Exercise 43

A) Form the corresponding 2nd person of the following verb forms in tense, number, mood, etc.:

1st Person / 3rd Person	2nd Person
१. आर्हम्	आर्हः
२. कुप्येम	कुप्येत
३. ऐच्छन्	ऐच्छत
४. ईक्षेरन्	ईक्षेध्वम्
५. कल्पे	कल्पसे
६. क्रामन्ति	क्रामथ
७. क्रेष्यामः	क्रेष्यथ
८. गच्छेयम्	गच्छेः
९. गायति	गायसि
१०. चर्यते	चर्यसे
११. चेष्यन्ति	चेष्यथ
१२. जायेय	जायेथाः
१३. आज्ञापयत्	आज्ञापयः
१४. विजयते	विजयसे
१५. जीव्येय	जीव्येथाः
१६. तुदामः	तुदथ
१७. अतरन्	अतरत
१८. त्यजामि	त्यजसि
१९. दहेयम्	दहेः
२०. आदास्ये	आदास्यसे
२१. दिशति	दिशसि
२२. अदूष्यम्	अदूष्यः
२३. दृश्यामहे	दृश्यध्वे
२४. नश्येयुः	नश्येत
२५. आनीयामहि	आनीयध्वम्
२६. नृत्यामि	नृत्यसि
२७. पचेत्	पचेः
२८. पतिष्यामि	पतिष्यसि
२९. आपाद्यत	आपाद्यथाः
३०. पिबामः	पिबथ
३१. अपृच्छ्ये	अपृच्छ्यथाः
३२. बुध्यामहे	बुध्यध्वे
३३. भजेम	भजेत
३४. प्राभवन्	प्राभवत
३५. भरिष्यन्ते	भरिष्यध्वे
३६. मन्ये	मन्यसे
३७. मुच्येरन्	मुच्येध्वम्
३८. अम्रियन्त	अम्रियध्वम्
३९. यजेत	यजेथाः
४०. युध्येमहि	युध्येध्वम्
४१. अरक्षन्	अरक्षत
४२. लप्स्यन्ते	लप्स्यध्वे
४३. अवदम्	अवदः
४४. औह्ये	औह्यथाः
४५. वसन्ति	वसथ
४६. अवावर्तत	अवावर्तथाः
४७. विशामि	विशसि
४८. शोचामः	शोचथ
४९. वर्धेत	वर्धेथाः
५०. सीदामि	सीदसि
५१. तिष्ठन्ति	तिष्ठथ
५२. आहरत्	आहरः

Fig.: दिशसि
(Image source: Details)

---

Translations into Sanskrit

B) Translate into Sanskrit:

१. कस्माद्गुरौ तिष्ठति सीदथ । (Or: ... आध्वे ।)
Why are you sitting while the teacher stands?

२. किं विकल्पयसि किं सुकर्मणः सुफलमस्तीति ॥ २ ॥
Do you doubt whether a good deed has a good fruit?

३. कच्चित्पितरं गर्भगृहं दर्शयिष्यथ ॥ ३ ॥ (Or: कच्चित्पित्रे ... देक्ष्यथ ॥)
Will you show the father the innermost shrine of the temple?

४. कस्य कवेः स्तोत्रमगायः ॥ ४ ॥
Which poet's hymn have you sung?

५. एतानि फलानि विक्रेष्यध्वे ॥ ५ ॥
Will you sell these fruits?

६. किमाज्ञापयः ॥ ६ ॥
What have you commanded?

७. कदा काश्यामवर्तथाः ॥ ७ ॥
When did you stay in Benares?

८. कच्चिद्देवानयजध्वम् ॥ ८ ॥
Have you (as the host of the sacrifice) honored the gods with a sacrifice?

९. कस्मिन्नगरे ऽजायथाः ॥ ९ ॥
In which city were you born?

१०. कथं शत्रुं तरसि ॥ १० ॥
How do you save yourself (cross the river) from the enemy?

Fig.: कदा काश्यामवर्तथाः
(Image source: Details)

---

Conversation (संवादः)

पात्रम् / संवादः	Translation
सुरेशः : अशोक क्व गच्छसीदानीम् ॥	Sureśa: Aśoka, where are you going right now?
अशोकः : आपणे गच्छामि । सत्वरमेव कानिचित्पण्यानि क्रीत्वा निवर्तिष्ये ॥	Aśoka: I am going to the market. I will quickly buy some goods and then return.
सुरेशः : किं कश्चिदुत्सवो ऽद्य तव गृहे ॥	Sureśa: Is there perhaps a festival in your house today?
अशोकः : आम् । अद्य पितृपादानां जन्मदिनोत्सवः ॥	Aśoka: Yes, today is the birthday of my revered father.
सुरेशः : किं वयस्तव पितृचरणानाम् ॥	Sureśa: How old is your revered father?
अशोकः : पञ्चषष्टिसमायुतं मम पितुर्वयः । अद्य मम गृहे बहवः संबन्धिनो मित्राणि चागमिष्यन्ति । त्वयाप्यागन्तव्यम् ॥	Aśoka: My father is 65 years old. Many relatives and friends are coming to me today; you must come too!
सुरेशः : भद्र कतिवादने आगमिष्यन्ति जनाः ॥	Sureśa: My good man, at what time are the people coming?
अशोकः : समयं किं पृच्छसि । षड्वादनं यावदागच्छ ॥	Aśoka: Why do you ask about the time? Come by six o'clock at the latest!
सुरेशः : सार्धषड्वादनं यावदागच्छामि चेत् ॥	Sureśa: And what if I only arrive around half past six?
अशोकः : नैव षड्वादन एव निश्चितरूपेणागन्तव्यं त्वया ॥	Aśoka: Under no circumstances! You must arrive punctually at six o'clock.
सुरेशः : अस्तु । तर्हि गच्छ त्वं । नोचेद्विलम्बो भविष्यति ॥	Sureśa: Alright. Then go now, otherwise you will be late.
(विपण्यां प्रविशति वणिजमुपसृत्य वदति च)	(Enters the shop, goes to the merchant and speaks:)
अशोकः : अयि वणिग्वर कानिचित्पण्यानि क्रेतुमागतो ऽहम् । देहि शीघ्रं मह्यम् ॥	Aśoka: Hello, best of all merchants! I have come to buy goods. Give them to me quickly!
वणिक् : वत्स त्वं किंकिं क्रेतुमिच्छसि । मम विपणौ बहून्युत्तमोत्तमानि पण्यानि सन्ति तानि च स्वल्पमूल्यानि । वद कियत्परिमाणं किं क्रेतुमिच्छसि ॥	Merchant: My boy, what do you want to buy? In my shop there are many excellent goods at low prices. Tell me what and how much you want.
अशोकः : सेरभारा शर्करा कियता मूल्येन विक्रीयते ॥	Aśoka: How much does one seer of sugar cost?
वणिक् : नाधिक्यं मूल्यम् । केवलमष्टाणकेन दास्यामि सेरभारां शर्कराम् ॥	Merchant: Not much. I will give you one seer of sugar for only eight annas.
अशोकः : तर्हि तोलयित्वा शीघ्रं सेरपरिमितां शर्करां देहि ॥	Aśoka: Then weigh out one seer for me quickly and give it to me!
वणिक् : (शर्करां कर्गले संपुटीकृत्य) बाल गृहाण शर्कराम् । देहि च मह्यमाणकाष्टकम् । सत्वरं देहि ॥	Merchant: (wraps the sugar in paper): Boy, take the sugar! And give me eight Anna for it, but quickly!
अशोकः : (आदाय हस्ते तस्य भारं चाल्पं विलोक्य) भो वणिक् । नैषा सेरभारा शर्करा दृश्यते । पुनः सम्यक्तोलयित्वा देहि ॥	Aśoka: (takes it in his hand and notices the light weight): Hey, Merchant! This does not seem to be a full Seer of sugar. Weigh it again properly!
वणिक् : (सहासम्) किमनेन । अकिञ्चित्करमेतत् । तव भारवहनक्लेशो ऽल्पो भविष्यति ॥	Merchant: (laughing): What does it matter? It is insignificant. Thus you have less trouble carrying the load.
अशोकः : (मनसि किंचिद्विचार्याणकचतुष्टयं च तस्य पुरत उपस्थाप्य) भो श्रेष्ठिन्गृहाण मूल्यम् । मया हि शीघ्रं गृहं गन्तव्यम् ॥	Aśoka: (thinks for a moment and places four Anna before him): Sir Merchant, here is the price. I must, after all, hurry home.
वणिक् : रे बालक । एह्येहि शृणु तावत् । अल्पमेव मूल्यं दत्त्वा क्व व्रजसि । आणकचतुष्टयमन्यदपि देहि ॥	Merchant: Hey, Boy! Come back! Listen! Where are you going after paying so little? Give me the remaining four Anna!
अशोकः : श्रेष्ठिन् । किमनेन । अकिंचित्करमेतत् । नाणकगणनाक्लेशस्ते ऽल्पीयान्भविष्यति ॥	Aśoka: Merchant! What does it matter? It is insignificant. Thus you have less trouble counting the coins!
(इत्युक्त्वा ततो जवेन द्रवति)	(Says this and runs away hastily.)

(विपणिस्थो वञ्चको वणिक् किमपि कर्तुमशक्नोत्केवलं तस्य मनसि पश्चात्ताप एवासीत् । अशोको गृहमागत्य सर्वमपीतिवृत्तमकथयत् । तत्रस्था सर्वे ऽपि बान्धवा मित्राणि च परमानन्दं प्रापुः । इत्थं जन्मोत्सवः सानन्दं समाप्तिं यातः ॥)

Summary:
The fraudulent merchant in his shop could do nothing and felt only regret in his heart. Aśoka came home and told the whole incident. All relatives and friends enjoyed themselves greatly. Thus, the birthday celebration found a happy end.