Exercise 13

A) Translate and convert into active present tense sentences:

१. अग्निना गृहं दग्धम् ।
A fire has burned down the house.
अग्निर्गृहं दहति । २. बुद्धेन सत्यं बुद्धम् ।
The Buddha has awakened to the truth. The Buddha has recognized the truth.
बुद्धः सत्यं बुध्यते / बोधति । ३. बोध्या गौतमो मुक्तः ।
Knowledge has liberated Gautama. By means of knowledge, Gautama was liberated.
बोधिर्गौतमं मुञ्चति । ४. शूद्रा मूढाः । (2 possibilities)
The Śūdras / Śūdra women are deluded.
शूद्रा मुह्यन्ति । ५. ब्राह्मणेन मोक्ष इष्टः ।
The Brāhmaṇa desired liberation.
ब्राह्मणो मोक्षमिच्छति । ६. रामेण पुण्यं कृतम् ।
Rāma performed a meritorious deed. Rāma did something meritorious.
रामः पुण्यं करोति । ७. ऋषिभिः सत्यमेवोदितमित्युदितम् ।
It is said that the Vedic sages have spoken only the truth.
ऋषयः सत्यमेव वदन्तीति वदन्ति । ८. धर्मेण स्वर्गं नीतम् ।
Dharma has led to a heaven.
धर्मः स्वर्गं नयति । ९. साधुनाधर्मो न कृतम् ।
A holy person has done nothing unjust.
साधुरधर्मं न करोति । १०. मन्त्रेण मोक्षो लब्धः ।
By means of the mantra, liberation has been attained.
मन्त्रेण मोक्षं लभन्ते । ११. कया रक्षिकयेयं बाला रक्षिता ॥
What kind of amulet has protected this girl?
का रक्षिका बालां रक्षति ॥

B) Translate and convert into passive voice sentences of the past tense:

१. राम इष्टमपि मोक्षं न लभते ।
Although Rāma desires liberation, he does not attain it.
रामेणेष्टो ऽपि मोक्षो न लब्धः ।

२. योज्ञो न मुञ्चति ।
Sacrifices do not liberate.
यज्ञेन न मुक्तः । ३. साधवो देवान्स्मरन्ति ।
The holy ones visualize the gods.
साधुभिर्देवाः स्मृताः । ४. पुण्यवान्पुत्रो देवान्यजते ।
The virtuous son sacrifices to the gods.
पुण्यवता पुत्रेण देवा इष्टाः । ५. सुखवान्क्षत्रियो धर्मं रक्षति ।
The fortunate Kṣatriya guards the dharma.
सुखवता क्षत्रियेण धर्मो रक्षितः । ६. पुत्रवान्नरकं न गच्छति ।
He who has sons does not go to hell.
पुत्रवान्न्रकं न गतः । ७. धर्मवती पापं न करोतीति गुरुर्वदति ।
The master says that a pious woman does no evil.
धर्मवत्या पापं न कृतमिति गुरुणोदितम् । ८. बुद्धिमन्तः सत्यवतो धर्मं प्र्च्छन्ति ।
The insightful question those who possess the truth about dharma.
बुद्धिमद्भिः सत्यवन्तो धर्मं पृष्टाः । ९. धर्मवन्तः फलवत्पुण्यं कुर्वन्ति ।
Religious persons perform meritorious deeds that bear fruit.
धर्मवद्भिः फलवत्पुण्यं कृतम् । १०. ब्राह्मणा गुणवतः पुत्रानिच्छन्ति ।
Brāhmaṇas desire excellent sons.
ब्राह्मणैर्गुणवन्तः पुत्रा इष्टाः । ११. कयृग्वेदं शृण्वन्ति ।
Which men listen to the Ṛgveda?
कैरृग्वेदः श्रुतः । १२. किमीश्वरः सृजति ।
What does the LORD create?
किमीश्वरेण सृष्टम् । १३. साधुः कृतं पापं सहते ।
A holy person endures harm inflicted upon him.
साधुना कृतं पापं सोढम् । १४. पार्थिवो धनमिच्छतीति नीचा मन्यन्ते ।
The lowly think that rulers desire wealth.
पार्थिवेन धनमिष्टमिति नीचैर्मतम् ।

१५. नैवासुरो जयतीत्यृषयः पश्यन्ति ।
The Vedic sages see that the demon does not win under any circumstances.
नैवासुरेण जितमित्यृषिभिर्दृष्टम् । १६. ब्राह्मणाः किं पिबन्ति खादन्ति च ॥
What do Brahmins eat and drink?
ब्राह्मणैः किं पीतं खादितं च ॥

Fig.: अग्निर्गृहं दहति ।
(Image source: Details)

---

Additional Exercises

A) Translate the following sentences.

B) Put the sentences from Exercise A into the passive voice

C) Form a PPP construction for the sentences from Exercise A

१. रामो मार्गेण ग्रामं गच्छति ।
Rāma walks on the path to the village.
रामेण मार्गेण ग्रामं गम्यते । रामेण मार्गो ग्रामं गम्यते । रामो मार्गेण ग्रामं गतः । रामेण मार्गो ग्रामं गतम् । २. नरा धनेन सुखमिच्छन्ति ।
People wish for happiness through wealth.
नरैर्धनेन सुखमिष्यते । सुखमिष्टम् । ३. नरः पुत्रेण नगरं पद्यते ।
The man goes to the city with his son.
नरेण पुत्रेण (सह) नगरं पद्यते । नरः पुत्रेण (सह) नगरं पन्नः । ४. देवो लोकान्सृजति ।
God creates the worlds.
देवेन लोकाः सृज्यन्ते । सृष्टाः । ५. बाला जलं पिबति ।
The girl drinks water.
बालया जलं पीयते । पीतम् । ६. कवयो धनं लुभ्यन्ति ।
Poets desire wealth.
कविबिर्धनं लुभ्यते । लुब्धम् । ७. बलवान्क्षत्रियः शूद्राञ्जयति ।
The powerful Kṣatriya defeats the Śūdras.
बल्वता क्षत्रियेण शत्रवो जीयन्ते । जिताः ।

८. गुणवान्द्विष्टमपि शत्रुं न युध्यते ।
A virtuous person does not fight his enemy, even if he is hateful to him.
गुणवता द्विष्तो ऽपि शत्रुर्न युध्यते । युद्धः । ९. अधर्मः क्रोधश्च द्वेषश्च लोभश्चेत्यृषिर्वदति ।
The Vedic sage says that anger, hatred and greed are wrong.
अधर्मः क्रोधश्च द्वेषश्च लोभश्चेत्यृषिणोद्यते । लोभश्चेत्यृषिणोदितम् । १०. बाला अन्नेन बलमाप्नुवन्ति ।
Boys become strong through eating.
बालैरन्नेन बलमाप्यते । बालाभिरन्नेन बलमाप्यते । बलमाप्तम् । ११. बुद्धिमन्तः सत्यen मोक्षं लभन्ते ।
The insightful attain liberation through truth.
बुद्धिमद्भिः सत्येन मोक्षो लभ्यते । लब्धः । १२. इमाः साध्व्यः पापं सहन्ते ।
These holy women endure evil.
इमाभिः साध्वीभिः पापं सह्यते । सोढम् । १३. कां देवतामृषिः पश्यति ।
Which deity does the Ṛṣi see?
का देवतर्षिना दृश्यन्ते । दृष्टा । १४. कान्देवान्ब्राह्मणक्षत्रियवैश्या यजन्ते ।
Which gods do Brahmins, Katriyas and Vaśyas sacrifice to?
के देवा ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यैरिज्यन्ते । ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यैरिष्टाः ॥

D) From which sound combinations could the following Sandhi forms have arisen? Give all possibilities:

1. -a before vowel (except a-): -as
2. -ā- : -a + -a/-ā -ā + a-/ā-
3. -ā before vowel: -ās
4. -ā before voiced consonants: -ās
5. -ī-: -i + i-/ī-, -ī + i-/-ī
6. -ū-: -u/-ū + u-/ū-
7. -ṝ-: -ṛ/-ṝ + ṛ-/ṝ-
8. -e-: -a/-ā + i-/ī-
9. -e before Avagraha: -e + a-
10. -o-: -a/-ā + u-/ū-
11. -o before Avagraha: -o
12. -o before voiced consonants -as
13. -ai-: -a/-ā + e-/ai-
14. -au-: -a/-ā + e-/ai-
15. -y before vowel: -i/-ī
16. -v before vowel: -u/-ū
17. -r before vowel: -ṛ/-ṝ
18. -ay before vowel: -e
19. -av before vowel: -o
20. -ar-: -a/-ā + ṛ-/ṝ-
21. -ir before vowel or voiced consonant: -is
22. -īr before vowel or voiced consonant: -īs
23. -ur before vowel or voiced consonant: -us
24. -ūr before vowel or voiced consonant: -ūs
25. -er before vowel or voiced consonant: -es
26. -or before vowel or voiced consonant: -os
27. -air before vowel or voiced consonant: -ais
28. -aur before vowel or voiced consonant: -aus
29. -ñj-: -n + j-
30. -ñś-: -n + ś
31. -ñch-: -n + ch-
32. -ṇḍ(h)-: -n + ḍ(h)-
33. -śc-: -s + c-
34. -ṣṭ-: -s + t-
35. -st(h)-: -s + t(h)-
36. Anusvara before consonant: -m
37. -ṃśc-: -n + c-
38. -ṃṣṭ-: -n + ṭ-
39. -mst-: -n + t-

E) Translate into Sanskrit:

1. The goddess was angry.
   देवी कुपिता । देव्या कुपितम्

2. The Śūdras have reached a heaven.
   शूद्रैः स्वर्ग आप्तः । स्वर्गो ऽष्टः ।

3. The farmers have gone the way.
   कर्षकैर्मार्गो गतः । कर्षका मार्गं गताः ।

4. The people were liberated through the Buddha's teaching.
   धर्मेण जना मुक्ताः ।

5. The son danced.
   पुत्रेण नृत्तम् ।

6. The amulet protected the teacher.
   रक्षिकया गुरू रक्षितः ।

7. A Brāhmaṇa did not tell a falsehood.
   ब्राह्मणेनानृतं नोदितम् ।

8. The Śūdra women worshipped the goddess with offerings.
   शूद्राभिर्देवीष्टा ।

9. Buddha awoke to the truth = Buddha recognized the truth.
   बुद्धेन सत्यं बुद्धम् । बुद्धः सत्यं बुद्धः ।

10. The Vedic sages heard the Śruti.
    ऋषिभिः श्रुतिः श्रुता ।

11. The sacrificial priests pressed the Soma.
    यजकैः सोमः सुतः ॥

Fig.: बाला जलं पिबति । बालया जलं पीयते ।
(Image source: Details)