Luento 57

57.1. Aorist 4: s-aoristi

s-Aoristi muodostetaan useimmille अनिट्-juurille, ellei niillä ole yksinomaan toista aoristimuotoa. Vaihtoehtoiset अनिट्-juuret voivat yleensä muodostaa joko tämän tai iṣ-aoristin. Myös अनिट्-juuret, jotka muodostavat परस्मैपद aoristin 1., 2. tai 6. muodon jälkeen, muodostavat आत्मनेपद s-aoristin mukaan.

Muodostus: Augment + vartalo + s + athemaattinen sekundääripäätteet

Päätetaulukko vartalopäätteineen

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	-sam	-sma	-si	-smahi
2. द्वितीयः	-sīs	-sta	-sthās	-dhvam
3. प्रथमः	-sīt	-sur	-sta	-sata

Sääntään sovelletaan yleistä äänneylakia, jonka mukaan kitina-äänte katoaa kahden tukahdutusäänteen välissä (vrt. उद् + स्थित » उत्थित), eli vartalonmuodostuspääte -s- katoaa ennen päätteitä, jotka alkavat -t- tai -th-, (mutta ei nasaalien tai r-jälkeen).

Esimerkit:

3.sg.Ā a-kṣip + s + ta » अक्षिप्त
2.sg.Ā a-kṣip + s + thās » अक्षिप्थास्

Tällaiset muodot voivat kuulua myös juurtaoristiin, ja ne todennäköisesti osittain kuuluvatkin sinne.
Intialaiset grammatikot ovat laskeneet myös muodot kuten अकृत (3.sg.Ā) s-aoristiin, jotka selvästi kuuluvat juurtaoristiin. Tätä varten intialaiset grammatikot keksivät seuraavan ad-hoc-äännesäännön s-aoristille:

"Kunsvokaalin jälkeen -s- tai -sth- alkuiset pääteosat menettävät -s:n."

Muuten on noudatettava äänteenmuutoslakeja, jotka koskevat loppukonsonanttien ja s:n yhdistymistä.

dhvamille pätee:

-dhvam:n -dh- korvataan kaikien ei-a/ā-vokaalien sekä -r:n jälkeen muodolla -ḍh-.

esim. चि 5U: 2.pl.Ā अचेढ्वम्

Verbijuurten muoto:

• परस्मैपद : Pituusaste
• आत्मनेपद :
• i/ī/u/ū-päätteiset juuret: Korkea-aste
• -ṝ korvataan muodolla -īr tai -ūr
• ablautikykyiset juuret ā/e/o-päätteisinä: Matala-aste
• muut juurivokaalit: muuttumattomat (ts. yleensä matala-asteisia)

Esimerkkejä:

	3.sg.P
चि 5U	अचैषीत्
श्रु 5P	अश्रौषीत्
कृ 8U	अकार्षीत्
भज् 1U	अभाक्षीत्
भञ्ज् 7P	अभाङ्क्षीत्
भुज् 7U	अभौक्षीत्
	3.sg.Ā
---	---
चि 5U	अचेष्ट
नी 1U	अनेष्ट
सू 2/4	असोष्ट
	sg.Ā
दा 3U	अदिषि अदिथास् अदित
	1.sg.Ā
कृ 8U	अकृषि
पच् 1U	अपक्षि

दृश् ja सृज् muodostavat परस्मैपद-asteella pituusasteen nousevalla diftongilla -rā-:

दृश् 3.sg.P अद्राक्षीत्

Myös muiden juurten aoristit, joissa on -ṛ- toiseksi viimeisenä vokaalina, voidaan muodostaa näin:

कृष् 1P/6U 3.sg.P अकार्क्षीत् / अक्राक्षीत्

Paradigmat:

नी 1U "johtaa"
Paradigmat:

नी 1U "johtaa"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अनैषम्	अनैष्म	अनेषि	अनेष्महि
2. द्वितीयः	अनैषीस्	अनैष्ट	अनेष्ठास्	अनेढ्वम्
3. प्रथमः	अनैषीत्	अनैषुर्	नेष्ट	अनेषत

Kuv.: भीमराव रामजी आंबेडकर (१८९१ १९५६) । सो ऽनैषीद्दलितान् ॥
(Kuv lähde: Yksityiskohdat)

कृ 8U "tehdä"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अकार्षम्	अकार्ष्म	अकृषि	अकृष्महि
2. द्वितीयः	अकार्षीस्	अकार्ष्ट	अकृथास्	अकृढ्वम्
3. प्रथमः	अकार्षीत्	अकार्षुर्	अकृत	अकृषत

तुद् 6U "lyödä"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अतौत्सम्	अतौत्स्म	अतुत्सि	अतुत्स्महि
2. द्वितीयः	अतौत्सीस्	अतौत्त aus: a-taut + s + ta	अतुत्थास्	अतुद्ध्वम्
3. प्रथमः	अतौत्सीत्	अतौत्सुर्	अतुत्त	अतुत्सत

Epäsäännölliset muodot:

1. Nasalillaattiset juuret (गम्, मन्, रम्) muodostavat s-aoristin korkean astevaihtelun:
अगंसि । अमंसि । अरंस्त
Sen lisäksi sanalle गम् on säännölliset matalan astevaihtelun muodot:
अगसि (« *a-gm-si) । अगथास् । अगत (passiivin yksikön 3. persoonan muodon yhteydessä गम् on temattinen aoristi)

2. पद् 4Ā on säännöllinen (esim. अपत्सि), mutta sen 3.sg.Ā-muodossa on passiivisen juuri-aoristin muoto:
   अपादि "hän meni"

3. बुध् Ā voi valinnaisesti 3.sg.Ā-muodossa saada passiivisen juuri-aoristin muodon:
   अबोधि / अबुद्ध "hän tunnistoi"

57.2. Harjoitus

A) Käännä ja määritä ilman apuvälineitä seuraavat muodot sekä muodosta niihin vastaavat aoristimuodot. Paitsi kausatiiveissa ja juurissa, jotka muodostavat s-aoristin, vastaavan aoristiluokan numero on annettu hakasulkeissa:

1. पेचिथ
2. अवक् (३)
3. सोष्यसि
4. छिन्दे
5. कुरुषे
6. आधत्ते
7. पद्यते
8. जिगाय
9. जिघ्रामः (१,६)
10. शासति (२)
11. स्तुवे
12. दिग्धे
13. प्लवध्वे
14. तस्थिथ (१)
15. बिभ्यति
16. ततर्प
17. जुहुथ
18. ऊषुः
19. ससर्जिथ
20. लिल्यिरे
21. अत्याजयम्
22. सिध्यथ (२)
23. निन्य
24. कर्षन्ति
25. अप्रच्छयन्

B) Käännä ja määritä seuraavat muodot:

1. चेलुः
2. जन्तुः
3. अश्वसीत्
4. ज्येष्ठायाः
5. संयक्
6. असे
7. असि
8. अचैष्ट
9. अचेष्ट
10. अभग्नम्
11. भस्म
12. हवींषि
13. अद्राक्षीः
14. शनैः
15. अपन्थाः
16. शत्रुह
17. उदासीने
18. कनीयान्
19. कन्याम्
20. आरम्
21. रिपू
22. अदात्
23. आदत्
24. अवोढ
25. अवोचम्
26. दिक्
27. शुनोः
28. यते
29. येते
30. याते
31. चतस्रः
32. परंपरायै
33. विमलाभ्याम्
34. ते
35. रजसि
36. रजसी
37. विक्रेढ्वम्
38. युष्मत्
39. अघम्
40. अभुक्थाः
41. उत्थानाय
42. अलुम्पत
43. अलुपत
44. अलुप्त
45. अलुप्तम्
46. वसिष्ठे
47. वर्षिष्ठे
48. अक्षैष्म
49. अहृत
50. कामधुग्भिः
51. अमुत्र
52. पत्युः
53. क्षेपीयन्
54. आदि्षि
55. पाणी
56. अस्प्राक्षम्