemies.

७. कवेरुक्तिं शृण्वन्ति ।
They hear the verse of the poet.

८. कविर्देव्याः कृतं वदti ।
The poet reports the deed of the goddess.

९. द्विजाः पशोर्लाभमिच्छन्ति ।
Twice-born desire to obtain cattle.

१०. रामः पुण्यवतो गुरोर्मन्त्रस्य स्मरति ।
Rāma remembers the mantra of the virtuous master.

११. अयं बालः कस्याः पुत्रः ।
Whose (f.) son is this boy?

१२. केषामिमानि गृहाणि ।
To whom do these houses belong?

१३. कस्यान्नमनेनर्षिणेष्टम् ।
Whose food has this Vedic sage sacrificed?

Fig.: नायकश्च नायिका च
(Image source: Details)