第42课
42.1. 以 -ṛ 结尾的词干
42.1.1. 强词干中含长音级的部落
所有以 -ṛ 结尾的中性名词,除了 1.3 节中列出的亲属称谓。这里还包括以下亲属称谓:
- नप्तृ m. “孙子”
- भर्तृ m. “丈夫(字面意为‘供养者’)”
此处的名词大部分为以कृत्后缀-तृ构成的施事名词。
教育:
- 强词干:-ār
- 元音前:-r
- 辅音前:-ṛ
- 注意不规则形式(以红色标记)!
注意不规则形式(以红色标记)!
阳性:
दातृ m. “施予者”
| एकवचनम् | बहुवचनम् | |
|---|---|---|
| प्रथमा | दाता | दातारस् |
| द्वितीया | दातारम् | दातॄन् |
| तृतीया | दात्रा | दातृभिस् |
| चतुर्थी | दात्रे | दातृभ्यस् |
| पञ्चमी | दातुस् | दातृभ्यस् |
| षष्ठी | दातुस् | दातॄणाम् |
| सप्तमी | दातरि | दातृषु |
关于不规则形式的解释,参见 Thumb-Hauschild I,2 第76-81页
阴性:
स्वसृ f. 的变格方式与 दातृ 相同,唯第四格(द्वितीया)复数例外:स्वसॄस्。
42.1.2. 名词构成:कृत्-后缀 -तृ
使用极其常见的कृत्后缀-तृ,可以为几乎任何词根或使动词干构成施事名词(指代कर्तृ的称谓)。
教育:
- 高阶词根 + -tṛ
或者
- 高阶词根 / 使役词干 + i + tṛ
示例:
कर्तृ m. “施动者”
जेतृ m. “胜利者”
धातृ m. “创造者”
रक्षितृ m. “保护者”
बोधयितृ m. “闹钟”

图:अयं बोधयिता
(图片来源:详情)
罕见出现的以 -तृ 结尾的中性名词具有部分独立的变格形式(参见 Kielhorn,语法§ 148)。
以-तृ结尾的词干的阴性形式为**-त्री(如देवी**)。
例如,कर्त्री f. “行为者”
42.1.3. 强干中带有高扬音的部落
以下是相关的亲属称谓:
- पितृ m. “父亲”
- मातृ f. “母亲”
- दुहितृ f. “女儿”
- भ्रातृ m. “兄弟”
- देवृ m. “丈夫的弟弟(妻子的妹夫)”
- यातृ f. “丈夫弟弟的妻子”
- ननान्दृ f. “丈夫的姐姐(妻子的嫂子)”
教育:
- 强词干: -ar
- 弱词干
- 元音前: -r
- 辅音前: -ṛ
示例:
पितृ m. “父亲”
मातृ f. “母亲”
| पुंस् (एकवचनम्) | पुंस् (बहुवचनम्) | स्त्री (एकवचनम्) | स्त्री (बहुवचनम्) | |
|---|---|---|---|---|
| प्रथमा | पिता | पितरस् | माता | मातरस् |
| द्वितीया | पितरम् | पितॄन् | मातरम् | मातॄस् |
| 其余部分同 दातृ | ← | ← | ← | ← |
42.1.4. 复合词中词尾为 -ṛ 的词干
作为复合词的前成分,以-ṛ结尾的名词自然处于其弱词干中,即
- 在辅音前:-ṛ
- 在元音前:-r
42.2. 词汇表
प्रकृति f.:(源自 कृ + प्र)基本形式,自然状态,本性;原初物质,原始元素
अर्जुन 阳性名词,专有名词:阿尔诸那,पण्डु 的五个儿子之一。⟪महाभारत》中的英雄(参见 Basham,奇迹第 409 - 414 页)
स्था + अव 1Ā अवतिष्ठते :远离,避开,保持距离,停留,站立
PPP अवस्थित 3:站立,存在
पुरा 副词:曾经,从前
अनेक 3:许多(而非少数)
कुमार m.: 王子
दूत m.: 使者,信使
इष् (1,4,9) Kaus. इषयति :发送
सकाश m.: 在场,存在
शर m.: 箭杆,箭
बाण m.: 箭,目标
ज्ञा + प्रति 9U प्रतिजानाति :认可,承诺;Ā:回答,确认,断言,认识
चल् 1P चलति : 动起来
将来时 चलिष्यति
完成时 动词 चचाल, चेलुर्
被动语态 चल्यते
使役式 चलयति । चालयति
过去被动分词 चलित
绝对语 -चल्य
不定式 चलितुम्
अधिपति 阳性名词 = राजन्
आटोप m.: 虚荣,骄傲
चिन्तापर 3:沉思
अन्तरे 副词:在此期间
लीला f.: 玩笑,游戏
यावत् 副词:多久,在……期间
तावत् 副词:如此之久
द्विधा । द्वेधा 副词:双重地,分两部分
शंस् 1P शंसति : 赞美,命令
将来时 शंसिष्यति
完成时 I शशंस
被动语态 शस्यते
使役 शंसयति
过去被动分词 (PPP) शस्त
绝对语态 शसित्वा । शस्त्वा
不定式 शंसितुम्
हृदय 名词:心
42.2.1. 一些亲属称谓

图:माता,पिता,पुत्रकः
(图片来源:详情)
भर्तृ 阳性名词(源自भृ“承载、维持”):维持者、供养者、丈夫
भार्या f.,जाया f.,पत्नी f.:妻子(भार्या = भृ 的动形词:应被承载者,应被维持者,有受养权者)
पितृ m.: 父亲
पितृ 阳性复数:已故的男性祖先,即
- 父亲,祖父,曾祖父
- die Ahnväter der Menschheit
两项仪式得以举行,即所谓 श्राद्ध(阴性名词)。每日向父系与母系的各三位男性祖先供奉清水,并在特定场合供奉米饭丸或面粉丸(पिण्ड(阳性名词,“丸子”))。如此,祖先得以获得食物。举行此仪式是男子应当生育儿子的原因之一。通过此 पिण्ड 馈赠而相连的人被称为 सपिण्ड(他们共享 पिण्ड)。सपिण्ड 涵盖六代:向后三代(直至曾祖父)和向前三代(直至曾孙)。
तात m.: 罪
मातृ f.: 母亲
पुत्र m.: 儿子
दुहितृ f. सुता f.: 女儿
नप्तृ m.: 孙子
भ्रातृ m.: 兄弟
स्वसृ f., भगिनी f.: 姐妹
देवृ m.: 丈夫的兄弟(妻子的哥哥/弟弟)
यातृ m.: 丈夫的兄弟的妻子
ननान्दृ f.: 丈夫的姐妹
श्वसुर f.: 岳父(古时:仅指妻子的父亲)
श्वस्रू f.: 岳母(变位稍后介绍)
मातुल m.: 舅父(母亲的兄弟)
मातुलानी f.: 舅舅的妻子(舅母)
पितृव्य m.: 伯父(父亲的兄弟)
पितामह m.: 父亲的祖父
पितामही f.: 父方祖母
मातामह m.: 外祖父
मातामही f.: 外祖母
42.3. 练习
翻译:
प्रकृत्यैव यः कर्माणि क्रियमाणानि पश्यति स आत्मानमकर्तरं पश्यति ॥१॥
कृष्णस्तस्य लोकस्य पिता माता पितामहो धातास्ति ॥२॥

图:कृष्णस्तस्य लोकस्य पिता माता पितामहो धातास्ति
(图片来源:详情)
आचार्याः पितरः पुत्राश्च पितामहाः श्वशुरा नप्तरो युद्धायावस्थिताः । एतान्न हन्तुमिच्छामीत्यर्जुनो भगवद्गीतायामुवाच ॥३॥

图:अर्जुनो रथे सीदति । कृष्णो ऽस्य रथवाहो ऽस्ति ।
(图片来源:详情)
कवयो लब्धपुत्रतायाः पितॄन्मातॄश्च तुष्टुवुः ॥४॥
भर्त्रा भार्या भर्तव्या । तस्माद्भार्येत्युच्यते ॥५॥
सत्पुत्रः पितृभ्यः पिण्डान्ददाति । पितृभिः पिण्डदानमश्यत एवं च सुखजीवो जीवितुं शक्यते ॥६॥
भ्रात्रा स्वसा न विवोड्धव्या । भातरि स्वसारं कामयमाने देवाः क्रुध्यन्ति ॥७॥
क्थं भर्तुर्भ्रातोच्यते । देवेति भर्तुर्भ्राता वक्तव्यः ॥८॥
नप्तॄणां लाभं पितैच्छत् ॥९॥
42.4. 翻译练习
सीताविवाहः
पुरा ⟪मिथिलायां जनको नाम राजा बभूव । तस्य सुता सीता नाम । सा रूपे शीले चानुपमा बभूव । तां परिणेतुमिछ्हन्तो ऽनेके राजकुमाराः जनकाय दूतान्प्रेषयामासुः ॥
जनकस्तु तां वीर्यसम्पन्नाय क्षत्रियकुमाराय दातुमैच्छत् । अतः स तां वीर्येण क्रेतव्यामकल्पयत् । तथा हि -- तस्य सकाशे गुरुतरं किमपि धनुरासीत् । य इदं धनुरुद्धृत्यास्मिन्शरं सन्धत्ते स मम सुतां परिणेष्यतीति जनकः प्रतिजज्ञे ॥
तां तस्य प्रतिज्ञां श्रुत्वा शतशो राजकुमाराः समाजग्मुः । परं नैको ऽपि तेषां तद्धनुश्चलयितुमपि शशाक । लङ्काधिपती रावणो ऽपि साटोपं समेत्य सलज्जं प्रतिनिवृत्त इति ज्ञायते ॥
सर्वान्राजकुमारान्प्रतिवृत्तान्विलोक्य को मे दुहितुर्भर्ता भविष्यतीति चिन्तापरो बभूव जनकः । अत्रान्तरे ऽयोध्याधिपतेर्दशरथस्य पुत्रः श्रीरामः सलक्ष्मणो विश्वामित्रेण तत्रानीयत । श्रीरामो महर्षेर्विश्वामित्रस्य वचनेन लीलयैव तद्धनुरुद्धृत्य यावत्तस्मिन्बाणमारोपयति तावत्तद्धनुर्द्वेधा भग्नं बभूव ॥

图:धनुर्द्वेधा भग्नं बभूव
(图片来源:详情)
साधु साध्विति श्रीरामस्य वीर्यं प्रशशंसुर्जनाः ॥
जनकस्य राज्ञो हृदयं प्रहृष्टं बभूव । ततः स दशरथादीनानाय्य महता विभवेन सीतारामयोर्विवाहोत्सवं निरवर्तयन् ॥
(संस्कृतप्रथमादर्शे)
对红色突出显示的术语的解释:
सीता f. 专有名词:国王जनक之女,来自विदेह。她是从地里出来的,当国王曾经犁地时,因此她的名字:सीता f. “犁沟”

图:रामः,सीता,हनुमान्,लक्ष्मनः
(图片来源:详情)
मिथिला 阴性 专有名词:विदेह的首都

图:मिथिला,विदेहः,अयोध्या,कोसलः
(图片来源:详情)
जनक 阳性名词:专有名词,विदेह的国王
गुरुतर 3:与गुरु 3的比较级:更重,非常重
धनुस् Nom.Akk.sg.n. 对应于 धनुस् n. “弓”
शतशस् 副词:数百地
लङ्का f. 专有名词:与今天的斯里兰卡(ශ්රී ලංකාව / இலங்கை)相同
रावण m. 专有名词;लङ्का的统治者,राक्षस的统治者。

图:रावणः
(图片来源:详情)
अयोध्या f. 专有名词:कोसल的首都(见上图!)
दशरथ m. 专有名词:कोसल的国王
राम m. 专有名词:दशरथ之子
लक्ष्मन m. 专有名词:दशरथ之子
विश्वामित्र 阳性专有名词:ऋषि,他拔出了राम和लक्ष्मन以斩杀恶魔;因此,他从那里获得了两件法宝。
सीतारामयोस् 属格、位格双数,对应 सीताराम
- Abb. lekt4201: अयं बोधयिता。(图片来源:维基百科。公共领域)
- Abb. lekt4202: माता,पिता,पुत्रकः。Diwan I Khas,或德里拉合尔红堡(Lal Qila)中的私人接见厅。(图片来源:Wen-Yan King。-- http://www.flickr.com/photos/medapt/430287982/。-- 访问日期:2009-01-04。-- 知识共享许可协议(署名,非商业性使用,相同方式共享))
- Abb. lekt4203: कृष्णस्तस्य लोकस्य पिता माता पितामहो धातास्ति。Tiruchchirappalli = தி௫ச்சிராப்பள்ளி,约1825年。(图片来源:维基百科。公共领域)
- Abb. lekt4204: अर्जुनो रथे सीदti । कृष्णो ऽस्य रथवाहो ऽस्ति ।(रथ 阳性,战车)。(图片来源:维基百科。公共领域)
- Abb. lekt4205: रामः,सीता,हनुमान्,लक्ष्मनः。17世纪。(图片来源。维基百科。公共领域)
- Abb. lekt4206: मिथिला 和 विदेह,अयोध्या 和 कोसल 的位置。(图片来源:JIJITH NR / 维基百科。GNU FDLicense)
- Abb. lekt4207: रावणः。Yakṣagaṇa 舞蹈面具(ಯಕ್ಷಗಾನ),卡纳塔克邦(ಕರ್ನಾಟಕ)。(图片来源:Manohara Upadhya / 维基百科。GNU FDLicense)
- Abb. lekt4208: धनुर्द्वेधा भग्नं बभूव。राजा रवि वर्मा 的画像(1848 - 1906)。(图片来源:维基百科。公共领域)
