Woordlys (Oorsig)

Alle nuwe woorde uit die kursus in volgorde van invoer, met tematiese verduidelikings.

Les 2

deva m. -- देव : Hemelse, God; Vorst, Koning.

īśvara m. -- ईश्वर : Heer, Regeerder, God (monoïsties).

brāhmaṇa m. -- ब्राह्मण : Brahman (geestelike stand).

kṣatriya m. -- क्षत्रिय : Kṣatriya (vorste- en krygsstand).

vaiśya m. -- वैश्य : Vaiśya (landbou- en handelaarsstand).

śūdra m. -- शूद्र : Śūdra (dienslewende stand).

Volgens die klassieke teorie (bv. Manusmṛti I, 88-91) is die take verdeel:

van die Brahmanen
Vedastudie
Onderrig
Offer vir hulleself
Offer vir ander
Gee
Ontvang geskenke
van die Kṣatriyas
Die volk beskerm
Geskenke (aan Brahmanen) gee
Vir hulleself offer
Vedastudie
van die Vaiśyas
Veehouery
Landbou
Handel
Geldleen
Vir hulleself offer
Geskenke (aan Brahmanen) gee
Vir hulleself offer
Vedastudie
van die Śūdras
Diens aan die drie boonste klasse lewer

dvija m. -- द्विज : "Tweemaal gebore" (Geïnitieerdes van die boonste drie klasse: Brāhmaṇa, Kṣatriya, Vaiśya).

varṇa m. -- वर्ण : Kleur, geboorteklasse (strewe).

Die vier klasse (varṇa m.) word dikwels met kaste verwar. Die vier klasse is egter -- in teenstelling tot die kaste -- nie spesifiek Indies nie, ook in Europa het ons (deels tot die Eerste Wêreldoorlog) 'n klassestelsel gehad, soos die volgende prent uit die 15de eeu bevestig:

Afb.: Voorstelling van de standenindeling van het Europese middeleeuwse tijdperk (houtsnede uit het einde van de 15e eeuw).
(Bron afbeelding: Details)

Bijschrift:
Priesterstand (~Brāhmaṇa): Tu supplex ora = Bid smekend!
Adellijke stand (~Kṣatriya): Tu protege = Bescherm!
Boerenstand (~Vaiśya/Śūdra): Tuque labora = En jij, werk!

De drie standen dragen de respectievelijke standenkleding. Boven hen — die aldus als goddelijk gewild worden bestempeld — troont Christus.

Weber, Max (1864–1920) definieer stand soos volg:

»Stand« moet een veelheid van mensen betekenen, die binnen een verband werkzaam
a) een standspeciale schatting, - eventueel dus ook
b) standspeciale monopolen opeisen.

Staten kunnen ontstaan
a) primair, door eigen standspecifieke levenswijze, daaronder met name door de aard van het beroep (levensvoerings- respectievelijk beroepsstanden),
b) secundair, erfcharismatisch, door succesvolle prestige-eisen krachtens standspecifieke afstamming (geboortestanden),
c) door standspecifieke appropriatie van politieke of hierocratische heerschappijkrachten als monopolen (politieke respectievelijk hierocratische standen).

De geboortestandontwikkeling is doorgaans een vorm van (erfelijke) appropriatie van privileges aan een verband of aan gekwalificeerde individuen. Elke vaste appropriatie van kansen, met name [van] heren [krachten of verdien]kansen, neigt ertoe tot standsvorming te leiden. Elke standsvorming neigt ertoe tot monopolistische appropriatie van heerschappijkrachten en verdienkansen te leiden.

Terwyl beroepsklasse op die bodem van 'n markgeoriënteerde ekonomie groei, ontstaan en bestaan stande voorkeurlik op die bodem van monopolisties-leiturgistiese of feodale of stande-patrimoniale behoeftedekking van verbande.

»Standes« moet 'n samelewing genoem word, as die sosiale indeling voorkeurlik na stande geskied, »klasgewys«, as dit voorkeurlik na klasse geskied. Die »Stand« staan van die »Klasse« die »sosiale« klas die naaste, die »verwerwingklas« die verste. Stande word dikwels volgens hul middelpunt deur besitsklasse gevorm.

Elke stande-samelewing is konvensioneel, deur reëls van leidsmanier georden, skep dus ekonomies irrasionele verbruiksvoorwaardes en belemmer op hierdie manier deur monopolistiese toe-eiening en deur uitskakeling van die vrye beskikking oor eie verwerwingvermoë die vrye markvorming.

[Weber, Max (1864–1920): Ekonomie en Samelewing : Grondslag van verstaande sosiologie. – 5., hersiene druk. – Tübingen : Mohr, 1976. – S. 625 v.]

Varṇas is volgensgeboorte-stande.

kavi m. -- कवि : Digter.

agni m. -- अग्नि : Vuur, God Agni.

Afbeelding: God Agni, miniature, 18de eeu.
(Beeldbron: Besonderhede)

sādhu 3 -- साधु: reg, goed.

sādhu m. -- साधु: "heilige" man, Sādhu.

Afbeelding: Sādhu (साधु), Pashupatinath Tempel, Kathmandu.
(Beeldbron: Besonderhede)

guru 3 -- गुरु : swaar, belangrik, eerbaar

guru m. -- गुरु : eerbiedwaardige persoon: vader, moeder, ouer familielid, veral leraar, meester

Lesing 3

Leer die volgende woorde:

śruti v. = श्रुति : die hoor, die ewige oerlewering (benaming vir die Veda's en Brāhmaṇa's).

smṛti v. = स्मृति : herinnering, meditatiewe herinnering = aandag, oerlewering (teenstelling van śruti). Omvat:
die ses vedāṅga n. (वेदाङ्ग)

1. śikṣā v. (शिक्षा): regte uitspraak
2. chandas n. (छन्दस्): metrum
3. vyākaraṇa n. (व्याकरण): grammatika
4. nirukta n. (निरुक्त) : woordverklaring, etimologie
5. jyotiṣa n. (ज्योतिष) : sterrekunde, kalenderleer
6. kalpa m. (कल्प) : seremonieel
   śrautasūtra n. (श्रौतसूत्र) : handboeke vir die uitvoering van die groot offers
   gṛhyasūtra n. (गृह्यसूत्र) : handboeke vir die seremonies en offers van daaglikse lewe
   dharmasūtra n. (धर्मसूत्र) en dharmaśāstra n. (धर्मशास्त्र) : handboeke oor reg en gewoonte (regte gedrag)
   die groot epiese gedigte mahābhārata n. (महाभारत) en rāmāyaṇa n. (रामायण)
   die purāṇa-geskrifte n. (पुराण)
   nītiśāstra n. (नीतिशास्त्र) : handboeke van lewenswyse

smṛti is veral ook 'n benaming vir Dharma-handboeke.

dhenu v. = धेनु : (melk)koei.

paśu m. = पशु : gedomestiseerde nutsdier, vee (kollektiewum).

devatā v. = देवता : godheid (abstrak en konkreet).

brāhmaṇī v. = ब्राह्मणी : Brahmanin.

kṣatriyā v. = क्षत्रिया : vroulike Kṣatriya.

kṣatriyī v. = क्षत्रियी : vrou van ’n Kṣatriya.

vaiśyā v. = वैश्या : vroulike Vaiśya.

śūdrā v. = शूद्रा : vroulike Śūdra.

śūdrī v. / śūdrāṇī v. = शूद्री शूद्राणी : vrou van ’n Śūdra.

devī v. = देवी : godin, veral Durgā v. = दुर्गा, die eggenote van Śiva = शिव.

Afbeelding: Durgā = दुर्गा, Orissa
(Beeldbron: Details)

sādhvī v. = साध्वी : vroulik van sādhu.

gurvī v. = गुर्वी : vroulik van guru.

asmitā v. = अस्मिता : "ek-weesheid", d.w.s. die (verkeerde) geloof: Ek is dit wat sien ens.

ānvīkṣikī v. = आन्वीक्षिकी : filosofie (die wetenskap wat deur logies korrekte redes tot sy gevolgtrekkinge kom).

upekṣā v. = उपेक्षा : nie-agting, gelykmoedigheid.

karuṇā v. = करुणा : medelye, barmhartigheid.

muditā v. = मुदिता : vreugde, veral mede-vreugde (teenoorgestelde van afguns).

Les 5

Leer die volgende woorde:

abhiniveṣa m. = अभिनिवेष : neiging tot, volharding, aandring op; spesifiek: gehegtheid aan die liggaam asof dit iets eie is.

kāma m. = काम : wens, begeerte, gewenste geskenk, sinuele lust, liefde; liefdesgod Kāma.

Afbeelding: God Kāma = kāmadeva = कामदेव, 18de eeu
(Beeldbron: Wikipedia, Publieke domein)

krodha m. = क्रोध : toorn.

kleśa m. = क्लेश : kwelling, plaag.

trayī v. = त्रयी : drietal; vernaamlik die drie tekste, naamlik Ṛgveda, Sāmaveda asook Yajurveda.

daṇḍanīti v. = दण्डनीति : politiek (een Tatpuruṣa van daṇḍa m. = "stok, mag, heerskappy, straf" en nīti v. = "regte leiding").

dvijāti 3 / dvija 3 = द्विजाति / द्विज : Tweemaal-geborene.

dveṣa m. = द्वेष : haat.

maitrī v. = मैत्री : vriendskap, vriendelikheid, vriendelike welwillendheid.

rāga m. = राग : (rooi) kleur, hartstog, liefde.

lobha m. = लोभ : gierigheid, hebzigheid.

varṇa m. = वर्ण : kleur, genus, stand.

vārttā v. = वार्त्ता : verdienste, ekonomie (ekonomie).

vidyā v. = विद्या : kennis, wetenskap.

avidyā v. = अविद्या : onkunde, nie-weten.

ca = च : en.
(Word na die woord wat dit aanknoop geplaas. Word verskeie woorde gekoppel, staan dit ideaal agter die eerste woord van die laaste koppelstuk: brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś ca = ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च).

ca ... ca = च ... च : sowel ... asook.

Les 6

In Sanskriet word die werkwoorde in die wortelvorm aangevoer. Die getal na die wortel beteken die konjugasieklas.

P: Wortel is slegs Parasmaipada
Ā: Wortel is slegs Ātmanepada
U: Ubhayapada ("beide woordvorms"): Wortel word in die Parasmaipada en Ātmanepada gebruik.
(): In hakies staan die 3de persoon enkelvoud teenwoordige tyd aanduidende wys (laṭ).

Leer die volgende woorde:
yaj 1 U (yajati) यज् यजति : met 'n offer verering, offer
bhū 1 P (bhavati) भू भवति : word, ontstaan, wees
smṛ 1 P (smarati) स्मृ स्मरति : teenwoordig maak, onthou
nṛt 4 P (nṛtyati) नृत् नृत्यति : dans
nī 1 U (nayati) नी नयति : lei
man 4 Ā (manyate) मन् मन्यते : dink
muh 4 P (muhyati) मुह् मुह्यति : verwar wees
yudh 4 Ā (yudhyate) युध् युध्यते : veg
viś 6 P (viśati) विश् विशति : binnegaan
sṛj 6 P (sṛjati) सृज् सृजति : loslaat, uit homself ontslaan, laat emanere

Lesing 7

Leer die volgende woorde:

aś 5 Ā (aśnute) अश् अश्नुते : bereik, geraak aan, verkry
āp 5 P (āpnoti) आप् आप्नोति : bereik, verkry
kup 4 P (kupyati) कुप् कुप्यति : kwaad word
krudh 4 P (krudhyati) क्रुध् क्रुध्यति : kwaad word
khād 1 P (khādati) खाद् खादति : kau, eet
śru 5 P (śṛṇoti !) श्रु शृणोति : hoor (iets: Akkusatief, iemand: Genitief of Akkusatief; oor: Akkusatief; van iemand: Genitief, Ablatief, Instrumentalis)
su 5 U (sunoti) सु सुनोति : pers uit
soma m. सोम : persdrank, Soma; maan (Watter plant vir die persing van Soma gebruik is, word tot vandag toe betwis).

Afb.: Was dit die vediese somaplant?: Vlieënsow: Amanita muscaria (L.) Lam.
(Beeldbron: Besonderhede)

phala n. फल : vrug (ook in oordrae betekenis: (karmiese) vrug van 'n daad)
nṛtya n. नृत्य : dans
svarga m. स्वर्ग : hemel
naraka m. नरक : hel (volgens 'n Hindoe-opvatting het die heelal die vorm van 'n ei (Brahmāṇḍa m.n. = ब्रह्माण्ड = "Ei Brahmās"): bo die aarde is ses hemels met toenemende geluk, onder die aarde is sewe sogenaamde pātāla n. = पाताल, woonplekke van die nāga m. = नाग (slange) en ander mitologiese wesens, waaronder sewe helle met toenemende folterings)
aṅga n. अङ्ग : ledemaat van die liggaam, onderdeel; ook = vedāṅga = वेदाङ्ग
gam 1 P (gacchati) गम् गच्छति : gaan (Behoor volgens die plaaslike werkwoordklassifikasie tot Presensklas 1, maar is in werklikheid 'n vorming met 'n presenstamvormingssuffiks -ccha-: gam » Diepvlak (gm ») ga-ccha-ti)

Lesing 8

Leer die volgende woorde:

ji 1 P (jayati) जि जयति : oorwin, verslaan
labh 1 Ā (labhate) लभ् लभते : vat, verkry
tu तु : maar (kom na die eerste woord van die teenoorgestelde sin of sinsdeel)
paś 4 P (paśyati) पश् पश्यति : sien, bespeur (word as teenwoordige stam gebruik in plaas van die wortel dṛś 0 "sien, bespeur")
kṛ 8 U (karoti) कृ करोति : maak, doen
tan 8 U (tanoti) तन् तनोति : rek
rakṣ 1 P (rakṣati) रक्ष् रक्षति : versorg, bewaak
sārathi m. सारथि : waagbestuurder, koetsier
kapi m. कपि : aap
kumārī f. कुमारी : die meisie, die maagd
nāga m. नाग : die naakte een, die olifant, die slang (olifante en slange het geen vel nie, net soos die "naakte aap" mens)
gaja m. गज : olifant
śuc 1 P (śocati) शुच् शोचति : treur
śuka m. शुक : papegaai
pat 1 P (patati) पत् पतति : val, vlieg
patrikā f. पत्रिका : brief
likh 1 P (likhati) लिख् लिखति : kerf, skryf (oorspronklik met 'n punt op palmblare, maar later algemeen)

Afbeelding: likh (लिख्) : Indiese staal-skrifpunt vir inkerwing op palmblare
(Beeldbron: Details)

Afbeelding: likh (लिख्) : Skryfstokkie van die Batak (Sumatra), soos dit waarskynlik ook in Indië gebruik is
(Beeldbron: Details)

sukha n. सुख : Geluk, welwees
duḥkha n. दुःख : Onluk, lyding

Les 9

Leer die volgende woorde:

adhyayana n. (अध्ययन) : Leer, veral Vedastudie

Afbeelding: adhyayana = अध्ययन, Sri Skandaguru Vidyalayam, Tiruparankundram naby Madurai.
(Beeldbron: Besonderhede)

kāru m. / kāruka m. (कारु / कारुक) : ambagsman

Afbeelding: kāru = कारु, Gujarat.
(Beeldbron: Besonderhede)

kuśīlava m. (कुशीलव) : (omdwaalende) vertooner, akteur, sanger
kusīda n. (कुसीद) : woeker
kṛṣ 1 P (karṣati) कृष् कर्षति : trek
kṛṣ 6 U (kṛṣati) कृष् कृषति : ploeg
daarvandaan: kṛṣi f. / kṛṣikā f. (कृषि / कृषिका) : landbou
dāna n. (दान) : gee, gawe, vrygewigheid
pratigraha m. (प्रतिग्रह) : ontvang, geskenk
pravacana n. (प्रवचन) : rede, (mondelinge) onderrig
pāśupālya n. (पाशुपाल्य) : veehouery, veeteelt
vir yaj 1 U:
ijyā f. (इज्या) : offer (uit *yj » ij + suffix yā)
yajana n. (यजन) : offer in opdrag van iemand anders
rūpa n. (रूप) : voorkoms, vorm, skone vorm, natuur, wese
vāṇijya n. / vāṇijyā f. / vaṇijyā f. (वाणिज्य / वाणिज्या / वणिज्या) : handel
śuśrūṣā f. (शुश्रूषा) : gehoorsaamheid, gehoorsame diens

Les 10

Leer die volgende woorde:

gṛha n. गृह : huis
grāma m. ग्राम : dorp
nagara n. नगर : stad

Vir die stedelike en dorpslewe sien Basham, Wonder, Hoofstuk 6.

yajña m. यज्ञ : offer

Die offer in Indië is hoofsaaklik 'n verering van die godheid as gas. Deur dit verbind mens homself aan die godheid.

Woordvorming: yaj 1 U + kṛt-suffix -na-.

puṇya n. पुण्य : goeie daad, verdienste

Waardeur mens welstand en goeie wedergeboortes verdien.

pāpa n. पाप : slegte daad, kwaad (teenstelling van puṇya)
satya n. सत्य : waarheid

In Indië het men aan die ware woord magiese krag toegeskryf, ja die hele wêreldorde word deur die ware woord behou en geskep. Vir hierdie belangrike voorstelling sien die fundamentele werk:

Lüders, Heinrich (1869–1943): Varuna / Heinrich Lüders. Uit die nalatenskap redigeer deur Ludwig Alsdorf. - Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht. -- Bd. 2: Varuna en die Ṛta. -- 1959. -- XXIII bl., bl. 340 - 764

Afbeelding: वरुणः
(Beeldbron: Details)

anṛta n. अनृत : onwaarheid, leuen (teenstelling van satya)

Woordvorming an- ("on-") + ṛta n.

ṛta is 'n sentrale begrip in die Veda, waarvan die vertaling omstrede is: "waarheid" (Lüders, Thieme), "orde" (Renou).

ṛṣi m. ऋषि : vediese wysbegeerige, outeur van vediese liedere

Die name van hierdie ṛṣis word in die Brāhmaṇas sowel as in eie lysings vir die Veda's genoem. Alle Brahmane lei hul herkoms af van sulke ṛṣis, na wie hulle gotra (गोत्र) vernoem is. Vir die begrip gotra sien Basham, Wonder, Hoofstuk 5.

Afbeelding: विश्वामित्रः
(Bron afbeelding: Details)

vad 1 P (vadati) वद् वदति : zeggen, spreken
prach 6 P (pṛcchati !) प्रच्छ् पृच्छति : vragen (iemand: Akk.; over iets: Akk.)
saha सह : samen met, gezamenlijk met (ook bij „vechten met“ enz.) (Postpositie met Instrumentalis)

Lüders, Heinrich (1869–1943): Varuna / Heinrich Lüders. Uit die nalatenskap geredigeer deur Ludwig Alsdorf. - Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht. -- Deel 2: Varuna en die Ṛta. -- 1959. -- XXIII bl., bl. 340 - 764

Afbeelding: वरुणः
(Bron afbeelding: Details)

anṛta n. अनृत : onwaarheid, leugen (tegenoverstelling van satya)

Woordvorming an- („on-“) + ṛta n.

ṛta is een centraal concept in de Veda, waarvan de vertaling omstreden is: „waarheid“ (Lüders, Thieme), „orde“ (Renou).

ṛṣi m. ऋषि : vedische wijze, auteur van vedische liederen

De namen van deze ṛṣis worden in de Brāhmaṇas evenals in eigen lijsten van de Veda's genoemd. Alle Brahmanen leiden hun afkomst af van zulke ṛṣis, naar wie hun gotra (गोत्र) vernoemd zijn. Zie voor het concept gotra Basham, Wonder, hoofdstuk 5.

Afbeelding: विश्वामित्रः
(Bron afbeelding: Details)

vad 1 P (vadati) वद् वदति : zeggen, spreken
prach 6 P (pṛcchati !) प्रच्छ् पृच्छति : vragen (iemand: Akk.; over iets: Akk.)
saha सह : samen met, gezamenlijk met (ook bij „vechten met“ enz.) (Postpositie met Instrumentalis)

Lüders, Heinrich (1869–1943): Varuna / Heinrich Lüders. Uit die nalatenskap redigeer deur Ludwig Alsdorf. - Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht. -- Bd. 2: Varuna en die Ṛta. -- 1959. -- XXIII bl., bl. 340 - 764

Afbeelding: वरुणः
(Beeldbron: Details)

anṛta n. अनृत : onwaarheid, leuen (teenstelling van satya)

Woordvorming an- („on-“) + ṛta n.

ṛta is ’n sentrale konsep in die Veda, waarvan die vertaling omstrede is: „waarheid“ (Lüders, Thieme), „orde“ (Renou).
ṛṣi m. ऋषि : vediese wysgeer, vervaardiger van vediese liedere

Die name van hierdie ṛṣis word in die Brāhmaṇas sowel as in eie lysies tot die Veda’s genoem. Alle Brahmane lei hul herkoms van sulke ṛṣis af, na wie hulle gotra (गोत्र) vernoem is. Vir die konsep gotra sien Basham, Wonder, Kap. 5.

Afbeelding: विश्वामित्रः
(Beeldbron: Details)

vad 1 P (vadati) वद् वदति : sê, praat
prach 6 P (pṛcchati !) प्रच्छ् पृच्छति : vra (iemand: Akk.; na iets: Akk.)
saha सह : saam met, tesame met (ook by „stryd met“ ens.) (Postposisie met Instrumentalis)

---

Les 11

Leer die volgende woorde:

iti इति : so
staan na die formulering van ’n gedagte, wens, uitspraak, aanhaling byna as aanhalingstekens (").
bv. sādhavaḥ svargaṃ gacchantīti brāhmaṇā vadanti "Brahmane sê: 'Heiliges gaan na die hemel'" = "Brahmane sê dat heiliges na die hemel gaan".
In Sanskrit is daar geen indirekte rede nie; vormings met iti moet in Duits dikwels in indirekte rede weergegee word.
... (aanhaling) ... iti śrutiḥ = "so die Veda".
dikwels is na iti ’n werkwoord van dink by te verstaan: "dinkend: '...' doen hy dit". In Duits idiomaties weergegee (bv. "Omdat honger het, gaan hy...").

evam एवम् : so (adverbies, bv. evaṃ jayati "so wen hyr nie.")
na न : nie
Ontken enkel woorde (staan direk daaraan voor: na sādhuḥ "niet 'n goeie man") of hele sinne (staan aan die begin of direk voor die werkwoord).

putra m. पुत्र : seun (In Indië was dit noodsaaklik om 'n seun te verwek wat die offerandes vir die voorouers kon bring.)
dharma m. धर्म : ("wat vas is", d.w.s.) reg, wet, gebruik, karakter.
Kom die naaste aan natuurwet/sittewet. Iedereen het volgens varṇa en āśrama (lewensfase) sy eie pligte (svadharma).
adharma m. अधर्म : onreg (teenstelling van dharma).
iṣ 6 V (icchati) इष् इच्छति : begeer (iṣ-ccha-ti).

Enkele naamwoordvormings:

vad 1 V वद् : sê
vāda m. वाद : uitspraak, stelling, woord
vadana n. वदन : die praat; spraakwerktuig: mond, gesig

Afb.: vadanāni = वदनानि
(Beeldbron: Details)

prach 6 V प्रच्छ् : vra
praśna m. प्रश्न : vraag (suffix -na soos in yaj-ña)

iṣ 6 V इष् : begeer
iṣṭi f. इष्टि : begeerte (iṣ + -ti)

Les 12

budh 4 M (budhyate) / 1 W (bodhati), PPP buddha बुध् बुध्यते बोधति बुद्ध : ontwaak, tot insig ontwaak, herken; PPP buddha 3 ontwaak, vandaar Buddha = "die Ontwakte" (nie: die Verligte)

Afb.: गौतमो बुद्धः
(Beeldbron: Details)

dah 1 P (dahati), PPP dagdha दह् दहति दग्ध : verbrand
sah 1 Ā (sahate), PPP soḍha सह् sahate soḍha : bemeester, verdra, geduldig verduur
mṛga m. मृग : wildedier
mārga m. मार्ग : pad (paaie was dikwels wildspaadjies)

Afb.: मार्गः
(Beeldbron: Besonderhede)

api अपि : ook (agteraan geplaas)

Tot die 6de presensklas reken die inheemse grammatikers party wortels wat die teenwoordige stam met 'n nasaalinvoeging en temavokaal a vorm, bv.:

muc 6 U (muñcati), PPP mukta मुच् मुञ्चति मुक्त : losmaak, vrylaat, bevry; uit die kringloop van wedergeboortes bevry = verlos
sic 6 U (siñcati), PPP sikta सिच् सिञ्चति सिक्त : besprinkel

Zur Wortbildung:

muc: mokṣa m. मोक्ष : bevryding, verlossing
sic + abhi-: abhiṣeka m. अभिषेक : besprenkeling van 'n koning by koninklike inwyding
budh: bodhi m./v. बोधि : die ontwaking (waardeur 'n Boeddha verlossende insig verkry)

Afb.: महावीरो जिनः
(Beeldbron: Besonderhede)

buddhi f. (budh + -ti) बुद्धि : Erkenntnis, Erkenntnisorgan.

12.5.1. Passief en PPP van die tot dusver geleerde wortels

Wurzel धातु	Passiv Präsens 3. sg. Indikativ यक् लट्	PPP क्त
aś 5 Ā अश्	aśyate अश्यते	aṣṭa अष्ट
āp 5 P आप्	āpyate आप्यते	āpta आप्त
as 2 P अस्	—	bhūta भूत
bhaj 1 U भज्	bhajyate भज्यते	bhakta भक्त
bhū 1 P भू	bhūyate भूयते	bhūta भूत
budh 4 Ā / 1 U बुध्	budhyate बुध्यते	buddha बुद्ध
dah 1 P दह्	dahyate दह्यते	dagdha दग्ध
div 4 P दिव्	dīvyate दीव्यते	dyūta द्यूत
dṛś दृश्	dṛśyate दृश्यते	dṛṣṭa दृष्ट
gam 1 P गम्	gamyate गम्यते	gata गत
grah 9 U ग्रह्	gṛhyate गृह्यते	gṛhīta गृहीत
hṛ 1 U हृ	hriyate ह्रियते	hṛta हृत
i 2 P इ	īyate ईयते	ita इत
iṣ 6 P इष्	iṣyate इष्यते	iṣṭa इष्ट
jan 4 Ā जन्	janyate जन्यते	jāta जात
ji 1 P जि	jīyate जीयते	jita जित
kath 10 U कथ्	kathyate कथ्यते	kathita कथित
khād 1 P खाद्	khādyate खाद्यते	khādita खादित
kṛ 8 U कृ	kriyate क्रियते	kṛta कृत
krudh 4 P क्रुध्	krudhyate क्रुध्यते	kruddha क्रुद्ध
kup 4 P कुप्	kupyate कुप्यते	kupita कुपित
labh 1 Ā लभ्	labhyate लभ्यते	labdha लब्ध
man 4 Ā मन्	manyate मन्यते	mata मत
mṛ 6 Ā मृ	mriyate म्रियते	mṛta मृत
muc 6 U मुच्	mucyate मुच्यते	mukta मुक्त
nī 1 U नी	nīyate नीयते	nīta नीत
paś पश्	(dṛśyate) दृश्यते	(dṛṣṭa) दृष्ट
pat 1 P पत्	patyate पत्यते	patita पतित
prach 6 P प्रच्छ्	pṛcchyate पृच्छ्यते	pṛṣṭa पृष्ट
pūj 10 U पूज्	pūjyate पूज्यते	pūjita पूजित
rakṣ 1 P रक्ष्	rakṣyate रक्ष्यते	rakṣita रक्षित
ram 1 Ā रम्	ramyate रम्यते	rata रत
sah 1 Ā सह्	sahyate सह्यते	soḍha सोढ
sic 6 U सिच्	sicyate सिच्यते	sikta सिक्त
śru 5 P श्रु	śrūyate श्रूयते	śruta श्रुत
su 5 U सु	sūyate सूयते	suta सुत
svap 2 P स्वप्	supyate सुप्यते	supta सुप्त
tyaj 1 P त्यज्	tyajyate त्यज्यते	tyakta त्यक्त
uch उछ्	—	uṣita उषित
vad 1 P वद्	udyate उद्यते	udita उदित
vas 1 P वस्	uṣyate उष्यते	uṣita उषित
vadh वध्	vadyate वद्यते	hata हत
yaj 1 U यज्	ijyate इज्यते	iṣṭa इष्ट
yudh 4 Ā युध्	yudhyate युध्यते	yuddha युद्ध

Les 13

Leer die volgende woorde:

eva एव : beklemtoon voorafgaande woord
asura m. असुर : demon

ASURA. 'Spiritueel, goddelik.'

In die oudste dele van die Ṛgveda word hierdie term gebruik vir die hoogste gees, en is dieselfde as die Ahura van die Zoroastriers. In die betekenis van 'god' is dit toegepas op verskeie van die hoofdeïteite, soos Indra, Agni en Varuṇa. Dit het later 'n heeltemal teenoorgestelde betekenis verkry en het, soos nou, 'n demon of vyand van die gode beteken.

Die woord word met hierdie betekenis gevind in die later dele van die Ṛgveda, veral in die laaste boek, en ook in die Atharvaveda. Die Brāhmaṇas heg dieselfde betekenis daaraan en registreer baie gevegte tussen die Asuras en die gode. Volgens die Taittirīya Brāhmaṇa is die asem (asu) van Prajapati lewendig geword, en "met daardie asem het hy my Asuras geskep." In 'n ander deel van dieselfde werk word gesê dat Prajāpati "swanger geword het. Hy het Asuras uit sy buik geskep." Die Śatapatha Brāhmaṇa stem ooreen met die eerste stelling, en stel dat "hy Asuras uit sy laer asem geskep het." Die Taittirīya Āraṇyaka verteenwoordig dat Prajāpati gode, mense, vaders, Gandharvas en Apsarases uit water geskep het, en dat die Asuras, Rakṣasas en piśācas uit die druppels wat mors was ontstaan het. Manu se stelling is dat hulle deur die Prajāpatis geskep is.

Volgens die Viṣṇu Purāṇa is hulle uit die lies van Brahma (prajāpati) geproduseer. Die rekening van die Vāyu Purāṇa is: "Asuras is eerste as seuns uit sy (Prajāpati's) lies geproduseer. Asu word deur Brāhmaṇa verklaar om asem te beteken. Van dit hierdie wesens is geproduseer; vandaar hulle is Asuras." Die woord word lankal gebruik as 'n algemene naam vir die vyande van die gode, insluitend die Daityas en Danavas en ander afstammelinge van Kaśyapa, maar nie die Rakṣasas wat van Pulastya afstam nie.

In hierdie sin is 'n ander afleiding daarvoor gevind: die bron is nie meer asu, 'asem,' maar die aanvanklike a word geneem as die negatiewe voorvoegsel, en asura beteken 'n god nie; vandaar, volgens sommige, het die woord sura ontstaan, algemeen gebruik vir 'n god.'"

[Bron: Dowson, John (1820–1881): A classical dictionary of Hindu mythology and religion, geography, history, and literature. -- London, Trübner, 1879. -- s.v. ]

Afb.: महिषासुरः
(Beeldbron: Besonderhede)

guṇa m. गुण : Faden, Schnur; Eigenschaft, gute Eigenschaft
pad 4 Ā (padyate), Pass.: padyate, PPP panna पद् पद्यते पद्यते पन्न : gehen, geraten in
as 2 P (asti) अस् अस्ति : sein, da sein
as 4 P (asyati), Pass.: asyate, PPP asta अस् अस्यति अस्यते अस्त : schleudern, (weg-)werfen
i 2 P (eti), Pass.: īyate, PPP ita इ एति ईयते इत : gehen
pā 2 P (pāti), Pass. pāyate, PPP pāta पा पाति पायते पात : scbeskerm, behoed

pā 1 P (pibati), Pass. pīyate, PPP pīta पा पिबति पीयते पीत : drink (tradisioneel tot die 1ste klas gereken)

dviṣ 2 U (dveṣṭi), Pass. dviṣyate, PPP dviṣṭa द्विष् द्वेष्टि द्विष्यते द्विष्ट : haat, beveg
ad 2 P (atti), Pass. adyate, PPP anna अद् अत्ति अद्यते अन्न : eet, verteer
anna n. अन्न : voedsel (uit PPP: *ad-na: wat geëet is)

Afb.: अन्नम्
(Beeldbron: Besonderhede)

Wortbildung:

pad 4 Ā:

pada n. पद : Schritt, Standort, Stätte

pāda m. पाद : Fuss, ein Viertel, Verszeile

Afb.: चत्वारः पादाः : गजः
(Beeldbron: Besonderhede)

dviṣ 2 U:

dveṣa द्वेष : Hass

Les 14

• śīla n. (शील) : (guter) Charakter, Sittlichkeit
• bhūṣ-aṇa n (भूषण) : Schmuck
• dīpa m. (दीप) : Lampe

Afbeelding: दीपाः
(Bron afbeelding: Details)

• bala n. (बल) : geweld, kracht, sterkte; legermacht, troepen
• bāla 3 (बाल) : jong, kinderlijk, dwaas; m. knaap
• bālā f. (बाला) : jong meisje
• nara m. (नर) : man, mens
• śatru m. (शत्रु) : vijand
• loka m. (लोक) : wereld; Enk. en Meerv.: de mensen, het volk
• jala n. (जल) : water
• jan 4 Ā (jāyate), Pass. janyate / jāyate, PPP jāta (जन् जायते जन्यते जायते जात) : geboren worden, ontstaan, optreden
• jan-a m. (जन) : schepsel, mens, mensen
• vac 2 P (vakti, geen 3. meerv.!), Pass. ucyate, PPP ukta (वच् वक्ति उच्यते उक्त) : zeggen, spreken tot (accusatief)
• uk-ti f. (उक्ति) : uitspraak, woord
• vac-ana n. (वचन) : het spreken, het woord
• vāk-ya n. (वाक्य) : woord, rede

Les 15

पुष्कल 3: prachtig, schitterend, overvloedig

वा : of (achtergesteld)

अथवा : of (voorafgaand)

चतुर्थ 3 (v.: चतुर्थी): vierde

विद् "vinden" 6 U विन्दति ; Pass. विद्यते ; PPP विन्न / वित्त विद् "weten" 2 P वेत्ति ; Pass. विद्यते ; PPP विदित पत् "vliegen, vallen" 1 P पतति ; Pass. पत्यते ; PPP पतित अर्ध 3: half, m.n. helft

पूजा v.: eerbetoon, eervolle ontvangst, religieuze verering (Pūjā)

Afbeelding: पूजा
(Bron afbeelding: Details)

कुल n.: kudde, menigte, geslacht, afstamming, familie

इन्द्र m.: prince, first, best among ; king of gods Indra

Afb.: इन्द्रः
(Image source: Details)

दास m.: slave, serf, servant

दासी f.: slave woman, serf, servant

काल m.: time, (right) moment ; fate, death ; god of death Kāla

काल 3: black, dark blue-black, dark

पुरुष m.: human, man, servant

-जन as the second component of Tatpuruṣas often expresses the plural

स्तु 2 स्तौति ; Pass. स्तूयते ; PPP स्तुत : to praise, extol

from this:

स्तुति f.: praise, hymn of praise

स्तोत्र n.: (means of praise =) hymn of praise, hymnus

सिंह m.: lion (Panthera leo persica)

Afb.: सिंहः
(Image source: Details)

व्याघ्र m.: tiger (Panthera tigris tigris) (lit.: yawner)

Afb.: व्याघ्रः
(Image source: Details)

इव (postposed): as it were, like (in comparisons: व्याघ्र इव पुरुषः = "a man like a tiger", "a tiger-like man"

एव (postposed): emphasizes the preceding, often corresponds in German to emphasis, a kind of emoticon \<!\>, e.g. सत्यमेव जयति "only the truth prevails", "precisely the truth prevails", "the truth prevails"

अरि m.: vyand (volgens Thieme, Der Fremdling im Ṛgveda: oorspronklik = vreemdeling)

आर्य 3: Aryan, noble ; m. Aryan (self-designation of the Sanskrit-speaking ancient Indians, literally: hospitable (Thieme)) ; nobleman, gentleman

na जन्

जाति v.: geboorte, soort, kaste (oor kaste kyk na Basham, Wonder, p. 148ff.)

मृ 4 Ā म्रियते ; Pass. म्रियते ; PPP मृत : sterf (volgens Indiese grammatikers: 6 Ā)

daarvan:

मरण n.: Sterben, Tod

मृति f.: Sterben, Tod

मृत्यु m.: Tod ; personifiziert: Todesgott

Les 16

अध्यापन n.: Onderwys, Onderrig

Afbeelding: अध्यापनम्
"Dit is 'n spesiale seremonie in 'n klein tempel in Satara (सातारा). Dit word deur die studente van die Swami Muktananda Vedashala uitgevoer tydens die viering van Mahāśivarātri. Dit is 'n vediese skool, waar kinders die heilige tekste wat die Vedas genoem word, uit hul kop leer. Hierdie skool onderwys die Krishna Yajurveda en sekere dele van die Samaveda. Ek doen my meestersgraad verhandeling oor hierdie skool."
(Beeldbron: Details)

अनसूया f.: Nie-morserig, Niesydigheid

नृशंस्य n.: Kwaadaardigheid, Laagheid

daarvan:

अनृशंस्य n.: Nie-kwaadaardigheid

जीव् 1 P जीवति ; Pass. जीव्यते ; PPP जीवित : leef

daarvan:

आजीव m.: Levensonderhoud

क्षमा f.: Geduld, Langmoedigheid, Genade

क्षेम n.: Vrede, Rust, Welstand, Veilige Besit

चित्त n.: Bewustheid, Dinkwerk, Gees

निरोध m.: Stop, Tot-stilstand-bring

• bhūta n. (भूत) (PPP aan bhū): Wees, Spook

योग m.: Aanspanning, Verbinding, Vereniging, Verkryging ; Yoga

Afbeelding: योगी
Birla Mandir, Delhi
(Beeldbron: Details)

वृत् 1 Ā वर्तते ; Pass. वृत्यते ; PPP वृत्त : draai, wend, (ergens) wees, woon

शस्त्र (śastra) n.: snymiddel, snywapen, swaard, wapen

शौच n.: reiniging, suiwerheid

साधन m.,n. साधनी साधना f.: wat na die doel lei, wat veroorsaak

अहिंसा f.: om niemand iets te laat ly nie, nie-skaad, geweldloosheid

Afbeelding: अहिंसा
"Die hand met 'n wiel op die palm simboliseer die Jain Gelofte van Ahimsa. Die woord in die middel is "ahimsa". Die wiel verteenwoordig die dharmacakra wat staan vir die voorneme om die siklus van wedergeboorte te stop deur onophoudelike najaag van waarheid en geweldloosheid."
(Beeldbron: Details)

Les 17

हन् 2 P हन्ति, घ्नन्ति Pass. हन्यते  PPP हत : slaan, doodslaan, doodbreek

daarvandaan:

घात m.: doodmaak

Afbeelding: घाताः
Bangalore = ಬೆಂಗಳೂರು
(Beeldbron: Details)

आस् 2Ā आस्ते Pass. आस्यते PPP आसित : sit

daarvandaan:

आसन n.: die sit, sitplek ; ook: yogi se sitposisies

Afbeelding: योगासनम्
(Beeldbron: Details)

रुद् 2 P रोदिति Pass. रुद्यते PPP रुदित : huil, jammer

daarvandaan:

रुद्र m.: (die huiler =) die stormgod Rudra

ब्रू 2 U ब्रवीति Ā ब्रूते geen Passief en PPP: praat, sê (iets vir iemand: dubbele akkusatief)

दुह् 2 U दोग्धि Pass. दुह्यते PPP दुग्ध : melk

Afbeelding: दोग्धि
(Bron afbeelding: Details)

दिश् 6 U दिशति Pass. दिश्यते PPP दिष्ट : tonen, aanwijzen, bevelen

daarvan:

दिष्टि v.: aanwijzing, gunstige samenloop van omstandigheden

दिष्ट्या Instr.: (letterlijk: door een gunstige samenloop van omstandigheden) O gunstige samenloop van omstandigheden (uitroep van vreugde en zaligheid)

Les 18

सुष्टु 3: hoog geprezen, uitmuntend, goed

शोभन 3: schitterend, prachtig, heerlijk, mooi, goed

सम 3: gelijk, even, vergelijkbaar (met instrumentalis)

व्याधि m.: ziekte

रिपु m. = शत्रु , bedrieger

वह्नि m. = अग्नि ज्ञान n.: kennis

शूर 3: dapper, heldhaftig ; m.: held

शब्द m.: geluid, toon, signaalgeluid: woord

उदक n.: water

अन्त m.: einde, grens

आदि m.: begin

दण्ड m.: stok, gesel, straf

मात्रा v. मात्र n.: maat, begrenzing

सहित 3: verenigd, voorzien van

हस्त m.: hand

प्रभृति v.: begin

Les 19

अर्थ m.: doel, bestemming, betekenis (van een woord), rijkdom, bezit, vermogen. अर्थम् (Akk.), अर्थेन (Instr.) met Gen. of als achterlid van een Tatpuruṣa: om ... wil, om te.

अर्थ is een van de drie levensdoelen (पुरुषार्थ), zoals beschreven in de wereldlijke en religieuze literatuur:

धर्म m.: verwerving van verdiende goed door het doen wat recht is, of ten minste vermijden van kwaad dat zou volgen uit het niet naleven van de dharma

अर्थ m.: doelmatig gedrag, verwerving van welvaart

काम m.: sensuele lust, veral op seksueel gebied

Afb.: कामः
Illustrasie by die कामसूत्र
(Beeldbron: Details)

स्था 1 P तिष्ठति Pass. स्थीयते PPP. स्थित : staan, bly, voortbestaan, bevind. (Word tradisioneel tot die 1ste teenwoordigklas gereken, alhoewel dit 'n reduplikerende tematiese teenwoordigklas is, soos पा 1 पिबति)

स्था + उप 1 U उपतिष्ठति : nader, jou voor iemand in eerbiedige houding neerplaas

स्था + प्र 1 Ā प्रतिष्ठते : wegbreek, vertrek

van स्था :

स्थान n.: plek, (regte) ligging, standpunt

स्थिति f.: ophou, standvastigheid, volharding

गर्भ m.: baarmoeder, schoot, binnekant, embrio / foetus. Aan die einde van 'n Bahuvrīhi dikwels: "binnekant", bv.

धनगर्भ 3: "wie se binnekant geld is = waar geld geleë is"

गर्भगृह n.: die innerlikste heiligdom van 'n Hindoe-tempel, wat die belangrikste godheidbeeld in die tempel bevat (vir die opbou van Hindoe-tempels sien: Volwahsen, A.: Indië : Geboue van die Hindus, Boeddhistes en Jains. -- München, 1968)

Afb.: गर्भगृहम्
Badami (ಬದಾಮಿ)
(Beeldbron: Details)

वारिद m.: waterdraer = reënwolk

Afb.: वारिदः
Goa (गोंय)
(Beeldbron: Details)

वा 2 P वाति Pass. वायते PPP. वान / वात : waai

daarvan:

वात m.: Wind

वह् 1 U वहति Pass. उह्यते PPP ऊढ : lei, ry (trans.)

छत्त्र n.: sonwinger, skerm

Afbeelding: छत्त्रम्
"Onappottan (ഓണപ്പൊട്ടന്‍), in tradisionele kostuum, is 'n gewoonte in die suidelike dele van Kerala. Onappottan besoek huise tydens die onam en gee seëninge. Onlangs het onappottan 'n skaars sig geword, beperk tot dorpe."
(Beeldbron: Details)

पण्डित m.: geleerde, wysbegeerte ; 3: wyserig, bedrewe (in)

Afbeelding: पण्डितः जवाहरलाल नेहरू १९५९
(Beeldbron: Details)

सेव् 1 Ā सेवते Pass. सेव्यते PPP सेवित : woon by, bewoon (Akk., Lok.) ; besoek, begewe jou na (Akk.) ; bedien, versorg, aanbid ; beoefen, gebruik ; bywoon, geslagsverkeer hê

नि Präverb: neer, in

सेव् + नि  1 Ā निषेवते : woon by, bewoon, besoek

अमुत्र : daar, in die hiernamaals

इह : hier, in die hierdie wêreld

विद् 6 U विन्दति Pass. विद्यते PPP विन्न / वित्त : vind

भार्या f.: wat behoue moet word = eggenote

प्रिय 3: lief, aangenaam

मित्र n. (!): vriend

बान्धव m.: familielid

हि : want, naamlik (mag nooit aan die begin van 'n sin staan nie)

Les 20

वा : of

आश्रम m., n.: eensaamheid, lewensfase, lewensafsnit ( naamlik as ब्रह्मचरिन्, गृहस्थ, वनप्रस्थ en moontlik as सन्न्यासिन् ; sien Basham, Wonder S. 159f.)

Afb.: आश्रमः
Rishikesh = ऋषिकेश. "Dit is eintjie van die Ashram in Rishikesh waar die Beatles gebly het. Hierdie spesifieke deel was nie daar toe hulle daar was nie, maar dit lyk wel koel."
(Beeldbron: Details)

कर ३ v. करी । करा : doen, maak, veroorsaak

कर m.: Hand (naar कृ 8)

कर m.: Belasting, tribut, skat (nie verwant aan कृ nie, maar waarskynlik 'n leenwoord uit die Tamil - தமிழ்)

क्रिया v.: Handeling, heilige handeling, offerhandeling, seremonie (naar कृ 8)

अधि voorvoegsel: oor, op, er-, met betrekking tot

गम् +अधि 1 P अधिगच्छति : aantref, bereik, verkry

तनूकृ 8 U तनूकरोति : verminder, verzwak

दायक ३ v.: दायिका : gee, skenkend

नृप m.: "Beskermer van die mans" = Koning

प्रणिधान n.: Toepassing, inspanning, aandag teenoor, diensbaarheid, nadinklikheid, gelofte

बाधना v.: Nood, plaag, pyn

भार्या v.: "Om te behou" = Gade

भावना v.: Meditatiewe uitbreiding (naar भू Kausatief)

मही v.: Aarde, grond

लक्षण n.: Kenmerk, teken, attribuut

विप्र m.: "Trilende een" = Digter, sanger, priester, Brahmane

विषय m.: Gebied, area, voorwerp, sinnesvoorwerp

अपवर्ग m.: Einde, verlossing

नि voorvoegsel: afwaarts, neer, in, terug

वृत् + नि 1 Ā निवर्तते : omkeer, terugkeer

सद् 1 P सीदति (!) Pass. सद्यते PPP सन्न : sit, neerlê

सद् + प्र 1 P प्रसीदति : neerlê, gesit word (in oordrae betekenis) = afgeklard, rustig, vreugdevol word ; iemand (Genitief षष्ठी) genadig wees

समाधि m.: inner collection, highest attention, meditative "absorption"

स्वाध्याय m.: "self-study", recitation (especially of the Veda), study of the Vedas

परलौकिक ३ : pertaining to the beyond, otherworldly

तनु ३ : slender

मध्य ३ : middle; n. center

पृथु ३ (पृथ्वी) : wide, broad, large

श्रोणि । श्रोणी f.: hip

रक्त ३ : colored, red

ओष्ठ m.: lip

असित ३ : dark, black

ईक्ष् 1 Ā ईक्षते Pass. ईक्ष्यते PPP ईक्षित : to see

नम् 1 P नमति Pass. नम्यते PPP नत : to bend

उद् Preverb: up, upward, out, from, ex-

नाभि f.: navel

वपुस् n.: beauty, form body (declension see later)

स्त्री f.: woman

स्तन m.: breast

दरैद्र ३ : poor

ऋध् 5 P ऋध्नोति Pass. ऋध्यते PPP ऋद्ध : to thrive

ऋध् + सम् : to thrive; PPP: successful, rich

विचित्र ३ : colorful, diverse, beautiful, wonderful, strange

विधि m.(!): arrangement, law, regulation; creation, fate

चेष्ट् 1 Ā चेष्टते Pass. चेष्ट्यते PPP चेष्टित : to stir

Lesson 21

भज् 1 U भजति Pass. भज्यते PPP भक्त : to allot something (Acc.) to someone, to grant, to love someone, honor, revere

from this:

भक्ति f.: devotion, loyalty, love (in the religious sphere: love and respect for a personal God. see Basham, Wonder p. 332f.)
भाग m.: share, part
भग m.: (good) share, fortune, well-being, dignity
भगवन्त् 3: fortune-having, dignity-having (epithet of विष्णु – कृष्ण)

Afb.: भगवान्कृष्णः भगवान्कृष्णः as जगन्नाथ (right) with his half-sister सुभद्रा (center) and his older brother बलराम, Orissa = ଓଡ଼ିଶा
(Image source: Details)

भगवद्गीता f.: "Hymn (गीता) of the Worthy One (कृष्ण)"

Afb.: भगवद्गीता भगवद्गीता - Manuscript, 19th century
(Image source: Details)

भिक्ष् 1 Ā भिक्षते Pass. भिक्ष्यते PPP भिक्षित (actually a desiderative to भज्: to wish that one participates): beg

from this:

भिक्षु m.: beggar, monk

Afb.: भिक्षवः
Luang Prabang = ຫລວງພະບາງ, Laos = ປະເທດລາວ
(Image source: Details)

दुष् 4 P दुष्यति Pass. दुष्यते PPP दुष्ट : to spoil (intransitive), to become bad, to be shamed

दोष m.: error

पच् 1 U पचति Pass. पच्यते (no PPP, instead पक्व 3: cooked, stewed) Absol. पक्त्वा : to cook (transitive) = to boil, fry, roast etc.

Lesson 22

काम m.: wish, desire; desired gift, sensual pleasure, love, god of love

कामम् Acc. adverbially: according to wish, as one pleases

Afb.: कामदेवः
19th century
(Image source: Details)

शक् 5 P शक्नोति Pass. शक्यते PPP शक्त Inf. शक्तुम् : to be able, can

from this:

शक्ति f.: ability, power, capability; also: divine power, personified as female companion especially of शिव

शक्र m.: the Powerful (epithet of इन्द्र)

Afb.: दुर्गाशक्तिः
Kolkata = কলকাতা
(Image source: Details)

अर्ह 1 P अर्हति Pass. अर्ह्यते PPP अर्हित Inf. अर्हितुम् : to deserve (to be worthy of something), may, ought to, should (in the 2nd person अर्ह् + infinitive is often used as a mild command: "You should")

अर्हन्त् 3 Pres. Part. P: a worthy one. In Buddhism and Jainism: someone who has attained final liberation

व्रत n.: vow, religious duty, religious observance (one promises something to the deity in order to receive something from them. Example: a mother promises to dedicate her daughter as a temple prostitute (देवदासी) if her daughter recovers. Important व्रत today: fasting; abstinence from foods one loves; sexual abstinence; reading sacred texts; performing specific rituals; feeding Brahmins etc. Briefly on व्रत: Walker, Hindu World Vol. II, p. 581f. Detailed: P. V. Kane: History of Dharmaśāstra Vol. 5,1 p. 1 - 462. There pp. 253 - 462 list of व्रत and religious festivals ("the following list ... does not claim to be thoroughly exhaustive" !!!)

चर् 1 P charati Pass. charyate PPP charita Inf. charitum (Sanskrit: चर् 1 P चरति Pass. चर्यते PPP चरित Inf. चरितुम्) : to graze, to wander about, to stir, to move, to act, to practice something, to perform (e.g. व्रतं चर्: to practice a vow, esp. sexual abstinence)

daarvan:

चर ३: beweeglik; n.: die Beweeglike = diere (in teenstelling met plante)

चरण n., m.: voet

चरित n.: lewenswyse, lewenstake

ब्रह्मचर्य n.: uitvoering van die Veda (ब्रह्मन्) = studie van die Veda in die eerste levensfase (dié van ब्रह्मचारिन्), wat streng seksuele onthouding vereis; daarom ook: seksuele onthouding, kuiselike lewenswyse

Afb.: धेनवश्चरन्ति
Goa = गोंय
(Beeldbron: Details)

Les 23

समान ३: gelyk

सामान्य n.: gelykheid, ooreenstemming

अधिक ३ : oortollig, bykomend, groter, beter, buitengewoon

विशेष m.: Besonderheid, spesifikasie, differentia specifica

Les 24

अलम् Adverb: genoeg, voldoende, (iemand, iets) geskik vir ; met datief: genoeg vir, voldoende vir, geskik vir ; met instrumentalis: genoeg met, hou op van , bv. अलं क्रोधेन = "hou op met die toorn = hou op van die toorn!"

Op dieselfde manier as अलम् met instrumentalis word gebruik:

कृतम् : कृतं क्रोधेन = "Dit is gedoen met die toorn = hou op van die toorn!"

अलम् + कृ 8U अलंकरोति : versier

अलंकार m.: versiering, versieringsmiddel (in die poësie)

Afb.: अलंकारः
(Beeldbron: Details)

हेतु m.: dryfveer, aanleiding, oorsaak, rede ; हेतुना, हेतोस्, हेतवे met genitief of as agterlid van 'n samestelling = "om ... wil, weens"

प्रतिमा f.: beeld, afbeelding

Afbeelding: देवीप्रतिमा
Hampi = ಹಂಪೆ, Karnataka = ಕರ್ನಾಟಕ
(Bron: Details)

वृत् + प्र 1Ā प्रवर्तते : plaatsvinden, gebeuren, ontstaan

Van वृत्:

वृत्ति f.: gedrag, activiteit, levenswijze

वृत्त n.: gedrag

अभि Voorvoegsel:  be-, naar - toe, van - af, naar - toe, tegen, in - binnenin, met betrekking tot, op, over, aan

नि Voorvoegsel: omlaag, naar beneden, binnenin, achteruit

आ Prepositie / Postpositie: voor Ablatief of na Accusatief: tot aan, tot ; met Ablatief: van af, vanaf, sedert

अतस् Indeclinabile: daarvandaan, toen, daarom (Pronominalstam a- "deze" + Ablatiefsuffix -tas)

अध्यक्ष m.: toezichthouder, departementshoofd ; ooggetuige

इन्द्रिय n.: kracht, zintuig

ऊह m.: overweging, argumentatie

daarvan

अपोह m.: ontkenning (अप + ऊह)

ऊहापोह m.: discussie van pro en contra

Afbeelding: ऊहापोहः
"NEW DELHI/INDIA, 16NOV08 - Suhasini Haidar, Deputy Foreign Editor, CNN-IBN Network 18, India, moderates a panel discussion at the World Economic Forum's India Economic Summit 2008 in New Delhi."
(Bron: Details)

औपकारिक 3 f.: -ई : nuttig

कुप्य n.: bosproduct, metaal (edelmetaal niet)

ख्या 2P ख्याति PPP ख्यात : zien, zichtbaar worden ; noemen, uitleggen, meedelen

ख्या + आ 2P आख्यात : vertellen

daarvan:

आख्यान n.: verhaal

Afbeelding: आख्यानम्
"San Francisco storyteller Jeff Byers shares a story with the residents of Chenneri, an Irula village. Storyteller Jeeva Raghunath translates into Tamil for the villagers."
(Bron: Details)

ख्या + सम् 2P संख्याति : telkensaam, bereken

daarvan:

संख्या v.: telling, opsomming ; सांख्य n.: een van die ses filosofiese stelsels (kort: Basham, Wonder S. 326f.)

ग्रहण n.: vasgryp

चौल n.: seremonie (संस्कार) van die haarsny (op driejarige ouderdom)

तत्त्व n.: ware aard, waarheid, werklikheid (तद् + त्व = hierdieheid)

स्वस्ति v.: geluk, heil (nominaalvorm uit सु अस्ति = "dit is goed")

नमस् n.: buiging, eerbiediging, groet (deklinasie later). Begrotingsformule: नमो नमः

daarvan:

कृ + नमस् 8 नमस्करोमि : buig, eerbiedig, begroet

Afbeelding: जयदेवकविर्विष्णुं नमस्करोति
Manuskrip van die गीतगोविन्द, 1730 n.C.
(Beeldbron: Besonderhede)

स्वागत n.: welkom (uit su-ā-gata)

तृण n.: grasstingel

पुनर् Bywoord: weer, terug, maar

Les 25

त्यज् 1P त्यजति : verlaat, opgee, in die steek laat

Toekomende tyd त्यक्ष्यति
Passief त्यज्यते
PPP त्यक्त
Inf. त्यक्तुम्
Absol. 2: -त्यज्य

daarvan:

त्याग m.: opgee, afstand doen, vermy

दार m. mv. (!!!): vrou

द्रव्य n.: voorwerp, eiendom, materiële besit, geld

धान्य n.: gedors graan

Afbeelding: धान्यम्
(Beeldbron: Besonderhede)

धृ 1U धरति : hou, vasgryp

Toekomende tyd धरिष्यति
Passief ध्रियते
PPP धृत
Inf. धर्तुम्
Absol. 2: -धृत्य

thereof:

धर्म m.: that which is firm and holds fast = Dharma

नित्य ३ : constant, enduring, eternal

नित्यम् Adv.: always, constantly ever

प्रज्ञा f.: wisdom, knowledge

प्रदान n.: giving, donation ; gift, donation

मद् 4 P माद्यति (!) : to rejoice, to revel in something (Instr., Gen., Loc.)

Fut. मदिष्यति
Pass. मद्यते
PPP मत्त
Inf. मदितुम्

thereof:

मद m.: intoxication, sensual intoxication = sensuality

मान m.: assessment, reputation, fame, honor, pride, conceit, sense of inferiority ; (one measures oneself against others)

यदि Conjunction: if

न्याय m.: rule, principle, method, judgment (juridical), logic (from ni + i + a)

अन्यथा Adv.: otherwise, else, falsely, incorrectly

या 2P याति, यान्ति = गम्

Pass. यायते
PPP यात
Inf. यातुम्
Absol. 2: -याय

दारिद्र्य n. = दरिद्रस्य भावः प्रदान n. = दान शास् 2P शास्ति, शासति (3. pl.) : to command, teach, punish

Pass. शिष्यते
PPP शिष्ट ३ : taught
Absol 1.: शासित्वा / शिष्त्वा

thereof:

शिक्षा f.: science, instruction ; phonetics

स्तेन m.: thief

स्तेय n.: theft

किल्बिष n.: guilt, insult, sin

विना Postposition: without, except (with Acc., Instr., Abl.)

मूल n.: root

Afb.: मूलानि
(Image source: Details)

लिप् 6U लिम्पति (!): to smear, daub

Fut. लेप्स्यति
Pass. लिप्यते
PPP लिप्त
Inf. लेप्तुम्

daarvan:

लिप्ति v.: besmering, skryf, geskrif

Afbeelding: लिप्तिः
(Beeldbron: Details)

वर्ष n.,m.: reën, reëntyd, jaar

वह् 1U वहति : lei, ry, waai (wind)

Toekomende tyd वक्ष्यति
Passief उह्यते
PPP ऊढ
Infinitief वोढुम्
Absol 2: -उह्य वह् + वि 1P विवहति : wegneem ( naamlik die bruid uit haar ouerhuis) = trou

daarvan:

विवाह m.: wegneem, huwelik van 'n vrou (Instr., saha) (vir huwelik sien Basham, Wonder bl. 166 -171)

Afbeelding: विवाहः
(Beeldbron: Details)

नी + वि 1U विनयति : wegneem, onderrig, opvoed

daarvan:

विनय m.: verwydering, opvoeding, dissipline, boeddhisties: kloosterdissipline, kloosterrigting

विज्ञान n.: kennis, insig

विष्टि f.: werk, dwangarbeid

Afbeelding: विष्टिः
(Beeldbron: Details)

वृध् 1Ā वर्धते : groei, groter word

Toekomende tyd वर्धिष्यते
Passief वृध्यते
PPP वृद्ध : volwasse, oud, vermeerder
Infinitief वर्धितुम्

daarvan:

वृद्धि f.: groei, groeiing, vṛdh-ti (uitbreidingsgraad)

सामर्थ्य n.: wat by die doel pas

स्वभाव m.: wese, natuur, karakter

हर्ष m.: (regop staan van die liggaamshare), vreugde

हिरण्य ३ : goud ; n.: goud, geld, rykdom

Afbeelding: हिरण्यम्
(Beeldbron: Details)

अणु ३ : dun, fyn, baie klein ; m.: atoom

गोदान n.: giving of cows / a cow; second hair-cutting ceremony (a संस्कार)

Lesson 27

वस् 1P (वसति): to stay, to live (with locative of the person with whom one lives)

Fut.: वत्स्यति:br Pass.: उष्यते:br PPP: उषित:br Inf.: वस्तुम्

from that:

वस्तु n.: seat, place; reality, real thing, actuality, object

वस्तुतस्: in reality, actually

वस् 2Ā (वस्ते): to put on (clothing), to wear (clothing)

Fut.: वसिष्यते:br PPP: वसित:br Inf.: वसितुम्

from that:

वस्त्र n.: means to put on oneself = garment, robe, cloth

Afb.: वस्त्राणि
Vastrāṇi. Majuli, Assam.
(Image source: Details)

वस् 6P (उच्छति): to shine forth (this root is important because of the nominal formations:)

वसु n.: wealth, treasure, property, possession

वसन्त m.: ("shining" =) spring (March to May)

Afb.: वसन्तः
Vasanta (Schleichera oleosa), Khopoli, Maharashtra, 2007-04-07.
(Image source: Details)

हृ 1U (हरति): to hold, to carry; to fetch, to take away, to steal

Fut.: हरिष्यति:br Pass.: ह्रियते:br PPP: हृत:br Inf.: हर्तुम्

from that:

हर 3: taking away; m.: the destroyer = epithet of Śiva

counterpart to हर:

हरि 3: blond, yellow, green; m. epithet of Viṣṇu (does not belong to the root हृ 1)

हरिहर m.: Viṣṇu en Śiva verenig as een enkele godheid.

Afb.: हरिहरः
Harihara (links: Viṣṇu, regs: Śiva).
(Beeldbron: Details)

Afb.: हरिहरः
Harihara (links: Viṣṇu, regs: Śiva). Godrumdwip, Wes-Bengale.
(Beeldbron: Details)

Lesing 28

विद् 2P वेत्ति, विदन्ति: weet, ken
Toek. vediṣyati
Pass. vidyate
Kaus. vedayati
PPP vidita
Inf. vediṣyum
daarvandaan: vidyā v., veda m.

विद् 6U विन्दति (!): vind
Toek. vediṣyati / vetsyat
Pass. vidyate: daar is, bestaan
Kaus. vedayati
PPP vinna / vitta
Inf. vediṣtum / vettum

i + adhi 2Ā adhīte, adhīyate: studeer, leer uit jou kop
Kaus. adhyāpayati: laat studeer, onderrig
daarvandaan: adhyayana n.: studie (veral van die Veda); adhyāya m.: lesing, hoofstuk (afdeling vir uit-memorie-leer)

कम् 10Ā कामयते: liefhê
Toek. kāmayiṣyate / kamiṣyate
Pass. kāmyate
Kaus. kāmayati
PPP kānta (!)
Inf. kāmayitum / kamitum

Afb.: कृष्णो राधां कामयति
Skildery van राजा रवि वर्मा (1848 - 1906)
(Beeldbron: Details)

चुर् 10 चोरयति: steel
Toek. corayiṣyati
Pass. coryate
Kaus. corayati
PPP corita
Inf. coritum

Onthou veral die betekenis van die kausatiwum vir die volgende werkwoorde:
dṛś — darśayati: wys
man — mānayati: hoog ag, eer (is waarskynlik 'n denominatief van māna "eer")
vac — vācayati: ook: hardop lees (laat 'n teks praat)
vad — vādayati: ook: laat 'n musiekinstrument praat = speel 'n musiekinstrument

Bildunterschrift: वीणां वादयति
Vīṇā-Spielerin.
(Beeldbron: Besonderhede)

भार m.: Last

Onderskrif: बाला भारं हरति
Meisie dra vrag. Naby Ahmedabad.
(Beeldbron: Besonderhede)

भृत्य m.: ondergeskikte, dienaar

Les 29

Präfixe:

उद्° : op, boontoe, uit, opwaarts

परि° : rondom, om (plek, tyd)

भू + परि 1P परिभवति : bemeester, verslaan ; minag, verag

अवज्ञान n.: Missachtung

गुप्त 3: behütet, beschützt

गृहस्थ 3: in die huis woonagtig ; m. huisvader (iemand wat in die tweede lewensfase is)

ग्रस् 1Ā ग्रसते : verzehren, fressen

Fut. ग्रसिष्यते
Pass. ग्रस्यते
Kaus. ग्रासयति
PPP ग्रस्त
Inf. ग्रसितुम्

तीक्ष्ण 3: "wild", scharf, spitz, streng, heftig, scharfzüngig

न्याय m.: norm, reël, metode, logika (van इ + नि)

परिव्राजक m.: Umherwanderer, Wandermönch, Pilger

Bildunterschrift: परिव्राजकाः
Pushkar = पुष्कर
(Beeldbron: Besonderhede)

पालयति : ook gelyk in betekenis aan  पाति पुनर् Onbreekbaar: weer, telkens weer, terug, nogmaals ; daarenteen, maar

प्रजा f.: Zeugung, Geburt, Nachkommenschaft

मत्स्य m.: Fisch

daarvan:

मात्स्य 3: zum Fisch (zu Fischen) gehörig

Bildunterschrift: मत्स्यः रोहू मछली = Labeo rohita Hamilton
(Beeldbron: Besonderhede)

मृदु 3 (v.: मृद्वी): sag, mild, zacht ; stadig, swak

यथा Adv.: soos, gelyk

रम् 1Ā रमते : stil staan, rus, vertoef ; genot vind, vermaak

Toekomende tyd रंस्यते
Passief रम्यते
Kousatief रमयति
PPP रत
Inf. रन्तुम्

वानप्रस्थ m.: woud-eremiet (iemand wat in die 3de आश्रम is)

शुचि 3: skitterend, blink, fyn ; m.: suiwerheid

पूज् 10P पूजयति : eerbiedig, aanbid

PPP पूजित

Les 30

क्री 9U क्रीणाति : koop

Toekomende tyd क्रेष्यति
Passief क्रीयते
PPP क्रीत
Inf. क्रेतुम्

क्री + वि 9Ā विक्रीणीते : verkoop

Absolutief विक्रीय

Afb.: क्रीणन्ति विक्रीणते च
Bundi = बुन्दी, Rajasthan = राजस्थान
(Beeldbron: Details)

ज्ञा 9U जानाति : ken, herken, weet, verstaan

Toekomende tyd ज्ञास्यति
Passief ज्ञायते
Kousatief ज्ञापयति
Kous. PPP ज्ञप्त / ज्ञापित
PPP ज्ञात
Inf. ज्ञातुम्

daarvandaan:

ज्ञाति m.: (bloed)verwant (verwante is diegene wat jy ken!)

ज्ञान n.: insig, kennis, herkenning (veral van die "hoër" waarhede in godsdiens en filosofie)

Afb.: ज्ञातयः
Darewadi, Ahmed Nagar Distrik = अहमदनगर, Maharashtra = महाराष्ट्र
(Beeldbron: Details)

पू 9U पुनाति : reinig

Toekomende tyd पविष्यति
Passief पूयते
Kousatief पावयति
PPP पूत
Inf. पवितुम्

Afb.: श्रोत्राणि पुनाति
(Beeldbron: Details)

अश् 9P अश्नाति : eet, verorber

Toek. अशिष्यति
Pass. अश्यते
Kaus. आशयति
PPP अशित

Inf. अशितुम्

Afb.: अश्नीयात् थाली, Suid-Indië
(Beeldbron: Details)

प्रिय ३: lief, liefhebbend, vriendelik

Afb.: प्रिया
(Beeldbron: Details)

चेत् Konjunksie: as; mits, dat (kom nooit aan die begin van 'n sin voor nie)

न चेत् : as nie

यदि Konjunksie: as

यद्यपि : al is dit ook, selfs as, hoewel

यद्येवम् : as dit so is, onder hierdie omstandighede

पुनर् : weer, herhaaldelik, terug, nog 'n keer, daarteenoor, maar

पुनः पुनर् : herhaaldelik

daarvan:

पुनर्भव m.: wedergeboorte

Afb.: पुनर्भवः
(Beeldbron: Details)

जीव् 1P जीवति : lewe

Toek. जीविष्यति
Pass. जीव्यते
Kaus. जीवयति
PPP जीवित : lewend
Inf. जीवितुम्

daarvan:

जीव m./n.: lewe, individuele siel

सनातन ३ v.: सनातनी : ewig, onverganklik, bestendig

Les 31

युज् 7U युनक्ति : span in, aanjaag, aanspan, bevestig ; Ā ook: span (=selfinspan), verbind met, konsentreer op (Lokatief, सप्तमी)

Toek. योक्ष्यति
Pass. युज्यते
Kaus. योजयति
PPP युक्त
Inf. योक्तुम्

thereof:
युग n. → युग n.: yoke, pair, age (there are four ages:

1. कृत
2. त्रेता
3. द्वापर
4. कलि

The कलियुग began around 3102 BC, the year of the महाभारत war. For more details, see Basham, Wonder p. 323)

योग m.: "yoking, harnessing", exertion, connection, yoga (see Basham, Wonder pp. 327ff.)

Afb.: योगः
Yoga depiction.
(Image source: Details)

रुध् 7U रुणद्धि : to stop, bring to a standstill, restrain = to enclose, cover

Fut. रोत्स्यति
Pass. रुध्यते
Caus. रोधयति
PPP रुद्ध
Inf. रोद्धुम्

छिद् 7U छिनत्ति : to cut off

Fut. छेत्स्यति
Pass. छिद्यते
Caus. छेदयति
PPP छिन्न
Inf. छेत्तुम्

भञ्ज् 7P भनक्ति : to break (something)

Fut. भङ्क्ष्यति
Pass. भज्यते
PPP भग्न

अञ्ज् 7P अनक्ति : to anoint, smear

Fut. अङ्क्ष्यति । अञ्जिष्यति
Pass. अज्यते
Caus. अञ्जयति
PPP अक्त
Inf. अञ्जितुम् । अङ्क्तुम्

अञ्ज् + vi → अञ्ज् + वि 7Ā व्यङ्क्ते : to smear apart = to apply makeup, to distinguish oneself

PPP व्यक्त : distinguished, unfolded

thereof:
व्यञ्जन n.: means of distinction = makeup, spice, sign, consonant (that which distinguishes meanings)

Afb.: व्यञ्जनम्
Preparation for Kathakali dance, Kochi.
(Image source: Details)

भिद् 7U भिनत्ति : split

Fut. भेत्स्यति
Pass. भिद्यते
Caus. भेदयति
PPP भिन्न
Inf. भेत्तुम्

भुज् 7U भुनक्ति : enjoy (e.g., food; "to enjoy the earth" = to rule the earth)

Fut. भोक्ष्यति
Pass. भुज्यते
Caus. भोजयति
PPP bhukt → PPP भुक्त
Inf. भोक्तुम्

from this:
भोग m.: enjoyment, eating, pleasure, benefit, tax, levy

बन्ध् 9P बध्नाति (!): bind, tie up

Fut. भन्त्स्यति
Pass. बध्यते
Caus. बन्धयति
PPP बद्ध
Inf. बद्धुम्

from this:
बन्धन n.: binding, fetter

ज्ञा + प्र 9U प्रजानाति : recognize, understand

from this:
प्रज्ञा f.: wisdom, knowledge

Afb.: प्रज्ञापारमिता
From a Prajñāpāramitā manuscript.
(Image source: Details)

भू + सम् 1P सम्भवति : arise, exist

शरीर n.: body, physical form

Lesson 32

अग्र n.: tip, extreme end

मही f.: earth, ground and soil (lit.: the Great One)

एकदा

श्रम् श्राम्यते

श्रमिष्यते:br
श्रम्यते:br
श्रमयति:br
श्रान्त:br
श्रमित्वा । श्रान्त्वा:br
श्रम्य:br
श्रमितुम्

पार्श्व चूत

Afb.: चूतः
Mango tree, Kanpur.
(Image source: Details)

तरु वृक्ष पचेलिम स्पृहा परम्

रुह् रोहति

रोक्ष्यति:br
रुह्यते:br
रोहयति । रोपयति:br
रूढ:br
रुह्य:br
रोढुम्

ग्रह् गृह्णाति

ग्रहीष्यति (!):br
गृह्यते:br
ग्राहयति:br
गृहीत:br
गृह्य:br
ग्रहीतुम् (!)

वानर कपि

Afb.: वानराः
Apes (rhesus macaques) in Delhi.
(Image source: Details)

लोक् लोकयति

लोकयिष्यति:br
लोक्यते:br
लोकित:br
लोक्य:br
लोकितुम्

प्रहर्ष कति उपल

Afb.: उपलाः
Stone quarry south of Pune, Maharashtra.
(Image source: Details)

लक्ष्य

Afb.: लक्ष्यम्
Target practice / arrow target, Karnataka.
(Image source: Details)

क्षिप् क्षिपति

क्षेप्स्यति:br
क्षिप्यते:br
क्षेपयति:br
क्षिप्त:br
क्षिप्य:br
क्षेप्तुम्

चि चिनोति

चेष्यति:br
चीयते:br
चाययति:br
चित:br
चित्य:br
चेतुम्

Afb.: चितं गोमयं दहति
Burning cowdung patties in Rajasthan.
(Image source: Details)

चि अव

प्रति अहो

कौशल कुशल

Afb.: कौशलम्
Mehndi painting on hands in Mumbai.
(Image source: Details)

Lesson 33

दा 3U ददाति: to give

Fut. दास्यति
Pass. दीयते
Caus. दापयति
PPP दत्त
Inf. दातुम्

thereof:

दान n.: giving, gift, generosity

Afb.: दानम्
(Image source: Details)

दा + आ 3Ā अदत्ते: (in ontvangs) neem, in besit neem, saamneem

Absol. आदाय: met Akk.: in geselskap van, saam

Afb.: सा पुत्रमादाय भारं बिभ्रती गच्छति
(Beeldbron: Details)

sig[धा] 3U दधाति: plaas, vasstel, toewys

Fut. धास्यति
Pass. धीयते
Kaus. धापयति
PPP हित (!!)
Inf. धातुम्

धा + सम् + आ 3U समादधाति: die hele aandag op iets rig, versamel

daarvandaan:

समाधि m.: innerlike versameling, hoogste aandag

Afb.: समाधि
(Beeldbron: Details)

पॄ 3P पिपर्ति: vul, vervul

Onthou:
3.pl.P पिपुरति
3.sg.Impf.P अपिपर् (uit: *apipart)
3.pl.Impf.P अपिपरुर्
3.sg.Opt.P पिपूर्यात्

Fut. परिष्यति / परीष्यति
Pass. पूर्यते
Kaus. पूरयति / पारयति
PPP पूर्ण / पूर्त / पूरित

पॄ + सम् slegs Pass. सम्पूर्यते en Kaus.: heeltemal vul

भी 3P बिभेति: vrees vir (Abl., Gen.)

Fut. भेष्यति
Pass. भीयते
Kaus. भाययति
PPP भीत
Inf. भेतुम्

daarvandaan:

भय n.: vrees, bangheid; gevaar (die subjektiewe en die objektiewe kant)

Afb.: भयम्
(Beeldbron: Details)

भृ 3U बिभर्ति: dra, bring; onderhou, voed

Fut. भरिष्यति
Pass. भ्रियते
Kaus. भारयति
PPP भृत
Inf. भर्तुम्

daarvan:

भार m.: las

मा 3Ā मिमीते: meet

Fut. मास्यति / मास्यते
Pass. मीयते
Kaus. मापयति
PPP मित
Inf. मातुम्

मा + उप 3Ā उपमिमीते: vergelyk

daarvan:

उपमा f.: vergelyking

प्रतिमा f.: beeld

हा 3P जहाति: verlaat

Fut. हास्यति
Pass. हीयते
Kaus. हापयति
PPP हीन: verlaat deur, ontbreek, gebreklik
Inf. हातुम्
van PPP हीन:

हीनयान n.: die gebreklike voertuig (van Boeddhisme): veragte benaming deur die verteenwoordigers van die "groot voertuig", die महायान; die gebreklike pad (यान na या 2: gaan, ry). Die uitdrukking हीनयान moet nie meer gebruik word nie. Die huidige bestaande vorm van die ou Boeddhisme heet थेरवाद.

Afbeelding: हीनयानमेव
(Beeldbron: Details)

हु 3P जुहोति: in vuur gooi (as offer, veral gesmelte botter)

Fut. होष्यति
Pass. हूयते
Kaus. हावयति
PPP हुत
Inf. होतुम्

Afbeelding: घृतमग्नौ जुहोति
(Beeldbron: Details)

घृत n.: gesmelte botter, ghee (घी / گھی / ঘী)

"Ghee word gemaak deur ongesoute botter in 'n groot pot te laat prut totdat alle water verdam het en proteïene na die bodem afgesak het. Die gekookte en gezuiverde botter word dan met 'n lepel afgehaal om te verhoed dat die melkstowwe op die bodem van die pan versteur word. In teenstelling met botter, kan ghee vir lang tyd sonder verkoeling gestoor word, mits dit in 'n lugdigte houer bewaar word om oksidasie te voorkom en vogvry bly. Tekstuur, kleur of smaak van ghee hang af van die bron van melk waaruit die botter gemaak is. In Indië word ghee gewoonlik met waterbuffelmelk gemaak aangesien dit neig om wyter te wees as koeimelk."

[Bron: http://en.wikipedia.org/wiki/Ghee. -- Toegang verkry op 2008-12-26]

Les 34

क्षिति v. = पृथ्वी = मही = भूमी

शस्य = सस्य n. sg. en pl.: saad, gewas, graan

Afbeelding: सस्यम्
Rice field in India.
(Beeldbron: Details)

यावत् : hoe lank, hoe groot

तावत् : so lank, so groot

उत्तम 3: hoogste

द्वीप m.v.: eiland, kontinent

Afbeelding: लक्षद्वीपाः
Lakshadweep Islands Map.
(Beeldbron: Details)

मर्त्य 3: sterflik (van मृ)

तिल m.: sesam(korrel) (Sesamum indicum L.)

Afbeelding: तिलाः
Sesame seeds.
(Beeldbron: Details)

Afbeelding: Sesamum indicum L.
Sesame plant flowering.
(Beeldbron: Details)

स्वर्ण n.: (pragtig gekleur =) goud

Afbeelding: स्वर्णम्
Golden Temple (Harmandir Sahib), Amritsar.
(Beeldbron: Details)

निकेतन n.: woonplek, tempel

कोटि v.: punt; 10 miljoen

श्रेष्ठ 3: beste

तल m.v.: vlakte, oppervlak

ऋषभ m.: bul

Afbeelding: ऋषभः
Nandi Bull statue, Chamundi Hills, Mysore.
(Beeldbron: Details)

यम् 1P यच्छति : terughou, hou, aanbied, verleen

यम् + प्र 1P प्रयच्छति : uitsteek, aanbied, aflewer

या 2P याति : go, travel

कन्या f.: girl, maiden

Lesson 35

नश् 4P नश्यति : perish, be destroyed, disappear

Perf. Vb ननाश, नेशुर् :br
Fut. नशिष्यति । नङ्क्ष्यति :br
Caus. नाशयति :br
PPP नष्ट

नश् + प्र 4P प्रणश्यति** : disappear, perish, be destroyed

क्रम् 1U क्रामति, 4P क्राम्यति : stride, walk

Perf. Vc चक्राम, चक्रमुर् :br
Fut. क्रमिष्यति :br
Pass. क्रम्यते :br
Caus. क्रमयति :br
PPP क्रान्त :br
Inf. क्रमितुम् :br
Absol. क्रमित्वा । क्रन्त्वा । क्रान्त्वा

Afb.: क्रामन्ति
People walking, Senegal.
(Image source: Details)

गै 1P गायति (gai + a-ti): sing, recite in singing tone, proclaim in verse

Perf. IV जगौ, जगुर् :br
Fut. गास्यति :br
Pass. गीयते :br
Caus. गापयति :br
PPP गीत :br
Inf. गातुम्

thereof:
गीता f.: song, chant

Afb.: जगुः
Temple musicians Kaadu Malleswara Temple Bangalore.
(Image source: Details)

Lesson 36

अह् P only Perfekt with present meaning आह, आहुर् : say, speak

अह् प्र P only Perfekt with present meaning प्राह : say, speak

ईक्ष् 1Ā ईक्षते : see, (dis)cover, observe

Perf. ईक्षां चक्रे
Fut. ईक्षिष्यते
Pass. ईक्ष्यते
Caus. ईक्षयति
PPP ईक्षित
Inf. ईक्षितुम्

चि 5U चिनोति : stapel, versamel

Perf. चिकाय । चिचाय
Fut. चेष्यति
Pass. चीयते
Kaus. चाययति । चापयति
PPP चित
Inf. चेतुम्

Afb.: गोमयं चिकाय
(Beeldbron: Besonderhede)

व्रज् 1P व्रजति : stap, gaan, weggaan

Perf. Vc वव्राज, वव्रजुर्
Fut. व्रजिष्यति
Pass. व्रज्यते
Kaus. व्राजयति
PPP व्रजित
Inf. व्रजितुम्

व्रज् + प्र 1P प्रव्रजति : wegggaan (veral. uit die huis na die huisonderdak as asket = 'n monnik word)

अगार n.। आगार n.: huis, tuiste

Afb.: अगारम्
(Beeldbron: Besonderhede)

daarvan:

अनगार्य n. । अनगारika f.: huisonderdak van 'n boeddhistiese monnik of novis

Afb.: अनगार्यम्
(Beeldbron: Besonderhede)

अञ्जलि m.: Die twee hande wat saamgevou is vir eerbied

आदृत 3: geag

उपाध्याय m.: onderwyser

पृथिवी f.: aarde

पृष्ठ n: rug, agterkant

पृष्ठम् : agter

प्रजापति m.: Heer van die skepsels, Skeppergod

अनु Voorvoegsel: na, langs, oor - heen, lank, ooreenkomstig, bygevoeg, agter - af

bv.

अनुकृ : naboots, nadoen

अनुगम् : iemand volg, langsloop

अभि : be-, na - toe, by - af, na - toe, teen, in - binne, met betrekking tot, op, oor, aan

bv.

अभिगम् : gaan na, nader

वद् + अभि Kausativum Ā अभिवादयते : formeel groet, aanspreek

ग्लै 1P ग्लायति : weerwil voel, verdwyn

Perf. IV जग्लौ
Toekoms. ग्लास्यति
Pass. ग्लायते
Kaus. ग्लापयति । ग्लपयति
PPP ग्लान

Inf. ग्लातुम्
Absol. -ग्लाय

घ्रा 1P जिघ्रति : iets ruik

Perf. IV जघ्रौ
Toekoms. घ्रास्यति
Pass. घ्रायते
Kaus. घ्रापयति
PPP घ्रात । घ्राण

Inf. घ्रातुम्
Absol. -घ्राय

प्री 9U प्रीणति : vermaak, bly wees; liefhê, gunstig teenoor iemand wees

प्री 4Ā प्रीयते : bly wees

Perf. IIIa पिप्राय, पिप्रिये
Toekoms. प्रेष्यति
Pass. प्रीयते

Kaus. प्रीणयति
PPP प्रीत
Inf. प्रेतुम्

स्पृश् 6P स्पृशति : raak

Perf. IIa पस्पर्श, पस्पृशुर्
Toekoms. स्पर्क्ष्यति । स्प्रक्ष्यति
Pass. स्पृश्यते
Kaus. स्पर्शयति
PPP स्पृष्ट
Inf. स्पर्ष्तुम् । स्प्रष्तुम्
Absol. -स्पृश्य

Afb.: सुगतो भूमीं पस्पर्श

(Beeldbron: Details)
:::
हृष् 4P हृष्यति : styf word: regop staan (hare), bly wees oor (Instr., Akk., Lok.)

Perf. II जहर्ष
Toekoms. हर्षिष्यति
Pass. हृष्यते
Kaus. हर्षयति
PPP हृषित

Afb.: लोमहर्षः

(Beeldbron: Details)
:::

स्वक 3: eie (myne, joune ...) m.: lid

Les 37

मूर्ख 3: stompsinnig, dom, dwaas m. Domkop

मुनि m.: Wise man, (silent) ascetic

शाक्यमुनि m.: Ascetic from the lineage of the शाक्य (Kṣatriyas from कपिलवस्तु) = Buddha Gautama

Afb.: शाक्यमुनिः
(Image source: Details)

दिन n.: Day

वृक्ष m.: Tree

Afb.: वृक्षः
(Image source: Details)

मुख n.: Mouth, face, front part, beginning

Lesson 38

सूर्य m.: Sun, sun god Sūrya

Afb.: सूर्यः
(Image source: Details)

उदक n.: Water

Afb.: उदकम्
(Image source: Details)

वा 2P वाति : to blow, to breathe

Fut. वास्यति
Perf. IV ववौ
Pass. वायते
Caus. वापयति
PPP वान । वात
Inf. वातुम्

from which:

वात m.: Wind

वा + निस् 2P निर्वाति : to blow, to dissipate, to extinguish

from which:

निर्वाण n.: Extinguishing, Nirvana

परिनिर्वाण n.: Perfect extinguishing, perfect liberation (at the end of life of a Buddha or Arhat)

Afb.: गौतमबुद्धस्य महापरिनिर्वाणम्
(Image source: Details)

मिह् 1P मेहति : to urinate, to piss, to ejaculate

Fut. मेक्ष्यति
Perf. II मिमेह, मिमिहुर्
Pass. मिह्यते
Caus. मेहयति
PPP मीढ

from which:

मेघ m.: Cloud ("piss-cloud")

सुत m.: Son

राजन् m.: King (for kingship in India see Basham, Wonder pp. 82-94). As the final member of a compound (esp. तत्पुरुष) usually: -राज m. (like देव)

Femininum:

राज्ञी f.: Queen, wife of a king

from राज :

राज्य 3: royal; n. kingdom, kingship, rule

नामन् n.: Name

सीमन् f.: Border, boundary

आत्मन् m.: Self, own person, innermost essence. Philosophical and in doctrines of liberation: the Absolute in the individual, which however the individual is not necessarily conscious of (v. Stietencron)

ब्रह्मन् n.: the Absolute, the Veda (according to Thieme originally: formulated truth, from which ब्राह्मण "formulator of truth")

ब्रह्मन् m.: the personally conceived creator god Brahmā

Afb.: ब्रह्मा
(Image source: Details)

कर्मन् n.: to कृ 8U: action, deed, work; sacred act, sacrificial ritual; Karma: past action that later bears its fruits (e.g. in rebirth)

कर्मविपाक m.: Ripening of deeds = the good and bad consequences of actions in previous existences (to वि-पच्)

हस्तिन् m.: Elephant (Elephas maximus)

मनु m.: Human, man; Name of the father of the human race (to मन् 4Ā)

from which:

मनुष्य m.: Human

शुच् 1P शोचति : (to flame, to shine) ; to mourn, to lament

Perf II शुशोच, शुशुचुर्
Fut. शोचिष्यति
Pass. शुच्यते
Caus. शोचयति
Inf. शुचितुम्
Absol. शोचित्वा । शुचित्वा

from which:

शुचि 3: shining, pure, clear

शोक m.: Mourning, grief

अशोक 3: free from grief; Ashoka tree = Saraca asoca (Roxb.) Wilde; Name of the emperor Aśoka (देवानांप्रिय प्रियदर्शी) (ca. 304 BC – 232 BC)

Afb.: अशोकवृक्षः
(Beeldbron: Besonderhede)

Afb.: अशोकसाम्राज्यम्
(Beeldbron: Besonderhede)

Les 40

पात्र n.: Eerbiedige, Meester, Verdienstvolle

मेधा f.: Wysheid, Verstand, Gedagte

पुस्तक m.n.: Manuskrip, Boek

कॢप् 1Ā कल्पते : in korrekte volgorde wees, pas by (Lok.) ; vorm aanneem, ontwikkel ; besluit tot, bereid wees om te (Datief)

Perf. II चकॢपे fakultatief अनिट्
Fut. कल्पिष्यते । कल्प्स्यते
Kaus. कल्पयति : in orde bring, skep, in die verbeelding vorm, inbeeld
PPP कॢप्त
Inf. कल्पितुम् । कल्प्तुम्

daarvandaan:

कल्पना f.: Die vorming in gedagtes, aanname van iets wat nie in die werklikheid bestaan nie, fiksie

कॢप् + वि Kaus. विकल्पयति : (verskillend voorstel =) bevraagteken, twyfel

daarvandaan:

विक्ल्प m.: Alternatief, twyfel

तुद् 6U तुदति : slaan

Perf. II तुतोद, तुतुदुर्
Fut. तोत्स्यति
Pass. तुद्यते
Kaus. तोदयति
PPP तुन्न (tud + na)
Inf. तोत्तुम्

तॄ 1P तरति : oorgaan, oorskry, red voor iemand (Akk. = iemand oorskry)

Perf. IIIb ततार, ततरुर् । तेरुर्
Fut. तरिष्यति । तरीष्यति
Pass. तीर्यते
Kaus. तारयति
PPP तीर्ण
Inf. तरितुम् । तरीतुम्

daarvandaan:

तीर्थ n.: Oorgang, heilige badplek, pelgrimstoo

Afb.: हरिद्वारे तीर्थम्
(Beeldbron: Besonderhede)

तीर्थङ्कर m. (uit: तीर्थम्+ कृ): veerman (oor die lyding heen) = die 24 leraars van die Jaina

Afb.: तीर्थङ्करः
(Beeldbron: Besonderhede)

अव Präverb.: herab, hinab, weg, ab-

तॄ + अव 1P अवतरति : herabsteigen

daarvan:

अवतार m.: (neerdaling) inkarnasie van 'n god, veral Vishnu se 10 inkarnasies (sien Basham, Wonder p. 304 - 309)

Afb.: विष्णोर्दशावताराः
(Beeldbron: Besonderhede)

स्वप् 2P स्वपिति,  स्वपन्ति : schlafen, sich schlafen legen

Impf. अस्वपीत् । अस्वपत्
Perf. सुष्वाप, सुषुपुर्
Fut. स्वप्स्यति
Pass. सुप्यते (uit *svp-ya-te)
Kaus. स्वापयति
PPP सुप्त
Inf. स्वप्तुम्

daarvan:

स्वप्न m.: slaap, droom

सुप्ति v. (uit *svp-ti): slaap, veral diep slaap

Afb.: स्वपन्ति
(Beeldbron: Besonderhede)

Les 41

मूर्ख m = मूढ भुजङ्ग m.: Schlange

Afb.: भुजङ्गः
(Beeldbron: Besonderhede)

केवलम् Adv.: nur, allein, vollständig

विष n.: Gift

Afb.: भुजङ्गस्य विषम्
(Beeldbron: Besonderhede)

शास् 2P शास्ति : reprimandeer, beheers, beveel, leer

het die swak teenwoordige stam शिष् : शिष्मस्, die 3.Mv. P het egter sterk stam: शासति (!! ending -ati) saam met af en toe शासन्ति. अशासुर्. Ook die hele आत्मनेपद het, sover dit voorkom, die sterk stam: शास्ते

Perf I शशास, शशासुर्
Toek. शासिष्यति
Pass. -शास्यते । शिष्यते
PPP शिष्ट : geleer, wyse
Inf. शासितुम्
Absol. -शिष्य । -शास्य

daarvandaan:

शासना v.: koninklike edik, leer, godsdiens

Afbeelding: शासना
(Beeldbron: Besonderhede)

शास्त्र n.: leer, handboek

शास्त्रिन् m.: geleer, geleerde

Afbeelding: शास्त्री
(Beeldbron: Besonderhede)

शिष्य 3: om te onderrig = leerling

शरण 3: beskermend, skildend ; n. beskerming, toevlug, die neem van toevlug

सङ्घ n.: (aan सम्-हन् : saam-slaan): skare, hoop, gemeenskap (bv. boeddhisties)

कन्या v.: jong meisie, dogter, maagd

अति voorvoegsel: oor, verby -uit, verder as (in ruimte, in tyd, in getal, in hoeveelheid, in volgorde, in mag, in intensiteit), buitengewoon

इ + अति 2P अत्येति : verbygaan

PPP अतीत : n. verlede

Les 42

प्रकृति v.: (aan कृ + प्र) grondvorm, natuurlike toestand, natuur; oermaterie, oerstof

अर्जुन m. eienaam: Arjuna, een van die vyf seuns van die पण्डु. Held in die महाभारत (sien Basham, Wonder bl. 409 - 414)

स्था + अव 1Ā अवतिष्ठते : abstain from, keep away from, refrain from, remain, stand

PPP अवस्थित 3: standing, located

पुरा Adv.: once, formerly

अनेक 3: many (not a few)

कुमार m.: prince

दूत m.: messenger, envoy

इष् (1,4,9) Caus. इषयति : to send

सकाश m.: presence, attendance

शर m.: arrow-shaft, arrow

बाण m.: arrow, target

ज्ञा + प्रति 9U प्रतिजानाति : to approve, promise; Ā: to answer, confirm, assert, recognize

चल् 1P चलति : to set in motion

Fut. चलिष्यति
Perf. Vb चचाल, चेलुर्
Pass. चल्यते
Caus. चलयति । चालयति
PPP चलित
Absol. -चल्य
Inf. चलितुम्

अधिपति m. = राजन् आटोप m.: vanity, pride

चिन्तापर 3: absorbed in thought

अन्तरे Adv.: meanwhile, in the meantime

लीला f.: jest, play

यावत् Adv.: how long, while

तावत् Adv.: as long

द्विधा । द्वेधा Adv.: twofold, in two parts

शंस् 1P शंसति : to praise, command

Fut. शंसिष्यति
Perf. I शशंस
Pass. शस्यते
Caus. शंसयति
PPP शस्त
Absol. शसित्वा । शस्त्वा
Inf. शंसितुम्

हृदय n.: heart

42.2.1. Some kinship terms

Afb.: माता, पिता, पुत्रकः
(Image source: Details)

भर्तृ m. (to भृ "to carry, sustain"): sustainer, provider, husband

भार्या f., जाया f. पत्नी f.: wife (भार्या = gerundive to भृ : one who is to be carried, one who is to be sustained, dependent)

पितृ m.: Father

पितृ m. Plural: the deceased male ancestors, i.e.,

1. Father, grandfather, great-grandfather
2. the progenitors of humanity

Rituals are performed for both, so-called श्राद्ध n. Every day, three male ancestors (on the father's side and on the mother's side) are offered water and, on certain occasions, rice balls or flour balls (पिण्ड m. "balls"). Thus, the ancestors receive nourishment. The performance of this ceremony is one reason why a man should father a son. Those who are connected through this पिण्ड-gift are called सपिण्ड (those who share पिण्ड). सपिण्ड encompasses six generations: three backwards (up to the great-grandfather) and three forwards (down to the great-grandson).

तात m.: Dad

मातृ f.: Mother

पुत्र m.: Son

दुहितृ f. सुता f.: Daughter

नप्तृ m.: Grandson

भ्रातृ m.: Brother

स्वसृ f., भगिनी f.: Sister

देवृ m.: Brother of the husband (brother-in-law to the wife)

यातृ m.: Wife of the husband's brother

ननान्दृ f.: Sister of the husband

श्वसुर f.: Father-in-law (in ancient times: only of the wife)

श्वस्रू f.: Mother-in-law (declension follows later)

मातुल m.: Maternal uncle (mother's brother)

मातुलानी f.: Wife of the maternal uncle (maternal aunt by marriage)

पितृव्य m.: Paternal uncle (father's brother)

पितामह m.: Paternal grandfather

पितामही f.: Paternal grandmother

मातामह m.: Maternal grandfather

मातामही f.: Maternal grandmother

Lesson 43

ज्ञा + आ Kausativ आज्ञापयति : beveel, bevel

आपण m.: mark

Afbeelding: आपणः
(Beeldbron: Details)

सत्वर 3: vinnig, haastig

पण्य 3: koopbaar; n.: goed, handel

Afbeelding: पण्यानि
(Beeldbron: Details)

आम् : ja

सम m. = वर्ष n.

-आयुत 3: voorsien met

भद्र 3: goed, gelukkig; Vokatief: my liewe!

समय m. (tot सम्-इ): ooreenkoms, kontrak, termyn, datum, tyd

निश्चित 3: besluit, vasgestel

नोचेत् : indien nie, andersins

विलम्ब n.m.: vertraging, versuiming

विपणि f.: winkel

Afbeelding: विपणिः
(Beeldbron: Details)

वणिज् m.: handelaar

Afbeelding: वणिक्
(Beeldbron: Details)

वर 3: beste

शीघ्र 3: vinnig, vinnig

वत्स m.: kalf, jong, kind; Vok.: my liewe

Afbeelding: वत्सः
(Beeldbron: Details)

उत्तम 3: hoogste, beste

अल्प 3: klein, gering

मूल्य n.: waarde, prys

कियत् 3: hoe groot

शर्करा f.: suiker (die Duitse "suiker" gaan via Italiaans zucchero, van daar uit Arabies sukkar - سكر en Persies šäkär - شکر terug na die Sanskrit शर्करा!)

अधिक 3: bykomend, oortollig, buitengewoon

तर्हि : destyds, dan; daarom, dus

तुल् 10 तुलयति । तोलयति : weeg

Afbeelding: तोलन्ति
(Beeldbron: Details)

कर्गल n.: paper

संपुट m.: can (here: package, bundle)

पुरतस् : in front, before, ahead

श्रेष्ठिन् m.: wealthy merchant

जव 3: fast, hurried

द्रु 1P द्रवति run

Perf. IIIa दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Caus. द्रावयति
PPP द्रुत
Absol. -द्रुत्य
Inf. द्रोतुम्

रे Interjection: Hey! You there!

अन्यद् 3: another (declension like यद् )

वञ्चक m.: fraudster

पश्चात्ताप m.: remorse

इत्थम् Adv.: in this way, thus

दिन n.: day

जन्मन् n.: birth

आनन्द m.: bliss, joy

Lesson 44

प्रति Prefix: back, against, towards - away

e.g.

हन् + प्रति 2P प्रतिहन्ति : to strike back

वद् + प्रति 1P प्रतिवदति : to say back = to answer

ख्या + प्रति + आ 2P प्रत्याख्याति : to reject, disdain

या 2P याति : to go, travel

Perf. IV ययौ
Fut. यास्यति
Pass. यायते
Caus. यापयति
PPP यात
Inf. यातुम्

from this:

यान n.: going, path, vehicle

Afb.: रेल्यानम्
(Image source: Details)

शी 2Ā शेते : to lie. This root has in all forms of the present stem Guna grade: 1.sg.Ind.Pres.Ā शेये (śe + e). The following forms are particularly noteworthy: 3.pl.Ind.Pres.Ā शेरते, 3.pl.Impf.Ā अशेरत

Perf. IIIa शिश्ये (śi-śī + e)
Fut. शयिष्यते
Caus. शापयति
PPP शयित
Inf. शयितुम्

from this:

शयन n.: couch, bed

Afb.: योगी शयने शेते
(Beeldbron: Details)

नन्द् 1P नन्दति : verheug aan (तृतीयया)

Perf. I ननन्द
Toekomstig नन्दिष्यति
Passief: नन्द्यते
Kousatief. नन्दयति
PPP नन्दित
Inf. नन्दितुम्
Absol. -नन्द्य
Gerundiew नन्द्य

daarvandaan:

नन्दिन् 3: gekenmerk deur (spesiale) vreugde, bly ; m. Naam van die rydier (वहन) van शिव (’n bul)

Afb.: नन्दी
(Beeldbron: Details)

नन्द् + अभि 1P (1Ā)  अभिनन्दति : sy vreugde hê aan (द्वितीयया), iemand bly verwelkom, welkom heet

यम् 1P यच्छति : hou, dra ; aanbied, verleen ; saamhou, bedwing, teugel, oorwin

Perf. Wb ययाम, येमुर्
Toekomstig यंस्यति
Passief. यम्यते
Kousatief. यामयति maar: नियमयति
PPP यत
Inf. यन्तुम्
Absol. -यम्य

यम् + आ 1U आयच्छति : rek, strek uit

PPP आयत 3: lank gestrek

Afb.: आयतो मरुः
(Beeldbron: Details)

यम् + प्र 1P प्रयच्छति : aanbied, aanbie, oorhandig

यम् + सम् 1P संयच्छति : saambind, aanbind, bedwing

यत् 1Ā यतते : streef na (सप्तमी, चतुर्थी, द्वितीया)

Perf. Wb येते
Toekomstig यतिष्यते
Passief. यत्यते
Kousatief. यातयति
PPP यत्त
Inf. यतितुम्

daarvandaan:

यत्न m.: inspanning, poging

Afb.: यत्नेन
(Beeldbron: Besonderhede)

रभ् 1Ā रभते (Nebenform zu लभ्): fassen

Perf. Vb रेभे
Fut. रप्स्यते
Pass. रभ्यते
Kaus. रम्भयति
PPP रब्ध
Inf. रब्धुम्
Absol. -रभ्य

रभ् + आ 1Ā आरभते : anfassen, beginnen, unternehmen

प्रव्रज्या v. (tot प्र-व्रज्): die weggaan uit die huis na dakloosheid; seremonie waardeur 'n mens 'n Boeddhistiese beginner word (Pali: पब्बजा)

Afb.: प्रव्रअज्या / पब्बजा
(Beeldbron: Besonderhede)

Les 45

वा ... वा : of ... of

Les 46

सम 3: gleich, eben, ähnlich

daarvan:
समम् Adv.: in gleicher Weise, zugleich (तृतीयया), gleichmässig
समता f.: Gleichmut
विषम 3: ungleich, uneben, böse

ग्रह् 9U गृह्णाति (gṛh-ṇā-ti) : ergreifen, packen, fassen

Perf Va (!) जग्राह, जगृहुर्
Fut. ग्रहीष्यति
Pass. गृह्यते
Kaus.ग्राहयति
PPP गृहीत
Inf. ग्रहितुम्
Absol. -ग्राह्य
daarvan:
ग्रह m.: gryper, krokodil, hemelliggaam
नवग्रह m.: die nege hemelliggame (nie planete nie!) (sien Basham, Wonder p. 493):

1. सूर्यः = Son
2. चन्द्रः = Maan
3. मङ्गलः = Mars
4. बुधः = Mercurius
5. बृहस्पतिः = Jupiter
6. शुक्रः = Venus
7. शनिः = Saturnus
8. राहुः
9. केतुः

Vir राहु en केतु sien:

Payer, Alois (1944–): Dharmashastra : Inleiding en oorsig. -- 10. Sakramente en oorgangsrites (samskara). -- Aanhangsel C: Rahu en Ketu (Kielhorn). -- URL: http://www.payer.de/dharmashastra/dharmash10c.htm

Afb.: सूर्यः, चन्द्रः, मङ्गलः
(Beeldbron: Details)

Afb.: बुधः, बृहस्पतिः
(Beeldbron: Details)

Afb.: शुक्रः, शनिः
(Beeldbron: Details)

Afb.: राहुः, केतुः
(Beeldbron: Details)

तुष् 4P तुष्यति : tevrede wees, tevrede wees met (षष्ठ्या, चतुर्थ्या, तृतियया, सप्तम्या)

Perf. II तुतोष, तुतुषुर्
Toek. तोक्ष्यति
Pass. तुष्यते
Kaus. तोषयति
PPP तुष्ट
Inf. तोष्टुम्

नम् 1P नमति : buig, buig die kop, neig, buig

Perf. Vb ननाम, नेमुर्
Toek. नंस्यति
Pass. नम्यते
Kaus. नमयति । नामयति
PPP नत
Inf. नन्तुम्

Afb.: नारायण तुभ्यं नमामि
(Beeldbron: Details)

रुह् 1P रोहति : beklim, bestyg

Perf. II रुरोह, रुरुहे
Toek. रोक्ष्यति
Pass. रुह्यते
Kaus. रोहयति । रोपयति
PPP. रूढ
Inf. रोढुम्

Afb.: अश्वरोहकः
(Beeldbron: Details)

ह्वे । हू 1U ह्वयति : roep, ontbied

Perf. IIIa जुहाव, जुहुवे
Fut. ह्वास्यति
Pass. हूयते
Kaus. ह्वाययति
PPP हूत
Inf. ह्वातुम्
Absol. -हूय

Afb.: महामात्र कं चरिष्णुदूरशब्देनाह्वयसि
(Beeldbron: Besonderhede)

1 महामात्र m. "mahout"; चरिष्णु 3 "beweeglik", दूरशब्द m. "langafstandoproep, telefoon" » चरिष्णुदूरशब्द "selfoon" (Woordvorming: A. Payer)

विभ्रम m.: die heen-en-weer-gaan

भ्रंश m.: die ontval, die verlies

श्रम् 4P श्राम्यति : swoeg, moeg word

Perf. Vc शश्राम, शश्रामुर्
Fut. श्रमिष्यति
Pass. श्रम्यते
Kaus. श्रमयति । श्रामयति
PPP श्रान्त
Inf. श्रमितुम्
Absol. श्रमित्वा । श्रान्त्वा
daarvan:
आश्रम m.n.

Afb.: श्रान्तः
(Beeldbron: Besonderhede)

श्रि 1U श्रयति : lehnen, sich anlehnen, Halt finden, sich zu jemandem begeben (द्वितीयया, सप्तम्या)

Perf. IIIa शिश्राय, शिश्रिये
Fut. श्रयिष्यति
Pass. श्रीयते
Kaus. श्राययति
PPP श्रित
Inf. श्रयितुम्

सञ्ज् 1P सजति : anhängen, sich heften an (सप्तम्या)

Perf. I ससञ्ज, ससञ्जुर्
Fut. संक्ष्यति
Pass. सज्यते
Kaus. सञ्जयति
PPP सक्त
Inf. संक्तुम्
daarvan:
सङ्ग m.: die aanhanging aan, kontak met (तृतीयया)

Afb.: सङ्गः
(Beeldbron: Besonderhede)

द्रु 1P द्रवति : run, hasten

Perf IIIa (अनिट्) दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Kaus. द्रावयति
PPP द्रुत
Inf. द्रोतुम्
Absol. -द्रुत्य

भ्रम् 1P भ्रमति । 4P भ्राम्यति : wander about, roam

Perf. Vc बभ्राम, बभ्रमुर् । Vb भ्रेमुर्
Fut. भ्रमिष्यति
Kaus. भ्रमयति
PPP भ्रान्त
Inf. भ्रमितुम्
Absol. -भ्रम्य
from this:
विभ्रम m.: wandering, confusion, error

लम्ब् 1Ā लम्बते : hang down from (सप्तम्या), hang on to (सप्तम्या)

Perf. I ललम्बे
Fut. लम्बिष्यते
Pass. लम्ब्यते
Kaus. लम्बयति
PPP लम्बित
Inf. लम्बितुम्
Absol. -लम्ब्य

Afb.: लम्बोदर नमस्तुभ्यम्
(Image source: Details)

लम्ब् + आ 1Ā आलम्बते : hang on to (द्वितीयया)

यदि Conjunction: if

भू + परि 1P परिभवति : surround, master, conquer

PPP परिभूत 3: conquered, humbled, degraded

नि Preverb: downwards, down, in, backwards

e.g.
सद् + नि 1P निषीदति : sit down

भोस् Vocative particle: exclamation of address, e.g.: hey, heda, oh, ei, hello, hi! often not translatable. This particle has a special sandhi: before all voiced sounds, it becomes भो.

Afb.: भोः
(Image source: Details)

Lesing 48

श्वस् : tomorrow

अद्य : today

लघु 3: easy (not hard, not difficult), fast, short (in expression)

व्याकरण n.: Grammar (to व्याकृ)

तन्त्र n.: String ; Loom, warp, fabric ; Foundation, norm, rule ; Doctrine, textbook ; Tantra ; Magic formula ; Means, trick, medicine ; Government, authority

Afb.: तन्त्रम्
Sualkuchi = সুৱালকুচি, Assam = অসম
(Image source: Details)

Afb.: तन्त्री
Sitar player = सितारवादकः
(Image source: Details)

स्त्री f.: Woman, wife ; Feminine

Declension:

स्त्री f.	एकवचनम्	बहुवचनम्
प्रथमा	स्त्री	स्त्रियस्
द्वितीया	स्त्रियम् स्त्रीयम्	स्त्रियस् स्त्रीस्
तृतीया	स्त्रिया	स्त्रीभिस्
चतुर्थी	स्त्रियै	स्त्रीभ्यस्
पञ्चमी	स्त्रियास्	स्त्रीभ्यस्
षष्ठी	स्त्रियास्	स्त्रीणाम्
सप्तमी	स्त्रियाम्	स्त्रीषु
आमन्त्रितम्	स्त्रि	स्त्रियस्

Afb.: स्वतन्त्राः स्त्रियः
Self-help group (SHG), Tamil Nadu = தமிழ்நாடு
(Image source: Details)

दिवानिशम् Adverb: by day and night

सज्ज् 1P सज्जति : to hang, to adhere

कुमार m.: Child, youth, prince; Epithet of कार्तिकेय / Murugan = முருகன் = മുരുകന്‍ / Subrahmanya = ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ

Afb.: कुमारः
Thaipusam-fees = தைப்பூசம், Batu Caves, Maleisië
(Beeldbron: Details)

कुमारी v.: meisie, dogter

Afb.: कुमारी नेपाल
(Beeldbron: Details)

कौमर n.: kinderjare

यौवन n.: jeugdigheid

स्थविर 3: oud, bejaard

Afb.: स्थविराः जोधपुर
(Beeldbron: Details)

स्थाविर n.: (hoë) ouderdom

वाच्य 3: ook: berispenwaardig

सूक्ष्म 3: fyn, klein, subtiel

Afb.: सूक्ष्मम्
Karanji-meer = ಕಾರಂಜಿ ಕೆರೆ
(Beeldbron: Details)

प्रसङ्ग m.: gehegtheid, neiging ; geleentheid

विशेष m.: verskil, Besonderheid

प्रसूति v.: geboorte, nageslag

चरित्र n.: gebruik, gewoonte, gewoontereg ; gedrag

जाया v.: eggenote

Afb.: मम जाया
(Beeld: Payer)
(Beeldbron: Details)

Les 49

दीर्घ 3: lank

ह्रस्व 3: kort

आयुस् n.: lewensduur (die volle lewensduur wat mens kan leef as daar niks tussen kom) ;

daarvandaan:

आयुर्वेद m.: die tradisionele mediese stelsel van Indië

sien:

Carakasaṃhitā: Geselekteerde tekste uit die Carakasaṃhitā / vertaal en verduidelik deur Alois Payer (1944–). -- 0. Inleiding. -- URL: http://www.payer.de/ayurveda/caraka0001.htm

क्षिप् 6P क्षिपति : gooi, werp

Perf. II चिक्षेप, चिक्षेपिथ, चिक्षिपुर्
Toek. क्षेप्स्यति
Pass. क्षिप्यते
Kaus. क्षेपयति
PPP क्षिप्त
Inf. क्षेप्तुम्
Absol. -क्षिप्य
Gerundief: क्षेप्य

त्वर् 1Ā त्वरते : haas

Perf. Vc तत्वरे
Toek. त्वरिष्यते
Pass. त्वर्यते
Kaus. त्वरयति
PPP त्वरित । तू्र्ण
Inf. त्वरितुम्

द्रुह् 4P द्रुह्यति : beskadig

Perf. II दुद्रोह, दुद्रुहुर्
Toek. द्रोहिष्यति । ध्रोक्ष्यति
Pass. द्रुह्यते
Kaus. द्रोहयति
PPP द्रुग्ध । द्रूढ
Inf. द्रोग्धुम्

कुलूहल n.: nuuskierigheid, belangstelling

Afbeelding: कुलूहलम्
(Beeldbron: Details)

कृत्स्न 3: heel, volledig

परिचय m.: kennis, vertroudheid

कला f.: kuns

Afbeelding: उत्तमा काला शिवो नटराजा, 11de eeu.
(Beeldbron: Details)

वर m.n.: wens

उत Indeklin.: en, ook, of

विहंग m.: voël ("in die luglufस्-droom - विह - gaande")

Afbeelding: विहंगः
(Beeldbron: Details)

वेष m.: kleding, voorkoms, buite

Afbeelding: वेषः वाराणस्याम्
(Beeldbron: Details)

छन्न n.: dek, skuilplek

पञ्जर n.: hok

Afbeelding: पञ्जरम्
Waarzegger met papegaai in hok: die papegaai trek papierstukkies, waarop die lot staan Mysore
(Beeldbron: Details)

चाण्डाल । चण्डाल m.: lowest caste of Dalits

स्वयम् Indecl.: self, of itself

अवनि f.: Earth

मुहूर्त m.,n.: moment, instant, right moment

ध्यै 1P ध्यायति : to imagine, to think

Perf. IV दध्यौ
Fut. ध्यास्यति
Pass. ध्यायते
Caus. ध्यापयति
PPP ध्यात
Inf. ध्यातुम्
Gerundiv ध्येय

आदर m.: consideration, attention, respect

Afb.: सादरः
Amritsar = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
(Image source: Details)

कुतुक n. = कुलूहल n.

परम 3: farthest, highest ; पञ्चम्या : better than, higher than

शिशु m.: child, young one

Afb.: गजशिशुः
Sri Lanka
(Image source: Details)

Lesson 50

ध्रुव 3: firm, unchangeable

निषेक m.: sprinkling, fertilization, liquid, ejaculation, ceremony at conception

पण्डित 3: clever, wise, learned

मन् + अव 4Ā अवमन्यते : to disregard, to despise

मन्त्रिन् 3: advisory ; m.: advisor, councilor, minister

Afb.: मन्त्री
Kapil Sibal (1948 -), Union minister in Ministry of Science and Technology and Ministry of Earth Sciences (since 2006)
(Image source: Details)

रहस् n.: secret, solitude

रिष् 1P रिषति 4P रिष्यति : to be damaged, to fail, to injure

Perf. II रिरेष, रिरिषुर्
Fut. रेषिष्यति
Pass. रिष्यते
Caus. रेषयति
PPP रिष्ट

लुप् 6U लुम्पति : to break, to destroy

Perf. II लुलोप, लुलुपे
Fut. लोप्स्यति
Pass. लुप्यते
Kaus. लोपयति
PPP लुप्त
Inf. लोप्तुम्
Gerundiv लुप्य । लोप्य

विधि m.: also: fate (to विधा)

वृष् 1P वर्षति : to rain (mostly with a कर्तृ -- a god or a cloud)

Perf. II ववर्ष, ववृषुर्
Fut. वर्षिष्यति
Pass. वृष्यते
Kaus. वर्षयति
PPP वृष्ट
Inf. वर्षितुम्
Absol. वर्षित्वा । वृष्ट्वा
Absol.-वृष्य

Afb.: महामेघो वर्षिष्यति
Arrival of the monsoon, Bangalore ಬೆಂಗಳೂರು
(Image source: Details)

संयक् Adv.: correctly, truly, in the proper manner ; thoroughly, completely

आदित्य m.: sun ; pl.: Āditya : a specific class of gods

Afb.: आदित्यः
(Image source: Details)

सर्व 3: each, all

Declension like यद् (exception: Nom.Akk.sg.Neuter)

	Singular एकवचनम्				Plural बहुवचनम्
	Masculine पुंस्	Neuter नपुंसकम्	Feminine स्त्री	Masculine पुंस्	Neuter नपुंसकम्	Feminine स्त्री
1. Nominative १. प्रथमा	सर्वस्	सर्वम्	सर्वा	सर्वे	सर्वाणि	सर्वास्
2. Accusative २. द्वितीया	सर्वम्	सर्वम्	सर्वाम्	सर्वान्	सर्वाणि	सर्वास्
3. Instrumental ३. तृतीया	सर्वेण		सर्वया	सर्वैस्
4. Dative ४. चतुर्थी	सर्वस्मै		सर्वस्यै	सर्वेभ्यस्
5. Ablative ५. पञ्चमी	सर्वस्मात्		सर्वस्यास्	सर्वेभ्यस्
6. Genitive ६. षष्ठी	सर्वस्य		सर्वस्यास्	सर्वेषाम्
7. Locative ७. सप्तमी	सर्वस्मिन्		सर्वस्याम्	सर्वेषु

वै : Particle that emphasizes the preceding word: indeed, truly, but

इह Adv.: here, here on earth, hither; now. Before nouns in the locative (षष्ठी) synonymous with अस्मिन्, अस्याम् कल्प m: ordinance, custom, ritual; World period (to कॢप्)

कल्याण 3 (f.: कल्याणी) :beautiful

Afb.: कल्याणी
(Image source: Details)

कु- : as the first member of compounds: bad

Afb.: कुनगरम् धारावी, मुंबई
(Image source: Details)

चक्ष् 2Ā चष्टे 2.pl. Ā चड्ढ्वे : to see

Perf. चचक्षे
not used in other tenses

चक्ष् + प्र 2Ā प्रचष्टे : to tell, consider as, call

देश m.: place, spot, country, region

Lesson 51

अजिन n.: antelope skin, esp. the skin of the black antelope (blackbuck : Antilope cervicapra L. ). Originally occurred throughout the Indian subcontinent from Punjab and Sind to Bengal and from Nepal to Kanyakumari (Cape Comorin) (Tamil: கன்னியாகுமரி) See:

Walker's mammals of the world / Ronald M. Nowak. -- 6th ed. -- Baltimore [etc.] : Johns Hopkins Univ. Pr., 1999. -- 2 vols. -- ISBN 0-8018-5789-9. -- Vol. 2. -- pp. 1193f.

Afb.:
(Image source: Details)

अतिथि m.: guest

अभ्यन्तर 3: located inside, nearest; m. the closest relative, native

अरण्य n.: wilderness, forest

ऋतु m.: periodic process, season, time period, menstruation, time when the woman is fertile and has a right to sexual intercourse with her husband.

Regarding ऋतु see Manu III, 45-48: according to this, ऋतु lasts 16 days (according to the alternative translation: 20 days) from the beginning of menstruation; sexual intercourse is forbidden on the first four days after the onset of bleeding (according to the alternative translation: on the first eight (4 + 4) days), as well as on the 11th (or 15th) and 13th (or 18th) day. On even days the woman conceives sons, on odd days daughters. For what follows, a ऋतु of 16 days in total (not the alternative translation) is assumed, as most indigenous commentaries do, and which was thus the prevailing view.

Since ovulation occurs 14 days before the start of menstruation, this determination of the fertile period nearly "guarantees" fertility for a menstrual interval of 19 to 30 days. The forbidden days (11th and 13th) improve the probability of sexual intercourse on the 12th and 14th day, i.e., the probability of conception in a cycle of 28 days (the lifespan of sperm in the woman is approx. 3 days). These regulations are as it were a positive application of Knaus-Ogino.

Afb.: ऋतुः
(Image source: Details)

एकत्र Adv.: in one place

जटा f.: hair braid (ascetic hairstyle)

Afbeelding: जटा ऋषिकेश
(Bron afbeelding: Details)

तुल्य 3: gelijk, vergelijkbaar (तृतीयया)

तरय 3 (v.: तरयी): drievoudig, uit drie delen bestaand

प्राणान्तिक 3 (v.: -ī): dodelijk, dood brengend, levenslang

बाह्य 3: buiten, zich bevindend aan de buitenkant, vreemd

भिक्षा v.: bedeld aalmoes, bedelvoedsel

मार्यादा v.: grens

शिष् 7P शिनष्टि : verlaten, achterlaten

Perf.II शिशेषे, शिशिषुर्
Toekomst. शेक्ष्यति
Pass. शिष्यते
Kaus. शेषयति
PPPशिष्ट
Absol. -शिष्य

शिष् + वि 7P विशिनष्टि : onderscheiden

Pass. विशिष्यते : zich onderscheiden van (पञ्चम्या, तृतीयया), beter zijn dan (पञ्चम्या, तृतीयया), de beste zijn onder (षष्ठ्या, सप्तम्या)

समान 3: gelijksoortig, gelijk, vergelijkbaar ; m.: leeftijdgenoot

स्व 3: eigen, van iemand (mijn, jouw etc.) Wordt gedeclineerd zoals सर्व. In Abl.Lok.sg.m.n en in Nom.pl.m kan het ook worden gedeclineerd zoals देव:

Abl.sg.m.n स्वस्मात् । स्वात्
Lok.sg.m.n. स्वस्मिन् । स्वे
Nom.pl.m स्वे । स्वास्

गर्ह् 1Ā गर्हते 10P गर्हयति : schelden, berispen

Perf I जगर्हे
Toekomst. गर्हिष्यते
PPP गर्हित

पिशित n.: (voorbereid) vlees

Afbeelding: पिशितम्
Kolkata = কলকাতা
(Bron afbeelding: Details)

उपहार m.: Offerande, offer, geschenk

मधु n.: honing, zoete drank, met (honingwijn)

Afbeelding: मधु
City Palace, उदयपुर
(Bron afbeelding: Details)

मांस n.: vleis

मृगया f.: jag

Afbeelding: मृगया
Jag met चीता (Acinonyx jubatus venaticus) Gujarat = ગુજરાત, 1812
(Bron: Details)

शिवा f.: (vrouwtjie) jakhals (Goudjakhals = Canis aureus)

Afbeelding: शिवा
Canis aureus, Kalatop Khajjiar Sanctuary
(Bron: Details)

रुत n.: geskreeu

कौशिक m.: uil

Afbeelding: कौशिकः
Brahma-uil (Athene brama), Mahesana = મહેસાણા
(Bron: Details)

शकुनि m.: voël

श्वन् m.: hond

sterk stam श्वान्
swak stam voor klinker सुन्
swak stam voor medeklinker श्व

Afbeelding: श्वा लिङ्गं च
Karnataka = ಕರ್ನಾಟಕ
(Bron: Details)

परिचित 3: bekend, vertroud

अटवी f.: woud

शून्य 3: leeg, verlate

आपान(क) n.: dronkenskap

Afbeelding: आपानकम् जोधपुर
(Bron: Details)

क्रूर 3: ru, wreed

दिह् 2U देग्धि, दिग्धे : besmeer, smeer

Perf. II दिदेह
Toek. धेक्ष्यति
Pass. दिह्यते
Kaus. देहयति
PPP दिग्ध

विष n.: gif

Afbeelding: मूषिकाविषाणि
Bangalore = ಬೆಂಗಳೂರು
(Bron: Details)

भुजंग m.: slang

Afbeelding: भुजंगः
Kettingviper (Daboia russelii), Bangalore = ಬೆಂಗಳೂರು
(Bron: Details)

सायक m.: arrow

उत्साद m.: destruction, ruin

कलत्र Neuter: wife, female

बन्दी f.: captive, booty

योषित् f.: young woman, girl

शार्दूल m. = व्याघ्र m.

रुधिर n.: blood

अर्चन n. अर्चना f. = पूजा f.

बलि m.: payment, donation, tribute

मणि m.: jewel

Afb.: मणिः
Hope Diamond from Guntur = గుంటూరు, today Smithsonian Museum of Natural History, Washington DC
(Image source: Details)

वन n.: forest

मद m.: also "must" of an elephant (in Musht)

Afb.: मदः
(Image source: Details)

राग m.: also: color, red color

कालन n.: forest

खन् 1U खनति : to dig

Perf. चखान, चखने
Fut. खनिष्यति
Caus. खानयति
PPP खात
Absol खनित्वा । खात्वा

चिन्त् 10 चिन्तयति : to think, to ponder

शबर .: proper name of a non-Aryan tribe

Lesson 52

अखिल 3: seamless, whole

निखिल 3: complete, whole

from:

खिल m.: fallow field, wasteland

Afb.: खिलः
Tambhol, Akole, Ahmednagar = अहमदनगर
(Image source: Details)

अन्तर् Adv.: inside, within ; postposition with Gen. Loc. (षष्टी, सप्तमी): inside, in the middle ; postposition with Gen. Abl. (षष्ठी, पञ्चमी): out of ...

अन्योन्य 3: mutually, each other

इ + वि + परि 2P विपर्येति : to fail

PPP विपरीत 3: wrong, incorrect

त्रि 3: three

	Masculine पुंस्	Neuter नपुंसकम्	Feminine स्त्री
1. Nominative १. प्रथमा	त्रयस्	त्रीणि	तिस्रस्
2. Accusative २. द्वितीया	त्रीन्	त्रीणि	तिस्रस्
3. Instrumental ३. तृतीया	त्रिभिस्
4. Dative ४. चतुर्थी	त्रिभ्यस्
5. Ablative ५. पञ्चमी	त्रिभ्यस्
6. Genitive ६. षष्ठी	त्रयाणाम्
7. Locative ७. सप्तमी	त्रिषु

निस् Postposition and prefix with nouns and verbs: out, away, out of, forth, from, away, without - by

पीड् 10P पीडयति : to press, torment; to distress, besiege, plague

Afb.: पीडिताः
Hyderabad = హైదరాబాద్
(Image source: Details)

पर 3: (Declension like सर्व) distant, foreign, higher than (पञ्चम्या), outermost, highest; other, foreign, hostile; m.: Foreigner

thereof:

परम् Adv.: to a high degree, thereupon, later, but, however

प्रति Postposition (द्वितीयया): to - towards, after, with regard to, opposite

प्रधान 3: principal, best; n.: The most important

Afb.: प्रधानः मुंबई
(Image source: Details)

लौल्य n.: Greed, lustfulness

वर्ग m.: Section, division, troop

त्रिवर्ग m.: Group of three (e.g. धर्मः, अर्थः, कामः; or: सत्त्वम्, रजस्, तमस्; or: ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः)

वश् 2P वस्टि, उशन्ति, Imperat. 2.sg.: उड्ढि : wil, gebied, begeer na

Perf Va उवाश, ऊशुर्
Fut. वशिष्यति
Pass. उष्यते
Kaus. वाशयति
PPP उशित
Inf. वशितुम्
Absol. -वश्य

वा 2P वाति : waai, blaas

Perf IV ववौ
Fut. वास्यति
Pass. वायते
Kaus. वापयति
PPP वान । वात
Inf. वातुम्

daarvandaan:

वात m.: wind

वृज् 7P वृणक्ति 1P वर्जति : draai, wentel ; weerstaan, uitsluit

Perf. II ववर्ज, ववृजुर्
Fut. वर्जिष्यति
Pass. वृज्यते
Kaus. वर्जयति : verwyder
Kaus. PPP वर्जित : van iets ontbloot, vry daarvan
PPP वृक्त
Inf. वर्जितुम्

व्यवहार m.: bedryf, wandel, omgang, verkeer, sake, handel, (regsgeding)

शील n.: gebruik, gewoonte, natuur, karakter, goeie gewoonte = moraal

सूर्य m.: son

सेव् 1Ā सेवते : iemand (द्वितीया) dien, versorg, eer, liefhê

Perf I सिषेवे
Fut. सेविष्यते
Pass. सेव्यते
Kaus. सेवयति
PPP सेवित
Inf. सेवितुम्
Absol. -सेव्य

daarvandaan:

सेवा f.: diens, versorging

धीर 3: vas, standvastig, voortdurend, volhardend

शम् शाम्यति

शशाम, शेमुर् शमिष्यति शम्यते शमयति शान्त शमित्वा । शान्त्वा

कोविद 3: ervare in (षष्ठ्या सप्तम्या वा)

याम m.: nagwag (elkeen drie uur)

परंपरा f.: ononderbroke ry

अमुत्र Adv.: daar, daartoe

च्यु 1Ā च्यवते : beweeg, verplaas, afval

Perf. IIIa चुच्युवे
Fut. च्योष्यते
Pass. च्यूयते
Kaus. च्यावयति
PPP च्युत

भू + अनु 1P अनुभवति : ken, voel, neem waar, ervaar

चक्र n.: wiel

Afbeelding: चक्रम्
Konark = कोनार्क
(Beeldbron: Details)

कदली v.: bananepalm (Musa sp.)

Afbeelding: कदली
Hampi = ಹಂಪೆ
(Beeldbron: Details)

सार m.n.: kern, merg, essensie, substansie

दिव्य 3: hemels, goddelik

वर 3: beste

आदर्श m.: spieël

मल m.n.: vuil, vlek

Afbeelding: मलम् मुंबई
(Beeldbron: Details)

त्रिपिष्टप n.: Indra se hemel

मार m.: die gepersonifiseerde kwaad, die gepersonifiseerde versoeking / manipulasie, duiwel

Afbeelding:
Amaravati = అమరావతి, 2e eeu n.C.
(Beeldbron: Details)

विजिज्ञासु 3: iemand wat volledig wil ken

त्रै 1Ā त्रायते : beskerm, red

Perf. IV तत्रे
Toek. त्रास्यते
Pass. त्रायते
Kaus. त्रापयति
PPP त्राण । त्रात

Inf. त्रातुम्