Lesson 43
43.1. Personal endings of the 2nd person (मध्यमः = "middle <person>")
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Primary endings | -si | -tha | -se | -dhve |
| Secondary endings | -s | -ta | -thās | -dhvam |
| Perfect endings | -tha | -a | -se | -dhve |
Note that the secondary ending of the 2.pl.P. is identical to the secondary ending of the 3.sg.Ā.
43.2. Formation of verbal forms of the 2nd person (मध्यमः)
2nd person:
- Singular: "you" (singular)
- Plural: "you" (plural, more than two!)
43.2.1. Thematic stems
The 3.sg.Ā.Imperfect or Optative is formally identical to the 2.pl.P.Imperfect or Optative!
43.2.1.1. First present class (भ्वादि)
भू 1P
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Indikativ Present लट् | भवसि bho + a + si | भवथ | <भवसे> | <भवध्वे> |
| Imperfect लङ् | अभवस् | अभवत | <अभवथास्> | <अभवध्वम्> |
| Optative विधिलिङ् | भवेस् | भवेत | <भवेथास्> | <भवेध्वम्> |
43.2.1.2. Sixth present class (तुदादि)
विश् 6P
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Indikativ Present लट् | विशसि | विशथ | <विशसे> | <विशध्वे> |
| Imperfect लङ् | अविशस् | अविशत | <अविशथास्> | <अविशध्वम्> |
| Optative विधिलिङ् | विशेस् | विशेत | <विशेथास्> | <विशेध्वम्> |
43.2.1.3. Fourth present class (दिवादि)
नृत् 4P
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Indikativ Present लट् | नृत्यसि | नृत्यथ | <नृत्यसे> | <नृत्यध्वे> |
| Imperfect लङ् | अनृत्यस् | अनृत्यत | <अनृत्यथास्> | <अनृत्यध्वम्> |
| Optative विधिलिङ् | नृत्येस् | नृत्येत | <नृत्येथास्> | <नृत्येध्वम्> |
43.2.1.4. Tenth present class (चुरादि) and Causatives
चुर् 10U
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Indikativ Present लट् | चोरयसि | चोरयथ | चोरयसे | चोरयध्वे |
| Imperfect लङ् | अचोरयस् | अचोरयत | अचोरयथास् | अचोरयध्वम् |
| Optative विधिलिङ् | चोरयेस् | चोरयेत | चोरयेथास् | चोरयेध्वम् |
43.2.1.5. Passive
ईक्ष् 1Ā
| एकवचनम् | बहुवचनम् | |
|---|---|---|
| Indicative Present लट् | ईक्ष्यसे īkṣ-ya-se | ईक्ष्यध्वे |
| Imperfect लङ् | ऐक्ष्यथास् | ऐक्ष्यध्वम् |
| Optative विधिलिङ् | ईक्ष्येथास् | ईक्ष्येध्वम् |
43.2.1.6. Future (ऌट्)
43.2.1.6.1. अनिट्-forms
दा 3U
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | ||
|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् |
| दास्यसि | दास्यथ | दास्यसे | दास्यध्वे |
43.2.1.6.2. सेट्-forms
भू 1P
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | ||
|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् |
| भविष्यसि | भविष्यथ | <भविष्यसे> | <भविष्यध्वे> |
43.3. The personal pronoun of the second person
- Singular: त्वद् "you" (singular)
- Plural: युष्मद् "you" (plural)
| एकवचनम् (त्वद्) | बहुवचनम् (युष्मद्) | |
|---|---|---|
| प्रथमा | त्वम् | यूयम् |
| द्वितीया | त्वाम् त्वा | युष्मान् वस् |
| तृतीया | त्वया | युष्माभिस् |
| चतुर्थी | तुभ्यम् ते | युष्मभ्यम् वस् |
| पञ्चमी | त्वत् | युष्मत् |
| षष्ठी | तव ते | युष्माकम् वस् |
| सप्तमी | त्वयि | युष्मासु |
The forms त्वा, ते, वस् must not be used at the beginning of a sentence or a verse half-line. Nor may they be used before च, वा, एव and some other particles:
त्वां मां च "you and me"
43.4. Word list
ज्ञा + आ Causative आज्ञापयति : to command, to order
आपण m.: market
Fig.: आपणः
(Image source: Details)
सत्वर 3: quick, hurried
पण्य 3: for sale; n.: goods, trade
Fig.: पण्यानि
(Image source: Details)
आम् : yes
सम m. = वर्ष n.
-आयुत 3: provided with
भद्र 3: good, happy; vocative: my dear!
समय m. (to सम्-इ): agreement, contract, deadline, date, time
निश्चित 3: decided, fixed
नोचेत् : if not, otherwise
विलम्ब n.m.: delay, lateness
विपणि f.: shop
Fig.: विपणिः
(Image source: Details)
वणिज् m.: merchant
Fig.: वणिक्
(Image source: Details)
वर 3: best
शीघ्र 3: quick, rapid
वत्स m.: calf, young, child; voc.: my dear
Fig.: वत्सः
(Image source: Details)
उत्तम 3: highest, best
अल्प 3: small, little
मूल्य n.: value, price
कियत् 3: how big
शर्करा f.: sugar (the German "Zucker" goes via Italian zucchero, from there via Arabic sukkar - سكر and Persian äkär - شکر back to the Sanskrit शर्करा!)
अधिक 3: additional, surplus, extraordinary
तर्हि : then, at that time; therefore, thus
तुल् 10 तुलयति । तोलयति : to weigh
Fig.: तोलन्ति
(Image source: Details)
कर्गल n.: paper
संपुट m.: can (here: package, bundle)
पुरतस् : in front, before, in front of
श्रेष्ठिन् m.: wealthy merchant
जव 3: fast, hurried
द्रु 1P द्रवति run
Perf. IIIa दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Caus. द्रावयति
PPP द्रुत
Absol. -द्रुत्य
Inf. द्रोतुम्
रे interjection: Hey! You there!
अन्यद् 3: another (declension like यद् )
वञ्चक m.: fraudster
पश्चात्ताप m.: regret
इत्थम् Adv.: in this way, thus
दिन n.: day
जन्मन् n.: birth
आनन्द m.: bliss, joy
43.5. Exercise
A) Form the corresponding 2nd person of the following verb forms in tense, number, mood, etc.:
- आर्हम्
- कुप्येम
- ऐच्छन्
- ईक्षेरन्
- कल्पने
- क्रामन्ति
- क्रेष्याम
- गच्छेयम्
- गायति
- चर्यते
- चेष्यन्ति
- जायेय
- आज्ञापयत्
- विजयते
- जीव्येत
- तुदामः
- अतरन्
- त्यजामि
- दहेयम्
- आदास्ये
- दिशति
- अदूष्यम्
- दृश्यामहे
- नश्येयुः
- आनीयामहि
- नृत्यामि
- पचेत्
- पतिष्यामि
- आपद्यत
- पिबामः
- अपृच्छ्ये
- बुध्यामहे
- भजेम
- प्राभवन्
- भरिष्यन्ते
- मन्ये
- मुच्येरन्
- अम्रियन्त
- यजेत
- युध्येमहि
- अरक्षन्
- लप्स्यन्ते
- अवदम्
- औह्ये
- वसन्ति
- अवावर्तत
- विशामि
- शोचामः
- वर्धेत
- सीदामि
- तिष्ठन्ति
- आहरत्
B) Translate into Sanskrit:
1. Why are you sitting while the teacher is standing?
2. Do you doubt whether a good deed has a good fruit?
3. Will you show the father the innermost shrine of the temple?
4. Which poet's praise song have you sung?
5. Will you sell these fruits?
6. What have you ordered?
7. When did you stay in Benares (वृत्)?
8. Have you honored the gods with a sacrifice as sacrifice masters?
9. In which city were you born?
10. How do you save yourself (cross over) from the enemy?
Fig.: कदा पूराववर्तथाः ।
(Image source: Details)
43.6. संवादः = Conversation
| संवादः | Explanationen |
|---|---|
| सुरेशः : अशोक1 क्व गच्छसीदानीम् ॥ | 1 Vocative sg. |
| अशोकः : आपणे गच्छामि । सत्वरमेव कानिचित्पण्यानि क्रीत्वा निवर्तिष्ये ॥ | |
| सुरेशः : किं कश्चिदुत्सवो ऽद्य तव गृहे ॥ | |
| अशोकः : आम् । अद्य पितृपादानां2 जन्मदिनोत्सवः ॥ | 2 -पाद pl. can be appended to names, titles, etc. to express respect |
| सुरेशः : किं वयस्तव3 पितृचरणानाम् ॥ | 3 Nom.Acc.sg to वयस् n. "age" |
| अशोकः : पञ्चषष्टिसमायुतं4 मम पितुर्वयः । अद्य मम गृहे बहवः संबन्धिनो मित्राणि चागमिष्यन्ति । त्वयाप्यागन्तव्यम् ॥ | 4 पञ्चषष्टि sixty-five |
| सुरेशः : भद्र5 कतिवादन5k आगमिष्यन्ति जनाः ॥ | 5 Vokativ sg. 5k वादन n. "-Uhr" |
| अशोकः : समयं किं पृच्छसि । षड्वादनं6 यावदागच्छ7 ॥ | 6 षड् "six" 7 2.sg.imperative |
| सुरेशः : सार्धषड्वादनं यावदागच्छामि चेत् ॥ | |
| अशोकः : नैव षड्वादन एव निश्चितरूपेणागन्तव्यं त्वया ॥ | |
| सुरेशः : अस्तु8 । तर्हि गच्छ त्वं । नोचेद्विलम्बो भविष्यति ॥ | 8 3.sg.Imperative to अस् 2P |
| अशोकः : (विपण्यां प्रविशति वणिजमुपसृत्य वदति च) अयि वणिग्वर9 कानिचित्पण्यानि क्रेतुमागतो ऽहम् । देहि10 शीघ्रं मह्यम् ॥ | 9 Vocative sg. 10 2.sg.Imperative P to दा 3U |
| वणिक्11 : वत्स त्वं किंकिं क्रेतुमिच्छसि । मम विपणौ बहून्युत्तमोत्तमानि पण्यानि सन्ति तानि च स्वल्पमूल्यानि । वद12 कियत्परिमाणं किं क्रेतुमिच्छसि ॥ | 11 Nom.sg. to वणिज् m. 12 2.sg.Imperative |
| अशोकः : सेरभारा13 शर्करा कियता मूल्येन विक्रीयते ॥ | 13 सेर = Seer (= 0.93310 kg) |
| वणिक् : नाधिक्यं मूल्यम् । केवलमष्टाणकेन14 दास्यामि सेरभारां शर्कराम् ॥ | 14 आणक = Anna = 1/16 Rupee |
| अशोकः : तर्हि तोलयित्वा शीघ्रं सेरपरिमितां शर्करां देहि15 ॥ | 15 2.sg.Imperative P to दा 3U |
| वणिक् : (शर्करां कर्गले संपुटीकृत्य) बाल16 गृहाण17 शर्कराम् । देहि च मह्यमाणकाष्टकम्18 । सत्वरं देहि ॥ | 16 Vocative sg. 17 2.sg.Imperative 18 अष्ट "eight" |
| अशोकः : (आदाय हस्ते तस्य भारं चाल्पं विलोक्य) भो वणिक् । नैषा सेरभारा शर्करा दृश्यते । पुनः सम्यक्तोलयित्वा19 देहि ॥ | 19 सम्यक् Adv. "correctly" |
| वणिक् : (सहासम्) किमनेन । अकिञ्चिद्करमेतत् । तव भारवहनक्लेशो ऽल्पो भविष्यति ॥ | |
| अशोकः : (मनसि20 किंचिद्विचार्याणकचतुष्टयं21 च तस्य पुरत उपस्थाप्य) भो श्रेष्ठिन् गृहाण22 मूल्यम् । मया हि शीघ्रं गृहं गन्तव्यम् ॥ (इत्युक्त्वा ततः प्रस्थितः) | 20 Lok.sg. zu मनस् n. "Geist" 21 -चतुष्टय "Anzahl von vier" 22 Imperativ.sg. |
| वणिक् : रे बालक23 । एह्येहि24 शृणु25 तावत् । अल्पमेव मूल्यं दत्त्वा क्व व्रजसि । आणकचतुष्टयमन्यदपि देहि ॥ | 23 Vocative sg. 24 2.g.Imperative P to इ+आ 25 2.sg.Imperative P |
| अशोकः : श्रेष्ठिन्26 । किमनेन । अकिंचित्करमेतत् । नाणकगणनाक्लेशस्ते ऽल्पीयान्भविष्यति27 ॥ (इत्युक्त्वा ततो जवेन द्रवति) | 26 Vocative sg. 27 Nom.sg.m. Comparative to अल्प = "very small" |
| (विपणिस्थो वञ्चको वणिग्28 किमपि कर्तुमशक्नोत् केवलं तस्य मनसि29 पश्चात्ताप एवासीत्) | 28 वणिक् Nom.sg. to वणिज् 29 Loc.sg. to मनस् n. "mind" |
| अशोको गृहमागत्य सर्वमपीतिवृत्तमकथयत् । तत्रस्था सर्वे ऽपि बान्धवा मित्राणि च परमानन्दं प्रापुः । इत्थं जन्मोत्सवः सानन्दं समाप्तिं यातः ॥ | |
| (After: Saral Sanskrit Shikshak III, p. 4f.) |
Fig.: शर्करा
(Image source: Details)
lekt4302.jpg: Rita Willaert. -- http://www.flickr.com/photos/rietje/324020365/. -- Accessed on 2009-01-06. -- Creative Commons License (Attribution, non-commercial use)
lekt4303.jpg: amrita b. -- http://www.flickr.com/photos/amrita_b/63071274/. -- Accessed on 2009-01-06. -- Creative Commons License (Attribution, non-commercial use)
lekt4304.jpg: mckaysavage. -- http://www.flickr.com/photos/mckaysavage/2085721947/. -- Accessed on 2009-01-06. -- Creative Commons License (Attribution)
lekt4305.jpg: visio. -- http://www.flickr.com/photos/visio/421217297/. -- Accessed on 2009-01-06. -- Creative Commons License (Attribution, Non-Commercial, Share Alike)
lekt4306.jpg: wildxplorer. -- http://www.flickr.com/photos/krayker/2123046126/. -- Accessed on 2009-001-06. -- Creative Commons License (Attribution, Share Alike)
lekt4307.jpg: Ray Witlin / World Bank. -- http://www.flickr.com/photos/worldbank/2183198505/. -- Accessed on 2009-01-06. -- Creative Commons License (Attribution, Non-Commercial, No Derivatives)
lekt4308.jpg: G.-U. Tolkiehn / Wikipedia. GNU FDL License
lekt4309.jpg: Carol Mitchell. -- http://www.flickr.com/photos/webethere/2178184852/. -- Accessed on 2009-01-07. -- Creative Commons License (Attribution, No Derivatives)