Les 44

44.1. Vorming van de vervoegingsvormen voor de 2e persoon (मध्यमः) van athematische stammen met een vocaal eindigend suffix

De 3.sg.Ā.Imperfekt is vormelijk gelijk aan de 2.pl.P.Imperfekt!!!

44.1.1. Vijfde tegenwoordige tijd klasse (स्वादि)

सु 5U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Present लट्	सुनोषि Cerebralisation!	सुनुथ	सुनुषे Cerebralisation!	सुनुध्वे
Imperfectum लङ्	असुनोस्	असुनुत	असुनुथास्	सुनुध्वम्
Optativ विधिलिङ्	सुनुयास्	सुनुयात	सुन्वीथास्	सुन्वीध्वम्

44.1.2. Achtste tegenwoordige tijd klasse (तनादि)

तन् 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Present लट्	तनोषि	तनुथ	तनुषे	तनुध्वे
Imperfectum लङ्	अतनोस्	अतनुत	अतनुथास्	अतनुध्वम्
Optativ विधिलिङ्	तनुयास्	तनुयात	तन्वीथास्	तन्वीध्वम्

कृ 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Present लट्	करोषि	कुरुथ	कुरुषे	कुरुध्वे
Imperfectum लङ्	अकरोस्	अकुरुत	अकुरुथास्	अकुरुध्वम्
Optativ विधिलिङ्	कुर्यास्	कुर्यात	कुर्वीथास्	कुर्वीध्वम्

44.1.3. Negende presentisklasse (क्र्यादि)

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ present लट्	क्रीणासि	क्रीणीथ	क्रीणीषे Cerebralisation!	क्रीणीध्वे
Imperfectum लङ्	अक्रीणास्	अक्रीणीत	अक्रीणीथास्	अक्रीणीध्वम्
Optativ विधिलिङ्	क्रीणीयास्	क्रीणीयात	क्रीणीथास् krī + n + ī-thās	क्रीणीध्वम् krī + n + ī-dhvam

44.2. Over het woordssandhi

Bij medisch uitlopende presentstammen zijn de reeds behandelde wetten van het woordssandhi in acht te nemen.

Bovendien worden de volgende wetten van het woordssandhi toegepast.

(Uitvoerige verzameling van alle hieronder vallende klankveranderingen bij Kielhorn, Grammatiek blz. 76v.)

44.2.1. Over het woordssandhi voor dh-

1. Aspirata wordt voor aspirata vervangen door de overeenkomstige niet-aspirata:
   b.v. रुध् 7U: रुन्ध् + ध्वे » रुन्द्ध्वे (runddhve)
2. -h + dh- » -gdh-
   b.v. दुह् 2U: दुह् + ध्वे » धुग्ध्वे (dhugdhve)
3. -ṣ + dh- » -ḍḍh- (Deze regel geldt alleen voor de vervoeging!)
   b.v. द्विष् 2U: द्विष् + ध्वे » द्विड्ढ्वे (dviḍḍhve)
4. -s + dh- » -dh- (Verdwijning van het -s)
   b.v. आस् 2Ā: आस् + ध्वे » आध्वे (ādhve)

44.2.2. Over het woordssandhi voor s-

1. -s + s- » -ts- of (niet optioneel!) -ss- (zoals in de 2e presentisklasse)
   Voorbeelden:

• वस् 1P: Futurum: वस् + स्य + ति » वत्स्यति (vatsyati)
• वस् 2Ā: वस् + से » वस्से (vasse)

2. -ṣ + s- » -kṣ-
   b.v. द्विष् 2U: द्वेष् + सि » द्वेक्षि (dvekṣi)

44.3. Vervoeging van de werkwoordsvormen voor de tweede persoon (मध्यमः) van athematische stammen zonder vocaal eindigend suffix

44.3.1. Tweede tegenwoordige tijd klasse (अदादि)

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Tegenwoordige Tijd लट्	द्वेक्षि	द्विष्ठ	द्विक्षे	द्विड्ढ्वे
Imperfectum लङ्	अद्वेट् a-dveṣ + s	अद्विष्ट	अद्विष्ठास्	द्विड्ढ्वम्
Optativ विधिलिङ्	द्विष्यास्	द्विष्यात	द्विषीथास्	द्विषीध्वम्

आस् 2Ā

	आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Tegenwoordige Tijd लट्	आस्से	आध्वे
Imperfectum लङ्	आस्थास्	आध्वम्
Optativ विधिलिङ्	आसीथास्	आसीध्वम्

दुह् 2U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Tegenwoordige Tijd लट्	धोक्षि	दुग्ध	धुक्षे	धुग्ध्वे
Imperfectum लङ्	अधोक् aus: adhokṣ	अदुग्ध	अदुग्धास्	अधुग्ध्वम्
Optativ विधिलिङ्	दुह्यास्	दुह्यात	दुहीथास्	दुहीध्वम्

इ 2P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Tegenwoordige Tijd लट्	एषि	इथ	इषे	इध्वे
Imperfectum लङ्	ऐस् a + e + s	ऐत a + i + ta
Optativ विधिलिङ्	इयास्	इयात	इयीथास् iy-ī-thās	इयीध्वम्

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativus Present लट्	हंसि han + si	हथ aus: *hn + ta
Imperfectum लङ्	अहन् aus: a-han + s	अहत aus: a-*hn + ta
Optativ विधिलिङ्	हन्यास्	हन्यात

स्तु 2U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativus Present लट्	स्तौषि स्तवीषि	स्तुथ स्तुवीथ	स्तुषे स्तुवीषे	स्तुध्वे स्तुवीध्वे
Imperfectum लङ्	अस्तौस् अस्तवीस्	स्तुत अस्तुवीत	अस्तुथास् अस्तुवीथास्	स्तुध्वम् अस्तुवीध्वम्
Optativ विधिलिङ्	स्तुयास् स्तुवीयास्	स्तुयात स्तुवीयात	स्तुवीथास् stu + ī-thās	स्तुवीध्वम्

अस् 2P (vooral te onthouden!)

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativus Present लट्	असि	स्थ
Imperfectum लङ्	आसीस्	आस्त
Optativ विधिलिङ्	स्यास्	स्यात

तत्त्वमसि शास् 2P

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativus Present लट्	शास्सि	शिष्ठ
Imperfectum लङ्	अशास्	अशिष्ट
Optativ विधिलिङ्	शिष्यास्	शिष्यात

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativus Present लट्	अत्सि	अत्थ
Imperfectum लङ्	2.sg. आदस् 3.sg. आदत्	अत्त
Optativ विधिलिङ्	अद्यास्	द्यात

44.4. De vocatief (आमन्त्रितम्)

De inheemse grammatici beschouwen de vocatief (आमन्त्रितम्) niet als een eigen naamval, maar slechts als een modificatie van de nominatief (प्रथमा).

De vocatief dient tot het aanroepen en het aanspreken en staat buiten het verband met de rest van de zin; hij onderscheidt zich dus van de andere naamvallen, die een relatie tot het werkwoord of tot een ander nomen uitdrukken.

Meestal wordt de vocatief aan het begin van de zin geplaatst:

बाल किं वदसि = "Kind, wat zeg jij?"

Men vermijde de vertaling van de vocatief met "O ...". Wij gebruiken in het Nederlands voortdurend vocatieven, wanneer wij b.v. zeggen: "Schat, wat koken we vandaag?". Niemand zal in deze betekenis zeggen: "O schat, wat koken we vandaag?"

Afb.: Over het juiste gebruik van "O" in het Nederlands: "O man!"
(Afbeeldingsbron: Details)

De vormen van de vocatief pluralis en dualis zijn identiek aan die van de nominatief (प्रथमा) pluralis respectievelijk dualis.

De vormen van de vocatief singularis volgen in Les 45.

44.5. Woordenlijst

प्रति Preverbium: terug, weer, tegen - heen

bijv.

हन् + प्रति 2P प्रतिहन्ति : terugslaan

वद् + प्रति 1P प्रतिवदति : terugzeggen = antwoorden

ख्या + प्रति + आ 2P प्रत्याख्याति : afwijzen, versmaden

या 2P याति : gaan, rijden

Perf. IV ययौ
Fut. यास्यति
Pass. यायते
Kaus. यापयति
PPP यात
Inf. यातुम्

daarvan:

यान n.: gaan, weg, voertuig

Afb.: रेल्यानम्
(Bron afbeelding: Details)

शी 2Ā शेते : liggen. Deze wortel heeft in alle vormen van de tegenwoordige stam Hoge graad: 1.sg.Ind.Tegenw.Ā शेये (śe + e). De volgende vormen zijn bijzonder om te onthouden: 3.pl.Ind.Tegenw.Ā शेरते, 3.pl.Imparf.Ā अशेरत

Perf. IIIa शिश्ये (śi-śī + e)
Fut. शयिष्यते
Kaus. शापयति
PPP शयित
Inf. शयितुम्

daarvan:

शयन n.: ligplaats, bed

Afb.: योगी शयने शेते
(Bron afbeelding: Details)

नन्द् 1P नन्दति : zich verheugen in (तृतीयया)

Perf. I ननन्द
Fut. नन्दिष्यति
Pass.: नन्द्यते
Kaus. नन्दयति
PPP नन्दित
Inf. नन्दितुम्
Absol. -नन्द्य
Gerundivum नन्द्य

daarvan:

नन्दिन् 3: door (bijzondere) vreugde gekenmerkt, vrolijk ; m. naam van het rijdier (वहन) van de शिव (een stier)

Afb.: नन्दी
(Bron afbeelding: Details)

नन्द् + अभि 1P (1Ā)  अभिनन्दति : zijn vreugde hebben in (द्वितीयया), iemand vrolijk begroeten, welkom heten

यम् 1P यच्छति : houden, dragen ; aanbieden, verlenen ; bijeenhouden, temmen, teugelen, overwinnen

Perf. Vb ययाम, येमुर्
Fut. यंस्यति
Pass. यम्यते
Kaus. यामयति maar: नियमयति
PPP यत
Inf. यन्तुम्
Absol. -यम्य

यम् + आ 1U आयच्छति : rekken, uitstrekken

PPP आयत 3: langgerekt

Afbeelding: आयतो मरुः
(Bron afbeelding: Details)

यम् + प्र 1P प्रयच्छति: aanbieden, schenken, overhandigen

यम् + सम् 1P संयच्छति: samenbinden, vastmaken, temmen

यत् 1Ā यतते: streven naar (सप्तमी, चतुर्थी, द्वितीया)

Perf. Wb येते
Fut. यतिष्यते
Pass. यत्यते
Kaus. यातयति
PPP यत्त
Inf. यतितुम्

daarvan:

यत्न m.: inspanning, moeite

Afbeelding: यत्नेन
(Bron afbeelding: Details)

रभ् 1Ā रभते (nevenvorm van लभ्): vatten, grijpen

Perf. Wb रेभे
Fut. रप्स्यते
Pass. रभ्यते
Kaus. रम्भयति
PPP रब्ध
Inf. रब्धुम्
Absol. -रभ्य

रभ् + आ 1Ā आरभते: aanraken, beginnen, ondernemen

प्रव्रज्या f. (van प्र-व्रज्): het verlaten van huis en haard ten behoeve van de dakloosheid; ceremonie waarbij men boeddhistisch novice wordt (Pali: पब्बजा)

Afbeelding: प्रव्रअज्या / पब्बजा
(Bron afbeelding: Details)

44.6. Oefening

A) Bepaal en vertaal de volgende vormen:

1. आदेः
2. आदः
3. अपुनाः
4. पुनः
5. आसीः
6. आसि
7. तन्वीथाः
8. अध्यैथाः
9. वित्थ
10. वीतम्
11. आध्वम्
12. पाथ
13. कथम्
14. स्वपिषि
15. अश्नीयात
16. आश्नाः
17. आश्नुवत
18. यन्ति
19. याथ
20. यथा
21. इयात
22. शिष्ठ
23. शिष्टः
24. आध्वे
25. अवक्
26. स्थ
27. तस्थौ
28. बध्नीथ
29. अशिष्ट
30. धुक्षे
31. धोक्ष्ये
32. वध्वे
33. अहन्
34. आख्येयम्
35. वदेयम्
36. यामः
37. येमिम
38. शेरते
39. द्विषीथाः
40. कुरुथ
41. आप्नुत
42. विक्रीणीध्वम्
43. सुन्मः
44. रोदिषि
45. अस्तवीः
46. अशृणुत
47. ब्रुवीध्वम्
48. द्विड्ढ्वे
49. शेकुः
50. चिनुथ
51. हथ
52. हतः

Afbeelding: कस्माद्रोदिषि
(Bron afbeelding: Details)

B) Vertaal:

अक्रोधेन जयेत्क्रोधमसाधुं सधुना जयेज्जयेत्सत्येन चानृतम् ॥१॥ पुत्राः किं पितृभ्यः पिण्डान्प्रायच्छत ॥२॥ कानि शास्त्राणि काश्यामध्यैथाः ॥३॥ बुद्धपुत्राश्चेन्महाशयनेषु शयीरन्प्रव्रज्यायां कृतं व्रतं न चरेयुः ॥४॥ अप्यार्ययुद्धाख्यानमाख्यास्यन्तं गुरुमभ्यनन्दः ॥५॥ द्वेष्यमपि न द्विष्यात लोभनीयं च न लुभ्येतैवं च प्रसन्ना भविष्यथ ॥६॥ न योत्स्य इत्यर्जुन उवाच ॥७॥ अशोच्यानशोचः प्रज्ञावादांश्च प्रवक्तुमैच्छः । मृताञ्जीवतश्च बुद्धिमन्तो न शोचन्ति ॥८॥

44.7. Herhalingsopdracht voor de vormleer

Bepaal de volgende vormen:

1. वदिता
2. उदिता
3. धातुः
4. दधुः
5. अदधुः
6. दध्युः
7. रक्षामि
8. रक्षाणि
9. रक्षीणि
10. रक्षिणी
11. राजनि
12. आसि
13. इज्ये
14. अयुध्ये
15. अयोध्ये
16. अयोधये
17. शोचनीयायाम्
18. वर्त्स्यति
19. आसन्
20. असन्
21. बिभ्यति
22. कुत्र
23. चेरिम
24. योक्ष्ये
25. योज्ये
26. युज्ये
27. चिक्ये
28. अजायामहि
29. स्मर्येय
30. स्मर्याय
31. कया
32. क्रेया
33. आत्मने
34. अदानम्
35. आददानम्
36. सेदिम
37. क्व
38. पिपूर्मः
39. कैः
40. कृत्येन