Umlando 42

Tihumule:

१. प्रकृत्यैव यः कर्माणि क्रियमाणानि पश्यति स आत्मानमकर्तरं पश्यति ॥ १ ॥
Ubona ukuthi izenzo (ngokwazo) zenziwa yimvelo yemvelo (प्रकृति), ubona ukuthi i-Self (आत्मा) ayisebenzi.

२. कृष्णस्तस्य लोकस्य पिता माता पितामहो धातास्ति ॥ २ ॥
U-Kṛṣṇa uyise, unina, umkhulu, nomdali wale mhlaba.

३. आचार्याः पितरः पुत्राश्च पितामहाः श्वशुरा नप्तरो युद्धायावस्थिताः । एतान्न हन्तुमिच्छामीत्यर्जुनो भगवद्गीतायामुवाच ॥ ३ ॥
"Uthisha, abazali, izingane, abakhulu, abalindela, nabantwana bantwana bami bemi yimpi. Ngingabulali!" — ngalokhu kwathi u-Arjuna ku-Bhagavadgītā.

४. कवयो लब्धपुत्रतायाः पितॄन्मातॄश्च तुष्टुवुः ॥ ४ ॥
Abaculi badumisa abazali nabazali ngokufinyelela ekubeni abazali (noma ukuba ngabazali).

५. भर्त्रा भार्या भर्तव्या । तस्माद्भार्येत्युच्यते ॥ ५ ॥
Umkakhe kufanele agodliwe ngumyeni. Ngakho-ke ubizwa ngokuthi "bhāryā" (okufanele agodliwe).

६. सत्पुत्रः पितृभ्यः पिण्डान्ददाति । पितृभिः पिण्डदानमश्यत एवं च सुखजीवो जीवितुं शक्यते ॥ ६ ॥
Indodana enhle inikeza izinkukhu zokudla (पिण्ड) emakhelwane. Ngokusebenzisa emakhelwane, ukudla kunikezwe, futhi ngale ndlela ungaphila ngokuthula.

७. भ्रात्रा स्वसा न विवोड्धव्या । भातरि स्वसारं कामयमाने देवाः क्रुध्यन्ति ॥ ७ ॥
Umfowethu akakwazi ukushada nomfowethu. Uma umfowethu efuna umfowethu, izinkolo zizothukile.

८. क्थं भर्तुर्भ्रातोच्यते । देवेति भर्तुर्भ्राता वक्तव्यः ॥ ८ ॥
Kuthi kubizwa umzala wendoda? Umzala wendoda ubizwa ngokuthi "devara" (umzala).

९. नप्तॄणां लाभं पितैच्छत् ॥ ९ ॥
Udadewethu wafisa ukuthola abantwana.

Isithombe: कृष्णस्तस्य लोकस्य पिता माता पितामहो धातास्ति
(Umthombo wesithombe: Imininingwane)

---

Umbiko: Ushado kaSītā (सीताविवाहः)

पुरा मिथिलायां जनको नाम राजा बभूव । तस्य सुता सीता नाम । सा रूपे शीले चानुपमा बभूव । तां परिणेतुमिछ्हन्तो ऽनेके राजकुमारा जनकाय दूतान्प्रेषयामासुः ॥ जनकस्तु तां वीर्यसम्पन्नाय क्षत्रियकुमाराय दातुमैच्छत् । अतः स तां वीर्येण क्रेतव्यामकल्पयत् । तथा हि — तस्य सकाशे गुरुतरं किमपि धनुरासीत् । य इदं धनुरुद्धृत्यास्मिन्शरं सन्धत्ते स मम सुतां परिणेष्यतीति जनकः प्रतिजज्ञे ॥ तां तस्य प्रतिज्ञां श्रुत्वा शतशो राजकुमाराः समाजग्मुः । परं नैको ऽपि तेषां तद्धनुश्चलयितुमपि शशाक । लङ्काधिपती रावणो ऽपि साटोपं समेत्य सलज्जं प्रतिनिवृत्त इति ज्ञायते ॥ सर्वान्राजकुमारान्प्रतिवृत्तान्विलोक्य को मे दुहितुर्भर्ता भविष्यतीति चिन्तापरो बभूव जनकः । अत्रान्तरे ऽयोध्याधिपतेर्दशरथस्य पुत्रः श्रीरामः सलक्ष्मणो विश्वा्मित्रेण तत्रानीयत । श्रीरामो महर्षेर्विश्वामित्रस्य वचनेन लीलयैव तद्धनुरुद्धृत्य यावत्तस्मिन्बाणमारोपयति तावत्तद्धनुर्द्वेधा भग्नं बभूव ॥

साधु साध्विति श्रीरामस्य वीर्यं प्रशशंसुर्जनाः ॥ जनकस्य राज्ञो हृदयं प्रहृष्टं बभूव । ततः स दशरथादीनानाय्य महता विभवेन सीतरामयोर्विवाहोत्सवं निरवर्तयन् ॥

Ukumasho:
Ngokwesikhathi esidlule, kwakukhona inkosi ebizwa uJanaka eMithilā. Wayenendodakazi ebizwa uSītā. Wayenobuhle nobuqili obungezange kuboneke. Amaphini amaningi, abafuna ukumshada, abathumele izindaba kuJanaka.

Kodwa uJanaka wayefuna ukumnika indodakazi yakhe iphini le-Kṣatriya enamandla. Ngakho-ke wachaza ukuthi kufanele "ithengwe" ngamandla omkhosi. Kwakunjalo: Wayenombhobho onzima kakhulu. UJanaka wazithembisa: "Uyozothatha lo mbhobho futhi aqonde isibhamu, lowo uzoshada nododakazi yami."

Lapho bawuzwa lo mzethulo, amaphini aqhamuka ngamakhulu. Kodwa akukho omunye wabo owakwazi ukunyakazisa lo mbhobho. Kuyaziwa ukuthi ngisho noRāvaṇa, inkosi yeLaṅkā, wavela enobungozi wabuyela ngokuhlonithekile. Lapho uJanaka ewabona amaphini ebuyela, waba nolusu, ukuthi ngubani ozoba yindoda yendodakazi yakhe. Ngaleso sikhathi, uViśvāmitra wayehambisa uRāma, indodana yenkosi uDaśaratha eyAyodhyā, kanye noLakṣmaṇa khona. Ngokwemiyalelo yenkosi enkulu uṚṣi uViśvāmitra, uRāma omuhle wathatha lo mbhobho kalula. Ngokushesha wabeka isibhamu, lo mbhobha waphuka ube yizigaba ezimbili.

"Kuhle, kuhle!" — ngalokho abantu babongela amandla omkhosi kaRāma omuhle.

Inhliziyo yenkosi uJanaka yayijabule kakhulu. Bese wacela uDaśaratha nabanye baze, wabamba umshado kaSītā noRāma ngokukhanya okukhulu.

Umfanekiso: श्रीसीता श्रीरामश्च

(Umthombo wesithombe: Details)