Skip to content

第42課

42.1. 以 -ṛ 結尾的詞幹

42.1.1. 強格詞幹中帶有長音階的詞幹

所有以 -ṛ 結尾的陽性名詞,除了第1.3節所列的親屬稱謂。此處也包括以下親屬稱謂:

  • नप्तृ 陽性「孫子」
  • भर्तृ 陽性「丈夫(字面意:維持者)」

此類名詞的大部分由以 कृत्-後綴 -तृ 結尾的動詞性名詞(agentis)組成。

構成:

  • 強格詞幹:-ār
  • 弱格詞幹
  • 元音前:-r
  • 輔音前:-ṛ

請注意不規則構成(以 紅色 標記)!

陽性:

दातृ 陽性「給予者」

एकवचनम्बहुवचनम्
प्रथमादातादातारस्
द्वितीयादातारम्दातॄन्
तृतीयादात्रादातृभिस्
चतुर्थीदात्रेदातृभ्यस्
पञ्चमीदातुस्दातृभ्यस्
षष्ठीदातुस्दातॄणाम्
सप्तमीदातरिदातृषु

關於不規則構成的解釋,請參見 Thumb-Hauschild I,2 第76-81頁

陰性:

स्वसृ 陰性像 दातृ 一樣變格,但屬格(द्वितीया)複數除外:स्वसॄस्

42.1.2. 名詞構成:कृत्-後綴 -तृ

使用非常常見的 कृत्-後綴 -तृ,可以為幾乎每個詞根或使動詞幹構成動詞性名詞(表示 कर्तृ 的名稱)。

構成:

  • 高階詞根 + -tṛ

或者

  • 高階詞根 / 使役詞幹 + i + tṛ

範例:

कर्तृ m. 「執行者」

जेतृ m. 「勝利者」

धातृ m. 「創造者」

रक्षितृ m. 「保護者」

बोधयितृ m. 「喚醒者」

lekt4201.jpg
圖:अयं बोधयिता
(圖片來源:詳情

罕見的以 -तृ 結尾的中性名詞具有部分獨立的變格(參見 Kielhorn,語法§ 148)。

以 -तृ 結尾的詞幹對應的陰性形式以 -त्री 結尾(如同 देवी)。

例如:कर्त्री f. 「女執行者」

42.1.3. 強格詞幹含高階的詞幹

以下親屬稱謂屬於此類:

  • पितृ m. 「父親」
  • मातृ f. 「母親」
  • दुहितृ f. 「女兒」
  • भ्रातृ m. 「兄弟」
  • देवृ m. 「丈夫的兄弟(妻子的姐夫或妹夫)」
  • यातृ f. 「丈夫兄弟的妻子」
  • ननान्दृ f. 「丈夫的姐妹(妻子的嫂子或小姑)」

構成:

  • 強格詞幹:-ar
  • 弱格詞幹
  • 元音前:-r
  • 輔音前:-ṛ

範例:

पितृ m. 「父親」

मातृ f. 「母親」

पुंस् (एकवचनम्)पुंस् (बहुवचनम्)स्त्री (एकवचनम्)स्त्री (बहुवचनम्)
प्रथमापितापितरस्मातामातरस्
द्वितीयापितरम्पितॄन्मातरम्मातॄस्
其餘同 दातृ

42.1.4. 複合詞中的 -ṛ 結尾詞幹

作為複合詞的前半部分,以 -ṛ 結尾的名詞自然處於其弱格詞幹形式,即

  • 在輔音前:-ṛ
  • 在元音前:-r

42.2. 詞彙表

प्रकृति 陰性名詞:(源自 कृ + प्र)基本形式、自然狀態、自然; 原始物質、原始元素

अर्जुन 陽性專有名詞:阿朱那(Arjuna),पण्डु 的五個兒子之一。 महाभारत 中的英雄(參見巴沙姆,奇蹟第 409–414 頁)

स्था + अवअवतिष्ठते :遠離、保持距離、避開、停留、佇立

PPP अवस्थित 3:佇立著、處於……狀態

पुरा 副詞:曾經、以前

अनेक 3:許多(非少數)

कुमार 陽性:王子

दूत 陽性:使者、特使

इष् (1,4,9) 因果詞 इषयति :派遣

सकाश m.:在場、當下

शर m.:箭桿、箭

बाण m.:箭、目標

ज्ञा + प्रति 9U प्रतिजानाति :認可、承諾; Ā:回答、確認、斷言、認知

चल् 第一人稱 चलति :開始移動

未來式 चलिष्यति
完成體動詞 चचाल, चेलुर्
被動態 चल्यते
因果式 चलयति । चालयति
過去分詞 चलित
絕對 -चल्य
不定式 चलितुम्

अधिपति m. = राजन् आटोप m.:虛榮、驕傲

चिन्तापर 3:若有所思

अन्तरे 副詞:在此期間

लीला 名詞:玩笑、遊戲

यावत् 副詞:多久、期間

तावत् 副詞:這麼久

द्विधा । द्वेधा 副詞:雙重的,分為兩部分

शंस् 1P शंसति :讚揚,命令

未來式 शंसिष्यति
第一完成式 शशंस
被動式 शस्यते
因果式 शंसयति
過去分詞式 शस्त
絕對式 शसित्वा । शस्त्वा
Inf. शंसितुम्

हृदय n.:心

42.2.1. 若干親屬稱謂

lekt4202.jpg
圖:माता, पिता, पुत्रकः
(圖片來源:詳情)

भर्तृ m.(源自 भृ “承擔、維持”):養育者,供養者,丈夫

भार्या f., जाया f. पत्नी f.:妻子(भार्या = भृ 的動名詞:應被承擔者,應被維持者,有權獲得供養者)

पितृ m.:父親

पितृ m. 複數:已故的男性祖先,即

  1. 父親、祖父、曾祖父
  2. 人類的遠祖

對這兩類祖先會舉行儀式,即所謂的 श्राद्ध n. 每天會分別向三類男性祖先(父系和母系)供水,並在特定場合供奉米團或麵粉團(पिण्ड m. “球狀物”)。這樣做是為了讓祖先獲得食物。舉行這些儀式的部分原因,就是男子應該生育兒子。透過這種 पिण्ड 供養而連結的人被稱為 सपिण्ड(他們共同擁有 पिण्ड)。सपिण्ड 涵蓋六代人:向上追溯三代(直到曾祖父),向下延伸三代(直到曾孫)。

तात m.:爸爸

मातृ f.:母親

पुत्र m.:兒子

दुहितृ f. सुता f.:女兒

नप्तृ m.:孫子

भ्रातृ m.:兄弟

स्वसृ f., भगिनी f.:姐妹

देवृ m.:丈夫的兄弟(妻子的妹夫/姐夫)

यातृ m.:丈夫兄弟的妻子

ननान्दृ f.:丈夫的姐妹

श्वसुर f.:岳父(在古代:僅指妻子的父親)

श्वस्रू f.:岳母(變格稍後介紹)

मातुल m.:舅舅(母系兄弟)

मातुलानी f.:舅舅的妻子(舅母)

पितृव्य m.:叔叔(父系兄弟)

पितामह m.: 父系祖父

पितामही f.: 父系祖母

मातामह m.: 母系祖父

मातामही f.: 母系祖母

42.3. 練習

請翻譯:

प्रकृत्यैव यः कर्माणि क्रियमाणानि पश्यति स आत्मानमकर्तरं पश्यति ॥१॥ कृष्णस्तस्य लोकस्य पिता माता पितामहो धातास्ति ॥२॥

lekt4203.jpg
圖:कृष्णस्तस्य लोकस्य पिता माता पितामहो धातास्ति
(圖片來源:詳情

आचार्याः पितरः पुत्राश्च पितामहाः श्वशुरा नप्तरो युद्धायावस्थिताः । एतान्न हन्तुमिच्छामीत्यर्जुनो भगवद्गीतायामुवाच ॥३॥

lekt4204.jpg
圖:अर्जुनो रथे सीदति । कृष्णो ऽस्य रथवाहो ऽस्ति ।
(圖片來源:詳情

कवयो लब्धपुत्रतायाः पितॄन्मातॄश्च तुष्टुवुः ॥४॥ भर्त्रा भार्या भर्तव्या । तस्माद्भार्येत्युच्यते ॥५॥ सत्पुत्रः पितृभ्यः पिण्डान्ददाति । पितृभिः पिण्डदानमश्यत एवं च सुखजीवो जीवितुं शक्यते ॥६॥ भ्रात्रा स्वसा न विवोड्धव्या । भातरि स्वसारं कामयमाने देवाः क्रुध्यन्ति ॥७॥ क्थं भर्तुर्भ्रातोच्यते । देवेति भर्तुर्भ्राता वक्तव्यः ॥८॥ नप्तॄणां लाभं पितैच्छत् ॥९॥

42.4. 翻譯練習

sig[सीता]विवाहः पुरा मिथिलायां जनको नाम राजा बभूव । तस्य सुता सीता नाम । सा रूपे शीले चानुपमा बभूव । तां परिणेतुमिछ्हन्तो ऽनेके राजकुमाराः जनकाय दूतान्प्रेषयामासुः ॥

जनकस्तु तां वीर्यसम्पन्नाय क्षत्रियकुमाराय दातुमैच्छत् । अतः स तां वीर्येण क्रेतव्यामकल्पयत् । तथा हि -- तस्य सकाशे गुरुतरं किमपि धनुरासीत् । य इदं धनुरुद्धृत्यास्मिन्शरं सन्धत्ते स मम सुतां परिणेष्यतीति जनकः प्रतिजज्ञे ॥ तां तस्य प्रतिज्ञां श्रुत्वा शतशो राजकुमाराः समाजग्मुः । परं नैको ऽपि तेषां तद्धनुश्चलयितुमपि शशाक । लङ्काधिपती रावणो ऽपि साटोपं समेत्य सलज्जं प्रतिनिवृत्त इति ज्ञायते ॥ सर्वान्राजकुमारान्प्रतिवृत्तान्विलोक्य को मे दुहितुर्भर्ता भविष्यतीति चिन्तापरो बभूव जनकः । अत्रान्तरे ऽयोध्याधिपतेर्दशरथस्य पुत्रः श्रीरामः सलक्ष्मणो विश्वामित्रेण तत्रानीयत । श्रीरामो महर्षेर्विश्वामित्रस्य वचनेन लीलयैव तद्धनुरुद्धृत्य यावत्तस्मिन्बाणमारोपयति तावत्तद्धनुर्द्वेधा भग्नं बभूव ॥

lekt4208.jpg
圖:धनुर्द्वेधा भग्नं बभूव
(圖片來源:詳情

साधु साध्विति श्रीरामस्य वीर्यं प्रशशंसुर्जनाः ॥ जनकस्य राज्ञो हृदयं प्रहृष्टं बभूव । ततः स दशरथादीनानाय्य महता विभवेन सीतारामयोर्विवाहोत्सवं निरवर्तयन् ॥

संस्कृतप्रथमादर्शे

紅色突出顯示的詞彙解釋:

सीता 陰性名詞:國王 जनक 之女,來自 विदेह。當國王昔日耕田時,她從大地中誕生,因此得名:सीता 陰性名詞,意為「犁溝」

lekt4205.jpg
圖:रामःसीताहनुमान्लक्ष्मनः
(圖片來源:詳情

मिथिला f. 專有名詞:विदेह的首都

lekt4206.jpg
圖:मिथिलाविदेहःअयोध्याकोसलः
(圖片來源:詳情

जनक m. 專有名詞:विदेह गुरुतर的國王 3: गुरु 3 的比较级:更重、非常重

धनुस् 主/宾格单数中性,源自 धनुस् n. “弓”

शतशस् 副词:成百上千地

लङ्का f. 專有名詞:被認為是今天的斯里蘭卡(ශ්‍රී ලංකාව / இலங்கை)

रावण m. 專有名詞;लङ्का的統治者、राक्षस的統治者。

lekt4207.jpg
圖:रावणः
(圖片來源:詳情

अयोध्या f. 專有名詞:कोसल的首都(見上方地圖!)

दशरथ m. 專有名詞:कोसल राम的國王 m. 專有名詞:दशरथ लक्ष्मन之子 m. 專有名詞:दशरथ विश्वामित्र之子 m. 專有名詞:ऋषि,率領 रामलक्ष्मन 出征以殺死惡魔;作為回報,他賜給這兩件魔法武器。

सीतारामयोस् 屬/與格雙數,源自 सीताराम

Tüpfli 全球村庄图书馆的一部分