Lezione 57

57.1. Aoristo 4: s-Aoristo

Lo s-Aorist si forma per la maggior parte delle radici अनिट्, purché non abbiano esclusivamente un'altra forma di aoristo. Le radici अनिट् facoltative possono in generale formare opzionalmente questo o l'iṣ-Aorist. Anche le radici अनिट्, che formano lo परस्मैपद dopo la 1., 2. o 6. forma dell'aoristo, formano lo आत्मनेपद secondo lo s-Aorist.

Formazione: Augmento + Radice + s + desinenze secondarie atematiche

Tabella delle desinenze con suffisso di formazione del tema

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	-sam	-sma	-si	-smahi
2. द्वितीयः	-sīs	-sta	-sthās	-dhvam
3. प्रथमः	-sīt	-sur	-sta	-sata

Si applica la legge fonetica generale secondo cui un fricativo tra due occlusive cade (cfr. उद् + स्थित » उत्थित), cioè il suffisso di formazione del tema -s- prima delle desinenze che iniziano con -t- o -th- cade (ma non dopo nasali o r-).

Esempi:

3.sg.Ā a-kṣip + s + ta » अक्षिप्त
2.sg.Ā a-kṣip + s + thās » अक्षिप्थास्

Tali forme potrebbero appartenere anche al radice-aorist e probabilmente appartengono in parte anche a quello.
I grammatici indiani hanno contato anche forme come अकृत (3.sg.Ā) allo s-Aorist, che appartengono chiaramente al radice-aorist. A questo scopo, i grammatici indiani hanno inventato la seguente regola fonetica ad hoc per lo s-Aorist:

"Dopo una vocale breve, le 'desinenze' che iniziano con -st- o -sth- perdono la -s-."

In caso contrario, si devono osservare le regole fonetiche per la connessione di consonanti finali con s-.

Per -dhvam vale:

Il -dh- di -dhvam viene sostituito da -ḍh- dopo tutte le vocali diverse da a/ā, nonché dopo -r.

ad es. चि 5U: 2.pl.Ā अचेढ्वम्

La forma della radice:

• परस्मैपद : Grado allungato
• आत्मनेपद :
  • Radici con i/ī/u/ū finale: Grado forte
  • -ṝ finale viene sostituito da -īr o -ūr
  • Radici ablautanti su ā/e/o: Grado debole
  • altri vocali radicali: invariati (cioè di solito grado debole)

Esempi:

	3.sg.P
चि 5U	अचैषीत्
श्रु 5P	अश्रौषीत्
कृ 8U	अकार्षीत्
भज् 1U	अभाक्षीत्
भञ्ज् 7P	अभाङ्क्षीत्
भुज् 7U	अभौक्षीत्
	3.sg.Ā
---	---
चि 5U	अचेष्ट
नी 1U	अनेष्ट
सू 2/4	असोष्ट
	sg.Ā
दा 3U	अदिषि अदिथास् अदित
	1.sg.Ā
कृ 8U	अकृषि
पच् 1U	अपक्षि

दृश् e सृज् hanno nel परस्मैपद Grado allungato con dittongo crescente -rā-:

दृश् 3.sg.P अद्राक्षीत्

Anche l'aoristo di altre radici con -ṛ- in posizione penultima può essere formato in questo modo:

कृष् 1P/6U 3.sg.P अकार्क्षीत् / अक्राक्षीत्

Paradigmi:

नी 1U "condurre"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अनैषम्	अनैष्म	अनेषि	अनेष्महि
2. द्वितीयः	अनैषीस्	अनैष्ट	अनेष्ठास्	अनेढ्वम्
3. प्रथमः	अनैषीत्	अनैषुर्	नेष्ट	अनेषत

Fig.: भीमराव रामजी आंबेडकर (१८९१ १९५६) । सो ऽनैषीद्दलितान् ॥
(Fonte dell'immagine: Dettagli)

कृ 8U "fare"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अकार्षम्	अकार्ष्म	अकृषि	अकृष्महि
2. द्वितीयः	अकार्षीस्	अकार्ष्ट	अकृथास्	अकृढ्वम्
3. प्रथमः	अकार्षीत्	अकार्षुर्	अकृत	अकृषत

तुद् 6U "colpire"

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
1. तृतीयः	अतौत्सम्	अतौत्स्म	अतुत्सि	अतुत्स्महि
2. द्वितीयः	अतौत्सीस्	अतौत्त aus: a-taut + s + ta	अतुत्थास्	अतुद्ध्वम्
3. प्रथमः	अतौत्सीत्	अतौत्सुर्	अतुत्त	अतुत्सत

Forme irregolari:

1. Le radici con nasale (गम्, मन्, रम्) formano l'aoristo in s con grado acuto:
अगंसि । अमंसि । अरंस्त
Inoltre, per गम् esistono le forme regolari con grado grave:
अगसि (« *a-gm-si) । अगथास् । अगत (nel P गम् ha l'aoristo tematico)

2. पद् 4Ā è regolare (ad es. अपत्सि), ma nella 3.sg.Ā ha la forma dell'aoristo della radice passivo:
   अपादि "egli andò"

3. बुध् Ā può assumere facoltativamente nella 3.sg.Ā la forma dell'aoristo della radice passivo:
   अबोधि / अबुद्ध "egli riconobbe"

57.2. Esercizio

A) Tradurre e determinare senza ausili i seguenti forme e formare le corrispondenti forme di aoristo. Eccetto per le causative e le radici che formano l'aoristo in s, è indicata tra parentesi la classe dell'aoristo corrispondente:

1. पेचिथ
2. अवक् (३)
3. सोष्यसि
4. छिन्दे
5. कुरुषे
6. आधत्ते
7. पद्यते
8. जिगाय
9. जिघ्रामः (१,६)
10. शासति (२)
11. स्तुवे
12. दिग्धे
13. प्लवध्वे
14. तस्थिथ (१)
15. बिभ्यति
16. ततर्प
17. जुहुथ
18. ऊषुः
19. ससर्जिथ
20. लिल्यिरे
21. अत्याजयम्
22. सिध्यथ (२)
23. निन्य
24. कर्षन्ति
25. अप्रच्छयन्

B) Tradurre e determinare le seguenti forme:

1. चेलुः
2. जन्तुः
3. अश्वसीत्
4. ज्येष्ठायाः
5. संयक्
6. असे
7. असि
8. अचैष्ट
9. अचेष्ट
10. अभग्नम्
11. भस्म
12. हवींषि
13. अद्राक्षीः
14. शनैः
15. अपन्थाः
16. शत्रुह
17. उदासीने
18. कनीयान्
19. कन्याम्
20. आरम्
21. रिपू
22. अदात्
23. आदत्
24. अवोढ
25. अवोचम्
26. दिक्
27. शुनोः
28. यते
29. येते
30. याते
31. चतस्रः
32. परंपरायै
33. विमलाभ्याम्
34. ते
35. रजसि
36. रजसी
37. विक्रेढ्वम्
38. युष्मत्
39. अघम्
40. अभुक्थाः
41. उत्थानाय
42. अलुम्पत
43. अलुपत
44. अलुप्त
45. अलुप्तम्
46. वसिष्ठे
47. वर्षिष्ठे
48. अक्षैष्म
49. अहृत
50. कामधुग्भिः
51. अमुत्र
52. पत्युः
53. क्षेपीयन्
54. आदि्षि
55. पाणी
56. अस्प्राक्षम्

lekt5701: [Fonte dell'immagine: Wikipedia. Dominio pubblico]