Oefening 38

A) Sit die toepaslike vorm van die woorde in hakies in die volgende sinne in en vertaal dit:

१. राज्ञि (of: राजनि) धर्मं रक्षत्यभया जनाः ॥ १ ॥ (राजन्)
Wanneer die koning geregtigheid en behoorlikheid handhaaf, leef die mense sonder vrees.

२. आसीद्राजपुत्रो गौतमो नाम सुकृतकर्मोपपन्नो बुद्ध्या रूप्यमितबलः ॥ २ ॥ (नामन्)
Eendag was daar 'n prins — sy naam was Gautama — wat sy pligte goed vervul het, was vol wysheid, aantreklik en het oor onmeetlike krag beskik.

३. राज्यस्य सीमस्वरयो राजानं योद्धुं तिष्ठन्ति ॥ ३ ॥ (सीमन् — सप्तमी बहुवचन)
Vyande staan by die grense van die koninkryk, gereed om teen die koning te veg.

४. वैश्यानां कानि नामानि ॥ ४ ॥ (नामन्)
Wat is die name van die Vaiśyas?

५. वैश्याः किंनामानः ॥ ५ ॥ (किंनामन्)
Watter name dra die Vaiśyas?

६. कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त इति भगवद्गीतायाम् ॥ ६ ॥ (कर्मन् — सप्तमी एकवचन)
'Hy wat in handeling onhandeling sien en in onhandeling handeling, is wys onder die mense; hy is 'n yogi' — so word daar in die Bhagavad-gītā gesê.

७. किं कर्म किमकर्मेति कवयो ऽप्यत्र मोहिताः ॥ ७ ॥ (कर्मन्)
Selfs digters is verward oor wat as aksie beskou word en wat as inaksie.

८. ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न लुभ्यति ॥ ८ ॥ (प्रसन्नात्मन् — प्रथमा एकवचन)
Hy wat een met die Absoluut geword het en wie se siel rustig is, treur nie en begeer nie.
९. कर्मणः सुकृतस्य सुफलमाहुः ॥ ९ ॥ (कर्मन् — षष्ठी एकवचन)
Daar word gesê dat 'n goeie daad goeie vrugte afwerp.

१०. महीभोगो राज्ञां धर्मः ॥ १० ॥ (राजन् — षष्ठी बहुवचन)
Dit is die plig van konings om die wêreld te geniet.

११. राज्ञे बलिनो हस्तिनो दीयेरन् ॥ ११ ॥ (बलिन्, हस्तिन्)
Sterk olifante moet aan die koning gegee word.

१२. ब्रह्मणा लोका असृज्यन्त ॥ १२ ॥ (ब्रह्मन् — तृतीया एकवचन)
Brahma het die wêrelde geskep.

१३. आत्मना कृतं पापमात्मनाकृतं पापम् ॥ १३ ॥ (आत्मन् — तृतीया एकवचन)
Mens doen self kwaad; mens onthou self van kwaad.

१४. सद्भी राजभिर्जनेभ्यो ऽभयं दीयते ॥ १४ ॥ (राजन्)
Goeie konings verleen vreesloosheid aan hul mense.

१५. राजसु धर्मं न रक्षत्सु सभया जनाः ॥ १५ ॥ (राजन्)
Wanneer konings versuim om geregtigheid en morele standaarde te handhaaf, word mense met vrees vervul.

Fig.: राज्ञे बलिनो हस्तिनो दीयेरन्
(Beeldbron: Besonderhede)

---

Verhaal: Tien Poorte (दश मूढाः)

मूढानां चेष्टितानि प्रायेण विनोदावहानि । यथा हि — एकदा दश मूढा देशाटनाय प्रस्थिताः । किञ्चिद्दूरं गतानां तेषामुपस्थिता काचिदगाधा नदी । बाहुभ्यां तरन्तस्ते कथमपि नदीं तीर्त्वा पारं गताः ॥ आसीत्तेषां मध्ये कश्चन वृद्धः । स किं सर्वे तीरमनुप्राप्ता ईति जिज्ञासमानस्तानेकैकशो गणयामास । परं नवैव परिगणितास्तेन । ततः स आक्रोशत् । अहो वयम् दश प्रस्थिताः । इदानीं नवैव स्मः । नूनमस्माकमेको नद्यां निमग्नः । गवेषयत तमिति । ततस्तेषामेकैको ऽपि गणनां चकार । परं नवैव दृश्यन्ते । ततस्तेषां व्याकुलीभूतानां महान्कोलाहलः समजनि । तत्रैव नातिदूरे कस्यचिदृषेराश्रमो ऽवर्तत । तत्र वसन्नृषिस्तेषां विवेष्टितमवलोक्योच्चैर्जहास । तस्य हासशब्दं श्रुत्वा मूढास्तरसा समुपसृत्य हासकारणमपृच्छन् । ऋषिराह । अहो । अनात्मज्ञा यूयम् । युष्माकमेकैको ऽपि नात्मानमगणयत् । तेनायं व्यामोहः संजात इति । तदाकर्ण्य ते मूढाः सलज्जमधोमुखाः प्रययुः ॥ (संस्कृतप्रथमादर्शः)

Vertaling:
Tien domkoppe. Die optog van dwase is gewoonlik vermaaklik. So byvoorbeeld: Een keer het tien dwase vertrek om rond te dwaal in die land. Toe hulle 'n stukpad geloop het, het 'n diep rivier hul pad geblokkeer. Met hulle arms roeiend, het hulle op een of ander manier die rivier oorgesteek en aan die ander oorkant aangekom.

Onder hulle was 'n ouer man. Hy wou weet of almal die oewer bereik het, en het daarom elkeen individueel getel. Maar hy het net nege getel. Toe skree hy: "Hé! Ons is tienmans vertrek, nou is ons net nege! Sekerlik het een in die rivier verdrink! Soek na hom!" Daarop het elkeen van hulle individueel getel. Maar daar was altyd net nege! Toe word hulle opgewonde en het 'n groot geraas ontstaan. Nie ver van daar nie was die eensaamheid van 'n Ṛṣi. Die wysgees wat daar gewoon het, het hul gedrag bekyk en hard gelag. Die dwase het sy lag gehoor, na hom toe gejaag en na die rede gevra. Die Ṛṣi het gesê: "Ha! Julle ken julle self nie. Elkeen van julleself het homself nie saam getel nie. Daarom is hierdie verwarring ontstaan." Toe hulle dit hoor, het die dwase skaam en met gebukte hoofde vertrek.