Exercise 37

A) Answer the following questions in Sanskrit using the words specified in parentheses:

१. कस्मै ब्राह्मण्यन्नं ददौ ॥ १ ॥ (भिक्षु, बाला, दास, भगवन्त्)

• भिक्षवे ब्राह्मण्यन्नं ददौ । (Or rather Plural: भिक्षुभ्यो ...)
• बालायै ब्राह्मण्यन्नं ददौ ।
• दासाय ब्राह्मण्यन्नं ददौ ।
• भगवते ब्राह्मण्यन्नं ददौ ।

२. क आर्यसत्यान्यजानात् ॥ २ ॥ (बुद्ध, शाक्यमुनि)

• बुद्ध आर्यसत्यान्यजानात् ।
• शाक्यमुनिरार्यसत्यान्यजानात् ।

३. कुत्राग्निश्चीयते ॥ ३ ॥ (यज्ञस्थान, मही)

• यज्ञस्थाने ऽग्निश्चीयते ।
• मह्यामग्निश्चीयते ।

४. कदा ब्राह्माणा घृतमग्नौ जुह्वति ॥ ४ ॥ (यज्ञकाल, देवान् स्तुत्वा)

• यज्ञकले ब्राह्माणा घृतमग्नौ जुह्वति ।
• देवान्स्तुत्वा ब्राह्माणा घृतमग्नौ जुह्वति ।

५. कस्मान्मतिमतयः पुण्यं चक्रुः ॥ ५ ॥ (स्वर्गलोभ, नरकभय, भीतनरकता)

• स्वर्गलोभान्मतिमतयः पुण्यं चक्रुः ।
• नरकभयान्मतिमतयः पुण्यं चक्रुः ।
• भीतनरकताया मतिमतयः पुण्यं चक्रुः ।

६. किमेव शस्त्रं छिनत्ति ॥ ६ ॥ (शरीर, अजीव)

• शरीरमेव शस्त्रं छिनत्ति ।
• अजीवमेव शस्त्रं छिनत्ति ।

७. किंकामः शत्रुरार्यैः सह युयुधे ॥ ७ ॥ (धनं जि)

• धनं जेतुकामः शत्रुरार्यैः सह युयुधे ।

८. कया भिक्षुरादितः ॥ ८ ॥ (गुणवती शूद्रा)

• गुणवत्या शूद्रया भिक्षुरादितः ।

९. कुतः सुपुनर्भवं गम्यते ॥ ९ ॥ (कृतपुण्यत्व, सुनीति)

• कृतपुण्यत्वात्सुपुनर्भवं गम्यते ।
• सुनीतेः सुपुनर्भवं गम्यते ।

१०. केन शूद्रा न काम्येत ॥ १० ॥ (द्विजाति, ब्राह्मण, साधु)

• द्विजातिना / ब्राह्मणेन / साधुना शूद्रा न काम्येत ।

११. किमर्थं सुगतो ऽगारादनगार्यं प्रवव्राज ॥ ११ ॥ (दुःखमोक्ष, मोक्षनयन्ती प्रज्ञा)

• दुःखमोक्षार्थं सुगतो ऽगारादनगार्यं प्रवव्राज ।

१२. कस्याः पुत्रः कृष्ण आसीत् ॥ १२ ॥ (देवकी)

• देवक्याः पुत्रः कृष्ण आसीत् ।

१३. क्व मर्तुं सज्जना इच्छन्ति ॥ १३ ॥ (काशी = वाराणसी)

• काश्यां / वाराणस्यां मर्तुं सज्जना इच्छन्ति ।

१४. केषां धर्मो वेदाध्ययनम् ॥ १४ ॥ (द्विज, द्विजाति, आर्य)

• द्विजानां / द्विजातीनां / आर्याणां धर्मो वेदाध्ययनम् ।

१५. कैर्वेदः प्रोक्तः ॥ १५ ॥ (ऋषि)

• ऋषिभिर्वेदः प्रोक्तः ।

१६. कस्मिञ्जात आर्यः सुखमाप्नोति ॥ १६ ॥ (पुत्र)

• पुत्रे जात आर्यः सुखमाप्नोति ।

१७. का नरा लुभ्यन्ति ॥ १७ ॥ (सुरूपशरीरा, देवीरूपा)

• सुरूपशरीरा नरा लुभ्यन्ति ।

१८. के नराः सुरूपा लुभ्यन्ति ॥ १८ ॥ (समोह, बुद्धिमन्त्)

• समोहा नराः सुरूपा लुभ्यन्ति ।

१९. कस्या इन्द्रः पुत्रं दास्यति ॥ १९ ॥ (सुमतिब्राह्मणी)

• सुमत्यै ब्राह्मण्या इन्द्रः पुत्रं दास्यति ।

---

Interrogative Sentences

B) Translate the following:

१. किं स्थितप्रज्ञः प्रव्रजेत्किमगारे पुत्रेषु वसेत् ॥ १ ॥
Should one, whose insight is firmly established, go into homelessness, or should he remain at home with his sons?

२. अपि गुरुः सत्यं जानाति ॥ २ ॥
Does the teacher also know the truth?

३. कच्चिच्छुद्रा द्विजदासाः ॥ ३ ॥
Are the Śūdras perhaps servants of the twice-born?

४. कच्छिच्छुद्रो भारमाबिभः ॥ ४ ॥
Has the Śūdra perhaps borne the burden?

---

Avyayībhāva (Indeclinable Compounds)

C) Determine and translate the following compounds:

Compound	Meaning	Explanation
अतिमात्रम्	excessively	मात्रामतीत्य (beyond measure)
अतिवसन्तम्	after spring	वसन्तमतीत्य (after the end of spring)
अधिहरि	in Hari	हरौ (in Hari)
अधिकेरलम्	in Kerala	केरेलेषु (in Kerala)
अनुरूपम्	accordingly	रूपस्य योग्यम् (suitable to the form)
अनुदिनम्	daily	दिने दिने (day by day)
अनुगङ्गम्	along the Ganges	गङ्गाया अनु (along the Ganges)
अनुविष्णुम्	after Viṣṇu	विष्णोः पश्चात् (behind/after Viṣṇu)
अपविष्णुम्	without Viṣṇu	विष्णोः पृथक् (far from Viṣṇu)
अभिमुखम्	opposite	मुखमभि (towards the face)
अभ्यग्नि	towards the fire	अग्निमभि (in the direction of the fire)
आबालवृद्धम्	from children to the elderly	आ बालेभ्यश्च वृद्धेभ्यश्च (including...)
आमरणम्	until death	आ मरणात् (until dying)
उपवृक्षम्	at the tree	वृक्षस्य समीपे (near the tree)
यथास्थानम्	in the right place	स्थानमनतिक्रम्य (not exceeding the place)

Fig.: पुत्रे जात आर्यः सुखमाप्नोति
(Image source: Details)

---

Narrative Perfect (The Story of the Elder)

Translate into Sanskrit, using exclusively perfect tense verb forms:

एकदा कश्चिद्वृद्धो ग्रामान्तरं गच्छन्पथि श्रान्तो बभूव । अतः स विश्रमाय पार्श्वस्थितस्य चूततरोर्मूलं जगाम ॥ तस्मिन्वृक्षे पचेलिमानि फलानि ववृतिरे । वृद्धस्य तेषु स्पृहा जज्ञे । परं स वृक्षमारुह्य तानि ग्रहीतुं न शेकुः ॥ दिष्ट्या तस्मिन् तरौ केचिद्वानराः फलानि खादन्तः तस्थुः । तानवलोक्य वृद्धः प्रहर्षं जगाम । स किमकरोत् । स कतिचिदुपलानादाय वानरांल्लक्ष्यीकृत्य प्रसिसिषे । वानराः कुपिताः कानिचित्फलान्यवचित्य वृद्धं प्रति प्रसिसिषुः । वृद्धः सहर्षं तान्यादाय स्वाभीष्टदेशं जगाम ॥ अहो वृद्धस्य कौशलम् ॥