Les 43

43.1. Persoonsuitgangen van de tweede persoon (मध्यमः = "midden<persoon>")

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Primaire uitgangen	-si	-tha	-se	-dhve
Secundaire uitgangen	-s	-ta	-thās	-dhvam
Perfectum-uitgangen	-tha	-a	-se	-dhve

Merk op dat de secundaire uitgang van de 2. mv.A. identiek is aan die van de 3.ev.O.

43.2. Vorming van de werkwoordsvormen van de tweede persoon (मध्यमः)

2e persoon:

• Enkelvoud: "jij"
• Meervoud: "jullie" (meer dan twee!)

43.2.1. Thematische stammen

De 3.ev.O. Imperfectum respectievelijk Optativus is vormelijk gelijk aan de 2.mv.A. Imperfectum respectievelijk Optativus!

43.2.1.1. Eerste presentisklasse (भ्वादि)

भू 1P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativus Presentem लट्	भवसि bho + a + si	भवथ	भवसे	भवध्वे
Imperfectum लङ्	अभवस्	अभवत	अभवथास्	अभवध्वम्
Optativus विधिलिङ्	भवेस्	भवेत	भवेथास्	भवेध्वम्

43.2.1.2. Zesde presentisklasse (तुदादि)

विश् 6P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativus Presentem लट्	विशसि	विशथ	विशसे	विशध्वे
Imperfectum लङ्	अविशस्	अविशत	अविशथास्	अविशध्वम्
Optativus विधिलिङ्	विशेस्	विशेत	विशेथास्	विशेध्वम्

43.2.1.3. Vierde presentklasse (दिवादि)

नृत् 4P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ present लट्	नृत्यसि	नृत्यथ	नृत्यसे	नृत्यध्वे
Imperfectum लङ्	अनृत्यस्	अनृत्यत	अनृत्यथास्	अनृत्यध्वम्
Optatief विधिलिङ्	नृत्येस्	नृत्येत	नृत्येथास्	नृत्येध्वम्

43.2.1.4. Tiende presentklasse (चुरादि) en causativa

चुर् 10U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ present लट्	चोरयसि	चोरयथ	चोरयसे	चोरयध्वे
Imperfectum लङ्	अचोरयस्	अचोरयत	अचोरयथास्	अचोरयध्वम्
Optatief विधिलिङ्	चोरयेस्	चोरयेत	चोरयेथास्	चोरयेध्वम्

43.2.1.5. Passiefum

ईक्ष् 1Ā

	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ present लट्	ईक्ष्यसे īkṣ-ya-se	ईक्ष्यध्वे
Imperfectum लङ्	ऐक्ष्यथास्	ऐक्ष्यध्वम्
Optatief विधिलिङ्	ईक्ष्येथास्	ईक्ष्येध्वम्

43.2.1.6. Futurum (ऌट्)

43.2.1.6.1. अनिट्-vormingen

दा 3U

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
दास्यसि	दास्यथ	दास्यसे	दास्यध्वे

43.2.1.6.2. सेट्-vormingen

भू 1P

परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
भविष्यसि	भविष्यथ	भविष्यसे	भविष्यध्वे

43.3. Het persoonlijk voornaamwoord van de tweede persoon

• Enkelvoud: त्वद् "jij"
• Meervoud: युष्मद् "jullie"

	एकवचनम् (त्वद्)	बहुवचनम् (युष्मद्)
प्रथमा	त्वम्	यूयम्
द्वितीया	त्वाम् त्वा	युष्मान् वस्
तृतीया	त्वया	युष्माभिस्
चतुर्थी	तुभ्यम् ते	युष्मभ्यम् वस्
पञ्चमी	त्वत्	युष्मत्
षष्ठी	तव ते	युष्माकम् वस्
सप्तमी	त्वयि	युष्मासु

De vormen त्वा, ते, वस् mogen niet aan het begin van een zin of versregel worden gebruikt. Ook voor च, वा, एव en enkele andere deeltjes mogen ze niet worden gebruikt:

त्वां मां च "jou en mij"

43.4. Woordenlijst

ज्ञा + आ Kausatief आज्ञापयति : bevelen, aanwijzen

आपण m.: markt

Afb.: आपणः
(Bron afbeelding: Details)

सत्वर 3: snel, haastig

पण्य 3: koopbaar; n.: goederen, handel

Afb.: पण्यानि
(Bron afbeelding: Details)

आम् : ja

सम m. = वर्ष n.

-आयुत 3: voorzien van

भद्र 3: goed, gelukkig; vocatief: mijn lieve!

समय m. (tot सम्-इ): overeenkomst, contract, termijn, datum, tijd

निश्चित 3: besloten, vastgesteld

नोचेत् : indien niet, anders

विलम्ब n.m.: vertraging, uitstel

विपणि f.: winkel

Afb.: विपणिः
(Bron afbeelding: Details)

वणिज् m.: koopman

Afbeelding: वणिक्
(Bron afbeelding: Details)

वर 3: beste

शीघ्र 3: snel, haastig

वत्स m.: kalf, jong, kind ; vocatief: mijn lieve

Afbeelding: वत्सः
(Bron afbeelding: Details)

उत्तम 3: hoogste, beste

अल्प 3: klein, gering

मूल्य n.: waarde, prijs

कियत् 3: hoe groot

शर्करा f.: suiker (het Duitse "Zucker" gaat via het Italiaanse zucchero, daarvandaan via het Arabische sukkar - سكر en Perzisch šäkär - شکر terug op het Sanskriet शर्करा!)

अधिक 3: extra, overtollig, buitengewoon

तर्हि : destijds, toen ; daarom, dus

तुल् 10 तुलयति । तोलयति : wegen

Afbeelding: तोलन्ति
(Bron afbeelding: Details)

कर्गल n.: papier

संपुट m.: doos (hier: pakket, bundel)

पुरतस् : vooraan, ervoor, voor

श्रेष्ठिन् m.: rijke koopman

जव 3: snel, haastig

द्रु 1P द्रवति rennen

Perf. IIIa दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Kaus. द्रावयति
PPP द्रुत
Absol. -द्रुत्य
Inf. द्रोतुम्

रे interjectie: Hé! Jij daar!

अन्यद् 3: een andere (declinatie zoals यद् )

वञ्चक m.: bedrieger

पश्चात्ताप m.: berouw

इत्थम् Adv.: op deze manier, zo

दिन n.: dag

जन्मन् n.: geboorte

आनन्द m.: zaligheid, vreugde

43.5. Oefening

A) Vorm de overeenkomstige 2e persoon van de volgende werkwoordsvormen wat betreft tijd, getal, wijs en dergelijke:

1. आर्हम्
2. कुप्येम
3. ऐच्छन्
4. ईक्षेरन्
5. कल्पने
6. क्रामन्ति
7. क्रेष्याम
8. गच्छेयम्
9. गायति
10. चर्यते
11. चेष्यन्ति
12. जायेय
13. आज्ञापयत्
14. विजयते
15. जीव्येत
16. तुदामः
17. अतरन्
18. त्यजामि
19. दहेयम्
20. आदास्ये
21. दिशति
22. अदूष्यम्
23. दृश्यामहे
24. नश्येयुः
25. आनीयामहि
26. नृत्यामि
27. पचेत्
28. पतिष्यामि
29. आपद्यत
30. पिबामः
31. अपृच्छ्ये
32. बुध्यामहे
33. भजेम
34. प्राभवन्
35. भरिष्यन्ते
36. मन्ये
37. मुच्येरन्
38. अम्रियन्त
39. यजेत
40. युध्येमहि
41. अरक्षन्
42. लप्स्यन्ते
43. अवदम्
44. औह्ये
45. वसन्ति
46. अवावर्तत
47. विशामि
48. शोचामः
49. वर्धेत
50. सीदामि
51. तिष्ठन्ति
52. आहरत्

B) Vertaal naar het Sanskriet:

1. Waarom zitten jullie terwijl de leraar staat?

2. Twijfel je eraan of een goede daad een goede vrucht heeft?

3. Zullen jullie de vader het binnenste tempelheiligdom tonen?

4. Het loflied van welke dichter heb jij gezongen?

5. Zullen jullie deze vruchten verkopen?

6. Wat heb jij bevolen?

7. Wanneer heb jij je in Benares opgehouden (वृत्)?

8. Hebben jullie als offerheren de goden met een offer vereerd?

9. In welke stad werd jij geboren?

10. Hoe red jij je (steekt over) voor de vijand?

Afb.: कदा पूराववर्तथाः ।
(Afbeeldingsbron: Details)

43.6. संवादः = Gesprek

संवादः	Toelichtingen
सुरेशः : अशोक1 क्व गच्छसीदानीम् ॥	1 Vocatief enk.
अशोकः : आपणे गच्छामि । सत्वरमेव कानिचित्पण्यानि क्रीत्वा निवर्तिष्ये ॥
सुरेशः : किं कश्चिदुत्सवो ऽद्य तव गृहे ॥
अशोकः : आम् । अद्य पितृपादानां2 जन्मदिनोत्सवः ॥	2 -पाद mv. kan aan namen, titels enz. worden toegevoegd om respect uit te drukken
सुरेशः : किं वयस्तव3 पितृचरणानाम् ॥	3 Nom.Akk.enk. bij वयस् o. "ouderdom"
अशोकः : पञ्चषष्टिसमायुतं4 मम पितुर्वयः । अद्य मम गृहे बहवः संबन्धिनो मित्राणि चागमिष्यन्ति । त्वयाप्यागन्तव्यम् ॥	4 पञ्चषष्टि vijfenzestig
सुरेशः : भद्र5 कतिवादन5k आगमिष्यन्ति जनाः ॥	5 Vocatief enk. 5k वादन o. "-uur"
अशोकः : समयं किं पृच्छसि । षड्वादनं6 यावदागच्छ7 ॥	6 षड् "zes" 7 2.enk.imperatief
सुरेशः : सार्धषड्वादनं यावदागच्छामि चेत् ॥
अशोकः : नैव षड्वादन एव निश्चितरूपेणागन्तव्यं त्वया ॥
सुरेशः : अस्तु8 । तर्हि गच्छ त्वं । नोचेद्विलम्बो भविष्यति ॥	8 3.enk.imperatief bij अस् 2P
अशोकः : (विपण्यां प्रविशति वणिजमुपसृत्य वदति च) अयि वणिग्वर9 कानिचित्पण्यानि क्रेतुमागतो ऽहम् । देहि10 शीघ्रं मह्यम् ॥	9 Vocatief enk. 10 2.enk.imperatief P bij दा 3U
वणिक्11 : वत्स त्वं किंकिं क्रेतुमिच्छसि । मम विपणौ बहून्युत्तमोत्तमानि पण्यानि सन्ति तानि च स्वल्पमूल्यानि । वद12 कियत्परिमाणं किं क्रेतुमिच्छसि ॥	11 Nom.enk. bij वणिज् m. 12 2.enk.imperatief
अशोकः : सेरभारा13 शर्करा कियता मूल्येन विक्रीयते ॥	13 सेर = Seer (= 0.93310 kg)
वणिक् : नाधिक्यं मूल्यम् । केवलमष्टाणकेन14 दास्यामि सेरभारां शर्कराम् ॥	14 आणक = Anna = 1/16 roepie
अशोकः : तर्हि तोलयित्वा शीघ्रं सेरपरिमितां शर्करां देहि15 ॥	15 2.enk.imperatief P bij दा 3U
वणिक् : (शर्करां कर्गले संपुटीकृत्य) बाल16 गृहाण17 शर्कराम् । देहि च मह्यमाणकाष्टकम्18 । सत्वरं देहि ॥	16 Vocatief enk. 17 2.enk.imperatief 18 अष्ट "acht"
अशोकः : (आदाय हस्ते तस्य भारं चाल्पं विलोक्य) भो वणिक् । नैषा सेरभारा शर्करा दृश्यते । पुनः सम्यक्तोलयित्वा19 देहि ॥	19 सम्यक् bw. "juist"
वणिक् : (सहासम्) किमनेन । अकिञ्चिद्करमेतत् । तव भारवहनक्लेशो ऽल्पो भविष्यति ॥
अशोकः : (मनसि20 किंचिद्विचार्याणकचतुष्टयं21 च तस्य पुरत उपस्थाप्य) भो श्रेष्ठिन् गृहाण22 मूल्यम् । मया हि शीघ्रं गृहं गन्तव्यम् ॥ (इत्युक्त्वा ततः प्रस्थितः)	20 Loc.enk. bij मनस् o. "geest" 21 -चतुष्टय "aantal van vier" 22 Imperatief.enk.
वणिक् : रे बालक23 । एह्येहि24 शृणु25 तावत् । अल्पमेव मूल्यं दत्त्वा क्व व्रजसि । आणकचतुष्टयमन्यदपि देहि ॥	23 Vocatief enk. 24 2.enk.imperatief P bij इ+आ 25 2.enk.imperatief P
अशोकः : श्रेष्ठिन्26 । किमनेन । अकिंचित्करमेतत् । नाणकगणनाक्लेशस्ते ऽल्पीयान्भविष्यति27 ॥ (इत्युक्त्वा ततो जवेन द्रवति)	26 Vocatief enk. 27 Nom.enk.m. komparatief bij अल्प = "heel gering"
(विपणिस्थो वञ्चको वणिग्28 किमपि कर्तुमशक्नोत् केवलं तस्य मनसि29 पश्चात्ताप एवासीत्)	28 वणिक् Nom.enk. bij वणिज् 29 Loc.enk. bij मनस् o. "geest"
अशोको गृहमागत्य सर्वमपीतिवृत्तमकथयत् । तत्रस्था सर्वे ऽपि बान्धवा मित्राणि च परमानन्दं प्रापुः । इत्थं जन्मोत्सवः सानन्दं समाप्तिं यातः ॥
(Naar: Saral Sanskrit Shikshak III, blz. 4v.)

Afbeelding: शर्करा
(Bron afbeelding: Details)