Les 2

2.1. Die nominale sin

Skema: Predikaatsnomen - Subjek

bv. devo viṣṇuḥ = देवो विष्णुः = "Viṣṇu is 'n god."

'n Werkwoordelike kopula ("is") is nie nodig nie, maar kan soms voorkom.

Daar is geen lidwoorde nie: devaḥ -- देवः kan beteken "die god" of "'n god".

Alhoewel die woordorde in Sanskrit redelik vry is (veral in verse), moet 'n mens by die vertaling van 'n nominale sin altyd in die eerste plek 'n vertaling volgens die bogenoemde standaardskema oorweeg.

In die nominale sin staan die subjek in die nominatief (eerste kasus = prathamā f. = प्रथमा). Die predikaatsnomen stem met die subjek in getal en kasus ooreen; as die predikaatsnomen 'n adjektief is, ook in geslag.

2.2. Oor Deklinasie (Verbuiging van Nomina)

In Sanskrit is daar:

• drie Numeri (getalvorme) = vacana n. -- वचन
  • Enkelvoud (een-tal) = ekavacana n. -- एकवचन
  • Dualis (tweevoud) = dvivacana n. -- द्विवचन
  • Meervoud (meer-tal) = bahuvacana n. -- बहुवचन
• drie Genera (grammatikale geslagte) = liṅga n. / vyakti f. -- लिङ्ग / व्यक्ति
  • Maskulinum (manlik) = puṃs m. -- पुंस्
  • Femininum (vroulik) = strī f. -- स्त्री
  • Neutrum (onsydig) = napuṃsaka n. -- नपुंसक
• agt Kasusse (gevalle) = sup -- सुप् (= kasusuitgange)

Vir deklinasie word die kasusuitgange (sup = सुप्) by die sogenaamde nominaalstam (vorm van die nomen sonder kasusuitgange) gevoeg.

Voorbeeld: devas = देवस् (Nominatief Enkelvoud Manlik) "die/’n god" = deva- -- देव- (Nominale stam) + -s -- -स् (Naamvalsuitgang).

In Sanskrit-woordeboeke word nomina in die nominale stam aangegee:

• deva m. -- देव m. (manlik)
• vacana n. -- वचन n. (onsydig)
• vyakti f. -- व्यक्ति f. (vroulik)

2.3. Die Nominatief Enkelvoud

Nominatief Enkelvoud = prathamā ekavacanam = प्रथमा एकवचनम्

Die nominatief enkelvoud eindig op -s = -स् of is sonder uitgang.

2.3.1. Nominatief enkelvoud op -s

Die volgende nominaalstamme wat op 'n vokaal eindig, vorm die nominatief enkelvoud op -s:

Maskulina op -a: bv. deva m. = देव "god" -- Nom. enk.: devas = देवस्
Maskulina op -i: bv. kavi m. = कवि "digter" -- Nom. enk.: kavis = कविस्
Maskulina op -u: bv. guru m. = गुरु "leermeester" -- Nom. enk.: gurus = गुरुस्

2.4. Sandhi -- सन्धि

In Sanskrit word die slotklank van 'n woord ook bepaal deur die beginklank van die daaropvolgende woord. Hierdie verskynsel word Sandhi (m.) = सन्धि ("verbinding") genoem.

2.4.1. Sandhi van slotklank -s

Sien ook die oorsig:

Payer, Alois <1944 - >: Sandhi van slotklank -s. -- (Materiale vir Sanskrit). -- URL: http://www.payer.de/sanskritmaterialien/ssandhi.htm

Uitgaande -s:

• in absolute finale posisie (einde van die sin) word dit Visarga (-ḥ):

  • devas = देवस् » devaḥ = देवः
  • kavis = कविस् » kaviḥ = कविः
  • gurus = गुरुस् » guruḥ = गुरुः

• voor stemlose klanke:

  • voor k, kh, p, ph en ś, ṣ, s: word dit Visarga (-ḥ)
    • devas + śivaḥ » devaḥ śivaḥ = देवः शिवः ("Śiva is 'n god")
  • voor c, ch: word dit -ś
  • voor ṭ, ṭh: word dit -ṣ
  • voor t, th: bly dit -s
    • sādhus + caitanyas » sādhuś caitanyaḥ = साधुश्चैतन्यः ("Caitanya is 'n heilige")

• voor stemhebbende klanke:

  • na nie-a-vokale: word dit -r
    • kavis + Māghas » kavir māghaḥ = कविर्माघः ("Māgha is 'n digter")
  • na nie-a-vokale voor r-: -s val weg, die vokaal word verleng.
    • gurus + rāmas » gurū rāmaḥ = गुरू रामः ("Rāma is 'n leraar")
  • na a-: -as
    • voor stemhebbende konsonante/a: word dit -o (aanvanklike a val weg » ऽ)
      • devas viṣṇus » devo viṣṇuḥ = देवो विष्णुः
      • devas agnis » devo 'gniḥ = देवो ऽग्निः
    • voor ander vokale: word dit -a (Hiatus)
      • devas + indras » deva indraḥ = देव इन्द्रः

2.5. Woordelys

deva m. -- देव : Hemelse, god; vors, koning.

īśvara m. -- ईश्वर : Heer, heerser, God (monoteïsties).

brāhmaṇa m. -- ब्राह्मण : Brahmaan (geestelike stand).

kṣatriya m. -- क्षत्रिय : Kṣatriya (prinslike en krygerstand).

vaiśya m. -- वैश्य : Vaiśya (landbou- en handelaarstand).

śūdra m. -- शूद्र : Śūdra (diensstand).

Volgens die klassieke teorie (bv. Manusmṛti I, 88-91) is die take verdeel:

• van die Brahmane
  • Vedastudie
  • Onderrig
  • Offer vir hulself
  • Offer vir ander
  • Gee
  • Ontvang van gawes
• van die Kṣatriyas
  • die volk beskerm
  • Gawes (aan Brahmane) gee
  • vir hulself offer
  • Vedastudie
• van die Vaiśyas
  • Veeteelt
  • Landbou
  • Handel
  • Geld uitleen
  • vir hulself offer
  • Gawes (aan Brahmane) gee
  • vir hulself offer
  • Vedastudie
• van die Śūdras
  • die drie boonste klasse dien

dvija m. -- द्विज : "Twee maal geborene" (Geïnisieerdes van die boonste drie stande: Brāhmaṇa, Kṣatriya, Vaiśya).

varṇa m. -- वर्ण : Kleur, geboortestand (strewe).

Die vier stande (varṇa m.) word dikwels met kastes verwar. Die vier stande is egter -- in teenstelling met die kastes -- niks spesifiek Indies nie; ook in Europa het ons (gedeeltelik tot die Eerste Wêreldoorlog) 'n stande-orde gehad, soos die volgende afbeelding uit die 15de eeu bewys:

Afb.: Voorstelling van die stande-indeling van die Europese Middeleeue (houtsnee uit die laat 15de eeu).
(Bron van beeld: Besonderhede)

Beskrywing:

• Priesterstand (~Brāhmaṇa): Tu supplex ora = Jy, bid smekend!
• Adelstand (~Kṣatriya): Tu protege = Jy, beskerm!
• Boerestand (~Vaiśya/Śūdra): Tuque labora = En jy, werk

Die drie stande dra die onderskeie standekleredrag. Bo die – wat dus as deur God gewil aangedui word – stande troon Christus.

Max Weber <1864 – 1920> definieer Stand soos volg:

»Stand« sal 'n menigte mense genoem word, wat binne 'n verbond daadwerklik
a) 'n standspesifieke besondere waardering, - moontlik dus ook
b) standspesifieke spesiale monopolieë in aanspraak neem.

Stande kan ontstaan
a) primêr, deur 'n eie, standspesifieke lewenswyse, daaronder veral deur die aard van die beroep (lewenswyse- of beroepstande),
b) sekondêr, oorerflik-charismaties, deur suksesvolle prestige-aansprake op grond van standspesifieke afkoms (geboortestande),
c) deur standspesifieke appropriasie van politieke of hiërokratiese heerskappye as monopolieë (politieke of hiërokratiese stande).

Die ontwikkeling volgens geboortestand is reëlmatig 'n vorm van (erflike) toe-eiening van voorregte aan 'n verband of aan gekwalifiseerde individue. Elke vaste toe-eiening van kanse, veral [van] heersersmagte of verkrygingskanse, neig daartoe om tot standvorming te lei. Elke standvorming neig daartoe om tot die monopolistiese toe-eiening van heersersmagte en verkrygingskanse te lei.

Terwyl verkrygingsklasse op die grondslag van die markgeoriënteerde ekonomie groei, ontstaan en bestaan stande by voorkeur op die grondslag van die monopolisties-liturgiese of die feodale of die standgebaseerde patrimoniale behoeftebevrediging van verbande.

’n Samelewing heet “standgebaseerd” wanneer die sosiale indeling by voorkeur volgens stande, “klasgebaseerd” wanneer dit by voorkeur volgens klasse geskied. Van die “klasse” staan die “sosiale” klas die naaste aan die “stand”, die “verkrygingsklas” die verste. Stande word dikwels volgens hulle swaartepunt deur besittersklasse gevorm.

Elke standgebaseerde samelewing is konvensioneel, deur reëls van lewenswandel, georden, skep daarom ekonomies irrasionele verbruiksvoorwaardes en verhinder op hierdie manier deur monopolistiese toe-eienings en deur die uitskakeling van die vrye beskikking oor die eie verdienvermoë die vrye markvorming.

[Weber, Max <1864 – 1920>: Ekonomie en Samelewing : Grondslag van die interpretatiewe sosiologie. – 5de, hersiene uitg. – Tübingen : Mohr, 1976. – bl. 625 f.]

Varṇas is gevolglik geboortestate.

kavi m. -- कवि : digter.

agni m. -- अग्नि : vuur, god Agni.

Afb.: God Agni, miniatuur, 18de eeu.
(Bron van beeld: Details)

sādhu 3 -- साधु : reg, goed.

sādhu m. -- साधु : "heilige" man, Sādhu.

Afb.: Sādhu (साधु), Pashupatinath-tempel, Kathmandu.
(Bron: Besonderhede)

guru 3 -- गुरु : swaar, belangrik, eerbiedwaardig

guru m. -- गुरु : eerbiedwaardige persoon: vader, moeder, ouer familielid, veral onderwyser, meester

2.6. Oefening

A) Voeg in met inagneming van Sandhi en vorm nominale sinne:

1. devas ... (Śiva, Agni, Viṣṇu, Gaṇeśa, Kṛṣṇa, Indra)
   = देवस् ... (शिव, अग्नि, विष्णु, गणेश, कृष्ण, इन्द्र)
2. dvijas ... (brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya)
   = द्विजस् ... (ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य)
3. gurus ... (brāhmaṇa, Candrakīrti)
   = गुरुस् ... (ब्राह्मण, चन्द्रकीर्ति)
4. vaiśyas ... (Tulādhara)
   = वैश्यस् ... (तुलाधर)
5. sādhus ... (guru, Rāma)
   = साधुस् ... (गुरु, राम)
6. kavis ... (Kālidāsa, Māgha, Bhāravi, Harṣadeva)
   = कविस् ... (कालिदास, माघ, भारवि, हर्षदेव)

B) Vertaal in Sanskrit:

1. Rāma is 'n Brahmaan.
2. Die leermeester is 'n Vaiśya.
3. Die Śūdra is 'n heilige man.
4. Die digter is die leermeester.
5. Viṣṇu is die HERE.
6. Die HERE is Śiva.
7. Die tweemaal-geborene is 'n Brahmaan.
8. Die heilige man is 'n leermeester.
9. Die leermeester is 'n heilige man.