Lição 57

57.1. Aoristo 4: s-Aorista

O s-aoristo é formado para a maioria das raízes अनिट्, desde que não tenham exclusivamente outra forma de aoristo. Raízes facultativas अनिट् podem, em geral, formar opcionalmente este ou o aoristo iṣ. Também raízes अनिट्, que formam o परस्मैपद após a 1ª, 2ª ou 6ª forma do aoristo, formam o आत्मनेपद segundo o s-aoristo.

Formação: Aumento + Raiz + s + desinência secundária átema

Tabela de desinências com sufixo de formação do tema

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	-sam	-sma	-si	-smahi
2. द्वितीयः	-sīs	-sta	-sthās	-dhvam
3. प्रथमः	-sīt	-sur	-sta	-sata

Aplica-se a lei fonética geral de que um som fricativo entre duas oclusivas cai (cf. उद् + स्थित » उत्थित), ou seja, o sufixo de formação do tema -s- antes das desinências que começam com -t- ou -th- cai (mas não após nasais ou r-).

Exemplos:

3.sg.Ā a-kṣip + s + ta » अक्षिप्त
2.sg.Ā a-kṣip + s + thās » अक्षिप्थास्

Tais formas também poderiam pertencer ao aoristo da raiz e provavelmente pertencem em parte a ele.
Os gramáticos indianos também contaram formas como अकृत (3.sg.Ā) para o s-aoristo, que pertencem claramente ao aoristo da raiz. Para esse fim, os gramáticos indianos inventaram a seguinte regra fonética ad-hoc para o s-aoristo:

"Após uma vogal breve, as 'terminações' que começam com -st- ou -sth- perdem o -s-."

Caso contrário, as regras fonéticas para a conexão de consoantes finais com s- devem ser observadas.

Para -dhvam, aplica-se:

O -dh- de -dhvam é substituído por -ḍh- após todas as vogais que não são a/ā, bem como após -r.

p.ex. चि 5U: 2.pl.Ā अचेढ्वम्

Forma da raiz:

• परस्मैपद : Grau alongado
• आत्मनेपद :
• Raízes com i/ī/u/ū final: Grau forte
• -ṝ final é substituído por -īr ou -ūr
• Raízes com ablaut terminadas em ā/e/o: Grau fraco
• Outros vogais radicais: inalterados (ou seja, geralmente no grau fraco)

Exemplos:

	3.sg.P
चि 5U	अचैषीत्
श्रु 5P	अश्रौषीत्
कृ 8U	अकार्षीत्
भज् 1U	अभाक्षीत्
भञ्ज् 7P	अभाङ्क्षीत्
भुज् 7U	अभौक्षीत्
	3.sg.Ā
---	---
चि 5U	अचेष्ट
नी 1U	अनेष्ट
सू 2/4	असोष्ट
	sg.Ā
दा 3U	अदिषि अदिथास् अदित
	1.sg.Ā
कृ 8U	अकृषि
पच् 1U	अपक्षि

दृश् e सृज् têm no परस्मैपद Grau alongado com o ditongo crescente -rā-:

दृश् 3.sg.P अद्राक्षीत्

O Aoristo de outras raízes com -ṛ- na penúltima posição também pode ser formado assim:

कृष् 1P/6U 3.sg.P अकार्क्षीत् / अक्राक्षीत्

Paradigmas:

नी 1U "liderar"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अनैषम्	अनैष्म	अनेषि	अनेष्महि
2. द्वितीयः	अनैषीस्	अनैष्ट	अनेष्ठास्	अनेढ्वम्
3. प्रथमः	अनैषीत्	अनैषुर्	नेष्ट	अनेषत

Fig.: भीमराव रामजी आंबेडकर (१८९१ १९५६) । सो ऽनैषीद्दलितान् ॥
(Fonte da imagem: Detalhes)

कृ 8U "fazer"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अकार्षम्	अकार्ष्म	अकृषि	अकृष्महि
2. द्वितीयः	अकार्षीस्	अकार्ष्ट	अकृथास्	अकृढ्वम्
3. प्रथमः	अकार्षीत्	अकार्षुर्	अकृत	अकृषत

तुद् 6U "golpear"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अतौत्सम्	अतौत्स्म	अतुत्सि	अतुत्स्महि
2. द्वितीयः	अतौत्सीस्	अतौत्त aus: a-taut + s + ta	अतुत्थास्	अतुद्ध्वम्
3. प्रथमः	अतौत्सीत्	अतौत्सुर्	अतुत्त	अतुत्सत

Formas irregulares:

1. Raízes terminadas em nasal (गम्, मन्, रम्) formam o aoristo s com grau pleno:
अगंसि । अमंसि । अरंस्त
Além disso, para गम् existem as formas regulares com grau reduzido:
अगसि (« *a-gm-si) । अगथास् । अगत (no P, गम् tem o aoristo temático)

2. पद् 4Ā é regularmente (por exemplo, अपत्सि), mas na 3.sg.Ā possui a forma do aoristo da raiz passivo:
   अपादि "ele foi"

3. बुध् Ā pode opcionalmente assumir na 3.sg.Ā a forma do aoristo da raiz passivo:
   अबोधि / अबुद्ध "ele reconheceu"

57.2. Exercício

A) Traduza e determine sem auxílios as seguintes formas e forme os respectivos aoristos. Exceto para causativos e raízes que formam o s-aoristo, a classe do respectivo aoristo está indicada entre parênteses:

1. पेचिथ
2. अवक् (३)
3. सोष्यसि
4. छिन्दे
5. कुरुषे
6. आधत्ते
7. पद्यते
8. जिगाय
9. जिघ्रामः (१, ६)
10. शासति (२)
11. स्तुवे
12. दिग्धे
13. प्लवध्वे
14. तस्थिथ (१)
15. बिभ्यति
16. ततर्प
17. जुहुथ
18. ऊषुः
19. ससर्जिथ
20. लिल्यिरे
21. अत्याजयम्
22. सिध्यथ (२)
23. निन्य
24. कर्षन्ति
25. अप्रच्छयन्

B) Traduza e determine as seguintes formas:

1. चेलुः
2. जन्तुः
3. अश्वसीत्
4. ज्येष्ठायाः
5. संयक्
6. असे
7. असि
8. अचैष्ट
9. अचेष्ट
10. अभग्नम्
11. भस्म
12. हवींषि
13. अद्राक्षीः
14. शनैः
15. अपन्थाः
16. शत्रुह
17. उदासीने
18. कनीयान्
19. कन्याम्
20. आरम्
21. रिपू
22. अदात्
23. आदत्
24. अवोढ
25. अवोचम्
26. दिक्
27. शुनोः
28. यते
29. येते
30. याते
31. चतस्रः
32. परंपरायै
33. विमलाभ्याम्
34. ते
35. रजसि
36. रजसी
37. विक्रेढ्वम्
38. युष्मत्
39. अघम्
40. अभुक्थाः
41. उत्थानाय
42. अलुम्पत
43. अलुपत
44. अलुप्त
45. अलुप्तम्
46. वसिष्ठे
47. वर्षिष्ठे
48. अक्षैष्म
49. अहृत
50. कामधुग्भिः
51. अमुत्र
52. पत्युः
53. क्षेपीयन्
54. आदि्षि
55. पाणी
56. अस्प्राक्षम्