Skip to content

Les 17

17.1. Tweede teenwoordige tydklas (अदादि = अद् ens.)

Die werkwoorduitgange word direk aan die wortel gevoeg. Hierby moet die klankveranderings wat uit woord-sandhi voortspruit, in ag geneem word.

Die volgende afleidingsvorme bestaan in die tweede teenwoordige tydklas:

  1. Wortels met stamgradering
    • gewoonlik: hoë graad – lae graad
    • sommige wortels: verlengde graad – lae graad
  2. Wortels sonder stamgradering
  3. Tweesilabiese wortels wat op -i/-ī eindig met stamgradering

17.2. Wortels van die tweede teenwoordige tydklas met stamgradering: hoë graad – lae graad

Voorbeelde:

द्विष् 2 U 'om te haat'

  • sterk teenwoordige tydstam: dveṣ-
  • swak teenwoordige tydstam: dviṣ-
3de sing. teenw. Pद्वेष्टि ('dveṣ + -ti')
3de pl. teenw. Pद्विषन्ति (dviṣ-anti)
3de pers. enk. teenw. Āद्विष्टे ('dviṣ + -te')
3de pl. teenw. Āद्विषते (dviṣ-ate)

Die volgende reël van woord-sandhi is hier van toepassing:

Woord-sandhi van -ṣ + t(h)-

-ṣ + t(h)- » -ṣṭ(h)-

Verder voorbeelde:

2 P 'om te gaan' (Ā na sekere voorsetsels)

  • sterk teenwoordige stam: e-
  • swak teenwoordige stam:
    • voor 'n medeklinker: i-
    • voor 'n vokaal: y-/iy-
3de persoon enkelvoud teenwoordige tyd Pएति (e-ti)
3de pl. teenw. Pयन्ति (y-anti)
3de sing. teenw. Āइते (i-te)
3de pers. meerv. teenw. Āइयते (iy-ate)

दुह् 2de persoon enkelvoud 'melk'

  • sterk teenwoordige stam: doh-
  • swak teenwoordige stam: duh-
3de sing. teenw. Pदोग्धि (« doh- + -ti)
3de vpl. teenw. Pदुहन्ति (duh-anti)
3de enk. teenw. Āदुग्धे ('duh- + -te')
3de pers. pl. teenw. Āदुहते (duh-ate)

हन् 2 P "slaag, slaan dood, doodge"

  • Sterk teenwoordige stam: han-
  • Swak teenwoordige stam:
  • voor medeklinker: ha- (« *hn-)
  • voor klinker: ghn-/han-
3. sg. teenw. Pहन्ति (han-ti)
3. pl. teenw. Pघ्नन्ति (ghn-anti)
3. sg. teenw. Āहते (ha-te)
3. pl. teenw. Āघ्नते (ghn-ate)

अस् 2 P "wees"

  • Sterk teenwoordige stam: as-
  • Swak teenwoordige stam: s-
3. sg. teenw. Pअस्ति (as-ti)
3. pl. teenw. Pसन्ति (s-anti)

17.3. Wortstamme van die tweede teenwoordige klas met stamafwisseling lengtegraad - laaggraad

Voorbeeld:

स्तु 2 U "loof"

  • Sterk teenwoordige stam: stau-
  • Swak teenwoordige stam:
  • voor medeklinker: stu-
  • voor klinker: stuv-
3. sg. teenw. Pस्तौति (stau-ti)
oder: स्तवीति
3. pl. teenw. Pस्तुवन्ति (stuv-anti)
3. sg. teenw. Āस्तुते (stu-te)
3. pl. teenw. Āस्तुवते (stuv-ate)

17.4. Wortstamme van die tweede teenwoordige klas sonder stamafwisseling

Sonder stamafwisseling is wortels van die tweede teenwoordige klas op -ā

Voorbeeld:

पा 2 P "beskerm, bewaak, hoed"

3. sg. teenw. Pपाति (pā-ti)
3. pl. teenw. Pपान्ति (« pā- + -anti)

Ook sommige ander wortels van die tweede klas het geen stamafwisseling nie:

Voorbeelde:

अद् 2 P "eet"

3. sg. teenw. Pअत्ति (« ad- + -ti)
3. pl. teenw. Pअदन्ति (ad-anti)

आस् 2 Ā "sit"

3. sg. Pres. Āआस्ते (ās-te)
3. pl. Pres. Āआसते (ās-ate)

वच् 2 P "sê"

3. sg. Pres. Pवक्ति (« vac- + -ti)
3. pl. Pres. Pkom nie voor nie

17.5. Tweesilabige wortstamme op -i/-ī met stamafwisseling

Verskeie wortstamme is in 'n reeks vorme tweesilabig, d.w.s. hulle het voor konsonantiese eindings 'n -i (of voor sekere eindings -ī). Hierdie wortstamme word egter steeds deur inheemse grammatici en in woordeboeke ens. as eensilabig beskou.

Voorbeelde:

रुद् 2 P "huil, jammer"

  • sterk teenwoordige stam: rodi-
  • swakke teenwoordige stam:
  • voor konsonant: rudi-
  • voor klinker: rud-
3. sg. Pres. Pरोदिति (rodi-ti)
3. pl. Pres. Pरुदन्ति (rud-anti)

ब्रू 2 U "praat"

  • sterk teenwoordige stam: bravī- (« bro- + -ī)
  • swakke teenwoordige stam:
  • voor konsonant: brū-
  • voor klinker: bruv-
3. sg. Pres. Pब्रवीति (bravī-ti)
3. pl. Pres. Pब्रुवन्ति (bruv-anti)
3. sg. Pres. Āब्रूते (brū-te)
3. pl. Pres. Āब्रुवते (bruv-ate)

Ook स्तु 2 U "loof" het naast die vorms onder 3. aangedui, vorms volgens hierdie patroon:

3. sg. Pres. Pस्तवीति (« sto + ī + ti)
oder: स्तौति

17.6. Woordelys

हन् 2 P हन्ति, घ्नन्ति Pass. हन्यते  PPP हत : slaan, doodslaan, doo

daarvan:

घात m.: doodslag


Afbeelding: घाताः
Bangalore = ಬೆಂಗಳೂರು
(Beeldbron: Details)

आस्आस्ते Pass. आस्यते PPP आसित : sit

daarvan:

आसन n.: die sit, sitplek ; ook: yogi se sitposisies


Afbeelding: योगासनम्
(Beeldbron: Details)

रुद् 2 P रोदिति Pass. रुद्यते PPP रुदित : huil, jammer

daarvan:

रुद्र m.: (die huiler =) die stormgod Rudra

ब्रू 2 U ब्रवीति Ā ब्रूते geen Passief en PPP: praat, sê (iets aan iemand: dubbele akkusatief)

दुह् 2 U दोग्धि Pass. दुह्यते PPP दुग्ध : melk


Afbeelding: दोग्धि
(Beeldbron: Details)

दिश् 6 U दिशति Pass. दिश्यते PPP दिष्ट : wys, aanwys, beveel

daarvan:

दिष्टि f.: aanwysing, gelukkige toeval

दिष्ट्या Instr.: (letterlik: deur 'n gelukkige toeval) O gelukkige toeval (uitroep van vreugde en seën)

17.7. Oefening 1

A) Vul die werkwoorde in die volgende sinne in en vertaal:

. ब्राह्मणो ऽनृतं न ... (ब्रू । वच् । वद्)

. क्षत्रियो जनान् ... (पा । रक्ष्)

. बलवद्योधो द्विजारीन् ... (जि । हन् । युध्)

. ब्राह्मणकविर्लोकेश्वरम् ... (स्तु । यज्)

. अग्निर्यज्ञान्नम् ... (अद् । दह्)

. बालवैश्यो धेनुम् ... (दुह् । रक्ष् । पा)

. द्विजदासो मृगमार्गेण ब्राह्मणग्रामम् ... (गम् । इ । पद्)
. द्विजदासः शूद्रस् ... (अस् २ । भू)

. बालब्राह्मणी ... (रुद् । आस् । मृ)

१०. साधुजनो ऽधर्मम् ... (द्विष् । न कृ)

B) In die sinne wat in A) gevorm is, stel die agent en die werkwoord in die meervoud

17.8. Oefening 2

Vertaal die volgende werkwoordvorme en noem die ooreenstemmende stam:

. अदन्ति २. सन्ति ३. आसते ४. यन्ति ५. इच्छति ६. कुर्वते ७. गच्छन्ति ८. जायते ९. जयति १०. तनोति ११. दहति १२. दोग्धि १३. पश्यति १४. द्विष्टे १५. नयन्ति १६. नृत्यति १७. पद्यन्ते १८. पिबति १९. पान्ति २०. पृच्छति २१. बुध्यन्ते २२. ब्रवीति २३. भवन्ति २४. मन्यते २५. मुञ्चन्ति २६. म्रियन्ते २७. यजते २८. युध्यन्ते २९. रक्षति ३०. रोदिति ३१. लभते ३२. वक्ति ३३. वदति ३४. शृणोति ३५. स्तौति ३६. स्मरति ३७. हन्ति ३८. अश्नुवते ३९. कुप्यते ४० कर्षन्ति ४१. उद्यते ४२. सहन्ते ४३. सिच्यन्ते ४४. आप्नोति ४५. जीव्यते ४६. दिश्यन्ते

Deel van Tüpfli se Globale Dorpsbiblioteek