Les 57

57.1. Aoristus 4: s-aoristus

De s-aoristus wordt gevormd met de meeste अनिट्-stammen, tenzij deze uitsluitend een andere aoristusvorm hebben. Facultatieve अनिट्-stammen kunnen in het algemeen naar keuze deze of de iṣ-aoristus vormen. Ook अनिट्-stammen die het परस्मैपद na de 1e, 2e of 6e vorm van de aoristus, vormen het आत्मनेपद volgens de s-aoristus.

Vorming: augment + stam + s + athematische secundaire uitgang

Tabel met uitgangen met stamvormingssuffix

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	-sam	-sma	-si	-smahi
2. द्वितीयः	-sīs	-sta	-sthās	-dhvam
3. प्रथमः	-sīt	-sur	-sta	-sata

De algemene fonetische regel wordt toegepast dat een sissende klank tussen twee plosieven wegvalt (vgl. उद् + स्थित » उत्थित), d.w.z. dat het stamvormende achtervoegsel -s- voor uitgangen die beginnen met -t- of -th- wegvalt (maar niet na nasalen of r-).

Voorbeelden:

3e pers. enkelvoud Ā a-kṣip + s + ta » अक्षिप्त
2e pers. enkelvoud Ā a-kṣip + s + thās » अक्षिप्थास्

Dergelijke vormen zouden ook tot de stam-aoristus kunnen behoren en behoren daar waarschijnlijk deels ook toe.
De Indische grammatici hebben ook vormen zoals अकृत (3e pers. enkelvoud Ā) tot de s-aoristus gerekend, die duidelijk tot de stam-aoristus behoren. Daartoe hebben de Indische grammatici de volgende ad-hoc klankregel voor de s-aoristus bedacht:

"Na een korte klinker verliezen de "uitgangen", die met -st- of -sth- beginnen, de -s-."

Verder zijn de klankregels voor de verbinding van uitluidende medeklinkers met s- in acht te nemen.

Voor -dhvam geldt:

De -dh- van -dhvam wordt zowel na alle niet-a/ā-klinkers als na -r door -ḍh- vervangen.

bijv. चि 5U: 2.pl.Ā अचेढ्वम्

Vorm van de wortel:

• परस्मैपद : verlengde trap
• आत्मनेपद :
• Wortels met uitluidende i/ī/u/ū: volle trap
• uitluidend -ṝ wordt door -īr of -ūr vervangen
• ablautende wortels op ā/e/o: zwakke trap
• andere wortelklinkers: onveranderd (d.w.z. doorgaans in de zwakke trap)

Voorbeelden:

	3.sg.P
चि 5U	अचैषीत्
श्रु 5P	अश्रौषीत्
कृ 8U	अकार्षीत्
भज् 1U	अभाक्षीत्
भञ्ज् 7P	अभाङ्क्षीत्
भुज् 7U	अभौक्षीत्
	3.sg.Ā
---	---
चि 5U	अचेष्ट
नी 1U	अनेष्ट
सू 2/4	असोष्ट
	sg.Ā
दा 3U	अदिषि अदिथास् अदित
	1.sg.Ā
कृ 8U	अकृषि
पच् 1U	अपक्षि

दृश् en सृज् hebben in de परस्मैपद een verlengde trap met stijgende tweeklank -rā-:

दृश् 3.sg.P अद्राक्षीत्

Ook de aorist van andere wortels met -ṛ- op de voorlaatste plaats kan zo gevormd worden:

कृष् 1P/6U 3.sg.P अकार्क्षीत् / अक्राक्षीत्

Paradigma's:

नी 1U "leiden"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अनैषम्	अनैष्म	अनेषि	अनेष्महि
2. द्वितीयः	अनैषीस्	अनैष्ट	अनेष्ठास्	अनेढ्वम्
3. प्रथमः	अनैषीत्	अनैषुर्	नेष्ट	अनेषत

Afbeelding: भीमराव रामजी आंबेडकर (१८९१ १९५६) । सो ऽनैषीद्दलितान् ॥
(Bron afbeelding: Details)

कृ 8U "doen"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अकार्षम्	अकार्ष्म	अकृषि	अकृष्महि
2. द्वितीयः	अकार्षीस्	अकार्ष्ट	अकृथास्	अकृढ्वम्
3. प्रथमः	अकार्षीत्	अकार्षुर्	अकृत	अकृषत

तुद् 6U "slaan"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अतौत्सम्	अतौत्स्म	अतुत्सि	अतुत्स्महि
2. द्वितीयः	अतौत्सीस्	अतौत्त aus: a-taut + s + ta	अतुत्थास्	अतुद्ध्वम्
3. प्रथमः	अतौत्सीत्	अतौत्सुर्	अतुत्त	अतुत्सत

Onregelmatige vormen:

1. Wortstammen op nasaal (गम्, मन्, रम्) vormen de s-aorist met hoge gradatie:
अगंसि । अमंसि । अरंस्त
Daarnaast bestaan er voor गम् de regelmatige vormen met lage gradatie:
अगसि (« *a-gm-si) । अगथास् । अगत (in het P heeft गम् de themavocale aorist)

2. पद् 4Ā is regelmatig (bijv. अपत्सि), maar in de 3.sg.Ā heeft het de vorm van de passieve wortelaorist:
   अपादि "hij ging"

3. बुध् Ā kan in de 3.sg.Ā naar keuze de vorm van de passieve wortelaorist aannemen:
   अबोधि / अबुद्ध "hij erkende"

57.2. Oefening

A) Vertaal en bepaal zonder hulpmiddelen de volgende vormen en vorm de bijbehorende aoristvormen. Behalve bij causatieven en wortels die de s-aorist vormen, staat tussen haakjes de klasse van de betreffende aorist vermeld:

1. पेचिथ
2. अवक् (३)
3. सोष्यसि
4. छिन्दे
5. कुरुषे
6. आधत्ते
7. पद्यते
8. जिगाय
9. जिघ्रामः (१,६)
10. शासति (२)
11. स्तुवे
12. दिग्धे
13. प्लवध्वे
14. तस्थिथ (१)
15. बिभ्यति
16. ततर्प
17. जुहुथ
18. ऊषुः
19. ससर्जिथ
20. लिल्यिरे
21. अत्याजयम्
22. सिध्यथ (२)
23. निन्य
24. कर्षन्ति
25. अप्रच्छयन्

B) Vertaal en bepaal de volgende vormen:

1. चेलुः
2. जन्तुः
3. अश्वसीत्
4. ज्येष्ठायाः
5. संयक्
6. असे
7. असि
8. अचैष्ट
9. अचेष्ट
10. अभग्नम्
11. भस्म
12. हवींषि
13. अद्राक्षीः
14. शनैः
15. अपन्थाः
16. शत्रुह
17. उदासीने
18. कनीयान्
19. कन्याम्
20. आरम्
21. रिपू
22. अदात्
23. आदत्
24. अवोढ
25. अवोचम्
26. दिक्
27. शुनोः
28. यते
29. येते
30. याते
31. चतस्रः
32. परंपरायै
33. विमलाभ्याम्
34. ते
35. रजसि
36. रजसी
37. विक्रेढ्वम्
38. युष्मत्
39. अघम्
40. अभुक्थाः
41. उत्थानाय
42. अलुम्पत
43. अलुपत
44. अलुप्त
45. अलुप्तम्
46. वसिष्ठे
47. वर्षिष्ठे
48. अक्षैष्म
49. अहृत
50. कामधुग्भिः
51. अमुत्र
52. पत्युः
53. क्षेपीयन्
54. आदि्षि
55. पाणी
56. अस्प्राक्षम्