Skip to content

Les 27

27.1. Gebruik van die lokatief (सप्तमी f. = 'sewende gevalleseinde')

Die lokatief (सप्तमी) beantwoord die volgende vrae:

  • waar?
  • wanneer?
  • onder watter omstandighede?
  • in verhouding tot wat?

1. Die lokatiwus (सप्तमी) beantwoord die vraag 'Waar?' deur die ruimte aan te dui waarin (by, op, naby) die agent (कर्ता) of die voorwerp van 'n handeling geleë is, of waar die handeling self plaasvind.

नगरे वसति = "Hy woon in die stad"

Fig.: जयपुरनगरे
Jaipur, 1875.
(Beeldbron: Besonderhede)

2. Die lokatiewe geval dui die tyd of eksterne omstandighede aan in reaksie op die vraag "Wanneer?":

तस्मिन्काले = "op daardie tydstip, op daardie tyd"

Dit sluit ook die sogenaamde lokatiewe absoluut in:

**As die handeling of toestand van 'n persoon of ding die tyd bepaal waarop – of die omstandighede waaronder – 'n ANDER persoon of ding 'n handeling verrig of in 'n bepaalde toestand is, dan dui die woord wat die eerste persoon of ding aandui, saam met die woord wat dit meer in detail spesifiseer (wat dikwels 'n deelwoord is) in die lokatiewe geval (सप्तमी):

एवं गच्छति काले = "terwyl die tyd só verbygaan..."
>
तस्मिन्गते = "toe hy weg was..."

Soms word die agent (कर्ता) nie uitdruklik genoem nie:

एवं सति = "aangesien dit so is"

Afhangende van die konteks, moet die lokatiewe absoluut vertaal word as "terwyl" (bv. teenwoordige deelwoord), "na", "toe" (bv. verlede deelwoord), "aangesien", "omdat", "alhoewel", "as", ens.
Nota: in die absolutiewe geval moet die agent van die absolutiewe klousule dieselfde wees as die agent van die hoofklousule; in die lokatiewe absolutiewe moet die agent van die lokatiewe absolutiewe verskil van die agent van die hoofwerkwoord.

Fig.: एवं गच्छति कालयुष्ट्रः स्वपितi
Rajasthan.
(Beeldbron: Besonderhede)

3. Die lokatief word ook gebruik as antwoord op vrae soos 'In verhouding tot wat?' en soortgelyke:

अस्ति तस्य पुत्रे स्नेहः = "Hy het liefde vir sy seun" (lit. "Wat die seun betref, is daar liefde in hom")

Fig.: अस्ति तस्य पुत्रे स्नेहः
Holi.
(Beeldbron: Details)

4. In plaaslike woordeboeke en onder kommentators word die lokatiwus gebruik om die betekenis van 'n woord aan te dui:

भू सत्तायाम् = "die wortel भू in die sin van 'bestaan' (sat-tā)"

Meer oor die gebruik van die lokatief later.

27.2. Vorming van die lokatief (सप्तमी)

Die gereelde uitgangstekens van die lokatief (सप्तमी) is:

  • Enkelvoud: -i
  • Meervoud: -su

Let op die klankveranderings voor -su, asook die moontlike serebralisering van -su na -ṣu!

27.2.1. Konsonantstamme

StamLokatief enkelvoud
सप्तमी एकवचन
Lokatief meervoud
सप्तमी बहुवचन
यजन्त्यजति (yaj-at-i)यजत्सु
महान्त्महतिमहत्सु
पशुमन्त्पशुमतिपशुमत्सु
गुणवन्त्गुणवतिगुणवत्सु

27.2.2. Vraë, aanwysende en betreklike voornaamwoorde

किम्यद्तद्एतद्इदम्
Maskulinum / Neutrum
Lokatief Enkelvoud
कस्मिन्यस्मिन्तस्मिन्एतस्मिन्अस्मिन्
Maskulinum / Neutrum
Lokatief Meervoud
केषुयेषुतेषुएतेषुएषु
Femininum
Lokatief Enkelvoud
कस्याम्यस्याम्तस्याम्एतस्याम्अस्याम्
Femininum
Lokatief Meervoud
कासुयासुतासुएतासुआसु

27.2.3. Klinker-stamme

Lokatief EnkelvoudLokatief Meervoud
देव m.देवे
(« deva + -i)
देवेषु
कवि m.कवौकविषु
पशु m.पशौपशुषु
देवता f.देवतायाम्देवतासु
देवी f.देव्याम्देवीषु
श्रुति f.श्रुतौ of श्रुत्याम्
(d.w.s. óf soos kavi
कवि óf soos devī
देवी)
श्रुतिषु
धेनु f.धेनौ of धेन्वाम्धेनुषु

27.3. Oorsig van die gereelde kasus-uitgange (विभक्ति)

Enkelvoud
एकवचनम्
Meervoud
बहुवचनम्
Maskulinum / Femininum
पुंस् / स्त्री
Neutrum
नपुंसकम्
Maskulinum / Femininum
पुंस् / स्त्री
Neutrum
नपुंसकम्
1. Nominatief
. प्रथमा
-s-as-i
2. Akkusatief
. द्वितीया
-am-as-i
3. Instrumentalis
. तृतीया
4. Dativ
. चतुर्थी
-e
5. Ablatief
. पञ्चमी
-as
6. Genetief
. षष्ठी
-as
7. Lokatief
. सप्तमी
-i

In helderrooi gedruk: sterk gevalle (in stamgradering).

27.4. 'n Vers wat alle verbuigingsvorme (enkelvoud) van राम bevat

Fig.: रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर ॥
Rāma-Satz.
(Beeldbron: Besonderhede)

रामो राजमणिः सदा विजयते रामं रमेशं भजे:br रामेणाभिहता निशाचरचमू रामाय तस्मै नमः ।:br रामान्नास्ति परायणम् परतरं रामस्य दासोऽस्म्यहम्:br रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर ॥

Vertaling:

  1. Nominatief: Rāma, die juweel (मणि m.) onder konings (राजन् m.) oorwin altyd (सदा).
  2. Akkusatief: Ek is lief vir (भज् 1U) Rāma, die heer en man (ईश m.) van Ramā (= Lakṣmī).
  3. Instrumentaal: Rāma het die leër (चमू f.) van die nag-dwaalgangers (= demone) geslag (निशा v. = nag).
  4. Datief: Mag hierdie Rāma geëer word!
  5. Ablatief: Daar is geen beter (परतर 3) toevlug (परायण n.) as Rāma nie.
  6. Genitief: Ek (अहम्) is (अस्मि) 'n dienaar van Rāma.
  7. Lokatief: Mag daar altyd vrede wees (भवतु m.) van my (मे) hart.
  8. Vocatief: Rāma, red (उद्धर = imperatief van उद् + हृ of उद् + धृ) my (माम्)!

27.5. Woordelys

वस् 1P (वसति): bly, woon (met die lokatief van die persoon met wie mens woon)

Toek.: वत्स्यति:br Pass.: उष्यते:br PPP: उषित:br Infinitief: वस्तुम्

waarvan:

वस्तु n.: sitplek, plek; werklikheid, werklike ding, werklikheid, voorwerp

वस्तुतस्: in werklikheid, regtig

वस् 2Ā (वस्ते): aantrek (klere), dra (klere)

Toek.: वसिष्यते:br PPP: वसित:br Inf.: वसितुम्

waarvan:

वस्त्र n.: kledingstukke = rok, kledingstuk, stof

Fig.: वस्त्राणि
Vastrāṇi. Majuli, Assam.
(Beeldbron: Details)

वस् 6P (उच्छति): om te skyn (hierdie wortel is belangrik weens die selfstandige naamwoordvormings:)

वसु n.: rykdom, skat, besittings, eiendom

वसन्त m.: ("skitterend" =) lente (Maart tot Mei)

Fig.: वसन्तः
Vasanta (Schleichera oleosa), Khopoli, Maharashtra, 7 April 2007.
(Beeldbron: Details)

हृ 1U (हरति): hou, dra; haal, wegneem, steel

Toek.: हरिष्यति:br Pass.: ह्रियते:br PPP: हृत:br Infinitief: हर्तुम्

waarvan:

हर 3: die vernietiger; m.: die Vernietiger = bynaam van Śiva

Gelyke van हर:

हरि 3: mooi, geel, groen; m. bynaam van Viṣṇu (hoort nie by die wortel हृ 1 nie)

हरिहर m.: Viṣṇu en Śiva verenig as 'n enkele godheid.

Fig.: हरिहरः
Harihara (links: Viṣṇu, regs: Śiva).
(Beeldbron: Details)

Fig.: हरिहरः
Harihara (links: Viṣṇu, regs: Śiva). Godrumdwip, Wes-Bengale.
(Beeldbron: Details)

27.6. Oefening

A) In die volgende sin voeg die uitdrukkings in hakies in die lokatiwus (सप्तमी) in die enkelvoud en – waar toepaslik – in die meervoud in. Neem kennis van die verskillende sandhi-reëls; met ander woorde, skryf elke keer die volle sin uit!

रामस् ... वसति । (ग्राम । गुरु । सत्यवान्कविः । पुत्रं लब्धुकामा ब्राह्मणी । गृह । तन्नगरम् । मुह्यञ्छत्रुः)

B) Vertaal en ontleed die samestellings:

धर्मं वदति गुरौ दुर्जना न शृण्वन्ति ॥१॥ बुद्धकाले नरैरार्यसत्यानि श्रोतुं शक्यन्ते ॥२॥ वसितसुवस्त्रां नरा लुभ्यन्ति । एवं सति सत्यो नरेभ्यः सुवस्त्राणीच्छन्ति ॥३॥

Afbeelding: वसितसुवस्त्रां नरा लुभ्यन्ति । एवं सति सत्यो नरेभ्यः सुवस्त्राणीच्छन्ति ॥
Skildery deur Rāja Ravi Varmā (1848 - 1906).
(Beeldbron: Details)

पुत्रे मृतेऽपुत्रा ब्राह्मणी पुत्रं लब्धुं व्रतं करोति ॥४॥ उपनीतबालैर्गुरुकुले उष्यते ॥५॥ यज्ञकाले विगतेऽनिष्टदेवा विस्मृतयज्ञब्राह्मणेभ्यः क्रुध्यन्ति ॥६॥ गुरौ तिष्ठति बाल आसितुं नार्हति ॥७॥ एवं काले गच्छति स्वाचारक्षत्रिय इष्टं धनं न लभते ॥८॥ ब्राह्मण्यां महाकवावागच्छन्त्यां ब्राह्मणीपुत्रोऽप्यागच्छति ॥९॥ गुरुषूपदिशत्सु सुनीतबाला वक्तुं नार्हन्ति ॥१०॥

27.7. Deklinasiepatrone om uit te leer

27.7.1. Maskulina op -a: नर

Enkelvoud
एकवचनम्
Meervoud
बहुवचनम्
1. Nominatief
. प्रथमा
नरस्नरास्
2. Akkusatief
. द्वितीया
नरम्नरान्
3. Instrumentalis
. तृतीया
नरेणनरैस्
4. Datief
. चतुर्थी
नरायनरेभ्यस्
5. Ablatief
. पञ्चमी
नरात्नरेभ्यस्
6. Genetief
. षष्ठी
नरस्यनराणाम्
7. Lokatief
. सप्तमी
नरेनरेषु

Fig.: नराः
Naran. Udaipur.
(Image source: Details)

27.7.2. Neuters on -a: फल

Singular
एकवचनम्
Plural
बहुवचनम्
1. Nominative
. प्रथमा
फलम्फलानि
2. Accusative
. द्वितीया
फलम्फलानि
3. Instrumental
. तृतीया
फलेनफलैस्
4. Dative
. चतुर्थी
फलायफलेभ्यस्
5. Ablative
. पञ्चमी
फलात्फलेभ्यस्
6. Genitive
. षष्ठी
फलस्यफलाणाम्
7. Locative
. सप्तमी
फलेफलेषु

Fig.: फलानि
Fruits. Bangalore.
(Image source: Details)

27.7.3. Feminines on -ā: क्षत्रिया

Singular
एकवचनम्
Plural
बहुवचनम्
1. Nominative
. प्रथमा
क्षत्रियाक्षत्रियास्
2. Accusative
. द्वितीया
क्षत्रियाम्क्षत्रियास्
3. Instrumental
. तृतीया
क्षत्रिययाक्षत्रियाभिस्
4. Dative
. चतुर्थी
क्षत्रियायैक्षत्रियाभ्यस्
5. Ablative
. पञ्चमी
क्षत्रियायास्क्षत्रियाभ्यस्
6. Genitive
. षष्ठी
क्षत्रियायास्क्षत्रियाणाम्
7. Locative
. सप्तमी
क्षत्रियायाम्क्षत्रियासु

Fig.: क्षत्रिया
Maharani Vani Vilasa Sannidhana (1866 - 1934) with her grandson Prince Jaya Chamaraja Wadiyar, Mysore.
(Image source: Details)

27.7.4. Manlike naamwoorde wat eindig op -i: अरि

Enkelvoud
एकवचनम्
Meervoud
बहुवचनम्
1. Nominatief
. प्रथमा
अरिस्अरयस्
2. Akkusatief
. द्वितीया
अरिम्अरीन्
3. Instrumentalis
. तृतीया
अरिणाअरिभिस्
4. Dativ
. चतुर्थी
अरयेअरिभ्यस्
5. Ablatief
. पञ्चमी
अरेस्अरिभ्यस्
6. Genetief
. षष्ठी
अरेस्अरीणाम्
7. Lokatief
. सप्तमी
अरौअरिषु

Afbeelding: अरयः
Ophanging van twee deelnemers aan de opstand van 1857. Fotografie door Felice Beato (1833/1834 - ca. 1907).
(Bron afbeelding: Details)

27.7.5. Vroulike naamwoorde wat eindig op -i: मति

Enkelvoud
एकवचनम्
Meervoud
बहुवचनम्
1. Nominatief
. प्रथमा
मतिस्मतयस्
2. Akkusatief
. द्वितीया
मतिम्मतीस्
3. Instrumentalis
. तृतीया
मत्यामतिभिस्
4. Dativ
. चतुर्थी
मतेस् / मत्यैमतिभ्यस्
5. Ablatief
. पञ्चमी
मतेस् / मत्यास्मतिभ्यस्
6. Genetief
. षष्ठी
मतेस् / मत्यास्मतीणाम्
7. Lokatief
. सप्तमी
मतौ / मत्याम्मतिषु

27.7.6. Manlike naamwoorde wat eindig op -u: गुरु

Enkelvoud
एकवचनम्
Meervoud
बहुवचनम्
1. Nominatief
. प्रथमा
गुरुस्गुरवस्
2. Akkusatief
. द्वितीया
गुरुम्गुरून्
3. Instrumentalis
. तृतीया
गुरुणागुरुभिस्
4. Dativ
. चतुर्थी
गुरवेगुरुभ्यस्
5. Ablatief
. पञ्चमी
गुरोस्गुरुभ्यस्
6. Genetief
. षष्ठी
गुरोस्गुरूणाम्
7. Lokatief
. सप्तमी
गुरौगुरुषु

Fig.: गुरुः
Maharishi Mahesh Yogi (1917 - 2008) Guru.
(Beeldbron: Details)

27.7.7. Feminina op -u: धेनु

Enkelvoud
एकवचनम्
Meervoud
बहुवचनम्
1. Nominatief
. प्रथमा
धेनुस्धेनवस्
2. Akkusatief
. द्वितीया
धेनुम्धेनूस्
3. Instrumentalis
. तृतीया
धेन्वाधेनुभिस्
4. Datief
. चतुर्थी
धेनवे / धेन्वैधेनुभ्यस्
5. Ablatief
. पञ्चमी
धेनोस् / धेन्वास्धेनुभ्यस्
6. Genetief
. षष्ठी
धेनोस् / धेन्वास्धेनूणाम्
7. Lokatief
. सप्तमी
धेनौ / धेन्वाम्धेनुषु

Fig.: धेनुः
Koe in Udaipur.
(Beeldbron: Details)

27.7.8. Meerlettergrepige feminina op -ī: देवी

Enkelvoud
एकवचनम्
Meervoud
बहुवचनम्
1. Nominatief
. प्रथमा
देवीदेव्यस्
2. Akkusatief
. द्वितीया
देवीम्देवीस्
3. Instrumentalis
. तृतीया
देव्यादेवीभिस्
4. Datief
. चतुर्थी
देव्यैदेवीभ्यस्
5. Ablatief
. पञ्चमी
देव्यास्देवीभ्यस्
6. Genetief
. षष्ठी
देव्यास्देवीणाम्
7. Lokatief
. सप्तमी
देव्याम्देवीषु

Fig.: त्रिदेवी
Tridevī (Lakṣmī, Pārvatī, Sarasvatī).
(Beeldbron: Details)

27.7.9. Teenwoordige deelwoord Parasmaipada wat eindig op -ant: सन्त्

Singular
Maskulinum
पुंस्
Singular
Neutrum
नपुंसकम्
Plural
Maskulinum
पुंस्
Plural
Neutrum
नपुंसकम्
1. Nominativ
. प्रथमा
सन्सत्सन्तःसन्ति
2. Akkusativ
. द्वितीया
सन्तम्सत्सतस्सन्ति
3. Instrumentalis
. तृतीया
सता
4. Dativ
. चतुर्थी
सते
5. Ablativ
. पञ्चमी
सतस्
6. Genetiv
. षष्ठी
सतस्
7. Lokativ
. सप्तमी
सति

Fig.: सद्गुरुः
Sai Baba of Shirdi (1835 - 1918).
(Beeldbron: Details)

27.7.10. महान्त्

Singular
Maskulinum
पुंस्
Singular
Neutrum
नपुंसकम्
Plural
Maskulinum
पुंस्
Plural
Neutrum
नपुंसकम्
1. Nominativ
. प्रथमा
महान्महत्महान्तस्महान्ति
2. Akkusativ
. द्वितीया
महान्तम्महत्महतस्महान्ति
3. Instrumentalis
. तृतीया
महता
4. Dativ
. चतुर्थी
महते
5. Ablativ
. पञ्चमी
महतस्
6. Genetiv
. षष्ठी
महतस्
7. Lokativ
. सप्तमी
महति

27.7.11. Maskulina en Neutra op -vant / -mant: गुणवन्त्

Enkelvoud
Maskulinum
पुंस्
Enkelvoud
Neutrum
नपुंसकम्
Meervoud
Maskulinum
पुंस्
Meervoud
Neutrum
नपुंसकम्
1. Nominatief
. प्रथमा
गुणवान्गुणवत्गुणवन्तस्गुणवन्ति
2. Akkusatief
. द्वितीया
गुणवन्तम्गुणवत्गुणवतस्गुणवन्ति
3. Instrumentalis
. तृतीया
गुणवता
4. Dativ
. चतुर्थी
गुणवते
5. Ablatief
. पञ्चमी
गुणवतस्
6. Genetief
. षष्ठी
गुणवतस्
7. Lokatief
. सप्तमी
गुणवति

27.7.12. Demonstratiewe voornaamwoorde: तद् । एतद् । इदम्

Enkelvoud
Maskulinum
पुंस्
Enkelvoud
Neutrum
नपुंसकम्
Enkelvoud
Femininum
स्त्री
Meervoud
Maskulinum
पुंस्
Meervoud
Neutrum
नपुंसकम्
Meervoud
Femininum
स्त्री
1. Nominatief
. प्रथमा
सस् / तत्सातेतानितास्
2. Akkusatief
. द्वितीया
तम्तत्ताम्तान्तानितास्
3. Instrumentalis
. तृतीया
तेनतयातैस्
4. Dativ
. चतुर्थी
तस्मैतस्यैतेभ्यस्
5. Ablatief
. पञ्चमी
तस्मात्तस्यास्तेभ्यस्
6. Genetief
. षष्ठी
तस्यतस्यास्तेषाम्
7. Lokatief
. सप्तमी
तस्मिन्तस्याम्तेषु
Enkelvoud
एकवचनम्
Meervoud
बहुवचनम्
Mask.NeutrumVroulikMask.NeutrumVroulik
1. Nominatief
. प्रथमा
एषस् / एषएतत्एषाएतेएतानिएतास्
2. Akkusatief
. द्वितीया
एतम् / एनम्एतत् / एनत्एताम् / एनाम्एतान् / एनान्एतानिएतास् / एनाः
3. Instrumentatief
. तृतीया
एतेन / एनेनएतया / एनयाएतैस्
4. Datief
. चतुर्थी
एतस्मैएतस्यैएतेभ्यस्
5. Ablatief
. पञ्चमी
एतस्मात्एतस्यास्एतेभ्यस्
6. Genetief
. षष्ठी
एतस्यएतस्यास्एतेषाम्
7. Lokatief
. सप्तमी
एतस्मिन्एतस्याम्एतेषु
Enkelvoud
एकवचनम्
Meervoud
बहुवचनम्
Mask.NeutrumVroulikMask.NeutrumVroulik
1. Nominatief
. प्रथमा
अयम्इदम्इयम्इमेइमानिइमास्
2. Akkusatief
. द्वितीया
इमम् / एनम्इदम् / एनत्इमाम् / एनाम्इमान् / एनान्इमानि / एनानिइमास् / एनाः
3. Instrumentatief
. तृतीया
अनेन / एनेनअनया / एनयाएभिस्
4. Datief
. चतुर्थी
अस्मैअस्यैएभ्यस्
5. Ablatief
. पञ्चमी
अस्मात्अस्यास्एभ्यस्
6. Genetief
. षष्ठी
अस्यअस्यास्एषाम्
7. Lokatief
. सप्तमी
अस्मिन्अस्याम्एषु

27.7.13. Voegwoord: यद्

Enkelvoud
Manlik
पुंस्
Enkelvoud
Onsydig
नपुंसकम्
Enkelvoud
Vroulik
स्त्री
Meervoud
Manlik
पुंस्
Meervoud
Onsydig
नपुंसकम्
Meervoud
Vroulik
स्त्री
1. Nominatief
. प्रथमा
यस्यत्यायेयानियास्
2. Akkusatief
. द्वितीया
यम्यत्याम्यान्यानियास्
3. Instrumentalis
. तृतीया
येनययायैस्
4. Dativ
. चतुर्थी
यस्मैयस्यैयेभ्यस्
5. Ablatief
. पञ्चमी
यस्मात्यस्यास्येभ्यस्
6. Genetief
. षष्ठी
यस्ययस्यास्येषाम्
7. Lokatief
. सप्तमी
यस्मिन्यस्याम्येषु

27.7.14. Vraende voegwoord: किम्

Enkelvoud
Manlik
पुंस्
Enkelvoud
Onsydig
नपुंसकम्
Enkelvoud
Vroulik
स्त्री
Meervoud
Manlik
पुंस्
Meervoud
Onsydig
नपुंसकम्
Meervoud
Vroulik
स्त्री
1. Nominatief
. प्रथमा
कस्किम्काकेकानिकास्
2. Akkusatief
. द्वितीया
कम्किम्काम्कान्कानिकास्
3. Instrumentalis
. तृतीया
केनकयाकैस्
4. Dativ
. चतुर्थी
कस्मैकस्यैकेभ्यस्
5. Ablatief
. पञ्चमी
कस्मात्कस्यास्केभ्यस्
6. Genetief
. षष्ठी
कस्यकस्यास्केषाम्
7. Lokatief
. सप्तमी
कस्मिन्कस्याम्केषु

Fig.: कस्मात् ?
Tsunami 2005, Sri Lanka.
(Bron: Details)

Deel van Tüpfli se Globale Dorpsbiblioteek