Oefening 24

A) Vorm die datief enkelvoud en die datief (of ablatus) meervoud, en gee die betekenis van die nominale stam aan:

Woord	Betekenis	Datief Ev.	Datief Mv.
१. श्रव	Hoor	श्रवणाय	श्रवणेभ्यः
२. भवन	Word	भवाय	भवनेभ्यः
३. गति (v.)	Weg, doel	गतये / गत्यै	गतिभ्यः
४. ऋषि	ved. wysgeer	ऋषये	ऋषिभ्यः
५. सुख	Geluk	सुखाय	सुखेभ्यः
६. गमन	Gaan	गमनाय	गमनेभ्यः
७. जय	Overwinning	जयाय	जयेभ्यः
८. साधु	goed	साधवे (m.) / साध्व्यै (v.)	साधुभ्यः / साध्वीभ्यः
९. धेनु (v.)	Melkkoei	धेनवे / धेन्वै	धेनुभ्यः
१०. शूद्रा	Śūdra-vrou	शूद्रायै	शूद्राभ्यः
११. ब्राह्मणी	Brahmanus	ब्राह्मण्यै	ब्राह्मणीभ्यः
१२. अग्नि	Vuur	अग्नye	अग्निभ्यः
१३. एतद्	hierdie	एतस्मै (m/n) / एतस्यै (v.)	एतेभ्यः / एताभ्यः
१४. सन्त्	wees, waar	सते (m/n) / सत्यै (v.)	सद्भ्यः / सतीभ्यः
१५. बुद्धिमन्त्	insiggewend	बुद्धिमते (m/n) / बुद्धिमत्यै (v.)	बुद्धिमद्भ्यः / बुद्धिमतीभ्यः
१६. यज्ञ	Offer	यज्ञाय	यज्ञेभ्यः
१७. वचन	Praat	वचनाय	वचनेभ्यः
१८. सत्यवन्त्	waaragtig	सत्यवते	सत्यवद्भ्यः
१९. स्मृति (v.)	Owerlewering	स्मृतये / स्मृत्यै	स्मृतिभ्यः
२०. सर्ग	Skepping	सर्गाय	सर्गेभ्यः
२१. स्वर्ग	Hemel	स्वर्गाय	स्वर्गेभ्यः
२२. दर्शन	Sien	दर्शनाय	दर्शनेभ्यः
२३. सृष्टि (v.)	Skepping	सृष्टये / सृष्ट्यै	सृष्टिभ्यः
२४. अर्हन्त्	waardig	अर्हते	अर्हद्भ्यः
२५. भक्ति (v.)	Toewyding	भक्तये / भक्त्यै	भक्तिभ्यः
२६. दोष	Fout	दोषाय	दोषेभ्यः
२७. पूजा	Aanbidding	पूजायै	पूजाभ्यः
२८. दासी	Diensmeisie	दास्यै	दासीभ्यः
२९. गुरु	Meester	गुरवे (m.) / गुर्व्यै (v.)	गुरुभ्यः / गुर्वीभ्यः

B) Vertaal en ontleed die samestelde woorde in Sanskrit:

१. ब्राह्मणो देवप्रतिमादर्शनाय गर्भगृहं विशati ॥१॥
(देवस्य प्रतिमाया दर्शनाय । गर्भ एव गृहम्)
Die Brahmin betree die innerlike heiligdom om die beeld van die godheid te sien.

२. नरा धनलाभाय व्रतानि चरन्ति ॥२॥
(धनस्य लाभाय)
Mense doen geloftes in die hoop om ryk te word.

३. गुरुर्धर्मोपदेशाय नगरं गतः ॥३॥
(धर्मस्योपदेशाय)
Die Meester het dorp toe gegaan om die Dharma te leer.

४. बाला अपि गुरुवचनश्रुत्यै नगरं गताः ॥४॥
(गुरोर्वचनस्य श्रुत्यै)
Die kinders het ook dorp toe gegaan om na die Meester se preek te luister.

५. देवप्रतिमायै गृहं गर्भगृहम् ॥५॥
(देवस्य प्रतिमायै । गर्भ एव गृहम्)
Die innerlike heiligdom is 'n gebou vir die goddelike beeld.

६. स्वर्गेभ्यो नराः पुण्यं कर्तुमिच्छन्ति ॥६॥
Mense wil graag verdienstelike dade verrig ter wille van die hemel.

७. मोक्षार्थं बुद्धगता बुद्ध्याप्तिमिच्छन्ति ॥७॥
(मोक्षस्यार्थम् । बुद्धं गताः । बुद्धेराप्तिम्)
Om bevry te word, soek die wyse bevrydende insig.

८. देवास्तेभ्यो ऽकृतपुजाब्रामणेभ्यः क्रुध्यन्ति ॥८॥
(न कृता पूजा यैस्तेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः)
Die gode is kwaad vir daardie Brahmins wat hulle nie geëer het nie.

९. मरणाय जना जायन्ते ॥९॥
Lewende wesens word gebore om te sterf.

Fig.: मरणाय जना जायन्ते
(Beeldbron: Besonderhede)

---

Sintaktiese variasies

C) In sinne B) 1–4, vervang die datiewe gevalle met infinitiewe (तुमुन्):

१. ब्राह्मणो देवप्रतिमां द्रष्टुं गर्भगृहं विशति ॥ २. नरा धनं लब्धुं व्रतानि चरन्ति ॥ ३. गुरुर्धर्ममुपदेष्टुं नगरं गतः ॥ ४. बाला अपि गुरुवचनं श्रोतुं नगरं गताः ॥

D) In sin B) 7, vervang die konstruksie met -अर्थ met 'n datiewe:
मोक्षाय बुद्धगता बुद्ध्याप्तिमिच्छन्ति ॥

E) In sin B) 6, vervang die datief met 'n konstruksie met -अर्थ:
स्वर्गार्थं (of: स्वर्गार्थाय / स्वर्गार्थेन) नराः पुण्यं कर्तुमिच्छन्ति ॥

---

Bykomende vertaaloefeninge

1. Die godin aan wie geen offer gebring is nie, is kwaad vir die mensdom.
अनिष्टदेवी नरेभ्यः क्रुध्यति । (of: कुप्यति ॥)

2. Hy laat die koei in die dorp los.
ग्रामाय धेनुं मुञ्चति ॥

3. Dis genoeg! (Genoeg met hierdie geduld!)
अलं क्षमया ॥

4. Dit is goed vir 'n Brahmin.
एतद्ब्राह्मणाय सुखम् । (of: हितम् ॥)

5. Hallo Śiva! Hallo Śrī Gaṇeśa!
शिवाय नमः । श्रीगणेशाय नमः ॥

6. Skuins! (Mag jy voorspoedig wees!)
स्वस्ति भवते । (of: भवद्भ्यः / भवत्यै / भवतीभ्यः ॥)

7. Hierdie vrug is genoeg om te eet.
इदं फलं अलं खादनाय ॥

8. Een kryger is gelyk aan ('n ander) kryger.
शक्तो योधो योधाय ॥

9. Nie eens Viṣṇu oortref Śiva nie.
विष्णुरपि शिवाय न प्रभवति ॥

10. Nadat hy voor die drie wyse manne gebuig het... buig hy voor Narasiṃha.
मुनित्रयं नमस्कृत्य... । नरसिंहाय नमस्करोति ॥

11. Welkom by u! Welkom aan die Koningin!
    स्वागतं भवद्भ्यः । स्वागतं देव्यै ॥

12. Ek wens u welstand!
    भवद्भ्यः कुशलम् ॥

13. Hy beskou hom nie as 'n grasstingel nie.
    न तं तृणाय मन्यते ॥

14. Dit is genoeg om 'n vrug te eet en water om te drink.
    अलं फलं खादनाय पानाय जलम् ॥

15. Vaarwel! (Neusanskriet)
    पुनर्दर्शनाय ॥

Afb.: इदं फलं अलं खादनाय
(Beeldbron: Details)