Lesson 58

58.1. द्विवचनस्य सार्वधातुकप्रत्ययाः

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
		thematic	athematic
1. तृतीयः	-vas	-vahe
2. मध्यमः	-thas	-īthe	-āthe
3. प्रथमः	-tas	-īte	-āte

58.2. दशगणानां द्विवचनम्: लट्

Before -vas and -vahe, the thematic vowel -a- is replaced by -ā-.

58.2.1. First Present Class (भ्वादिगणः)

भू 1P "to become, to be"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	भवावस् "wir beide werden"	<भवावहे>
2. मध्यमः	भवथस् "ihr beide werdet"	<भवेथे> bhav-a + īthe
3. प्रथमः	भवतस् "sie beide werden"	<भवेते>

58.2.2. Fourth Present Class (दिवादिगणः)

नृत् 4P "to dance"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	नृत्यावस्	नृत्यावहे
2. मध्यमः	नृत्यथस्	नृत्येथे
3. प्रथमः	नृत्यतस्	नृत्येते्

Fig.: नृत्यतः
ओडिसी
(Image source: Details)

58.2.3. Sixth Present Class (तुदादिगणः)

तुद् 6U "to push, to strike"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	तुदावस्	तुदावहे
2. मध्यमः	तुदथस्	तुदेथे
3. प्रथमः	तुदतस्	तुदेते

58.2.4. Tenth Present Class (चुरादिगणः) and Causatives (णिजन्त)

चुर् 10U "to steal"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	चोरयावस्	चोरयावहे
2. मध्यमः	चोरयथस्	चोरयेथे
3. प्रथमः	चोरयतस्	चोरयेते

Fig.: वानरौ रथाद्भाण्डानि चोरयतः
Bandipur National Park -- ಬಂಡಿಪುರ ಅಭಯಾರಣ್ಯ
(Image source: Details)

58.3. लृट्लकारस्य द्विवचनम्

58.3.1. अनिट्

दा 3U "to give"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	दास्यावस्	दास्यावहे
2. मध्यमः	दास्यथस्	दास्येथे
3. प्रथमः	दास्यतस्	दास्येते

58.3.2. सेट्

भू 1P "to become, to be"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	भविष्यावस्	भविष्यावहे
2. मध्यमः	भविष्यथस्	भविष्येथे
3. प्रथमः	भविष्यतस्	भविष्येते

58.4. कर्मणि द्विवचनम् (यक् प्रत्ययः)

तुद् 6U "to push, to strike"

1. तृतीयः	तुद्यवाहे
2. मध्यमः	तुद्येथे
3. प्रथमः	तुद्येते

58.5. अदन्तप्रथमादिगणानां द्विवचनम्: लट्

58.5.1. Second Present Class (अदादिगणः)

द्विष् 2U "to hate"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	द्विष्वस्	द्विष्वहे
2. मध्यमः	द्विष्ठस्	द्विषाथे
3. प्रथमः	द्विष्टस्	द्विषाते

दुह् 2U "to milk"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	दुह्वस्	दुह्वहे
2. मध्यमः	दुग्धस्	दुहाथे
3. प्रथमः	दुग्धस्	दुहाते

इ 2P "to go"

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	इवस्
2. मध्यमः	इथस्
3. प्रथमः	इतस्

Fig.: उष्ट्रौ मरावितः
(Image source: Details)

इ + अधि 2Ā "to study"

	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	अधीवहे
2. मध्यमः	अधीयाथे
3. प्रथमः	अधीयते

Fig.: कन्ये अधीयते
(Image source: Details)

हन् 2P "to strike, to kill"

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	हन्वस्
2. मध्यमः	sig[हथस्] *hn-thas
3. प्रथमः	हतस्

अस् 2P "to be"

	परस्मैपदम्
1. तृतीयः	sig[स्वस्] s-vas
2. मध्यमः	स्थस्
3. प्रथमः	स्तस्

Fig.: भगिन्यौ स्वः
(Image source: Details)

58.5.2. Third Present Class (जुहोत्यादिगणः)

हु 3P "to pour into the sacrificial fire"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	जुहुवस्	<जुहुवहे>
2. मध्यमः	जुहुथस्	<जुह्वाथे>
3. प्रथमः	जुहुतस्	<जुह्वाते>

धा 3U "to place, to lay, to set"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	दध्वस्	दध्वहे
2. मध्यमः	धत्थस्	दधाथे
3. प्रथमः	धत्तस्	दधाते

58.5.3. Fifth Present Class (स्वादिगणः)

सु 5U "to press out"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	सुनुवस् / सुन्वस्	सुनुवहे / सुन्वहे
2. मध्यमः	सुनुथस्	सुन्वाथे
3. प्रथमः	सुनुतस्	सुन्वाते

Fig.: शर्कराम्बु सुनुतः
पुणेनगरे
(Image source: Details)

58.5.4. Eighth Present Class (तनादिगणः)

तन् 8U "to stretch, to spread"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	तनुवस् / तन्वस्	तनुवहे / तन्वहे
2. मध्यमः	तनुथस्	तन्वाथे
3. प्रथमः	तनुतस्	तन्वाते

कृ 8U "to do, to make"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	कुर्वस्	कुर्वहे
2. मध्यमः	कुरुथस्	कुर्वाथे
3. प्रथमः	कुरुतस्	कुर्वाते

58.5.5. Seventh Present Class (रुधादिगणः)

रुध् 7U "to stop"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	रुन्ध्वस्	रुन्ध्वहे
2. मध्यमः	रुन्द्धस्	रुन्धाथे
3. प्रथमः	रुन्द्धस्	रुन्धाते

युज् 7U "to hitch"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	युञ्ज्वस्	युञ्ज्वहे
2. मध्यमः	युङ्क्थस्	युञ्जाथे
3. प्रथमः	युङ्क्तस्	युञ्जाते

58.5.6. Ninth Present Class (क्र्यादिगणः)

क्री 9U "to buy"

	परस्मैपदम्	आत्मनेपदम्
1. तृतीयः	क्रीणीवस्	क्रीणीवहे
2. मध्यमः	क्रीणीथस्	क्रीणाथे krī-ṇ-āthe
3. प्रथमः	क्रीणीतस्	क्रीणाते

Fig.: स्त्रियौ शाकं क्रीणाते
(Image source: Details)

58.6. Aorist 5: इष्-लुङ्

The iṣ-Aorist is formed from all seṭ roots for which no other form of the Aorist is explicitly taught exclusively.

Formation:

Augment + Root + i + s + athematic secondary endings

!!! The 2.sg.P and 3.sg.P derive from **-**īs and -īt respectively !!! (This arose from the transfer of the Imperfect from roots of the type अब्रवीत्; thus, they are actually root-aorist forms).

The stem-forming suffix + endings of the iṣ-Aorist are therefore:

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	-iṣam	-iṣma	-iṣi	-iṣmahi
2. द्वितीयः	-īs	-iṣṭa	-iṣṭhās	**-**idhvam / -iḍhvam (wahlweise nach -h oder Halbvokal)
3. प्रथमः	-īt	-iṣur	-iṣṭa	-iṣata

Form of the root:

• Roots with short vowel before a single consonant: Strong grade in P and Ā
  Examples:
  बुध् 1U: 1.sg.P अबोधिषम्
  कॢप् 1Ā: 1.sg.Ā अकल्पिषि

• Roots with final vowel:

  • P: Guṇa grade
  • Ā: Strong grade

  Examples:
  पू 9U: 1.sg.P अपाविषम् ; 1. sg.Ā अपविषि

• Roots ending in -ar., -al, and also वद् 1P "to say", व्रज् 1P "to go away": P: Guṇa grade
  Examples:
  चर् 1P: 1.sg.P अचारिषम्
  वद् 1P: 1.sg.P अवादिषम्

• Other roots of the form (Cons.-)Cons.-a-Cons.: in P optionally Guṇa grade (does not apply to roots ending in -h, -m, -y, and some other roots)
  Example:
  तन् 8U: 1.sg.P अतनिषम् / अतानिषम्
  but:
  क्रम् 1U: 1.sg.P अक्रमिषम्

Paradigms:

पू 9U "to purify"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अपाविषम्	पाविष्म	अपविषि	अपविष्महि
2. द्वितीयः	अपावीस्	अपाविष्ट	अपविष्ठास्	अपविध्वम् / अपविढ्वम्
3. प्रथमः	अपावीत्	अपाविषुर्	अपविष्ट	पविषत

बुध् 1U "to awaken, to recognize"

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अबोधिषम्	अबोधिष्म
2. द्वितीयः	अबोधीस्	अबोधिष्ट
3. प्रथमः	अबोधीत्	अबोधिषुर्

कॢप् 1Ā "to be suitable"

	आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अकल्पिषि	अकल्पिष्महि
2. द्वितीयः	अकल्पिष्ठास्	अकल्पिध्वम्
3. प्रथमः	अकल्पिष्ट	अकल्पिषत

Particularities:

1. With some roots, the connecting vowel -i- in the आत्मनेपद can be replaced by -ī-. After ग्रह् 9U "to seize", this replacement must occur in the P and Ā:
   अग्रहीषम् , अग्रहीषि

2. Roots of the 8th present class ending in -n (or -ṇ) can be grade-reduced in the 2.3.sg.Ā:
   तन् 8U: 2.sg.Ā अतनिष्ठास् / अतथस् (root-aorist) ; 3. sg. Ā अतनिष्ट / अतत

3. दीप् 4Ā, जन् 4Ā, etc. can, instead of the 3.sg. Ā, also take the form of the passive aorist:
   अदीपिष्ट / अदीपि ; अजनिष्ट / अजनि

4. विज् 7P has no ablaut:
   अविजीत्

Fig.: दीपः श्रीकृष्णाय श्रीगनेशाय चादीपिष्ट चादीपि ॥
(Image source: Details)

58.7. Exercise

A) Determine and translate the following forms without aids, and form the corresponding forms of the i-aorist:

1. औहे
2. जाग्रति
3. जीर्यन्ति
4. आनर्च
5. खादामः
6. नेद
7. आश्नीत
8. पुनते
9. अशेरत
10. इयेषिथ
11. आर्च्छत्
12. अर्हन्ति
13. ऊदुः
14. इन्त्से
15. आध्वे
16. कल्पे
17. आनीत्
18. ऐक्षध्वम्
19. अचेतः

B) Translate and determine the following forms:

1. अनेढ्वम्
2. एनयोः
3. अष्टौ
4. चक्रम
5. ना
6. अत्तः
7. अधृत
8. ईहेरन्
9. अधिजगे
10. जग्म
11. अघ्रात्
12. अद्राक्ष्म
13. अस्थाः
14. अधमः
15. आनर्ध
16. पथोः
17. जेता
18. श्वा
19. स्वः
20. यदृच्छया
21. अकार्षम्
22. क्रीणीथः
23. क्रीणीथ
24. जानानि
25. भोः
26. अजैष्त
27. पुरा
28. देवा
29. गन्धी
30. ईय
31. नाना
32. देह
33. अतत
34. आप्स्यावः
35. अतौत्त
36. इमे
37. इतः
38. दद
39. अञ्ज्वः

lekt5802: ओडिसी [Image source: Iqbal Saggu. -- http://www.flickr.com/photos/iqbalsaggu/964447408/. -- Accessed on 2009-03-02. -- Creative Commons License (Attribution)]

lekt5803: Bandipur National Park -- ಬಂಡಿಪುರ ಅಭಯಾರಣ್ಯ

lekt5806: [Image source: stewils. -- http://www.flickr.com/photos/stewils/2231579675/. -- Accessed on 2009-03-02. -- Creative Commons License (Attribution, Non-Commercial, No Derivative Works)]

lekt5807: पुणेनगरे

lekt5801: [Image source: Prato9x. -- http://www.flickr.com/photos/55163494@N00/262793331/. -- Accessed on 2009-03-02. -- Creative Commons License (Attribution, non-commercial use, no derivatives)]