Skip to content

Mësimi 27

27.1. Përdorimi i Lokativit (सप्तमी f. = "shtatëtin pëshirim të rastit")

Lokativi (सप्तमी) përdoret për pyetjet:

  • ku?
  • kur?
  • nën cilat rrethana?
  • nga ana e çfarë?

1. Lokativi (सप्तमी) përgjigjet në pyetjen "Ku?" duke treguar hapësirën, ku (në, në, mbi, pranë) ndodhet agjenti (कर्ता) ose objekti i një veprimi, ose ku zhvillohet vetë veprimi.

नगरे वसति = "Ai banon në qytet"


Fig.: जयपुरनगरे
Jaipur, 1875.
(Burimi i imazhit: Detaje)

2. Lokativi përgjigjet në pyetjen "Kur?" duke treguar momentin kohor ose rrethanat e jashtme:

तस्मिन्काले = "atëherë, në atë kohë"

Kjo përfshin edhe atë që quhet Locativus Absolutus:

Nëse veprimi ose gjendja e një personi apo sendi përcakton kohën kur - ose rrethanat në të cilat - NJË PERSON TJETËR apo send kryen një veprim ose ndodhet në një gjendje të caktuar, atëherë fjala që tregon personin ose sendin e parë bashkë me fjalën që e specifikon atë (shpesh një participle) vihet në Lokativ (सप्तमी):

एवं गच्छति काले = "ndërsa koha po kalon..."
>
तस्मिन्गते = "kur ai kishte shkuar..."

Ndoshta agjenti (कर्ता) nuk përmendet veçmas:

एवं सति = "pasi gjendja është kështu"

Locativus absolutus duhet të përkthehet sipas kontekstit me "ndërsa" (p.sh. participle present), "pas", "kur" (p.sh. PPP), "meqenëse", "sepse", "edhe pse", "nëse" etj.

Shënim: Në absolutiv, agjenti i absolutivit dhe agjenti i fjalisë kryesore duhet të jenë identikë; në lokativ absolut, agjenti i lokativit absolut dhe agjenti i foljes kryesore duhet të jenë të ndryshëm.


Fig.: एवं गच्छति कालयुष्ट्रः स्वपितi
Rajasthan.
(Burimi i imazhit: Detaje)

3. Lokativi përdoret edhe për pyetjen "N lidhje me çfarë?" etj.:

अस्ति तस्य पुत्रे स्नेहः = "Ai ka dashuri për të birin e tij" (fjalë për fjalë: "Në lidhje me të birin, te ai ka dashuri")


Fig.: अस्ति तस्य पुत्रे स्नेहः
Holi.
(Burimi i imazhit: Detaje)

4. Lokativi shërben në leksikontë vendase dhe te komentuesit për të treguar kuptimin e një fjale:

भू सत्तायाम् = "rrënja भू në kuptimin 'qenie' (sat-tā)"

Më tepër për përdorimin e lokativit më vonë.

27.2. Formimi i lokativit (सप्तमी)

Fondet rregulltare të lokativit (सप्तमी) janë:

  • Singular: -i
  • Plural: -su

Kujdesuni për ndryshimet fonetike para -su dhe për eventualin cerebralizim të -su në -ṣu!

27.2.1. Fushat konsonantore

FushaLokativ Singular
सप्तमी एकवचन
Lokativ Plural
सप्तमी बहुवचन
यजन्त्यजति (yaj-at-i)यजत्सु
महान्त्महतिमहत्सु
पशुमन्त्पशुमतिपशुमत्सु
गुणवन्त्गुणवतिगुणवत्सु

27.2.2. Përemrat pyetës, dëshmor dhe lidhësor

किम्यद्तद्एतद्इदम्
Maskulin / Neutër
Lokativ Singular
कस्मिन्यस्मिन्तस्मिन्एतस्मिन्अस्मिन्
Maskulin / Neutër
Lokativ Plural
केषुयेषुतेषुएतेषुएषु
Feminer
Lokativ Singular
कस्याम्यस्याम्तस्याम्एतस्याम्अस्याम्
Feminer
Lokativ Plural
कासुयासुतासुएतासुआसु

27.2.3. Fjalë me rrënjë zanore

Lokativ SingularLokativ Plural
देव m.देवे
(« deva + -i)
देवेषु
कवि m.कवौकविषु
पशु m.पशौपशुषु
देवता f.देवतायाम्देवतासु
देवी f.देव्याम्देवीषु
श्रुति f.श्रुतौ ose श्रुत्याम्
(d.m.th. ose si kavi
कवि ose si devī
देवी)
श्रुतिषु
धेनु f.धेनौ ose धेन्वाम्धेनुषु

27.3. Përmbledhje e fundeve rregulltë të rastëve (विभक्ति)

Singular
एकवचनम्
Plural
बहुवचनम्
Maskulin / Feminer
पुंस् / स्त्री
Neutër
नपुंसकम्
Maskulin / Feminer
पुंस् / स्त्री
Neutër
नपुंसकम्
1. Nominativ
. प्रथमा
-s-as-i
2. Akuzativ
. द्वितीया
-am-as-i
3. Instrumental
. तृतीया
4. Dativ
. चतुर्थी
-e
5. Ablativ
. पञ्चमी
-as
6. Gjenitiv
. षष्ठी
-as
7. Lokativ
. सप्तमी
-i

Printuar në të kuq: raste të forta (në rast të gradimit të stamit).

27.4. Një varg me të gjitha format e deklinimit (numri njëjës) për राम


Fig.: रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर ॥
Rāma-Satz.
(Burimi i imazhit: Detaje)

sig[रामो] राजमणिः सदा विजयते रामं रमेशं भजे:br रामेणाभिहता निशाचरचमू रामाय तस्मै नमः ।:br रामान्नास्ति परायणम् परतरं रामस्य दासोऽस्म्यहम्:br रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर ॥

Përkthimi:

  1. Nominativ: Rāma, xhevahiri (मणि mashk.) midis mbretërve (राजन् mashk.) fiton gjithmonë (सदा).
  2. Akkuzativ: Unë dua (भज् 1U) Rāmën, zotin dhe bashkëshortin (ईश mashk.) të Ramās (= Lakṣmī).
  3. Instrumentalis: Rāma ka vrarë ushtrën (चमू fem.) të shëtitësve natën (= demonët) (निशा fem. = natë).
  4. Dativ: Këtij Rāme i takon adhurimi!
  5. Ablativ: Nuk ka një strehë më të mirë (परतर 3) se Rāma.
  6. Gjenitiv: Unë (अहम्) jam (अस्मि) shërbëtor i Rāmas.
  7. Lokativ: Në Rāmën le të jetë (भवतु) gjithmonë qetësia (लय mashk.) e zemrës sime (मे).
  8. Vokativ: Rāma, shpëto (उद्धर = Imperativ për उद् + हृ ose उद् + धृ) mua (माम्)!

27.5. Fjalor

वस् 1P (वसति): të qëndroj, të banoj (me lokativin e personit te i cili banon)

Fut.: वत्स्यति:br Pass.: उष्यते:br PPP: उषित:br Inf.: वस्तुम्

prej tij:

वस्तु n.: ulëse, vend; realitet, gjë reale, realitet, objekt

वस्तुतस्: në fakt, vërtet

वस् 2Ā (वस्ते): vesh (vishje), mbaj (vishje)

Fut.: वसिष्यते:br PPP: वसित:br Inf.: वसितुम्

prej kësaj:

वस्त्र n.: mjet për t'u veshur = rrobë, vestim, pambuk


Fig.: वस्त्राणि
Vastrāṇi. Majuli, Assam.
(Burimi i imazhit: Detaje)

वस् 6P (उच्छति): shkëlqej (kjo rrënjë është e rëndësishme për shkak të formimeve emërore:)

वसु n.: pasuri, thesar, pronë, zotërim

वसन्त m.: ("i ndritshëm" =) pranverë (mars deri në maj)


Fig.: वसन्तः
Vasanta (Schleichera oleosa), Khopoli, Maharashtra, 2007-04-07.
(Burimi i imazhit: Detaje)

हृ 1U (हरति): mbaj, bart; marr, heq, vjedh

Fut.: हरिष्यति:br Pass.: ह्रियते:br PPP: हृत:br Inf.: हर्तुम्

prej kësaj:

हर 3: duke marrë; m.: shkatërruesi = emër tjetër i Śiva-s

Kundërshtari i हर:

हरि 3: blond, i verdhë, jeshil; m. emër tjetër i Viṣṇu-s (nuk i përket rrënjës हृ 1)

हरिहर m.: Viṣṇu dhe Śiva të bashkuar si një hyjni e vetme.


Fig.: हरिहरः
Harihara (majtas: Viṣṇu, djathtas: Śiva).
(Burimi i imazhit: Detaje)


Fig.: हरिहरः
Harihara (majtas: Viṣṇu, djathtas: Śiva). Godrumdwip, Bengal Perëndimor.
(Burimi i imazhit: Detaje)

27.6. Ushtrim

A) Vendosni shprehjet në kllapa në Lokativ (सप्तमी) numër njëjës dhe - ku është e arsyeshme - shumës në fjalën e mëposhtme. Vini re Sandhi të ndryshëm, pra shkruani çdo herë fjalën e plotë!

रामस् ... वसति । (ग्राम । गुरु । सत्यवान्कविः । पुत्रं लब्धुकामा ब्राह्मणी । गृह । तन्नगरम् । मुह्यञ्छत्रुः)

B) Përktheni dhe zgjidhni kompozitat:

धर्मं वदति गुरौ दुर्जना न शृण्वन्ति ॥१॥ बुद्धकाले नरैरार्यसत्यानि श्रोतुं शक्यन्ते ॥२॥ वसितसुवस्त्रां नरा लुभ्यन्ति । एवं सति सत्यो नरेभ्यः सुवस्त्राणीच्छन्ति ॥३॥


Fig.: वसितसुवस्त्रां नरा लुभ्यन्ति । एवं सति सत्यो नरेभ्यः सुवस्त्राणीच्छन्ति ॥
Pikture nga Rāja Ravi Varmā (1848 - 1906).
(Burimi i imazhit: Detaje)

पुत्रे मृतेऽपुत्रा ब्राह्मणी पुत्रं लब्धुं व्रतं करोति ॥४॥ उपनीतबालैर्गुरुकुले उष्यते ॥५॥ यज्ञकाले विगतेऽनिष्टदेवा विस्मृतयज्ञब्राह्मणेभ्यः क्रुध्यन्ति ॥६॥ गुरौ तिष्ठति बाल आसितुं नार्हति ॥७॥ एवं काले गच्छति स्वाचारक्षत्रिय इष्टं धनं न लभते ॥८॥ ब्राह्मण्यां महाकवावागच्छन्त्यां ब्राह्मणीपुत्रोऽप्यागच्छति ॥९॥ गुरुषूपदिशत्सु सुनीतबाला वक्तुं नार्हन्ति ॥१०॥

27.7. Paradigmat e deklinimit për t’u mësuar

27.7.1. Maskulina në -a: नर

Singular
एकवचनम्
Plural
बहुवचनम्
1. Nominativ
. प्रथमा
नरस्नरास्
2. Akuzativ
. द्वितीया
नरम्नरान्
3. Instrumental
. तृतीया
नरेणनरैस्
4. Dativ
. चतुर्थी
नरायनरेभ्यस्
5. Ablativ
. पञ्चमी
नरात्नरेभ्यस्
6. Gjenitiv
. षष्ठी
नरस्यनराणाम्
7. Lokativ
. सप्तमी
नरेनरेषु


Fig.: नराः
Naran. Udaipur.
(Burimi i imazhit: Detaje)

27.7.2. Fjalë neutrale në -a: फल

Singular
एकवचनम्
Plural
बहुवचनम्
1. Nominativ
. प्रथमा
फलम्फलानि
2. Akkusativ
. द्वितीया
फलम्फलानि
3. Instrumentalis
. तृतीया
फलेनफलैस्
4. Dativ
. चतुर्थी
फलायफलेभ्यस्
5. Ablativ
. पञ्चमी
फलात्फलेभ्यस्
6. Genetiv
. षष्ठी
फलस्यफलाणाम्
7. Lokativ
. सप्तमी
फलेफलेषु


Fig.: फलानि
Fruta. Bangalore.
(Burimi i imazhit: Detaje)

27.7.3. Fjalë feminore në -ā: क्षत्रिया

Singular
एकवचनम्
Plural
बहुवचनम्
1. Nominativ
. प्रथमा
क्षत्रियाक्षत्रियास्
2. Akkusativ
. द्वितीया
क्षत्रियाम्क्षत्रियास्
3. Instrumentalis
. तृतीया
क्षत्रिययाक्षत्रियाभिस्
4. Dativ
. चतुर्थी
क्षत्रियायैक्षत्रियाभ्यस्
5. Ablativ
. पञ्चमी
क्षत्रियायास्क्षत्रियाभ्यस्
6. Genetiv
. षष्ठी
क्षत्रियायास्क्षत्रियाणाम्
7. Lokativ
. सप्तमी
क्षत्रियायाम्क्षत्रियासु


Fig.: क्षत्रिया
Maharani Vani Vilasa Sannidhana (1866 - 1934) me nipin e saj Princ Jaya Chamaraja Wadiyar, Mysore.
(Burimi i imazhit: Detaje)

27.7.4. Maskulina në -i: अरि

Singular
एकवचनम्
Plural
बहुवचनम्
1. Nominativ
. प्रथमा
अरिस्अरयस्
2. Akkusativ
. द्वितीया
अरिम्अरीन्
3. Instrumentalis
. तृतीया
अरिणाअरिभिस्
4. Dativ
. चतुर्थी
अरयेअरिभ्यस्
5. Ablativ
. पञ्चमी
अरेस्अरिभ्यस्
6. Genetiv
. षष्ठी
अरेस्अरीणाम्
7. Lokativ
. सप्तमी
अरौअरिषु


Fig.: अरयः
Varësi e dy pjesëmarrësve të rebelimit të vitit 1857. Foto nga Felice Beato (1833/1834 - rreth 1907).
(Burimi i imazhit: Detaje)

27.7.5. Feminina në -i: मति

Singular
एकवचनम्
Plural
बहुवचनम्
1. Nominativ
. प्रथमा
मतिस्मतयस्
2. Akkusativ
. द्वितीया
मतिम्मतीस्
3. Instrumentalis
. तृतीया
मत्यामतिभिस्
4. Dativ
. चतुर्थी
मतेस् / मत्यैमतिभ्यस्
5. Ablativ
. पञ्चमी
मतेस् / मत्यास्मतिभ्यस्
6. Genetiv
. षष्ठी
मतेस् / मत्यास्मतीणाम्
7. Lokativ
. सप्तमी
मतौ / मत्याम्मतिषु

27.7.6. Maskulina në -u: गुरु

Singular
एकवचनम्
Plural
बहुवचनम्
1. Nominativ
. प्रथमा
गुरुस्गुरवस्
2. Akkusativ
. द्वितीया
गुरुम्गुरून्
3. Instrumentalis
. तृतीया
गुरुणागुरुभिस्
4. Dativ
. चतुर्थी
गुरवेगुरुभ्यस्
5. Ablativ
. पञ्चमी
गुरोस्गुरुभ्यस्
6. Genetiv
. षष्ठी
गुरोस्गुरूणाम्
7. Lokativ
. सप्तमी
गुरौगुरुषु


Fig.: गुरुः
Maharishi Mahesh Yogi (1917 - 2008) Guru.
(Burimi i imazhit: Detaje)

27.7.7. Femina në -u: धेनु

Singular
एकवचनम्
Plural
बहुवचनम्
1. Nominativ
. प्रथमा
धेनुस्धेनवस्
2. Akkusativ
. द्वितीया
धेनुम्धेनूस्
3. Instrumentalis
. तृतीया
धेन्वाधेनुभिस्
4. Dativ
. चतुर्थी
धेनवे / धेन्वैधेनुभ्यस्
5. Ablativ
. पञ्चमी
धेनोस् / धेन्वास्धेनुभ्यस्
6. Genetiv
. षष्ठी
धेनोस् / धेन्वास्धेनूणाम्
7. Lokativ
. सप्तमी
धेनौ / धेन्वाम्धेनुषु


Fig.: धेनुः
Duh në Udaipur.
(Burimi i imazhit: Detaje)

27.7.8. Femina shumëzëshë në -ī: देवी

Singular
एकवचनम्
Plural
बहुवचनम्
1. Nominativ
. प्रथमा
देवीदेव्यस्
2. Akkusativ
. द्वितीया
देवीम्देवीस्
3. Instrumentalis
. तृतीया
देव्यादेवीभिस्
4. Dativ
. चतुर्थी
देव्यैदेवीभ्यस्
5. Ablativ
. पञ्चमी
देव्यास्देवीभ्यस्
6. Genetiv
. षष्ठी
देव्यास्देवीणाम्
7. Lokativ
. सप्तमी
देव्याम्देवीषु


Fig.: त्रिदेवी
Tridevī (Lakṣmī, Pārvatī, Sarasvatī).
(Burimi i imazhit: Detaje)

27.7.9. Participo i Kohës së Tashme Parasmaipada me -ant: सन्त्

Singular
Maskulinum
पुंस्
Singular
Neutrum
नपुंसकम्
Plural
Maskulinum
पुंस्
Plural
Neutrum
नपुंसकम्
1. Nominativ
. प्रथमा
सन्सत्सन्तःसन्ति
2. Akkusativ
. द्वितीया
सन्तम्सत्सतस्सन्ति
3. Instrumentalis
. तृतीया
सता
4. Dativ
. चतुर्थी
सते
5. Ablativ
. पञ्चमी
सतस्
6. Genetiv
. षष्ठी
सतस्
7. Lokativ
. सप्तमी
सति


Fig.: सद्गुरुः
Sai Baba of Shirdi (1835 - 1918).
(Burimi i imazhit: Detaje)

27.7.10. महान्त्

Singular
Maskulinum
पुंस्
Singular
Neutrum
नपुंसकम्
Plural
Maskulinum
पुंस्
Plural
Neutrum
नपुंसकम्
1. Nominativ
. प्रथमा
महान्महत्महान्तस्महान्ति
2. Akkusativ
. द्वितीया
महान्तम्महत्महतस्महान्ति
3. Instrumentalis
. तृतीया
महता
4. Dativ
. चतुर्थी
महते
5. Ablativ
. पञ्चमी
महतस्
6. Genetiv
. षष्ठी
महतस्
7. Lokativ
. सप्तमी
महति

27.7.11. Maskulina dhe Neutra në -vant / -mant: गुणवन्त्

Singular
Maskulinum
पुंस्
Singular
Neutrum
नपुंसकम्
Plural
Maskulinum
पुंस्
Plural
Neutrum
नपुंसकम्
1. Nominativ
. प्रथमा
गुणवान्गुणवत्गुणवन्तस्गुणवन्ति
2. Akkusativ
. द्वितीया
गुणवन्तम्गुणवत्गुणवतस्गुणवन्ति
3. Instrumentalis
. तृतीया
गुणवता
4. Dativ
. चतुर्थी
गुणवते
5. Ablativ
. पञ्चमी
गुणवतस्
6. Genetiv
. षष्ठी
गुणवतस्
7. Lokativ
. सप्तमी
गुणवति

27.7.12. Demonstrativpronomina: तद् । एतद् । इदम्

Singular
Masculine
पुंस्
Singular
Neuter
नपुंसकम्
Singular
Feminine
स्त्री
Plural
Masculine
पुंस्
Plural
Neuter
नपुंसकम्
Plural
Feminine
स्त्री
1. Nominativ
. प्रथमा
सस् / तत्सातेतानितास्
2. Akkusativ
. द्वितीया
तम्तत्ताम्तान्तानितास्
3. Instrumentalis
. तृतीया
तेनतयातैस्
4. Dativ
. चतुर्थी
तस्मैतस्यैतेभ्यस्
5. Ablativ
. पञ्चमी
तस्मात्तस्यास्तेभ्यस्
6. Genetiv
. षष्ठी
तस्यतस्यास्तेषाम्
7. Lokativ
. सप्तमी
तस्मिन्तस्याम्तेषु
Singular
एकवचनम्
Plural
बहुवचनम्
Mask.Neutr.Fem.Mask.Neutr.Fem.
1. Nominativ
. प्रथमा
एषस् / एषएतत्एषाएतेएतानिएतास्
2. Akkusativ
. द्वितीया
एतम् / एनम्एतत् / एनत्एताम् / एनाम्एतान् / एनान्एतानिएतास् / एनाः
3. Instrumentalis
. तृतीया
एतेन / एनेनएतया / एनयाएतैस्
4. Dativ
. चतुर्थी
एतस्मैएतस्यैएतेभ्यस्
5. Ablativ
. पञ्चमी
एतस्मात्एतस्यास्एतेभ्यस्
6. Genetiv
. षष्ठी
एतस्यएतस्यास्एतेषाम्
7. Lokativ
. सप्तमी
एतस्मिन्एतस्याम्एतेषु
Singular
एकवचनम्
Plural
बहुवचनम्
Mask.Neutr.Fem.Mask.Neutr.Fem.
1. Nominativ
. प्रथमा
अयम्इदम्इयम्इमेइमानिइमास्
2. Akkusativ
. द्वितीया
इमम् / एनम्इदम् / एनत्इमाम् / एनाम्इमान् / एनान्इमानि / एनानिइमास् / एनाः
3. Instrumentalis
. तृतीया
अनेन / एनेनअनया / एनयाएभिस्
4. Dativ
. चतुर्थी
अस्मैअस्यैएभ्यस्
5. Ablativ
. पञ्चमी
अस्मात्अस्यास्एभ्यस्
6. Genetiv
. षष्ठी
अस्यअस्यास्एषाम्
7. Lokativ
. सप्तमी
अस्मिन्अस्याम्एषु

27.7.13. Relativpronomen: यद्

Singular
Masculine
पुंस्
Singular
Neuter
नपुंसकम्
Singular
Feminine
स्त्री
Plural
Masculine
पुंस्
Plural
Neuter
नपुंसकम्
Plural
Feminine
स्त्री
1. Nominativ
. प्रथमा
यस्यत्यायेयानियास्
2. Akkusativ
. द्वितीया
यम्यत्याम्यान्यानियास्
3. Instrumentalis
. तृतीया
येनययायैस्
4. Dativ
. चतुर्थी
यस्मैयस्यैयेभ्यस्
5. Ablativ
. पञ्चमी
यस्मात्यस्यास्येभ्यस्
6. Genetiv
. षष्ठी
यस्ययस्यास्येषाम्
7. Lokativ
. सप्तमी
यस्मिन्यस्याम्येषु

27.7.14. Fragepronomen: किम्

Singular
Masculine
पुंस्
Singular
Neuter
नपुंसकम्
Singular
Feminine
स्त्री
Plural
Masculine
पुंस्
Plural
Neuter
नपुंसकम्
Plural
Feminine
स्त्री
1. Nominativ
. प्रथमा
कस्किम्काकेकानिकास्
2. Akkusativ
. द्वितीया
कम्किम्काम्कान्कानिकास्
3. Instrumentalis
. तृतीया
केनकयाकैस्
4. Dativ
. चतुर्थी
कस्मैकस्यैकेभ्यस्
5. Ablativ
. पञ्चमी
कस्मात्कस्यास्केभ्यस्
6. Genetiv
. षष्ठी
कस्यकस्यास्केषाम्
7. Lokativ
. सप्तमी
कस्मिन्कस्याम्केषु


Fig.: कस्मात् ?
Tsunami 2005, Sri Lanka.
(Burimi i imazhit: Detaje)

Pjesë e Bibliotekës së Fshatit Global të Tüpfli