Wortliste (Gesamtübersicht)

Alle neuen Wörter aus dem Kurs in der Reihenfolge ihrer Einführung, mit thematischen Erläuterungen.

Lektion 2

deva m. -- देव : Himmlischer, Gott; Fürst, König.

īśvara m. -- ईश्वर : Herr, Herrscher, Gott (monotheistisch).

brāhmaṇa m. -- ब्राह्मण : Brahmane (geistlicher Stand).

kṣatriya m. -- क्षत्रिय : Kṣatriya (Fürsten- und Wehrstand).

vaiśya m. -- वैश्य : Vaiśya (Nähr- und Händlerstand).

śūdra m. -- शूद्र : Śūdra (Dienstleistungsstand).

Nach der klassischen Theorie (z. B. Manusmṛti I, 88-91) sind die Aufgaben verteilt:

• der Brahmanen
  • Vedastudium
  • Lehre
  • Opfer für sich
  • Opfer für andere
  • Geben
  • Empfangen von Gaben
• der Kṣatriyas
  • das Volk schützen
  • Gaben (an Brahmanen) geben
  • für sich opfern
  • Vedastudium
• der Vaiśyas
  • Viehhaltung
  • Landwirtschaft
  • Handel
  • Geldverleih
  • für sich opfern
  • Gaben (an Brahmanen) geben
  • für sich opfern
  • Vedastudium
• der Śūdras
  • den drei oberen Klassen dienen

dvija m. -- द्विज : "Zweimalgeborener" (Initiierte der oberen drei Stände: Brāhmaṇa, Kṣatriya, Vaiśya).

varṇa m. -- वर्ण : Farbe, Geburtsstand (Strebung).

Die vier Stände (varṇa m.) werden oft mit Kasten verwechselt. Die vier Stände sind aber -- im Unterschied zu den Kasten -- nichts spezifisch Indisches, auch in Europa hatten wir (teils bis zum Ersten Weltkrieg) eine Ständeordnung, wie folgende Abbildung aus dem 15. Jhdt. belegt:

Abb.: Darstellung der Ständeeinteilung des europäischen Mittelalters (Holzschnitt des ausgehenden 15. Jahrhunderts).
(Bildquelle: Details)

Beschriftung:

• Priesterstand (~Brāhmaṇa): Tu supplex ora = Du bete flehend!
• Adelsstand (~Kṣatriya): Tu protege = Du schütze!
• Bauernstand (~Vaiśya/Śūdra): Tuque labora = Und Du arbeite!

Die drei Stände tragen die jeweilige Standestracht. Über den – damit als gottgewollt bezeichneten – Ständen thront Christus.

Max Weber (1864–1920) definiert Stand so:

»Stand« soll eine Vielheit von Menschen heissen, die innerhalb eines Verbandes wirksam
a) eine ständische Sonderschätzung, - eventuell also auch
b) ständische Sondermonopole in Anspruch nehmen.

Stände können entstehen
a) primär, durch eigene ständische Lebensführung, darunter insbesondere durch die Art des Berufs (Lebensführungs- bzw. Berufsstände),
b) sekundär, erbcharismatisch, durch erfolgreiche Prestigeansprüche kraft ständischer Abstammung (Geburtsstände),
c) durch ständische Appropriation von politischen oder hierokratischen Herrengewalten als Monopole (politische bzw. hierokratische Stände).

Die geburtsständische Entwicklung ist regelmässig eine Form der (erblichen) Appropriation von Privilegien an einen Verband oder an qualifizierte Einzelne. Jede feste Appropriation von Chancen, insbesondere [von] Herren [gewalten oder Erwerbs] chancen, neigt dazu, zur Ständebildung zu führen. Jede Ständebildung neigt dazu, zur monopolistischen Appropriation von Herrengewalten und Erwerbschancen zu führen.

Während Erwerbsklassen auf dem Boden der marktorientierten Wirtschaft wachsen, entstehen und bestehen Stände vorzugsweise auf dem Boden der monopolistisch leiturgischen oder der feudalen oder der ständisch patrimonialen Bedarfsdeckung von Verbänden.

»Ständisch« soll eine Gesellschaft heissen, wenn die soziale Gliederung vorzugsweise nach Ständen, »klassenmässig«, wenn sie vorzugsweise nach Klassen geschieht. Dem »Stand« steht von den »Klassen« die »soziale« Klasse am nächsten, die »Erwerbsklasse« am fernsten. Stände werden oft ihrem Schwerpunkt nach durch Besitzklassen gebildet.

Jede ständische Gesellschaft ist konventional, durch Regeln der Lebensführung, geordnet, schafft daher ökonomisch irrationale Konsumbedingungen und hindert auf diese Art durch monopolistische Appropriationen und durch Ausschaltung der freien Verfügung über die eigene Erwerbsfähigkeit die freie Marktbildung.

[Weber, Max (1864–1920): Wirtschaft und Gesellschaft : Grundriss der verstehenden Soziologie. – 5., revidierte Aufl. – Tübingen : Mohr, 1976. – S. 625 f.]

Varṇas sind demgemäss Geburtsstände.

kavi m. -- कवि : Dichter.

agni m. -- अग्नि : Feuer, Gott Agni.

Abb.: Gott Agni, Miniatur, 18. Jh.
(Bildquelle: Details)

sādhu 3 -- साधु : richtig, gut.

sādhu m. -- साधु : "heiliger" Mann, Sādhu.

Abb.: Sādhu (साधु), Pashupatinath Tempel, Kathmandu.
(Bildquelle: Details)

guru 3 -- गुरु : schwer, bedeutend, verehrenswert

guru m. -- गुरु : verehrenswerte Person: Vater, Mutter, älterer Verwandter, insbes. Lehrer, Meister

Lektion 3

Lernen Sie folgende Wörter:

śruti f. = श्रुति : das Hören, die ewige Überlieferung (Bezeichnung für die Veden und Brāhmaṇa's).

smṛti f. = स्मृति : Vergegenwärtigung, Erinnerung, meditative Vergegenwärtigung = Achtsamkeit, Überlieferung (Gegenbegriff zu śruti). Umfasst:

• die sechs vedāṅga n. (वेदाङ्ग)
  1. śikṣā f. (शिक्षा): rechte Aussprache
  2. chandas n. (छन्दस्): Metrum
  3. vyākaraṇa n. (व्याकरण): Grammatik
  4. nirukta n. (निरुक्त) : Worterklärung, Etymologie
  5. jyotiṣa n. (ज्योतिष) : Astronomie, Kalenderlehre
  6. kalpa m. (कल्प) : Zeremoniell
• śrautasūtra n. (श्रौतसूत्र) : Lehrwerke für den Vollzug der grossen Opfer
• gṛhyasūtra n. (गृह्यसूत्र) : Lehrwerke für die Zeremonien und Opfer des täglichen Lebens
• dharmasūtra n. (धर्मसूत्र) und dharmaśāstra n. (धर्मशास्त्र) : Lehrwerke zu Recht und Sitte (rechtes Verhalten)
• die grossen Epen mahābhārata n. (महाभारत) und rāmāyaṇa n. (रामायण)
• die purāṇa n. (पुराण)
• nītiśāstra n. (नीतिशास्त्र) : Lehrwerke der Lebensklugheit

smṛti ist besonders auch Bezeichnung für Dharmalehrwerke.

dhenu f. = धेनु : (Milch-)kuh.

paśu m. = पशु : domestiziertes Nutztier, Vieh (Kollektivum).

devatā f. = देवता : Gottheit (abstrakt und konkret).

brāhmaṇī f. = ब्राह्मणी : Brahmanin.

kṣatriyā f. = क्षत्रिया : weibliche Kṣatriya.

kṣatriyī f. = क्षत्रियी : Frau eines Kṣatriya.

vaiśyā f. = वैश्या : weibliche Vaiśya.

śūdrā f. = शूद्रा : weibliche Śūdra.

śūdrī f. / śūdrāṇī f. = शूद्री शूद्राणी : Frau eines Śūdra.

devī f. = देवी : Göttin, insbes. Durgā f. = दुर्गा, die Gattin Śiva's = शिव.

Abb.: Durgā = दुर्गा, Orissa
(Bildquelle: Details)

sādhvī f. = साध्वी : fem. zu sādhu.

gurvī f. = गुर्वी : fem. zu guru.

asmitā f. = अस्मिता : "Ich-bin-heit", d.h. der (falsche) Glaube: Ich bin es, der sieht usw.

ānvīkṣikī f. = आन्वीक्षिकी : Philosophie (die Wissenschaft, die durch logisch korrekte Begründungen zu ihren Schlussfolgerungen kommt).

upekṣā f. = उपेक्षा : Nichtbeachtung, Gleichmut.

karuṇā f. = करुणा : Mitgefühl, Mitleid.

muditā f. = मुदिता : Freude, insbesondere Mitfreude (Gegensatz zu Neid).

Lektion 5

Lernen Sie folgende Wörter:

abhiniveṣa m. = अभिनिवेष : Neigung zu, Hartnäckigkeit, Bestehen auf; speziell: Anhänglichkeit an den Leib als sei er etwas Eigenes.

kāma m. = काम : Wunsch, Begehren, erwünschte Gabe, Sinnenlust, Liebe; Liebesgott Kāma.

Abb.: Gott Kāma = kāmadeva = कामदेव, 18. Jhdt.
(Bildquelle: Wikipedia, Public domain)

krodha m. = क्रोध : Zorn.

kleśa m. = क्लेश : Qual, Plage.

trayī f. = त्रयी : Dreizahl; insbes. die drei Veden (Ṛgveda, Sāmaveda, Yajurveda).

daṇḍanīti f. = दण्डनीति : Politik (ein Tatpuruṣa aus daṇḍa m. = "Stock, Macht, Herrschaft, Strafe" und nīti f. = "rechte Führung").

dvijāti 3 / dvija 3 = द्विजाति / द्विज : Zweimalgeborener.

dveṣa m. = द्वेष : Hass.

maitrī f. = मैत्री : Freundschaft, Freundlichkeit, freundliches Wohlwollen.

rāga m. = राग : (rote) Farbe, Leidenschaft, Liebe.

lobha m. = लोभ : Gier, Habsucht.

varṇa m. = वर्ण : Farbe, Gattung, Stand.

vārttā f. = वार्त्ता : Erwerb, Ökonomie (Wirtschaft).

vidyā f. = विद्या : Wissen, Wissenschaft.

avidyā f. = अविद्या : Unwissenheit, Nichtwissen.

ca = च : und.
(Wird dem Wort, welches es anknüpft, nachgestellt. Werden mehrere Wörter verknüpft, steht es idealerweise hinter dem ersten Wort des letzten Verknüpfungsgliedes: brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś ca = ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च).

ca ... ca = च ... च : sowohl ... als auch.

Lektion 6

Im Sanskrit werden die Verben in der Wurzel-Form angeführt. Die Zahl nach der Wurzel bedeutet die Konjugationsklasse.

• P: Wurzel ist nur Parasmaipada
• Ā: Wurzel ist nur Ātmanepada
• U: Ubhayapada ("beide Wortformen"): Wurzel wird im Parasmaipada und Ātmanepada verwendet.
• (): In Klammern steht die 3. Person Singular Präsens Indikativ (laṭ).

Lernen Sie folgende Wörter:

• yaj 1 U (yajati) यज् यजति : mit einem Opfer verehren, opfern
• bhū 1 P (bhavati) भू भवति : werden, entstehen, sein
• smṛ 1 P (smarati) स्मृ स्मरति : vergegenwärtigen, sich erinnern
• nṛt 4 P (nṛtyati) नृत् नृत्यति : tanzen
• nī 1 U (nayati) नी नयति : führen
• man 4 Ā (manyate) मन् मन्यते : denken
• muh 4 P (muhyati) मुह् मुह्यति : verwirrt sein
• yudh 4 Ā (yudhyate) युध् युध्यते : kämpfen
• viś 6 P (viśati) विश् विशति : eintreten
• sṛj 6 P (sṛjati) सृज् सृजति : loslassen, aus sich entlassen, emanieren lassen

Lektion 7

Lernen Sie folgende Wörter:

• aś 5 Ā (aśnute) अश् अश्नुते : erreichen, gelangen zu, erlangen
• āp 5 P (āpnoti) आप् आप्नोति : erreichen, erlangen
• kup 4 P (kupyati) कुप् कुप्यति : zürnen
• krudh 4 P (krudhyati) क्रुध् क्रुध्यति : zürnen
• khād 1 P (khādati) खाद् खादति : kauen, essen
• śru 5 P (śṛṇoti !) श्रु शृणोति : hören (etwas: Akkusativ, jemanden: Genetiv oder Akkusativ; über: Akkusativ; von jemandem: Genetiv, Ablativ, Instrumentalis)
• su 5 U (sunoti) सु सुनोति : auspressen
• soma m. सोम : Presstrank, Soma; Mond (Aus welcher Pflanze Soma gepresst wurde, ist bis heute umstritten).

Abb.: War das die vedische Somapflanze?: Fliegenpilz: Amanita muscaria (L.) Lam.
(Bildquelle: Details)

• phala n. फल : Frucht (auch im übertragenen Sinn: (karmische) Frucht einer Tat)
• nṛtya n. नृत्य : Tanz
• svarga m. स्वर्ग : Himmel
• naraka m. नरक : Hölle (nach einer Hinduauffassung hat das Universum die Form eines Eis (Brahmāṇḍa m.n. = ब्रह्माण्ड = "Ei Brahmās"): oberhalb der Erde sind sechs Himmel mit ansteigender Glückseligkeit, unterhalb der Erde sind sieben sog. pātāla n. = पाताल, Wohnstätten der nāga m. = नाग (Schlangen) und anderer mythischer Wesen, darunter kommen 7 Höllen mit steigenden Qualen)
• aṅga n. अङ्ग : Glied des Körpers, Bestandteil; auch = vedāṅga = वेदाङ्ग
• gam 1 P (gacchati) गम् गच्छति : gehen (Gehört nach der einheimischen Verbklassifikation zur Präsensklasse 1, ist aber in Wirklichkeit eine Bildung mit einem Präsensstammbildungssuffix -ccha-: gam » Tiefstufe (gm ») ga-ccha-ti)

Lektion 8

Lernen Sie folgende Wörter:

• ji 1 P (jayati) जि जयति : siegen, besiegen, ersiegen
• labh 1 Ā (labhate) लभ् लभते : fassen, erhalten, ergreifen
• tu तु : aber (steht nach dem ersten Wort des entgegengesetzten Satzes oder Satzteils)
• paś 4 P (paśyati) पश् पश्यति : sehen, erblicken (wird als Präsensstamm statt der Wurzel dṛś 0 "sehen, erblicken" verwendet)
• kṛ 8 U (karoti) कृ करोति : machen, tun
• tan 8 U (tanoti) तन् तनोति : dehnen
• rakṣ 1 P (rakṣati) रक्ष् रक्षति : hüten
• sārathi m. सारथि : Wagenlenker, Fuhrmann
• kapi m. कपि : Affe
• kumārī f. कुमारी : das Mädchen, die Jungfrau
• nāga m. नाग : der Nackte, der Elefant, die Schlange (Elefant und Schlange haben kein Fell, ebenso wie der "nackte Affe" Mensch)
• gaja m. गज : Elefant
• śuc 1 P (śocati) शुच् शोचति : trauern
• śuka m. शुक : Papagei
• pat 1 P (patati) पत् पतति : fallen, fliegen
• patrikā f. पत्रिका : Brief
• likh 1 P (likhati) लिख् लिखति : ritzen, schreiben (ursprünglich mit dem Stichel auf einem Palmblatt, dann aber allgemein)

Abb.: likh (लिख्) : Indischer Schreibgriffel aus Stahl zum Einritzen in Palmblätter
(Bildquelle: Details)

Abb.: likh (लिख्) : Schreibstöckchen der Batak (Sumatra), wie es vermutlich auch in Indien gebräuchlich war
(Bildquelle: Details)

• sukha n. सुख : Glück, Wohlsein
• duḥkha n. दुःख : Unglück, Leid

Lektion 9

Lernen Sie folgende Wörter:

• adhyayana n. (अध्ययन) : Lernen, insbes. Vedastudium

Abb.: adhyayana = अध्ययन, Sri Skandaguru Vidyalayam, Tiruparankundram bei Madurai.
(Bildquelle: Details)

• kāru m. / kāruka m. (कारु / कारुक) : Handwerker

Abb.: kāru = कारु, Gujarat.
(Bildquelle: Details)

• kuśīlava m. (कुशीलव) : (fahrender) Schausteller, Schauspieler, Sänger
• kusīda n. (कुसीद) : Wucher
• kṛṣ 1 P (karṣati) कृष् कर्षति : ziehen
• kṛṣ 6 U (kṛṣati) कृष् कृषति : pflügen
  • davon: kṛṣi f. / kṛṣikā f. (कृषि / कृषिका) : Ackerbau
• dāna n. (दान) : Geben, Gabe, Freigebigkeit
• pratigraha m. (प्रतिग्रह) : Empfangen, Geschenk
• pravacana n. (प्रवचन) : Rede, (mündlicher) Unterricht
• pāśupālya n. (पाशुपाल्य) : Viehhaltung, Viehzucht
• zu yaj 1 U:
  • ijyā f. (इज्या) : Opfer (aus *yj » ij + Suffix yā)
  • yajana n. (यजन) : Opfer im Auftrag von jemand anderem
• rūpa n. (रूप) : Aussehen, Form, schöne Form, Natur, Wesen
• vāṇijya n. / vāṇijyā f. / vaṇijyā f. (वाणिज्य / वाणिज्या / वणिज्या) : Handel
• śuśrūṣā f. (शुश्रूषा) : Gehorsam, gehorsamer Dienst

Lektion 10

Lernen Sie folgende Wörter:

• gṛha n. गृह : Haus

• grāma m. ग्राम : Dorf

• nagara n. नगर : Stadt

  Zum Stadt- und Dorfleben siehe Basham, Wonder, Kap. 6.

• yajña m. यज्ञ : Opfer

  Das Opfer ist in Indien in erster Linie eine Verehrung der Gottheit als Gast. Dadurch verpflichtet man sich die Gottheit.

  Wortbildung: yaj 1 U + kṛt-Suffix -na-.

• puṇya n. पुण्य : gutes Werk, Verdienst

  Wodurch man sich Wohlergehen und gute Wiedergeburten verdient.

• pāpa n. पाप : Übeltat, Böses (Gegensatz zu puṇya)

• satya n. सत्य : Wahrheit

In Indien schrieb man dem wahren Wort Zauberkraft zu, ja die ganze Weltordnung wird durch das wahre Wort erhalten und geschaffen. Zu dieser wichtigen Vorstellung siehe das grundlegende Werk:

Lüders, Heinrich (1869–1943): Varuna / Heinrich Lüders. Aus d. Nachl. hrsg. von Ludwig Alsdorf. - Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht. -- Bd. 2: Varuna und das Ṛta. -- 1959. -- XXIII S., S. 340 - 764

Abb.: वरुणः
(Bildquelle: Details)

• anṛta n. अनृत : Unwahrheit, Lüge (Gegensatz zu satya)

  Wortbildung an- („un-“) + ṛta n.

  ṛta ist ein zentraler Begriff im Veda, dessen Übersetzung umstritten ist: „Wahrheit“ (Lüders, Thieme), „Ordnung“ (Renou).

• ṛṣi m. ऋषि : vedischer Weiser, Verfasser vedischer Lieder

  Die Namen dieser ṛṣis werden in den Brāhmaṇas sowie in eigenen Verzeichnissen zu den Veden genannt. Alle Brahmanen leiten ihre Herkunft von solchen ṛṣis ab, nach denen ihre gotra (गोत्र) benannt sind. Zum Begriff gotra siehe Basham, Wonder, Kap. 5.

Abb.: विश्वामित्रः
(Bildquelle: Details)

• vad 1 P (vadati) वद् वदति : sagen, sprechen
• prach 6 P (pṛcchati !) प्रच्छ् पृच्छति : fragen (jemanden: Akk.; nach etwas: Akk.)
• saha सह : zusammen mit, gemeinsam mit (auch bei „kämpfen mit“ usw.) (Postposition mit Instrumentalis)

Lüders, Heinrich (1869–1943): Varuna / Heinrich Lüders. Aus d. Nachl. hrsg. von Ludwig Alsdorf. - Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht. -- Bd. 2: Varuna und das Ṛta. -- 1959. -- XXIII S., S. 340 - 764

Abb.: वरुणः
(Bildquelle: Details)

• anṛta n. अनृत : Unwahrheit, Lüge (Gegensatz zu satya)

  Wortbildung an- („un-“) + ṛta n.

  ṛta ist ein zentraler Begriff im Veda, dessen Übersetzung umstritten ist: „Wahrheit“ (Lüders, Thieme), „Ordnung“ (Renou).

• ṛṣi m. ऋषि : vedischer Weiser, Verfasser vedischer Lieder

  Die Namen dieser ṛṣis werden in den Brāhmaṇas sowie in eigenen Verzeichnissen zu den Veden genannt. Alle Brahmanen leiten ihre Herkunft von solchen ṛṣis ab, nach denen ihre gotra (गोत्र) benannt sind. Zum Begriff gotra siehe Basham, Wonder, Kap. 5.

Abb.: विश्वामित्रः
(Bildquelle: Details)

• vad 1 P (vadati) वद् वदति : sagen, sprechen
• prach 6 P (pṛcchati !) प्रच्छ् पृच्छति : fragen (jemanden: Akk.; nach etwas: Akk.)
• saha सह : zusammen mit, gemeinsam mit (auch bei „kämpfen mit“ usw.) (Postposition mit Instrumentalis)

Lüders, Heinrich (1869–1943): Varuna / Heinrich Lüders. Aus d. Nachl. hrsg. von Ludwig Alsdorf. - Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht. -- Bd. 2: Varuna und das Ṛta. -- 1959. -- XXIII S., S. 340 - 764

Abb.: वरुणः
(Bildquelle: Details)

• anṛta n. अनृत : Unwahrheit, Lüge (Gegensatz zu satya)

Wortbildung an- („un-“) + ṛta n.

ṛta ist ein zentraler Begriff im Veda, dessen Übersetzung umstritten ist: „Wahrheit“ (Lüders, Thieme), „Ordnung“ (Renou).

• ṛṣi m. ऋषि : vedischer Weiser, Verfasser vedischer Lieder

Die Namen dieser ṛṣis werden in den Brāhmaṇas sowie in eigenen Verzeichnissen zu den Veden genannt. Alle Brahmanen leiten ihre Herkunft von solchen ṛṣis ab, nach denen ihre gotra (गोत्र) benannt sind. Zum Begriff gotra siehe Basham, Wonder, Kap. 5.

Abb.: विश्वामित्रः
(Bildquelle: Details)

• vad 1 P (vadati) वद् वदति : sagen, sprechen
• prach 6 P (pṛcchati !) प्रच्छ् पृच्छति : fragen (jemanden: Akk.; nach etwas: Akk.)
• saha सह : zusammen mit, gemeinsam mit (auch bei „kämpfen mit“ usw.) (Postposition mit Instrumentalis)

---

Lektion 11

Lernen Sie folgende Wörter:

• iti इति : so

  • Steht nach der Formulierung eines Gedankens, Wunsches, Ausspruchs, Zitats gleichsam als Anführungszeichen (").
  • z.B. sādhavaḥ svargaṃ gacchantīti brāhmaṇā vadanti "Brahmanen sagen: 'Heilige kommen in den Himmel'" = "Brahmanen sagen, dass Heilige in den Himmel kommen".
  • Im Sanskrit gibt es keine indirekte Rede; Bildungen mit iti müssen im Deutschen oft in indirekter Rede wiedergegeben werden.
  • ... (Zitat) ... iti śrutiḥ = "so der Veda".
  • Oft ist nach iti ein Verb des Denkens hinzuzudenken: "denkend: '...' tut er das". Im Deutschen idiomatisch wiedergeben (z.B. "Weil er Hunger hat, geht er...").

• evam एवम् : so (adverbiell, z.B. evaṃ jayati "so siegt er").

• na न : nicht

  • Verneint einzelne Worte (steht unmittelbar davor: na sādhuḥ "ein nicht guter") oder ganze Sätze (steht zu Beginn oder unmittelbar vor dem Verb).

• putra m. पुत्र : Sohn (In Indien war es notwendig, einen Sohn zu zeugen, der die Opfer für die Vorfahren darbringen konnte.)

• dharma m. धर्म : ("das, was fest ist", d.h.) Recht, Gesetz, Sitte, Charakter.

  • Entspricht am ehesten dem Naturgesetz/Sittengesetz. Jeder hat nach varṇa und āśrama (Lebensstadium) seine eigenen Pflichten (svadharma).

• adharma m. अधर्म : Unrecht (Gegensatz zu dharma).

• iṣ 6 P (icchati) इष् इच्छति : wünschen (iṣ-ccha-ti).

Einige Nominalbildungen:

• vad 1 P वद् : sagen
  • vāda m. वाद : Ausspruch, Aussage, Wort
  • vadana n. वदन : das Sprechen; Sprechwerkzeug: Mund, Gesicht

Abb.: vadanāni = वदनानि
(Bildquelle: Details)

• prach 6 P प्रच्छ् : fragen

  • praśna m. प्रश्न : Frage (Suffix -na wie in yaj-ña)

• iṣ 6 P इष् : wünschen

  • iṣṭi f. इष्टि : Wunsch (iṣ + -ti)

Lektion 12

• budh 4 Ā (budhyate) / 1 U (bodhati), PPP buddha बुध् बुध्यते बोधति बुद्ध : erwachen, zur Erkenntnis erwachen, erkennen; PPP buddha 3 erwacht, daher Buddha = "der Erwachte" (nicht: der Erleuchtete)

Abb.: गौतमो बुद्धः
(Bildquelle: Details)

• dah 1 P (dahati), PPP dagdha दह् दहति दग्ध : (etwas) verbrennen
• sah 1 Ā (sahate), PPP soḍha सह् sahate soḍha : bewältigen, ertragen, geduldig ertragen = verzeihen
• mṛga m. मृग : Wildtier
• mārga m. मार्ग : Weg (Wege waren oft die Wildwechsel)

Abb.: मार्गः
(Bildquelle: Details)

• api अपि : auch (nachgestellt)

Zur 6. Präsensklasse werden von den einheimischen Grammatikern einige Wurzeln gerechnet, die den Präsensstamm mit Nasalinfix und Themavokal a bilden, z.B.:

• muc 6 U (muñcati), PPP mukta मुच् मुञ्चति मुक्त : losmachen, loslassen, befreien; vom Kreislauf der Wiedergeburten (saṃsāra m.) befreien = erlösen
• sic 6 U (siñcati), PPP sikta सिच् सिञ्चति सिक्त : beträufeln

Zur Wortbildung:

• muc: mokṣa m. मोक्ष : Loslösung, Befreiung, Erlösung
• sic + abhi-: abhiṣeka m. अभिषेक : Besprengung eines Königs bei der Königsweihe, Königsweihe
• budh: bodhi m./f. बोधि : das Erwachen (wodurch ein Buddha oder Jina zur erlösenden Einsicht gelangt)

Abb.: महावीरो जिनः
(Bildquelle: Details)

• buddhi f. (budh + -ti) बुद्धि : Erkenntnis, Erkenntnisorgan.

12.5.1. Passiv und PPP der bisher gelernten Wurzeln

Wurzel धातु	Passiv Präsens 3. sg. Indikativ यक् लट्	PPP क्त
aś 5 Ā अश्	aśyate अश्यते	aṣṭa अष्ट
āp 5 P आप्	āpyate आप्यते	āpta आप्त
as 2 P अस्	—	bhūta भूत
bhaj 1 U भज्	bhajyate भज्यते	bhakta भक्त
bhū 1 P भू	bhūyate भूयते	bhūta भूत
budh 4 Ā / 1 U बुध्	budhyate बुध्यते	buddha बुद्ध
dah 1 P दह्	dahyate दह्यते	dagdha दग्ध
div 4 P दिव्	dīvyate दीव्यते	dyūta द्यूत
dṛś दृश्	dṛśyate दृश्यते	dṛṣṭa दृष्ट
gam 1 P गम्	gamyate गम्यते	gata गत
grah 9 U ग्रह्	gṛhyate गृह्यते	gṛhīta गृहीत
hṛ 1 U हृ	hriyate ह्रियते	hṛta हृत
i 2 P इ	īyate ईयते	ita इत
iṣ 6 P इष्	iṣyate इष्यते	iṣṭa इष्ट
jan 4 Ā जन्	janyate जन्यते	jāta जात
ji 1 P जि	jīyate जीयते	jita जित
kath 10 U कथ्	kathyate कथ्यते	kathita कथित
khād 1 P खाद्	khādyate खाद्यते	khādita खादित
kṛ 8 U कृ	kriyate क्रियते	kṛta कृत
krudh 4 P क्रुध्	krudhyate क्रुध्यते	kruddha क्रुद्ध
kup 4 P कुप्	kupyate कुप्यते	kupita कुपित
labh 1 Ā लभ्	labhyate लभ्यते	labdha लब्ध
man 4 Ā मन्	manyate मन्यते	mata मत
mṛ 6 Ā मृ	mriyate म्रियते	mṛta मृत
muc 6 U मुच्	mucyate मुच्यते	mukta मुक्त
nī 1 U नी	nīyate नीयते	nīta नीत
paś पश्	(dṛśyate) दृश्यते	(dṛṣṭa) दृष्ट
pat 1 P पत्	patyate पत्यते	patita पतित
prach 6 P प्रच्छ्	pṛcchyate पृच्छ्यते	pṛṣṭa पृष्ट
pūj 10 U पूज्	pūjyate पूज्यते	pūjita पूजित
rakṣ 1 P रक्ष्	rakṣyate रक्ष्यते	rakṣita रक्षित
ram 1 Ā रम्	ramyate रम्यते	rata रत
sah 1 Ā सह्	sahyate सह्यते	soḍha सोढ
sic 6 U सिच्	sicyate सिच्यते	sikta सिक्त
śru 5 P श्रु	śrūyate श्रूयते	śruta श्रुत
su 5 U सु	sūyate सूयते	suta सुत
svap 2 P स्वप्	supyate सुप्यते	supta सुप्त
tyaj 1 P त्यज्	tyajyate त्यज्यते	tyakta त्यक्त
uch उछ्	—	uṣita उषित
vad 1 P वद्	udyate उद्यते	udita उदित
vas 1 P वस्	uṣyate उष्यते	uṣita उषित
vadh वध्	vadyate वद्यते	hata हत
yaj 1 U यज्	ijyate इज्यते	iṣṭa इष्ट
yudh 4 Ā युध्	yudhyate युध्यते	yuddha युद्ध

Lektion 13

Lernen Sie folgende Wörter:

• eva एव : betont vorhergehendes Wort
• asura m. असुर : Dämon

ASURA. 'Spiritual, divine.'

In the oldest parts of the Ṛgveda this term is used for the supreme spirit, and is the same as the Ahura of the Zoroastrians. In the sense of 'god' it was applied to several of the chief deities, as to Indra, Agni, and Varuṇa. It afterwards acquired an entirely opposite meaning, and came to signify, as now, a demon or enemy of the gods.

The word is found with this signification in the later parts of the Ṛgveda, particularly in the last book, and also in the Atharvaveda. The Brāhmaṇas attach the same meaning to it, and record many contests between the Asuras and the gods. According to the Taittirīya Brāhmaṇa, the breath (asu) of Prajapati became alive, and "with that breath he created me Asuras." In another part of the same work it is said that Prajāpati "became pregnant. He created Asuras from his abdomen." The Śatapatha Brāhmaṇa accords with the former statement, and states that "he created Asuras from his lower breath." The Taittirīya Āraṇyaka represents that Prajāpati created gods, men, fathers, Gandharvas, and Apsarases from water, and that the Asuras, Rakṣasas, and piśācas sprang from the drops which were spilt. Manu's statement is that they were created by the Prajāpatis.

According to the Viṣṇu Purāṇa, they were produced from the groin of Brahma (prajāpati). The account of the Vāyu Purāṇa is: "Asuras were first produced as sons from his (Prajāpati's) groin. Asu is declared by Brāhmaṇa to mean breath. From it these beings were produced; hence they are Asuras." The word has long been used as a general name for the enemies of the gods, including the Daityas and Danavas and other descendants of Kaśyapa, but not including the Rakṣasas descended from Pulastya.

In this sense a different derivation has been found for it: the source is no longer asu, 'breath,' but the initial a is taken as the negative prefix, and asura signifies 'not a god;' hence, according to some, arose the word sura, commonly used for 'a god.'"

[Quelle: Dowson, John (1820–1881): A classical dictionary of Hindu mythology and religion, geography, history, and literature. -- London, Trübner, 1879. -- s.v. ]

Abb.: महिषासुरः
(Bildquelle: Details)

• guṇa m. गुण : Faden, Schnur; Eigenschaft, gute Eigenschaft
• pad 4 Ā (padyate), Pass.: padyate, PPP panna पद् पद्यते पद्यते पन्न : gehen, geraten in
• as 2 P (asti) अस् अस्ति : sein, da sein
• as 4 P (asyati), Pass.: asyate, PPP asta अस् अस्यति अस्यते अस्त : schleudern, (weg-)werfen
• i 2 P (eti), Pass.: īyate, PPP ita इ एति ईयते इत : gehen
• pā 2 P (pāti), Pass. pāyate, PPP pāta पा पाति पायते पात : schützen, behüten

pā 1 P (pibati), Pass. pīyate, PPP pīta पा पिबति पीयते पीत : trinken (traditionell zur 1. Klasse gerechnet)

• dviṣ 2 U (dveṣṭi), Pass. dviṣyate, PPP dviṣṭa द्विष् द्वेष्टि द्विष्यते द्विष्ट : hassen, anfeinden
• ad 2 P (atti), Pass. adyate, PPP anna अद् अत्ति अद्यते अन्न : essen, verzehren
• anna n. अन्न : Speise (aus PPP: *ad-na: das Gegessene)

Abb.: अन्नम्
(Bildquelle: Details)

Wortbildung:

pad 4 Ā:

pada n. पद : Schritt, Standort, Stätte

pāda m. पाद : Fuss, ein Viertel, Verszeile

Abb.: चत्वारः पादाः : गजः
(Bildquelle: Details)

dviṣ 2 U:

dveṣa द्वेष : Hass

Lektion 14

• śīla n. (शील) : (guter) Charakter, Sittlichkeit
• bhūṣ-aṇa n (भूषण) : Schmuck
• dīpa m. (दीप) : Lampe

Abb.: दीपाः
(Bildquelle: Details)

• bala n. (बल) : Gewalt, Kraft, Stärke; Heereskraft, Heerschar
• bāla 3 (बाल) : jung, kindlich, töricht; m. Knabe
• bālā f. (बाला) : junges Mädchen
• nara m. (नर) : Mann, Mensch
• śatru m. (शत्रु) : Feind
• loka m. (लोक) : Welt; Sing. u. Plur.: die Leute, die Menschen, das Volk
• jala n. (जल) : Wasser
• jan 4 Ā (jāyate), Pass. janyate / jāyate, PPP jāta (जन् जायते जन्यते जायते जात) : geboren werden, entstehen, auftreten
  • jan-a m. (जन) : Geschöpf, Mensch, Leute
• vac 2 P (vakti, keine 3. plur.!), Pass. ucyate, PPP ukta (वच् वक्ति उच्यते उक्त) : sagen, sprechen zu (dvitīyā)
  • uk-ti f. (उक्ति) : Ausspruch, Wort
  • vac-ana n. (वचन) : das Sprechen, das Wort
  • vāk-ya n. (वाक्य) : Wort, Rede

Lektion 15

पुष्कल 3: herrlich, prächtig, reichlich

वा : oder (nachgestellt)

अथवा : oder (vorangestellt)

चतुर्थ 3 (f.: चतुर्थी): vierter

विद् "finden" 6 U विन्दति ; Pass. विद्यते ; PPP विन्न / वित्त

विद् "wissen" 2 P वेत्ति ; Pass. विद्यते ; PPP विदित

पत् "fliegen, fallen" 1 P पतति ; Pass. पत्यते ; PPP पतित

अर्ध 3: halb, m.n. Hälfte

पूजा f.: Ehrung, ehrenvoller Empfang, religiöse Verehrung (Pūjā)

Abb.: पूजा
(Bildquelle: Details)

कुल n.: Herde, Menge, Geschlecht, Abstammung, Familie

इन्द्र m.: Fürst, Erster, Bester unter ; Götterkönig Indra

Abb.: इन्द्रः
(Bildquelle: Details)

दास m.: Sklave, Leibeigener, Diener

दासी f.: Sklavin, Leibeigene, Dienerin

काल m.: Zeit, (rechter) Zeitpunkt ; Schicksal, Tod ; Todesgott Kāla

काल 3: schwarz, blauschwarz, dunkel

पुरुष m.: Mensch, Mann, Knecht

-जन als zweites Glied von Tatpuruṣas oft Ausdruck des Plurals

स्तु 2 स्तौति ; Pass. स्तूयते ; PPP स्तुत : loben, preisen

davon:

स्तुति f.: Lobpreis, Loblied

स्तोत्र n.: (Mittel zum Preisen =) Loblied, Hymnus

सिंह m.: Löwe (Panthera leo persica)

Abb.: सिंहः
(Bildquelle: Details)

व्याघ्र m.: Tiger (Panthera tigris tigris) (wörtl: Gähner)

Abb.: व्याघ्रः
(Bildquelle: Details)

इव (nachgestellt): gleichsam, wie (in Vergleichen: व्याघ्र इव पुरुषः = "ein Mann wie ein Tiger", "ein tigergleicher Mann"

एव (nachgestellt): betont das Vorhergehende, entspricht im Deutschen oft der Betonung, eine Art Emoticon \<!\>, z.B. सत्यमेव जयति "allein die Wahrheit siegt", "gerade die Wahrheit siegt", "die Wahrheit siegt"

अरि m.: Feind (laut Thieme, Der Fremdling im Ṛgveda: ursprünglich = Fremdling)

आर्य 3: arisch, edel ; m. Arier (Selbstbezeichnung der sanskritsprechenden alten Inder, wörtlich: Gastfreundlicher (Thieme)) ; Edler, Ehrenmann

zu जन्

जाति f.: Geburt, Art, Kaste (zu जाति als Kaste siehe Basham, Wonder, S. 148ff.)

मृ 4 Ā म्रियते ; Pass. म्रियते ; PPP मृत : sterben (nach indischen Grammatikern: 6 Ā)

davon:

मरण n.: Sterben, Tod

मृति f.: Sterben, Tod

मृत्यु m.: Tod ; personifiziert: Todesgott

Lektion 16

अध्यापन n.: Unterrichten, Unterricht

Abb.: अध्यापनम्
"This is a special ceremony in a small temple in Satara (सातारा). It is performed by the students of the Swami Muktananda Vedashala on the celebration of Mahāśivarātri. This is a vedic school, where children by heart the sacred texts called the Vedas. This school teaches the Krishna Yajurveda and some portions of the Samaveda. I'm doing my master's thesis on this school."
(Bildquelle: Details)

अनसूया f.: Nicht-Murren, Neidlosigkeit

नृशंस्य n.: Boshaftigkeit, Niedertracht

davon:

अनृशंस्य n.: Nicht-Boshaftigkeit

जीव् 1 P जीवति ; Pass. जीव्यते ; PPP जीवित : leben

davon:

आजीव m.: Lebensunterhalt

क्षमा f.: Geduld, Langmut, Nachsicht

क्षेम n.: Ruhe, Frieden, Wohlergehen, sicherer Besitz

चित्त n.: Bewusstsein, Denken, Geist

निरोध m.: Stoppen, Zum-Stillstand-Bringen

• bhūta n. (भूत) (PPP zu bhū): Wesen, Gespenst

योग m.: Anschirrung, Verbindung, Vereinigung, Erwerb ; Yoga

Abb.: योगी
Birla Mandir, Delhi
(Bildquelle: Details)

वृत् 1 Ā वर्तते ; Pass. वृत्यते ; PPP वृत्त : sich drehen, sich wenden, sich (irgendwo) befinden, wohnen

शस्त्र (śastra) n.: Schneidewerkzeug, Schneidewaffe, Schwert, Waffe

शौच n.: Reinigung, Reinheit

साधन m.,n. साधनी साधना f.: zum Ziel führend, bewirkend

अहिंसा f.: das Niemandem-etwas-zu-Leide-Tun, Nichtverletzen, Gewaltlosigkeit

Abb.: अहिंसा
"The hand with a wheel on the palm symbolizes the Jain Vow of Ahimsa. The word in the middle is "ahimsa". The wheel represents the dharmacakra which stands for the resolve to halt the cycle of reincarnation through relentless pursuit of truth and non-violence."
(Bildquelle: Details)

Lektion 17

हन् 2 P हन्ति, घ्नन्ति Pass. हन्यते  PPP हत : schlagen, erschlagen, töten

davon:

घात m.: Tötung

Abb.: घाताः
Bangalore = ಬೆಂಗಳೂರು
(Bildquelle: Details)

आस् 2Ā आस्ते Pass. आस्यते PPP आसित : sitzen

davon:

आसन n.: das Sitzen, Sitz ; auch: Sitzpositionen des Yogin

Abb.: योगासनम्
(Bildquelle: Details)

रुद् 2 P रोदिति Pass. रुद्यते PPP रुदित : weinen, heulen

davon:

रुद्र m.: (der Heuler =) der Sturmgott Rudra

ब्रू 2 U ब्रवीति Ā ब्रूते kein Passiv und PPP: sprechen, sagen (etwas zu jemandem: doppelter Akkusativ)

दुह् 2 U दोग्धि Pass. दुह्यते PPP दुग्ध : melken

Abb.: दोग्धि
(Bildquelle: Details)

दिश् 6 U दिशति Pass. दिश्यते PPP दिष्ट : zeigen, anweisen, befehlen

davon:

दिष्टि f.: Anweisung, glückliche Fügung

दिष्ट्या Instr.: (wörtl.: durch eine glückliche Fügung) O glückliche Fügung (Ausruf der Freude und Beglückung)

Lektion 18

सुष्टु 3: hochgepriesen, ausgezeichnet, gut

शोभन 3: glänzend, prächtig, herrlich, schön, gut

सम 3: gleich, eben, ähnlich (mit Instrumentalis)

व्याधि m.: Krankheit

रिपु m. = शत्रु , Betrüger

वह्नि m. = अग्नि

ज्ञान n.: Erkenntnis

शूर 3: tapfer, heldenhaft ; m.: Held

शब्द m.: Laut, Ton, Signallaut: Wort

उदक n.: Wasser

अन्त m.: Ende, Grenze

आदि m.: Anfang

दण्ड m.: Stock, Prügel, Strafe

मात्रा f. मात्र n.: Mass, Begrenzung

सहित 3: vereinigt, versehen mit

हस्त m.: Hand

प्रभृति f.: Anfang

Lektion 19

अर्थ m.: Zweck, Ziel, Bedeutung (eines Wortes), Reichtum, Besitz, Vermögen. अर्थम् (Akk.), अर्थेन (Instr.) mit Gen. oder als Hinterglied eines Tatpuruṣa: um ... willen, um zu.

अर्थ ist einer der drei Lebenszwecke (पुरुषार्थ), wie sie in der weltlichen und religiösen Literatur beschrieben werden:

धर्म m.: Erlangung von Verdienst durch das Tun, was für einen Recht ist, bzw. zumindest Vermeiden von Übel, welches aus der Nichtbefolgung des Dharma folgen würde

अर्थ m.: zweckrationales Verhalten, Erlangung von Wohlstand

काम m.: Sinnenlust, insbes. auch auf sexuellem Gebiet

Abb.: कामः
Illustration zum कामसूत्र
(Bildquelle: Details)

स्था 1 P तिष्ठति Pass. स्थीयते PPP. स्थित : stehen, bleiben, bestehen bleiben, sich befinden. (Wird traditionell zur 1. Präsensklasse gerechnet, obwohl es sich um eine reduplizierende thematische Präsensklasse handelt, wie पा 1 पिबति)

स्था + उप 1 U उपतिष्ठति : hintreten, sich in ehrerbietiger Haltung vor jemandem hinstellen

स्था + प्र 1 Ā प्रतिष्ठते : aufbrechen, davongehen

von स्था :

स्थान n.: Stelle, (rechter) Ort, Standort

स्थिति f.: Verweilen, Standhaftigkeit, Beharren

गर्भ m.: Gebärmutter, Schoss, Inneres, Embryo / Foetus. Am Ende eines Bahuvrīhi oft: "Inneres", z.B.

धनगर्भ 3: "dessen Inneres Geld ist = in dem sich Geld befindet"

गर्भगृह n.: der innerste Schreinraum eines Hindutempels, der das wichtigste Götterbildnis des Tempels enthält (zum Aufbau von Hindutempeln siehe: Volwahsen, A.: Indien : Bauten der Hindus, Buddhisten und Jainas. -- München, 1968)

Abb.: गर्भगृहम्
Badami (ಬದಾಮಿ)
(Bildquelle: Details)

वारिद m.: Wassergeber = Regenwolke

Abb.: वारिदः
Goa (गोंय)
(Bildquelle: Details)

वा 2 P वाति Pass. वायते PPP. वान / वात : wehen

davon:

वात m.: Wind

वह् 1 U वहति Pass. उह्यते PPP ऊढ : führen, fahren (trans.)

छत्त्र n.: Sonnenschirm, Schirm

Abb.: छत्त्रम्
"Onappottan (ഓണപ്പൊട്ടന്‍), in traditional costume is a custom in sourthern parts of Kerala. Onappottan visists houses during the onam and gives blessings. Off late onappottan has become a rare sight, confined to villages."
(Bildquelle: Details)

पण्डित m.: Gelehrter, Weiser ; 3: klug, bewandert (in)

Abb.: पण्डितः जवाहरलाल नेहरू
१९५९
(Bildquelle: Details)

सेव् 1 Ā सेवते Pass. सेव्यते PPP सेवित : wohnen bei, bewohnen (Akk., Lok.) ; besuchen, sich begeben zu (Akk.) ; bedienen, pflegen, verehren ; üben, gebrauchen ; beiwohnen, Geschlechtsverkehr haben

नि Präverb: nieder, hinein

सेव् + नि  1 Ā निषेवते : wohnen bei, bewohnen, besuchen

अमुत्र : dort, im Jenseits

इह : hier, im Diesseits

विद् 6 U विन्दति Pass. विद्यते PPP विन्न / वित्त : finden

भार्या f.: zu Erhaltende = Gattin

प्रिय 3: lieb, angenehm

मित्र n. (!): Freund

बान्धव m.: Verwandter

हि : denn, ja nämlich (darf nie am Satzanfang stehen)

Lektion 20

वा : oder

आश्रम m., n.: Einsiedelei, Lebensstadium, Lebensabschnitt (nämlich als ब्रह्मचरिन्, गृहस्थ, वनप्रस्थ und evtl. als सन्न्यासिन् ; siehe Basham, Wonder S. 159f.)

Abb.: आश्रमः
Rishikesh = ऋषिकेश. "This is actually part of the Ashram in Rishikesh where the Beatles stayed. This specific part was not there when they were there, but it does look cool."
(Bildquelle: Details)

कर ३ f. करी । करा : tuend, machend, bewirkend

कर m.: Hand (zu कृ 8)

कर m.: Abgabe, Tribut, Steuer (nicht zu कृ, sondern vermutlich Lehnwort aus dem Tamil - தமிழ்)

क्रिया f.: Handlung, heilige Handlung, Opferhandlung, Zeremonie (zu कृ 8)

अधि Präverb: über, auf, er-, mit Bezug auf

गम् +अधि 1 P अधिगच्छति : antreffen, gelangen zu, erlangen

तनूकृ 8 U तनूकरोति : verringern, schwächen

दायक ३ f.: दायिका : gebend, schenkend

नृप m.: "Beschützer der Männer" = König

प्रणिधान n.: Anwendung, Anstrengung, Aufmerksamkeit gegen, Dienstfertigkeit, Nachdenken, Gelübde

बाधना f.: Bedrängnis, Plage, Pein

भार्या f.: "zu Erhaltende" = Gattin

भावना f.: meditative Entfaltung (zu भू Kausativ)

मही f.: Erde, Grund und Boden

लक्षण n.: Merkmal, Kennzeichen, Attribut

विप्र m.: "Zitterer" = Dichter, Sänger, Priester, Brahmane

विषय m.: Gebiet, Bereich, Objekt, Sinnesobjekt

अपवर्ग m.: Ende, Erlösung

नि Präverb: niederwärts, hinunter, hinein, rückwärts

वृत् + नि 1 Ā निवर्तते : umkehren, zurückkehren

सद् 1 P सीदति (!) Pass. सद्यते PPP सन्न : sitzen, sich niederlassen

सद् + प्र 1 P प्रसीदति : sich setzen, gesetzt werden (im übertragenen Sinn) = abgeklärt, ruhig, heiter werden ; jemandem (Genetiv षष्ठी) gnädig sein

समाधि m.: innere Sammlung, höchste Aufmerksamkeit, meditative "Versenkung"

स्वाध्याय m.: "Selbststudium", Rezitation (besonders des Veda), Vedastudium

परलौकिक ३ : das Jenseits betreffend, jenseitig

तनु ३ : schlank

मध्य ३ : mittlerer; n. Mitte

पृथु ३ (पृथ्वी) : weit, breit, groß

श्रोणि । श्रोणी f.: Hüfte

रक्त ३ : gefärbt, rot

ओष्ठ m.: Lippe

असित ३ : dunkel, schwarz

ईक्ष् 1 Ā ईक्षते Pass. ईक्ष्यते PPP ईक्षित : sehen

नम् 1 P नमति Pass. नम्यते PPP नत : beugen

उद् Präverb: auf, hinauf, hinaus, aus, aus-

नाभि f.: Nabel

वपुस् n.: Schönheit, Gestalt Körper (Deklination siehe später)

स्त्री f.: Frau

स्तन m.: Brust

दरैद्र ३ : arm

ऋध् 5 P ऋध्नोति Pass. ऋध्यते PPP ऋद्ध : gedeihen

ऋध् + सम् : gedeihen; PPP: gelungen, reich

विचित्र ३ : bunt, verschiedenartig, schön, wunderbar, seltsam

विधि m.(!): Anordnung, Gesetz, Vorschrift; Schöpfung, Schicksal

चेष्ट् 1 Ā चेष्टते Pass. चेष्ट्यते PPP चेष्टित : sich regen

Lektion 21

भज् 1 U भजति Pass. भज्यते PPP भक्त : jemandem (Akk.) etwas zuteilen, zukommen lassen, jemanden lieben, ehren, verehren

davon:

भक्ति f.: Ergebenheit, Treue, Liebe (im religiösen Bereich: Liebe und Respekt zu einem persönlichen Gott. siehe dazu Basham, Wonder S. 332f.)
भाग m.: Anteil, Teil
भग m.: (guter) Anteil, Glück, Wohlergehen, Würde
भगवन्त् 3: Glück-besitzend, Würde-besitzend (Beiname von विष्णु – कृष्ण)

Abb.: भगवान्कृष्णः
भगवान्कृष्णः als जगन्नाथ (rechts) mit seiner Halbschwester सुभद्रा (Mitte) und seinem älteren Bruder बलराम, Orissa = ଓଡ଼ିଶा
(Bildquelle: Details)

भगवद्गीता f.: "Gesang (गीता) des Würdigen (कृष्ण)"

Abb.: भगवद्गीता
भगवद्गीता - Manuskript, 19. Jhdt.
(Bildquelle: Details)

भिक्ष् 1 Ā भिक्षते Pass. भिक्ष्यते PPP भिक्षित (eigentlich ein Desiderativum zu भज्: wünschen, dass man teilhat): betteln

davon:

भिक्षु m.: Bettler, Mönch

Abb.: भिक्षवः
Luang Prabang = ຫລວງພະບາງ, Laos = ປະເທດลาວ
(Bildquelle: Details)

दुष् 4 P दुष्यति Pass. दुष्यते PPP दुष्ट : verderben (intransitiv), schlecht werden, zuschande werden

दोष m.: Fehler

पच् 1 U पचति Pass. पच्यते (kein PPP, dafür पक्व 3: gekocht, gegart) Absol. पक्त्वा : garen (transitiv) = kochen, braten, rösten usw.

Lektion 22

काम m.: Wunsch, Begehren; erwünschte Gabe, Sinnenlust, Liebe, Liebesgott

कामम् Akk. adverbiell: nach Wunsch, nach Herzenslust

Abb.: कामदेवः
19. Jhdt
(Bildquelle: Details)

शक् 5 P शक्नोति Pass. शक्यते PPP शक्त Inf. शक्तुम् : fähig sein, können

davon:

शक्ति f.: das Können, Vermögen, Fähigkeit, Kraft; auch: göttliche Kraft, personifiziert als weibliche Begleiterin insbes. von शिव

शक्र m.: der Mächtige (Beiname von इन्द्र)

Abb.: दुर्गाशक्तिः
Kolkatta = কলকাতা
(Bildquelle: Details)

अर्ह 1 P अर्हति Pass. अर्ह्यते PPP अर्हित Inf. अर्हितुम् : etwas verdienen (zu etwas würdig sein), dürfen, verpflichtet sein zu, sollen (in der 2. Person wird अर्ह् + Infinitiv oft als milder Befehl verwendet: "Du solltest")

अर्हन्त् 3 Part. Präs. P: ein Würdiger. Im Buddhismus und Jainismus: jemand, der die endgültige Erlösung erreicht hat

व्रत n.: Gelübde, religiöse Pflicht, religiöse Observanz (man verspricht der Gottheit etwas, um etwas von ihr zu bekommen. Beispiel: eine Mutter verspricht, ihre Tochter als Tempelprostituierte (देवदासी) hinzugeben, wenn ihre Tochter wieder gesund wird. Wichtige व्रत heute: Fasten; Enthaltsamkeit von Speisen, die man liebt; sexuelle Enthaltsamkeit; Lesen heiliger Schriften; Vollzug bestimmter Riten; Speisung von Brahmanen u. ä. Kurz zu den व्रत: Walker, Hindu World Bd. II, S. 581f. Ausführlich: P. V. Kane: History of Dharmaśāstra Bd. 5,1 S. 1 - 462. Dort S. 253 - 462 Liste von व्रत und religiösen Festen ("the following list ... does not claim to be thoroughly exhaustive" !!!)

चर् 1 P charati Pass. charyate PPP charita Inf. charitum (Sanskrit: चर् 1 P चरति Pass. चर्यते PPP चरित Inf. चरितुम्) : weiden, umhergehen, sich regen, sich bewegen, handeln, etwas ausüben, vollziehen (z.B. व्रतं चर्: ein Gelübde praktizieren, insbes. sexuelle Enthaltsamkeit)

davon:

चर ३: beweglich; n.: das Bewegliche = Tiere (im Unterschied zu den Pflanzen)

चरण n., m.: Fuss

चरित n.: Lebenswandel, Lebenstaten

ब्रह्मचर्य n.: Vollzug des Veda (ब्रह्मन्) = Studium des Veda im ersten Lebensstadium (dem des ब्रह्मचारिन्), welches strenge sexuelle Enthaltsamkeit erfordert; deshalb auch: sexuelle Enthaltsamkeit, zölibatärer Lebenswandel

Abb.: धेनवश्चरन्ति
Goa = गोंय
(Bildquelle: Details)

Lektion 23

समान ३: gleich

सामान्य n.: Gleichheit, Übereinstimmung

अधिक ३ : überschüssig, zusätzlich, grösser, besser, ausserordentlich

विशेष m.: Besonderheit, Spezifikation, differentia specifica

Lektion 24

अलम् Adverb: genug, hinreichend, (jemandem, etwas) gewachsen ; mit Dativ: genug für, hinreichend für, dem gewachsen ; mit Instrumentalis: genug mit, lass ab von , z.B. अलं क्रोधेन = "genug mit dem Zorn = lass ab vom Zorn!"

In gleicher Weise wie अलम् mit Instrumentalis wird verwendet:

कृतम् : कृतं क्रोधेन = "Es ist getan mit dem Zorn = lass ab vom Zorn!"

अलम् + कृ 8U अलंकरोति : schmücken

अलंकार m.: Schmuck, Schmuckmittel (in der Dichtung)

Abb.: अलंकारः
(Bildquelle: Details)

हेतु m.: Antribe, Veranslassung, Ursache, Grund ; हेतुना, हेतोस्, हेतवे mit Genetiv oder als Hinterglied eines Kompositums = "um ... willen, wegen"

प्रतिमा f.: Bildnis, Abbild

Abb.: देवीप्रतिमा
Hampi = ಹಂಪೆ, Karnataka = ಕರ್ನಾಟಕ
(Bildquelle: Details)

वृत् + प्र 1Ā प्रवर्तते : erfolgen, geschehen, entstehen

Von वृत्:

वृत्ति f.: Benehmen, Tätigkeit, Lebensweise

वृत्त n.: Benehmen

अभि Präverb:  be-, nach - hin, zu - her, zu - hin, gegen, in - hinein, in Bezug auf, auf, über, an

नि Präverb: niederwärts, hinunter, hinein, rückwärts

आ Präposition / Postposition: vor Ablativ oder nach Akkusativ: bis hin, bis zu ; mit Ablativ: von her, von an, seit

अतस् Indeklinabile: von da, dann, deshalb, daher (Pronominalstamm a- "dieser" + Ablativsuffix -tas)

अध्यक्ष m.: Aufseher, Departementschef ; Augenzeuge

इन्द्रिय n.: Kraft, Sinnesorgan

ऊह m.: Überlegung, Argumentation

davon

अपोह m.: Negierung (अप + ऊह)

ऊहापोह m.: Diskussion des Für und Wider

Abb.: ऊहापोहः
"NEW DELHI/INDIA, 16NOV08 - Suhasini Haidar, Deputy Foreign Editor, CNN-IBN Network 18, India, moderates a panel discussion at the World Economic Forum's India Economic Summit 2008 in New Delhi."
(Bildquelle: Details)

औपकारिक 3 f.: -ई : nützlich

कुप्य n.: Walderzeugnis, Metall (nicht Edelmetall)

ख्या 2P ख्याति PPP ख्यात : sehen, sichtbar werden ; nennen, erklären, mitteilen

ख्या + आ 2P आख्यात : erzählen

davon:

आख्यान n.: Erzählung

Abb.: आख्यानम्
"San Francisco storyteller Jeff Byers shares a story with the residents of Chenneri, an Irula village. Storyteller Jeeva Raghunath translates into Tamil for the villagers."
(Bildquelle: Details)

ख्या + सम् 2P संख्याति : zusammenzählen, berechnen

davon:

संख्या f.: Zählung, Aufzählung ; सांख्य n.: eines der sechs philosophischen Systeme (kurz: Basham, Wonder S. 326f.)

ग्रहण n.: Ergreifen

चौल n.: Zermonie (संस्कार) des Haarschneidens (im Alter von 3 Jahren)

तत्त्व n.: wahres Wesen, Wahrheit, Realität (तद् + त्व = Dies-heit)

स्वस्ति f.: Glück, Heil (Nominalbildung aus सु अस्ति = "es ist gut")

नमस् n.: Verbeugung, Verehrung, Gruss (Deklination später). Begrüssungsformel: नमो नमः

davon:

कृ + नमस् 8 नमस्करोमि : sich verbeugen, verehren, begrüssen

Abb.: जयदेवकविर्विष्णुं नमस्करोति
Manuskript des गीतगोविन्द, 1730 n. Chr.
(Bildquelle: Details)

स्वागत n.: Willkommen (aus su-ā-gata)

तृण n.: Grashalm

पुनर् Adverb: wiederum, wieder, zurück, aber

Lektion 25

त्यज् 1P त्यजति verlassen, aufgeben, im Stich lassen

Fut. त्यक्ष्यति
Pass. त्यज्यते
PPP त्यक्त
Inf. त्यक्तुम्
Absol. 2: -त्यज्य

davon:

त्याग m.: Aufgeben, Verzicht, Meiden

दार m. pl. (!!!): Ehefrau

द्रव्य n.: Gegenstand, Habe, materieller Besitz, Geld

धान्य n.: gedroschenes Getreide

Abb.: धान्यम्
(Bildquelle: Details)

धृ 1U धरति : halten, festhalten

Fut. धरिष्यति
Pass. ध्रियते
PPP धृत
Inf. धर्तुम्
Absol. 2: -धृत्य

davon:

धर्म m.: das, was fest ist und fest hält = Dharma

नित्य ३ : ständig, beständig, ewig

नित्यम् Adv.: stets, beständig immer

प्रज्ञा f.: Weisheit, Erkenntnis

प्रदान n.: Geben, Spenden ; Gabe, Spende

मद् 4 P माद्यति (!) : sich freuen, sich an etwas (Instr., Gen., Lok.) berauschen

Fut. मदिष्यति
Pass. मद्यते
PPP मत्त
Inf. मदितुम्

davon:

मद m.: Rausch, Sinnenrausch = Sinneslust

मान m.: Einschätzung, Ansehen, Ruhm, Ehre, Stolz, Dünkel, Minderwertigkeitsgefühl ; (man misst sich an anderen)

यदि Konjunktion: wenn

न्याय m.: Regel, Prinzip, Methode, Urteil (jurist.), Logik (aus ni + i +a)

अन्यथा Adv.: anders, sonst, fälschlich, unrichtig

या 2P याति, यान्ति = गम्

Pass. यायते
PPP यात
Inf. यातुम्
Absol. 2: -याय

दारिद्र्य n. = दरिद्रस्य भावः

प्रदान n. = दान

शास् 2P शास्ति, शासति (3. pl.) : befehlen, lehren, bestrafen

Pass. शिष्यते
PPP शिष्ट ३ : gelehrt
Absol 1.: शासित्वा / शिष्त्वा

davon:

शिक्षा f.: Wissenschaft, Unterricht ; Phonetik

स्तेन m.: Dieb

स्तेय n.: Diebstahl

किल्बिष n.: Schuld, Beleidigung, Sünde

विना Postposition: ohne, ausser (mit Akk., Instr., Abl.)

मूल n.: Wurzel

Abb.: मूलानि
(Bildquelle: Details)

लिप् 6U लिम्पति (!): bestreichen, beschmieren

Fut. लेप्स्यति
Pass. लिप्यते
PPP लिप्त
Inf. लेप्तुम्

davon:

लिप्ति f.: Bestreichen, Schreiben, Schrift

Abb.: लिप्तिः
(Bildquelle: Details)

वर्ष n.,m.: Regen, Regenzeit, Jahr

वह् 1U वहति : führen, fahren, wehen (Wind)

Fut. वक्ष्यति
Pass. उह्यते
PPP ऊढ
Inf. वोढुम्
Absol 2: -उह्य

वह् + वि 1P विवहति : wegführen (nämlich die Braut aus dem Elternhaus) = heiraten

davon:

विवाह m.: Wegführen, Heirat einer Frau (Instr., saha) (zur Heirat siehe Basham, Wonder S. 166 -171)

Abb.: विवाहः
(Bildquelle: Details)

नी + वि 1U विनयति : wegführen, unterrichten, erziehen

davon:

विनय m.: Entfernen, Erziehen, Zucht, buddhist.: Ordensdisziplin, Ordensrecht

विज्ञान n.: Erkenntnis, Kenntnis

विष्टि f.: Arbeit, Frondienst

Abb.: विष्टिः
(Bildquelle: Details)

वृध् 1Ā वर्धते : wachsen, grösser werden

Fut. वर्धिष्यते
Pass. वृध्यते
PPP वृद्ध : erwachsen, alte, vermehrt
Inf. वर्धितुम्

davon:

वृद्धि f.: Wachsen, Wachstum, Dehnstufe (aus: vṛdh-ti)

सामर्थ्य n.: das seinem Zweck Entsprechen

स्वभाव m.: Wesen, Natur, Charakter

हर्ष m.: (Aufrichten der Körperhärchen), Freude

हिरण्य ३ : golden ; n.: Gold, Geld, Reichtum

Abb.: हिरण्यम्
(Bildquelle: Details)

अणु ३ : dünn, fein, sehr klein ; m.: Atom

गोदान n.: Geben von Kühen / einer Kuh ; zweite Haarschnittzeremonie (ein संस्कार)

Lektion 27

वस् 1P (वसति): verweilen, wohnen (mit Lokativ der Person, bei der man wohnt)

Fut.: वत्स्यति:br Pass.: उष्यते:br PPP: उषित:br Inf.: वस्तुम्

davon:

वस्तु n.: Sitz, Ort; Realie, reales Ding, Wirklichkeit, Gegenstand

वस्तुतस्: in Wirklichkeit, wirklich

वस् 2Ā (वस्ते): anziehen (Kleidung), tragen (Kleidung)

Fut.: वसिष्यते:br PPP: वसित:br Inf.: वसितुम्

davon:

वस्त्र n.: Mittel, um sich anzuziehen = Kleid, Gewand, Stoff

Abb.: वस्त्राणि
Vastrāṇi. Majuli, Assam.
(Bildquelle: Details)

वस् 6P (उच्छति): aufleuchten (diese Wurzel ist wichtig wegen der Nominalbildungen:)

वसु n.: Reichtum, Schatz, Habe, Besitz

वसन्त m.: ("leuchtend" =) Frühling (März bis Mai)

Abb.: वसन्तः
Vasanta (Schleichera oleosa), Khopoli, Maharashtra, 2007-04-07.
(Bildquelle: Details)

हृ 1U (हरति): halten, tragen; holen, wegnehmen, rauben

Fut.: हरिष्यति:br Pass.: ह्रियते:br PPP: हृत:br Inf.: हर्तुम्

davon:

हर 3: wegnehmend; m.: der Zerstörer = Beiname von Śiva

Gegenstück zu हर:

हरि 3: blond, gelb, grün; m. Beiname des Viṣṇu (gehört nicht zur Wurzel हृ 1)

हरिहर m.: Viṣṇu und Śiva vereint als eine einzige Gottheit.

Abb.: हरिहरः
Harihara (links: Viṣṇu, rechts: Śiva).
(Bildquelle: Details)

Abb.: हरिहरः
Harihara (links: Viṣṇu, rechts: Śiva). Godrumdwip, West Bengal.
(Bildquelle: Details)

Lektion 28

विद् 2P वेत्ति, विदन्ति: wissen, kennen
Fut. vediṣyati
Pass. vidyate
Kaus. vedayati
PPP vidita
Inf. vediṣyum
davon: vidyā f., veda m.

विद् 6U विन्दति (!): finden
Fut. vediṣyati / vetsyat
Pass. vidyate: es gibt, es ist vorhanden
Kaus. vedayati
PPP vinna / vitta
Inf. vediṣtum / vettum

i + adhi 2Ā adhīte, adhīyate: studieren, auswendig lernen
Kaus. adhyāpayati: studieren lassen, unterrichten
davon: adhyayana n.: Studium (bes. des Veda); adhyāya m.: Lektion, Kapitel (Abschnitt zum Auswendiglernen)

कम् 10Ā कामयते: lieben
Fut. kāmayiṣyate / kamiṣyate
Pass. kāmyate
Kaus. kāmayati
PPP kānta (!)
Inf. kāmayitum / kamitum

Abb.: कृष्णो राधां कामयति
Gemälde von राजा रवि वर्मा (1848 - 1906)
(Bildquelle: Details)

चुर् 10 चोरयति: stehlen
Fut. corayiṣyati
Pass. coryate
Kaus. corayati
PPP corita
Inf. coritum

Merken Sie sich besonders die Bedeutung der Kausativa zu folgenden Verben:
dṛś — darśayati: zeigen
man — mānayati: hochschätzen, ehren (ist vermutlich aber ein Denominativ zu māna "Ehre")
vac — vācayati: auch: laut lesen (einen Text sprechen machen)
vad — vādayati: auch: ein Musikinstrument zum Sprechen bringen = ein Musikinstrument spielen

Abb.: वीणां वादयति
Vīṇā-Spielerin.
(Bildquelle: Details)

भार m.: Last

Abb.: बाला भारं हरति
Mädchen trägt Last. Bei Ahmedabad.
(Bildquelle: Details)

भृत्य m.: Untergebener, Diener

Lektion 29

Präverben:

उद्° : auf, hinauf, empor, hinaus, aus, aus-

परि° : herum, um (Ort, Zeit), umher

भू + परि 1P परिभवति : (um jemanden herum werden = einkreisen =) bemeistern, besiegen ; missachten, verachten

अवज्ञान n.: Missachtung

गुप्त 3: behütet, beschützt

गृहस्थ 3: im Hause befindlich ; m. Hausvater (jemand, der sich im 2. आश्रम befindet)

ग्रस् 1Ā ग्रसते : verzehren, fressen

Fut. ग्रसिष्यते
Pass. ग्रस्यते
Kaus. ग्रासयति
PPP ग्रस्त
Inf. ग्रसितुम्

तीक्ष्ण 3: "wild", scharf, spitz, streng, heftig, scharfzüngig

न्याय m.: Norm, Regel, rechte Art und Weise; Methode, Logik (von इ + नि)

परिव्राजक m.: Umherwanderer, Wandermönch, Pilger

Abb.: परिव्राजकाः
Pushkar = पुष्कर
(Bildquelle: Details)

पालयति : auch bedeutungsgleich mit  पाति

पुनर् Indekl.: wieder, immer wieder, zurück, noch einmal ; dagegen, aber (vor stimmhaften Lauten ausser r-: पुनर्)

प्रजा f.: Zeugung, Geburt, Nachkommenschaft

मत्स्य m.: Fisch

davon:

मात्स्य 3: zum Fisch (zu Fischen) gehörig

Abb.: मत्स्यः
रोहू मछली = Labeo rohita Hamilton
(Bildquelle: Details)

मृदु  3 (f.: मृद्वी): sanft, mild, weich ; langsam, schwach

यथा Adv.: wie, gleichsam

रम् 1Ā रमते : still stehen, ruhen, verweilen ; Gefallen finden, sich ergötzen

Fut. रंस्यते
Pass. रम्यते
Kaus. रमयति
PPP रत
Inf. रन्तुम्

वानप्रस्थ m.: Waldeinsiedler (jemand, der sich im 3. आश्रम befindet)

शुचि 3: leuchtend, glänzend, fein ; m.: Reinheit

पूज् 10P पूजयति : ehren, verehren

PPP पूजित

Lektion 30

क्री 9U क्रीणाति : kaufen

Fut. क्रेष्यति
Pass. क्रीयते
PPP क्रीत
Inf. क्रेतुम्

क्री + वि 9Ā विक्रीणीते : verkaufen

Absol. विक्रीय

Abb.: क्रीणन्ति विक्रीणते च
Bundi = बुन्दी, Rajasthan = राजस्थान
(Bildquelle: Details)

ज्ञा 9U जानाति : kennen, erkennen, wissen, verstehen

Fut. ज्ञास्यति
Pass. ज्ञायते
Kaus. ज्ञापयति
Kaus. PPP ज्ञप्त / ज्ञापित
PPP ज्ञात
Inf. ज्ञातुम्

davon:

ज्ञाति m.: (Bluts-)Verwandter (Verwandte sind diejenigen, die man kennt!)

ज्ञान n.: Erkenntnis, Wissen, Erkennen (bes. der "höheren" Wahrheiten in Religion und Philosophie)

Abb.: ज्ञातयः
Darewadi, Ahmed Nagar District = अहमदनगर, Maharashtra = महाराष्ट्र
(Bildquelle: Details)

पू 9U पुनाति : reinigen

Fut. पविष्यति
Pass. पूयते
Kaus. पावयति
PPP पूत
Inf. पवितुम्

Abb.: श्रोत्राणि पुनाति
(Bildquelle: Details)

अश् 9P अश्नाति : essen, verzehren

Fut. अशिष्यति
Pass. अश्यते
Kaus. आशयति
PPP अशित
Inf. अशितुम्

Abb.: अश्नीयात्
थाली, Südindien
(Bildquelle: Details)

प्रिय ३: lieb, liebend, freundlich

Abb.: प्रिया
(Bildquelle: Details)

चेत् Konjunktion: wenn; vorausgesetzt, dass (steht nie am Anfang eines Satzes)

न चेत् : wenn nicht

यदि Konjunktion: wenn

यद्यपि : wenn auch, selbst wenn, obgleich

यद्येवम् : wenn es so ist, unter diesen Umständen

पुनर् : wieder, immer wieder, zurück, noch einmal, dagegen, aber

पुनः पुनर् : immer wieder

davon:

पुनर्भव m.: Wiedergeburt

Abb.: पुनर्भवः
(Bildquelle: Details)

जीव् 1P जीवति : leben

Fut. जीविष्यति
Pass. जीव्यते
Kaus. जीवयति
PPP जीवित : lebend
Inf. जीवितुम्

davon:

जीव m./n.: Leben, individuelle Seele

सनातन ३ fem.: सनातनी : ewig, unvergänglich, beständig

Lektion 31

युज् 7U युनक्ति : anschirren, anjochen, anspannen, befestigen ; Ā auch: sich anspannen (= sich anstrengen), sich verbinden mit, sich konzentrieren auf (Lokativ, सप्तमी)

Fut. योक्ष्यति
Pass. युज्यते
Kaus. योजयति
PPP युक्त
Inf. योक्तुम्

davon:
युग n. → युग n.: Joch, Paar, Weltzeitalter (es gibt vier Weltzeitalter:

1. कृत
2. त्रेता
3. द्वापर
4. कलि

Das कलियुग begann um 3102 v. Chr., dem Jahr des महाभारत-Krieges. Näheres bei Basham, Wonder S. 323)

योग m.: "Anschirrung, Anspannung", Anstrengung, Verbindung, Yoga (siehe dazu Basham, Wonder S. 327ff.)

Abb.: योगः
Yoga-Darstellung.
(Bildquelle: Details)

रुध् 7U रुणद्धि : stoppen, zum Stillstand bringen, zurückhalten = einschliessen, verdecken

Fut. रोत्स्यति
Pass. रुध्यते
Kaus. रोधयति
PPP रुद्ध
Inf. रोद्धुम्

छिद् 7U छिनत्ति : abschneiden

Fut. छेत्स्यति
Pass. छिद्यते
Kaus. छेदयति
PPP छिन्न
Inf. छेत्तुम्

भञ्ज् 7P भनक्ति : (etwas) zerbrechen

Fut. भङ्क्ष्यति
Pass. भज्यते
PPP भग्न

अञ्ज् 7P अनक्ति : salben, beschmieren

Fut. अङ्क्ष्यति । अञ्जिष्यति
Pass. अज्यते
Kaus. अञ्जयति
PPP अक्त
Inf. अञ्जितुम् । अङ्क्तुम्

अञ्ज् + vi → अञ्ज् + वि 7Ā व्यङ्क्ते : auseinanderschmieren = sich schminken, sich unterschieden machen

PPP व्यक्त : unterschieden, entfaltet

davon:
व्यञ्जन n.: Unterscheidungsmittel = Schminke, Gewürz, Kennzeichen, Konsonant (das, wodurch die Bedeutungen unterschieden werden)

Abb.: व्यञ्जनम्
Vorbereitung zum Kathakali-Tanz, Kochi.
(Bildquelle: Details)

भिद् 7U भिनत्ति : spalten

Fut. भेत्स्यति
Pass. भिद्यते
Kaus. भेदयति
PPP भिन्न
Inf. भेत्तुम्

भुज् 7U भुनक्ति : geniessen (z.B. Essen ; "die Erde geniessen" = die Erde beherrschen)

Fut. भोक्ष्यति
Pass. भुज्यते
Kaus. भोजयति
PPP bhukt → PPP भुक्त
Inf. भोक्तुम्

davon:
भोग m.: Genuss, Essen, Lust, Nutzen, Steuer, Abgabe

बन्ध् 9P बध्नाति (!): binden, anbinden

Fut. भन्त्स्यति
Pass. बध्यते
Kaus. बन्धयति
PPP बद्ध
Inf. बद्धुम्

davon:
बन्धन n.: Binden, Fessel

ज्ञा + प्र 9U प्रजानाति : erkennen, verstehen

davon:
प्रज्ञा f.: Weisheit, Erkenntnis

Abb.: प्रज्ञापारमिता
Aus einem Prajñāpāramitā-Manuskript.
(Bildquelle: Details)

भू + सम् 1P सम्भवति : entstehen, existieren

शरीर n.: Leib, Körper

Lektion 32

अग्र n.: Spitze, äusserstes Ende

मही f.: Erde, Grund und Boden (wörtl.: die Grosse)

एकदा

श्रम् श्राम्यते

श्रमिष्यते:br
श्रम्यते:br
श्रमयति:br
श्रान्त:br
श्रमित्वा । श्रान्त्वा:br
-श्रम्य:br
श्रमितुम्

पार्श्व

चूत

Abb.: चूतः
Mangobaum, Kanpur.
(Bildquelle: Details)

तरु वृक्ष

पचेलिम

स्पृहा

परम्

रुह् रोहति

रोक्ष्यति:br
रुह्यते:br
रोहयति । रोपयति:br
रूढ:br
-रुह्य:br
रोढुम्

ग्रह् गृह्णाति

ग्रहीष्यति (!):br
गृह्यते:br
ग्राहयति:br
गृहीत:br
-गृह्य:br
ग्रहीतुम् (!)

वानर कपि

Abb.: वानराः
Affen (rhesus macaques) in Delhi.
(Bildquelle: Details)

लोक् लोकयति

लोकयिष्यति:br
लोक्यते:br
लोकित:br
-लोक्य:br
लोकितुम्

प्रहर्ष

कति

उपल

Abb.: उपलाः
Stone quarry south of Pune, Maharashtra.
(Bildquelle: Details)

लक्ष्य

Abb.: लक्ष्यम्
Target practice / arrow target, Karnataka.
(Bildquelle: Details)

क्षिप् क्षिपति

क्षेप्स्यति:br
क्षिप्यते:br
क्षेपयति:br
क्षिप्त:br
-क्षिप्य:br
क्षेप्तुम्

चि चिनोति

चेष्यति:br
चीयते:br
चाययति:br
चित:br
-चित्य:br
चेतुम्

Abb.: चितं गोमयं दहति
Burning cowdung patties in Rajasthan.
(Bildquelle: Details)

चि अव

प्रति

अहो

कौशल कुशल

Abb.: कौशलम्
Mehndi painting on hands in Mumbai.
(Bildquelle: Details)

Lektion 33

दा 3U ददाति: geben

Fut. दास्यति
Pass. दीयते
Kaus. दापयति
PPP दत्त
Inf. दातुम्

davon:

दान n.: Geben, Gabe, Freigebigkeit

Abb.: दानम्
(Bildquelle: Details)

दा + आ 3Ā अदत्ते: (in Empfang) nehmen, in Besitz nehmen, mitnehmen

Absol. आदाय: mit Akk.: in Begleitung von, mit

Abb.: सा पुत्रमादाय भारं बिभ्रती गच्छति
(Bildquelle: Details)

धा 3U दधाति: setzen, festsetzen, zuteilen

Fut. धास्यति
Pass. धीयते
Kaus. धापयति
PPP हित (!!)
Inf. धातुम्

धा + सम् + आ 3U समादधाति: die ganze Aufmerksamkeit auf etwas richten, sich sammeln

davon:

समाधि m.: innere Sammlung, höchste Aufmerksamkeit

Abb.: समाधि
(Bildquelle: Details)

पॄ 3P पिपर्ति: füllen, erfüllen

Merke:
3.pl.P पिपुरति
3.sg.Impf.P अपिपर् (aus: *apipart)
3.pl.Impf.P अपिपरुर्
3.sg.Opt.P पिपूर्यात्

Fut. परिष्यति / परीष्यति
Pass. पूर्यते
Kaus. पूरयति / पारयति
PPP पूर्ण / पूर्त / पूरित

पॄ + सम् nur Pass. सम्पूर्यते und Kaus.: gänzlich füllen

भी 3P बिभेति: sich fürchten vor (Abl., Gen.)

Fut. भेष्यति
Pass. भीयते
Kaus. भाययति
PPP भीत
Inf. भेतुम्

davon:

भय n.: Angst, Furcht; Gefahr (die subjektive und die objektive Seite)

Abb.: भयम्
(Bildquelle: Details)

भृ 3U बिभर्ति: tragen, bringen; erhalten, ernähren

Fut. भरिष्यति
Pass. भ्रियते
Kaus. भारयति
PPP भृत
Inf. भर्तुम्

davon:

भार m.: Last

मा 3Ā मिमीते: messen

Fut. मास्यति / मास्यते
Pass. मीयते
Kaus. मापयति
PPP मित
Inf. मातुम्

मा + उप 3Ā उपमिमीते: vergleichen

davon:

उपमा f.: Vergleich

प्रतिमा f.: Abbild

हा 3P जहाति: verlassen

Fut. हास्यति
Pass. हीयते
Kaus. हापयति
PPP हीन: verlassen von, ermangelnd, mangelhaft
Inf. हातुम्
von PPP हीन:

हीनयान n.: das mangelhafte Fahrzeug (des Buddhismus): verächtliche Bezeichnung durch die Vertreter des "grossen Fahrzeugs", des महायान; der mangelhafte Weg (यान zu या 2: gehen, fahren). Der Ausdruck हीनयान sollte nicht mehr verwendet werden. Die heute noch existierende Form des alten Buddhismus heisst थेरवाद.

Abb.: हीनयानमेव
(Bildquelle: Details)

हु 3P जुहोति: ins Feuer giessen (als Opfer, bes. Schmelzbutter)

Fut. होष्यति
Pass. हूयते
Kaus. हावयति
PPP हुत
Inf. होतुम्

Abb.: घृतमग्नौ जुहोति
(Bildquelle: Details)

घृत n.: Schmelzbutter, Ghee (घी / گھی / ঘী)

"Ghee is made by simmering unsalted butter in a large pot until all water has boiled off and protein has settled to the bottom. The cooked and clarified butter is then spooned off to avoid disturbing the milk solids on the bottom of the pan. Unlike butter, ghee can be stored for extended periods without refrigeration, provided it is kept in an airtight container to prevent oxidation and remains moisture-free. Texture, colour, or taste of ghee depends on the source of the milk from which the butter was made. In India, ghee is usually made with water buffalo's milk as it tends to be whiter than cow's milk."

[Quelle: http://en.wikipedia.org/wiki/Ghee. -- Zugriff am 2008-12-26]

Lektion 34

क्षिति f. = पृथ्वी = मही = भूमी

शस्य = सस्य n. sg. u. pl.: Saat, Feldfrucht, Getreide

Abb.: सस्यम्
Rice field in India.
(Bildquelle: Details)

यावत् : wie lange, wie gross

तावत् : so lange, so gross

उत्तम 3: höchster

द्वीप m.n.: Insel, Kontinent

Abb.: लक्षद्वीपाः
Lakshadweep Islands Map.
(Bildquelle: Details)

मर्त्य 3: sterblich (zu मृ)

तिल m.: Sesam(korn) (Sesamum indicum L.)

Abb.: तिलाः
Sesame seeds.
(Bildquelle: Details)

Abb.: Sesamum indicum L.
Sesame plant flowering.
(Bildquelle: Details)

स्वर्ण n.: (schönfarbig =) Gold

Abb.: स्वर्णम्
Golden Temple (Harmandir Sahib), Amritsar.
(Bildquelle: Details)

निकेतन n.: Wohnstatt, Tempel

कोटि f.: Spitze; 10 Millionen

श्रेष्ठ 3: bester

तल m.n.: Ebene, Fläche

ऋषभ m.: Stier

Abb.: ऋषभः
Nandi Bull statue, Chamundi Hills, Mysore.
(Bildquelle: Details)

यम् 1P यच्छति : zurückhalten, halten, darbieten, gewähren

यम् + प्र 1P प्रयच्छति : hinhalten, anbieten, abliefern

या 2P याति : gehen, fahren

कन्या f.: Mädchen, Jungfrau

Lektion 35

नश् 4P नश्यति : verloren gehen, zugrundegehen, verschwinden

Perf. Vb ननाश, नेशुर् :br
Fut. नशिष्यति । नङ्क्ष्यति :br
Kaus. नाशयति :br
PPP नष्ट

नश् + प्र 4P प्रणश्यति** : verschwinden, verloren gehen, zugrundegehen

क्रम् 1U क्रामति, 4P क्राम्यति : schreiten, gehen

Perf. Vc चक्राम, चक्रमुर् :br
Fut. क्रमिष्यति :br
Pass. क्रम्यते :br
Kaus. क्रमयति :br
PPP क्रान्त :br
Inf. क्रमितुम् :br
Absol. क्रमित्वा । क्रन्त्वा । क्रान्त्वा

Abb.: क्रामन्ति
People walking, Senegal.
(Bildquelle: Details)

गै 1P गायति (gai + a-ti): singen, in singendem Ton rezitieren, in gebundener Rede verkünden

Perf. IV जगौ, जगुर् :br
Fut. गास्यति :br
Pass. गीयते :br
Kaus. गापयति :br
PPP गीत :br
Inf. गातुम्

davon:
गीता f.: Lied, Gesang

Abb.: जगुः
Temple musicians Kaadu Malleswara Temple Bangalore.
(Bildquelle: Details)

Lektion 36

अह् P nur Perfekt mit Präsensbedeutung आह, आहुर् : sagen, sprechen

अह् प्र P nur Perfekt mit Präsensbedeutung प्राह : sagen, sprechen

ईक्ष् 1Ā ईक्षते : sehen, (er)blicken, betrachten

Perf. ईक्षां चक्रे
Fut. ईक्षिष्यते
Pass. ईक्ष्यते
Kaus. ईक्षयति
PPP ईक्षित
Inf. ईक्षितुम्

चि 5U चिनोति : aufschichten, sammeln

Perf. चिकाय । चिचाय
Fut. चेष्यति
Pass. चीयते
Kaus. चाययति । चापयति
PPP चित
Inf. चेतुम्

Abb.: गोमयं चिकाय
(Bildquelle: Details)

व्रज् 1P व्रजति : schreiten, gehen, weggehen

Perf. Vc वव्राज, वव्रजुर्
Fut. व्रजिष्यति
Pass. व्रज्यते
Kaus. व्राजयति
PPP व्रजित
Inf. व्रजितुम्

व्रज् + प्र 1P प्रव्रजति : weggehen (insbes. aus dem Heim in die Heimlosigkeit als Asket = ein Mönch werden)

अगार n.। आगार n.: Haus, Heim

Abb.: अगारम्
(Bildquelle: Details)

davon:

अनगार्य n. । अनगारika f.: Heimlosigkeit eines buddhistischen Mönchs oder Novizen

Abb.: अनगार्यम्
(Bildquelle: Details)

अञ्जलि m.: Die beiden zur Ehrerbietung hoch zusammengelegten Hände

आदृत 3: geachtet

उपाध्याय m.: Lehrer

पृथिवी f.: Erde

पृष्ठ n: Rücken, Rückseite

पृष्ठम् : hinter

प्रजापति m.: Herr der Geschöpfe, Schöpfergott

अनु Präverb: nach, entlang, über - hin, längs, gemäss, hinzu, hinter - her

z.B.

अनुकृ : nachahmen, nachmachen

अनुगम् : jemandem nachgehen, entlanggehen

अभि : be-, nach - hin, zu - her, zu - hin, gegen, in - hinein, in Bezug auf, auf, über, an

z.B.

अभिगम् : hingehen, sich nähern

वद् + अभि Kausativ Ā अभिवादयते : formell begrüssen, anreden

ग्लै 1P ग्लायति : Widerwillen empfinden, dahinschwinden

Perf. IV जग्लौ
Fut. ग्लास्यति
Pass. ग्लायते
Kaus. ग्लापयति । ग्लपयति
PPP ग्लान
Inf. ग्लातुम्
Absol. -ग्लाय

घ्रा 1P जिघ्रति : etwas riechen

Perf. IV जघ्रौ
Fut. घ्रास्यति
Pass. घ्रायते
Kaus. घ्रापयति
PPP घ्रात । घ्राण
Inf. घ्रातुम्
Absol. -घ्राय

प्री 9U प्रीणति : ergötzen, erfreuen; lieben, jemandem geneigt sein

प्री 4Ā प्रीयते : sich freuen

Perf. IIIa पिप्राय, पिप्रिये
Fut. प्रेष्यति
Pass. प्रीयते
Kaus. प्रीणयति
PPP प्रीत
Inf. प्रेतुम्

स्पृश् 6P स्पृशति : berühren

Perf IIa पस्पर्श, पस्पृशुर्
Fut. स्पर्क्ष्यति । स्प्रक्ष्यति
Pass. स्पृश्यते
Kaus. स्पर्शयति
PPP स्पृष्ट
Inf. स्पर्ष्तुम् । स्प्रष्तुम्
Absol. -स्पृश्य

Abb.: सुगतो भूमीं पस्पर्श
(Bildquelle: Details)

हृष् 4P हृष्यति : starr werden: sich sträuben (Haare), sich freuen über (Instr., Akk., Lok.)

Perf II जहर्ष
Fut. हर्षिष्यति
Pass. हृष्यते
Kaus. हर्षयति
PPP हृषित

Abb.: लोमहर्षः
(Bildquelle: Details)

स्वक 3: eigen (mein, dein ...) ; m.: Angehöriger

Lektion 37

मूर्ख 3: stumpfsinnig, blöd, dumm m. Dummkopf

मुनि m.: Weiser, (Schweige)asket

शाक्यमुनि m.: Asket aus dem Geschlecht der शाक्य (Kṣatriyas aus कपिलवस्तु) = Buddha Gautama

Abb.: शाक्यमुनिः
(Bildquelle: Details)

दिन n.: Tag

वृक्ष m.: Baum

Abb.: वृक्षः
(Bildquelle: Details)

मुख n.: Mund, Gesicht, Vorderteil, Anfang

Lektion 38

सूर्य m.: Sonne, Sonnengott Sūrya

Abb.: सूर्यः
(Bildquelle: Details)

उदक n.: Wasser

Abb.: उदकम्
(Bildquelle: Details)

वा 2P वाति : wehen, blasen

Fut. वास्यति
Perf. IV ववौ
Pass. वायते
Kaus. वापयति
PPP वान । वात
Inf. वातुम्

davon:

वात m.: Wind

वा + निस् 2P निर्वाति : wehen, verwehen, erlöschen

davon:

निर्वाण n.: Erlöschen, Nirvana

परिनिर्वाण n.: vollkommenes Erlöschen, vollkommene Erlösung (am Lebensende eines Buddha oder Arhant)

Abb.: गौतमबुद्धस्य महापरिनिर्वाणम्
(Bildquelle: Details)

मिह् 1P मेहति : pinkeln, pissen, ejakulieren

Fut. मेक्ष्यति
Perf. II मिमेह, मिमिहुर्
Pass. मिह्यते
Kaus. मेहयति
PPP मीढ

davon:

मेघ m.: Wolke ("Seicher")

सुत m.: Sohn

राजन् m.: König (über das Königtum in Indien siehe Basham, Wonder S. 82 -94). Als Schlussglied eines Kompositums (bes. तत्पुरुष) meist: -राज m. (wie देव)

Femininum:

राज्ञी f.: Königin, Frau eines Königs

von राज :

राज्य 3: königlich; n. Königreich, Königtum, Herrschaft

नामन् n.: Name

सीमन् f.: Grenze

आत्मन् m.: Selbst, eigene Person, innerstes Wesen. Philosophisch und in Erlösungslehren: das Absolute im Individuum, dessen sich aber das Individuum unter Umständen nicht bewusst ist (v. Stietencron)

ब्रह्मन् n.: das Absolute, der Veda (laut Thieme ursprünglich: die formulierte Wahrheit, davon ब्राह्मण "Wahrheitsformulierer")

ब्रह्मन् m.: der persönlich gedachte Schöpfergott Brahmā

Abb.: ब्रह्मा
(Bildquelle: Details)

कर्मन् n.: zu कृ 8U: Handlung, Tat, Werk; heiliges Werk, Opferhandlung; Karma: das frühere Tun, das später seine Früchte bringt (z.B. in Wiedergeburt)

कर्मविपाक m.: Reifen der Taten = die guten und bösen Konsequenzen von Taten in früheren Existenzen (zu वि-पच्)

हस्तिन् m.: Elefant (Elephas maximus)

मनु m.: Mensch, Mann; Name des Vaters des Menschengeschlechts (zu मन् 4Ā)

davon:

मनुष्य m.: Mensch

शुच् 1P शोचति : (flammen, leuchten) ; trauern, betrauern

Perf II शुशोच, शुशुचुर्
Fut. शोचिष्यति
Pass. शुच्यते
Kaus. शोचयति
Inf. शुचितुम्
Absol. शोचित्वा । शुचित्वा

davon:

शुचि 3: leuchtend, rein, klar

शोक m.: Trauer, Gram

अशोक 3: frei von Gram; Ashoka-Baum = Saraca asoca (Roxb.) Wilde; Name des Kaisers Aśoka (देवानांप्रिय प्रियदर्शी) (ca. 304  – 232 v.Chr.)

Abb.: अशोकवृक्षः
(Bildquelle: Details)

Abb.: अशोकसाम्राज्यम्
(Bildquelle: Details)

Lektion 40

पात्र n.: Ehrwürdiger, Meister, Würdiger

मेधा f.: Weisheit, Verstand, Gedanke

पुस्तक m.n.: Manuskript, Buch

कॢप् 1Ā कल्पते : in richtiger Ordnung sein, passen zu (Lok.) ; sich gestalten, sich bilden ; sich entschliessen zu, sich bequemen zu (Dativ)

Perf. II चकॢपे fakultativ अनिट्
Fut. कल्पिष्यते । कल्प्स्यते
Kaus. कल्पयति : in Ordnung bringen, schaffen, in der Phantasie bilden, sich einbilden
PPP कॢप्त
Inf. कल्पितुम् । कल्प्तुम्

davon:

कल्पना f.: Das Bilden in Gedanken, Annahme von etwas in der Wirklichkeit nicht Existierendem, Fiktion

कॢप् + वि Kaus. विकल्पयति : (sich verschieden vorstellen =) in Frage stellen, bezweifeln

davon:

विक्ल्प m.: Alternative, Zweifel

तुद् 6U तुदति : schlagen

Perf. II तुतोद, तुतुदुर्
Fut. तोत्स्यति
Pass. तुद्यते
Kaus. तोदयति
PPP तुन्न (tud + na)
Inf. तोत्तुम्

तॄ 1P तरति :  hinübergehen, überschreiten, sich retten vor jemandem (Akk. = jemanden überschreiten)

Perf. IIIb ततार, ततरुर् । तेरुर्
Fut. तरिष्यति । तरीष्यति
Pass. तीर्यते
Kaus. तारयति
PPP तीर्ण
Inf. तरितुम् । तरीतुम्

davon:

तीर्थ n.: Furt, heiliger Badeplatz, Pilgerort

Abb.: हरिद्वारे तीर्थम्
(Bildquelle: Details)

तीर्थङ्कर m. (aus: तीर्थम्+ कृ): Furtmacher (über das Leid hinweg) = die 24 Lehrer der Jaina

Abb.: तीर्थङ्करः
(Bildquelle: Details)

अव Präverb.: herab, hinab, weg, ab-

तॄ + अव 1P अवतरति : herabsteigen

davon:

अवतार m.: (Herabsteiger, Herabstieg) Inkarnation eines Gottes, bes. Viṣṇus 10 Inkarnationen (s. Basham, Wonder S. 304 - 309)

Abb.: विष्णोर्दशावताराः
(Bildquelle: Details)

स्वप् 2P स्वपिति,  स्वपन्ति : schlafen, sich schlafen legen

Impf. अस्वपीत् । अस्वपत्
Perf. सुष्वाप, सुषुपुर्
Fut. स्वप्स्यति
Pass. सुप्यते (aus *svp-ya-te)
Kaus. स्वापयति
PPP सुप्त
Inf. स्वप्तुम्

davon:

स्वप्न m.: Schlaf, Traum

सुप्ति f. (aus *svp-ti): Schlaf, bes. Tiefschlaf

Abb.: स्वपन्ति
(Bildquelle: Details)

Lektion 41

मूर्ख m = मूढ

भुजङ्ग m.: Schlange

Abb.: भुजङ्गः
(Bildquelle: Details)

केवलम् Adv.: nur, allein, vollständig

विष n.: Gift

Abb.: भुजङ्गस्य विषम्
(Bildquelle: Details)

शास् 2P शास्ति : zurechtweisen, beherrschen, befehlen, lehren

hat den schwachen Präsensstamm शिष् : शिष्मस्, die 3.Pl. P. hat aber starken Stamm: शासति (!! Endung -ati) neben gelegentlich शासन्ति. अशासुर्. Auch das ganze आत्मनेपद hat, soweit es vorkommt, den starken Stamm: शास्ते

Perf I शशास, शशासुर्
Fut. शासिष्यति
Pass. -शास्यते । शिष्यते
PPP शिष्ट : gelehrt, weise
Inf. शासितुम्
Absol. -शिष्य । -शास्य

davon:

शासना f.: königliches Edikt, Lehre, Religion

Abb.: शासना
(Bildquelle: Details)

शास्त्र n.: Lehre, Lehrwerk

शास्त्रिन् m.: gelehrt, Gelehrter

Abb.: शास्त्री
(Bildquelle: Details)

शिष्य 3: zu belehrender = Schüler

शरण 3: schützend, schirmend ; n. Schutz, Zuflucht, das Zufluchnehmen zu

सङ्घ n.: (zu सम्-हन् : zusammen-schlagen): Schar, Haufe, Gemeinde (z.B. buddhistische)

कन्या f.: junges Mädchen, Tochter, Jungfrau

अति Präverb: über, über -weg, über - hinaus (im Raum, in der Zeit, an Zahl, an Menge, in der Ordnung, an Macht, an Intensität), überaus

इ + अति 2P अत्येति : vorübergehen

PPP अतीत : n. Vergangenheit

Lektion 42

प्रकृति f.: (zu कृ + प्र) Grundform, natürlicher Zustand, Natur; Urmaterie, Urstoff

अर्जुन m. Eigenname: Arjuna, einer der fünf Söhne des पण्डु. Held im महाभारत (siehe Basham, Wonder S. 409 - 414)

स्था + अव 1Ā अवतिष्ठते : abstehen von, Abstand nehmen von, sich fernhalten, verbleiben, dastehen

PPP अवस्थित 3: dastehend, befindlich

पुरा Adv.: einst, früher

अनेक 3: viele (nicht einige)

कुमार m.: Prinz

दूत m.: Bote, Gesandter

इष् (1,4,9) Kaus. इषयति : senden

सकाश m.: Anwesenheit, Gegenwart

शर m.: Pfeil-Schaft, Pfeil

बाण m.: Pfeil, Ziel

ज्ञा + प्रति 9U प्रतिजानाति : billigen, versprechen; Ā: antworten, bestätigen, behaupten, erkennen

चल् 1P चलति : in Bewegung geraten

Fut. चलिष्यति
Perf. Vb चचाल, चेलुर्
Pass. चल्यते
Kaus. चलयति । चालयति
PPP चलित
Absol. -चल्य
Inf. चलितुम्

अधिपति m. = राजन्

आटोप m.: Eitelkeit, Stolz

चिन्तापर 3: gedankenversunken

अन्तरे Adv.: inzwischen

लीला f.:  Scherz, Spiel

यावत् Adv.:  wie lange, während

तावत् Adv.: so lange

द्विधा । द्वेधा Adv.: zweifach, in zwei Teilen

शंस् 1P शंसति : loben, gebieten

Fut. शंसिष्यति
Perf. I शशंस
Pass. शस्यते
Kaus. शंसयति
PPP शस्त
Absol. शसित्वा । शस्त्वा
Inf. शंसितुम्

हृदय n.: Herz

42.2.1. Einige Verwandtschaftsbezeichnungen

Abb.: माता, पिता, पुत्रकः
(Bildquelle: Details)

भर्तृ m. (zu भृ "tragen, erhalten"): Erhalter, Ernährer, Gatte

भार्या f.,  जाया f.  पत्नी f.: Gattin (भार्या = Gerundiv zu भृ : zu Tragende, zu Erhaltende, Unterhaltsberechtigte)

पितृ m.: Vater

पितृ m. Plural: die verstorbenen männlichen Vorfahren, d.h.

1. Vater, Grossvater, Urgrossvater
2. die Ahnväter der Menschheit

Beiden werden Riten vollzogen, sog. श्राद्ध n. Täglich werden je drei männlichen  Vorfahren (väterlicherseits (und mütterlicherseits) Wasser und bei bestimmten Gelegenheiten Reisbällchen bzw. Mehlbällchen (पिण्ड m. "Bällchen") dargebracht. So sollen die Vorfahren Nahrung bekommen. Der Vollzug dieser Zeremonie ist mit ein Grund, warum man als Mann einen Sohn zeugen soll. Diejenigen, die durch diese पिण्ड-Gabe verbunden sind heissen सपिण्ड (denen पिण्ड gemeinsam ist). सपिण्ड umfasst sechs Generationen: drei Rückwärts (bis zum Urgrossvater) und drei vorwärts (bis zum Grossenkel).

तात m.: Papa

मातृ f.: Mutter

पुत्र m.:  Sohn

दुहितृ f. सुता f.: Tochter

नप्तृ m.: Enkel

भ्रातृ m.: Bruder

स्वसृ f., भगिनी f.: Schwester

देवृ m.: Bruder des Ehemanns (Schwager der Frau)

यातृ m.: Gattin des Bruders des Ehemanns

ननान्दृ f.: Schwester des Mannes

श्वसुर f.: Schwiegervater (in alter Zeit: nur der Frau)

श्वस्रू f.: Schwiegermutter (Deklination folgt später)

मातुल m.: Mutterbruder (Onkel mütterlicherseits)

मातुलानी f.: Gattin des Mutterbruders (Mutterbruderfrau)

पितृव्य m.: Vaterbruder (Onkel väterlicherseits)

पितामह m.: Grossvater väterlicherseits

पितामही f.: Grossmutter väterlicherseits

मातामह m.: Grossvater mütterlicherseits

मातामही f.: Grossmutter mütterlicherseits

Lektion 43

ज्ञा + आ Kausativ आज्ञापयति : befehlen, anordnen

आपण m.: Markt

Abb.: आपणः
(Bildquelle: Details)

सत्वर 3: schnell, eilig

पण्य 3: käuflich; n.: Ware, Handel

Abb.: पण्यानि
(Bildquelle: Details)

आम् : ja

सम m. = वर्ष n.

-आयुत 3: versehen mit

भद्र 3: gut, glücklich; Vokativ: mein Lieber!

समय m. (zu सम्-इ): Übereinkunft, Vertrag, Frist, Termin, Zeit

निश्चित 3: entschieden, festgesetzt

नोचेत् : wenn nicht, sonst

विलम्ब n.m.: Verzögerung, Verspätung

विपणि f.: Laden

Abb.: विपणिः
(Bildquelle: Details)

वणिज् m.: Kaufmann

Abb.: वणिक्
(Bildquelle: Details)

वर 3: bester

शीघ्र 3: schnell, rasch

वत्स m.: Kalb, Junges, Kind ; Vok.: mein Lieber

Abb.: वत्सः
(Bildquelle: Details)

उत्तम 3: oberster, bester

अल्प 3: klein, gering

मूल्य n.: Wert, Preis

कियत् 3: wie gross

शर्करा f.: Zucker (das deutsche "Zucker" geht über italienisch zucchero, von dort über arabisch sukkar - سكر und persisch šäkär - شکر auf das Sanskrit शर्करा zurück!)

अधिक 3: zusätzlich, überschüssig, ausserordendlich

तर्हि : damals, dann ; darum, also

तुल् 10 तुलयति । तोलयति : wägen

Abb.: तोलन्ति
(Bildquelle: Details)

कर्गल n.: Papier

संपुट m.: Dose (hier: Paket, Bündel)

पुरतस् : vorn, davor, vor

श्रेष्ठिन् m.: reicher Kaufmann

जव 3: schnell, eilig

द्रु 1P द्रवति rennen

Perf. IIIa दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Kaus. द्रावयति
PPP द्रुत
Absol. -द्रुत्य
Inf. द्रोतुम्

रे Interjektion: He! Du da!

अन्यद् 3: ein anderer (Deklination wie यद् )

वञ्चक m.: Betrüger

पश्चात्ताप m.: Reue

इत्थम् Adv.: auf diese Weise, so

दिन n.: Tag

जन्मन् n.: Geburt

आनन्द m.: Wonne, Freude

Lektion 44

प्रति Präverb: zurück, wider, gegen - hin

z.B.

हन् + प्रति 2P प्रतिहन्ति : zurückschlagen

वद् + प्रति 1P प्रतिवदति : zurücksagen = antworten

ख्या + प्रति + आ 2P प्रत्याख्याति : zurückweisen, verschmähen

या 2P याति : gehen, fahren

Perf. IV ययौ
Fut. यास्यति
Pass. यायते
Kaus. यापयति
PPP यात
Inf. यातुम्

davon:

यान n.: Gehen, Weg, Fahrzeug

Abb.: रेल्यानम्
(Bildquelle: Details)

शी 2Ā शेते : liegen. Diese Wurzel hat in allen Formen des Präsensstamms Hochstufe: 1.sg.Ind.Präs.Ā शेये (śe + e). Folgende Formen sind besonders zu beachten: 3.pl.Ind.Präs.Ā शेरते, 3.pl.Imperf.Ā अशेरत

Perf. IIIa शिश्ये (śi-śī + e)
Fut. शयिष्यते
Kaus. शापयति
PPP शयित
Inf. शयितुम्

davon:

शयन n.: Liege, Bett

Abb.: योगी शयने शेते
(Bildquelle: Details)

नन्द् 1P नन्दति : sich freuen an (तृतीयया)

Perf. I ननन्द
Fut. नन्दिष्यति
Pass.: नन्द्यते
Kaus. नन्दयति
PPP नन्दित
Inf. नन्दितुम्
Absol. -नन्द्य
Gerundiv नन्द्य

davon:

नन्दिन् 3: durch (besondere) Freude gekennzeichnet, freudig ; m. Name des Reittiers (वहन) des शिव (ein Stier)

Abb.: नन्दी
(Bildquelle: Details)

नन्द् + अभि 1P (1Ā)  अभिनन्दति : seine Freude haben an (द्वितीयया), jemanden freudig begrüssen, willkommen heissen

यम् 1P यच्छति : halten, tragen ; darreichen, gewähren ; zusammenhalten, bändigen, zügeln, bezwingen

Perf. Vb ययाम, येमुर्
Fut. यंस्यति
Pass. यम्यते
Kaus. यामयति aber: नियमयति
PPP यत
Inf. यन्तुम्
Absol. -यम्य

यम् + आ 1U आयच्छति : dehnen, ausstrecken

PPP आयत 3: lang gestreckt

Abb.: आयतो मरुः
(Bildquelle: Details)

यम् + प्र 1P प्रयच्छति : darreichen, anbieten, übergeben

यम् + सम् 1P संयच्छति : zusammenbinden, anbinden, bändigen

यत् 1Ā यतते : streben nach (सप्तमी, चतुर्थी, द्वितीया)

Perf. Vb येते
Fut. यतिष्यते
Pass. यत्यते
Kaus. यातयति
PPP यत्त
Inf. यतितुम्

davon:

यत्न m.: Bemühung, Anstrengung

Abb.: यत्नेन
(Bildquelle: Details)

रभ् 1Ā रभते (Nebenform zu लभ्): fassen

Perf. Vb रेभे
Fut. रप्स्यते
Pass. रभ्यते
Kaus. रम्भयति
PPP रब्ध
Inf. रब्धुम्
Absol. -रभ्य

रभ् + आ 1Ā आरभते : anfassen, beginnen, unternehmen

प्रव्रज्या f. (zu प्र-व्रज्): das Fortgehen aus dem Heim in die Heimlosigkeit ; Zeremonie, mit der man buddhistischer Novize wird (Pali: पब्बजा)

Abb.: प्रव्रअज्या / पब्बजा
(Bildquelle: Details)

Lektion 45

वा ... वा : entweder ... oder

Lektion 46

सम 3: gleich, eben, ähnlich

davon:
समम् Adv.: in gleicher Weise, zugleich (तृतीयया), gleichmässig
समता f.: Gleichmut
विषम 3: ungleich, uneben, böse

ग्रह् 9U गृह्णाति (gṛh-ṇā-ti) : ergreifen, packen, fassen

Perf Va (!) जग्राह, जगृहुर्
Fut. ग्रहीष्यति
Pass. गृह्यते
Kaus.ग्राहयति
PPP गृहीत
Inf. ग्रहितुम्
Absol. -ग्राह्य
davon:
ग्रह m.: Greifen, Greifer, Krokodil, Wandelstern
नवग्रह m.: die neun Wandelsterne (nicht Planeten!) (s. Basham, Wonder S. 493):

1. सूर्यः = Sonne
2. चन्द्रः = Mond
3. मङ्गलः = Mars
4. बुधः = Merkur
5. बृहस्पतिः = Jupiter
6. शुक्रः = Venus
7. शनिः = Saturn
8. राहुः
9. केतुः

Zu राहु und केतु siehe:

Payer, Alois (1944–): Dharmashastra : Einführung und Überblick. -- 10. Sakramente und Übergangsriten (samskara). -- Anhang C: Rahu und Ketu, die unsichtbaren Wandelsterne . -- URL: http://www.payer.de/dharmashastra/dharmash10c.htm

Abb.: सूर्यः, चन्द्रः, मङ्गलः
(Bildquelle: Details)

Abb.: बुधः, बृहस्पतिः
(Bildquelle: Details)

Abb.: शुक्रः, शनिः
(Bildquelle: Details)

Abb.: राहुः, केतुः
(Bildquelle: Details)

तुष् 4P तुष्यति : sich zufrieden geben, zufrieden sein mit (षष्ठ्या, चतुर्थ्या, तृतियया, सप्तम्या)

Perf. II तुतोष, तुतुषुर्
Fut. तोक्ष्यति
Pass. तुष्यते
Kaus. तोषयति
PPP तुष्ट
Inf. तोष्टुम्

नम् 1P नमति : sich beugen, sich verbeugen, sich neigen, sich verneigen

Perf. Vb ननाम, नेमुर्
Fut. नंस्यति
Pass. नम्यते
Kaus. नमयति । नामयति
PPP नत
Inf. नन्तुम्

Abb.: नारायण तुभ्यं नमामि
(Bildquelle: Details)

रुह् 1P रोहति : ersteigen, besteigen

Perf. II रुरोह, रुरुहे
Fut. रोक्ष्यति
Pass. रुह्यते
Kaus. रोहयति । रोपयति
PPP. रूढ
Inf. रोढुम्

Abb.: अश्वरोहकः
(Bildquelle: Details)

ह्वे । हू 1U ह्वयति : rufen, herbeirufen

Perf. IIIa जुहाव, जुहुवे
Fut. ह्वास्यति
Pass. हूयते
Kaus. ह्वाययति
PPP हूत
Inf. ह्वातुम्
Absol. -हूय

Abb.: महामात्र कं चरिष्णुदूरशब्देनाह्वयसि
(Bildquelle: Details)

1 महामात्र m. "Mahout"; चरिष्णु 3 "beweglich", दूरशब्द m. "Ferngespräch, Fernsprecher" » चरिष्णुदूरशब्द "Mobiltelefon" (Wortbildung: A. Payer)

विभ्रम m.: das Hin- und Hergehen

भ्रंश m.: das Entfallen

श्रम् 4P श्राम्यति : sich abmühen, müde werden

Perf. Vc शश्राम, शश्रामुर्
Fut. श्रमिष्यति
Pass. श्रम्यते
Kaus. श्रमयति । श्रामयति
PPP श्रान्त
Inf. श्रमितुम्
Absol. श्रमित्वा । श्रान्त्वा
davon:
आश्रम m.n.

Abb.: श्रान्तः
(Bildquelle: Details)

श्रि 1U श्रयति : lehnen, sich anlehnen, Halt finden, sich zu jemandem begeben (द्वितीयया, सप्तम्या)

Perf. IIIa शिश्राय, शिश्रिये
Fut. श्रयिष्यति
Pass. श्रीयते
Kaus. श्राययति
PPP श्रित
Inf. श्रयितुम्

सञ्ज् 1P सजति : anhängen, sich heften an (सप्तम्या)

Perf. I ससञ्ज, ससञ्जुर्
Fut. संक्ष्यति
Pass. सज्यते
Kaus. सञ्जयति
PPP सक्त
Inf. संक्तुम्
davon:
सङ्ग m.: das Anhängen an, Berührung mit (तृतीयया)

Abb.: सङ्गः
(Bildquelle: Details)

द्रु 1P द्रवति : laufen, eilen

Perf IIIa (अनिट्) दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Kaus. द्रावयति
PPP द्रुत
Inf. द्रोतुम्
Absol. -द्रुत्य

भ्रम् 1P भ्रमति । 4P भ्राम्यति : umherirren, umherstreifen

Perf. Vc बभ्राम, बभ्रमुर् । Vb भ्रेमुर्
Fut. भ्रमिष्यति
Kaus. भ्रमयति
PPP भ्रान्त
Inf. भ्रमितुम्
Absol. -भ्रम्य
davon:
विभ्रम m.: Umherirren, Verwirrung, Irrtum

लम्ब् 1Ā लम्बते : herabhängen von (सप्तम्या), hängen an (सप्तम्या)

Perf. I ललम्बे
Fut. लम्बिष्यते
Pass. लम्ब्यते
Kaus. लम्बयति
PPP लम्बित
Inf. लम्बितुम्
Absol. -लम्ब्य

Abb.: लम्बोदर नमस्तुभ्यम्
(Bildquelle: Details)

लम्ब् + आ 1Ā आलम्बते : sich hängen an (द्वितीयया)

यदि Konjunktion:  wenn

भू + परि 1P परिभवति : einkreisen, bemeistern, besiegen

PPP परिभूत 3: besiegt, gedemütigt, erniedrigt

नि Präverb: niederwärts, hinunter, hinein, rückwärts

z.B.
सद् + नि 1P निषीदति : sich niedersetzen

भोस् Vokativpartikel: Ausruf der Anrede, z.B.: he, heda, oh, ei, hallo, hi! oft nicht zu übersetzen. Dieser Partikel hat einen Spezialsandhi: vor allen stimmhaften Lauten, lautet er भो.

Abb.: भोः
(Bildquelle: Details)

Lektion 48

श्वस् : morgen

अद्य : heute

लघु 3: leicht (nicht schwer, nicht schwierig), schnell, kurz (im Ausdruck)

व्याकरण n.: Grammatik (zu व्याकृ)

तन्त्र n.: Saite ; Webstuhl, Webkette, Gewebe ; Grundlage, Norm, Regel ; Lehre, Lehrwerk ; Tantra ; Zauberformel ; Mittel, Trick, Arzneimittel ; Regierung, Autorität

Abb.: तन्त्रम्
Sualkuchi = সুৱালকুচি, Assam = অসম
(Bildquelle: Details)

Abb.: तन्त्री
Sitarspieler = सितारवादकः
(Bildquelle: Details)

स्त्री f.: Frau, Gattin ; Femininum

Deklination:

स्त्री f.	एकवचनम्	बहुवचनम्
प्रथमा	स्त्री	स्त्रियस्
द्वितीया	स्त्रियम् स्त्रीयम्	स्त्रियस् स्त्रीस्
तृतीया	स्त्रिया	स्त्रीभिस्
चतुर्थी	स्त्रियै	स्त्रीभ्यस्
पञ्चमी	स्त्रियास्	स्त्रीभ्यस्
षष्ठी	स्त्रियास्	स्त्रीणाम्
सप्तमी	स्त्रियाम्	स्त्रीषु
आमन्त्रितम्	स्त्रि	स्त्रियस्

Abb.: स्वतन्त्राः स्त्रियः
Self-help group (SHG), Tamil Nadu = தமிழ்நாடு
(Bildquelle: Details)

दिवानिशम् Adverb: bei Tag und Nacht

सज्ज् 1P सज्जति : hängen, anhaften

कुमार m.: Kind, Jüngling, Prinz; Beiname des कार्तिकेय / Murugan = முருகன் = മുരുകന്‍ / Subrahmanya = ಸುಬ್ರಹ್มಣ್ಯ

Abb.: कुमारः
Thaipusam-Fest = தைப்பூசம், Batu Caves, Malaysia
(Bildquelle: Details)

कुमारी f.: Mädchen, Tochter

Abb.: कुमारी
नेपाल
(Bildquelle: Details)

कौमर n.: Kindheit

यौवन n.: Jugend

स्थविर 3: alt, betagt

Abb.: स्थविराः
जोधपुर
(Bildquelle: Details)

स्थाविर n.: (hohes) Alter

वाच्य 3: auch: tadelnswert

सूक्ष्म 3: fein, winzig, subtil

Abb.: सूक्ष्मम्
Karanji Lake = ಕಾರಂಜಿ ಕೆರೆ
(Bildquelle: Details)

प्रसङ्ग m.: Anhaftung, Neigung ; Gelegenheit

विशेष m.: Unterschied, Besonderheit

प्रसूति f.: Geburt, Nachkommenschaft

चरित्र n.: Brauch, Sitte, Gewohnheitsrecht ; Wandel

जाया f.: Ehefrau

Abb.: मम जाया
(Bild: Payer)
(Bildquelle: Details)

Lektion 49

दीर्घ 3: lange

ह्रस्व 3: kurz

आयुस् n.: Lebenszeit (die volle Lebenszeit, die man leben kann, wenn nichts dazwischen kommt) ;

davon:

आयुर्वेद m.: das traditionelle medizinische System Indiens

siehe:

Carakasaṃhitā: Ausgewählte Texte aus der Carakasaṃhitā / übersetzt und erläutert von Alois Payer (1944–). -- 0. Einleitung. -- URL: http://www.payer.de/ayurveda/caraka0001.htm

क्षिप् 6P क्षिपति : werfen, schleudern

Perf. II चिक्षेप, चिक्षेपिथ, चिक्षिपुर्
Fut. क्षेप्स्यति
Pass. क्षिप्यते
Kaus. क्षेपयति
PPP क्षिप्त
Inf. क्षेप्तुम्
Absol. -क्षिप्य
Gerundiv: क्षेप्य

त्वर् 1Ā त्वरते : eilen

Perf. Vc तत्वरे
Fut. त्वरिष्यते
Pass. त्वर्यते
Kaus. त्वरयति
PPP त्वरित । तू्र्ण
Inf. त्वरितुम्

द्रुह् 4P द्रुह्यति : schädigen

Perf. II दुद्रोह, दुद्रुहुर्
Fut. द्रोहिष्यति । ध्रोक्ष्यति
Pass. द्रुह्यते
Kaus. द्रोहयति
PPP द्रुग्ध । द्रूढ
Inf. द्रोग्धुम्

कुलूहल n.: Neugier, Interesse

Abb.: कुलूहलम्
(Bildquelle: Details)

कृत्स्न 3: ganz, vollständig

परिचय m.: Bekanntschaft

कला f.: Kunst

Abb.: उत्तमा काला
शिवो नटराजा, 11. Jhdt.
(Bildquelle: Details)

वर m.n.: Wunsch

उत Indekl.: und, auch, oder

विहंग m.: Vogel ("in den Lufस्traum - विह - gehend")

Abb.: विहंगः
(Bildquelle: Details)

वेष m.: Kleid, Aussehen, Äusseres

Abb.: वेषः
वाराणस्याम्
(Bildquelle: Details)

छन्न n.: Decke, Versteck

पञ्जर n.: Käfig

Abb.: पञ्जरम्
Wahrsager mit Papagei in Käfig: der Papagei zieht Zettelchen, auf denen das Schicksal steht Mysore
(Bildquelle: Details)

चाण्डाल । चण्डाल m.: unterste Stufe der Dalits

स्वयम् Indekl.: selbst, von selbst

अवनि f.: Erde

मुहूर्त m.,n.: Augenblick, Moment, rechter Augenblick

ध्यै 1P ध्यायति : sich vorstellen, denken

Perf. IV दध्यौ
Fut. ध्यास्यति
Pass. ध्यायते
Kaus. ध्यापयति
PPP ध्यात
Inf. ध्यातुम्
Gerundiv ध्येय

आदर m.: Rücksicht, Beachtung, Respekt

Abb.: सादरः
Amritsar = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
(Bildquelle: Details)

कुतुक n. = कुलूहल n.

परम 3: fernster, höchster ; पञ्चम्या : besser als, höher als

शिशु m.: Kind, Junges

Abb.: गजशिशुः
Sri Lanka
(Bildquelle: Details)

Lektion 50

ध्रुव 3: fest, unveränderlich

निषेक m.: Besprengung, Befruchtung, Flüssigkeit, Ejakulat, Zeremonie bei der Zeugung

पण्डित 3: klug, weise, gelehrt

मन् + अव 4Ā अवमन्यते : missachten, verachten

मन्त्रिन् 3: ratgebend ; m.: Berater, Ratsherr, Minister

Abb.: मन्त्री
Kapil Sibal (1948 -), Union minister in Ministry of Science and Technology and Ministry of Earth Sciences (since 2006)
(Bildquelle: Details)

रहस् n.: Geheimnis, Einsamkeit

रिष् 1P रिषति 4P रिष्यति : geschädigt werden, misslingen, beschädigen

Perf. II रिरेष, रिरिषुर्
Fut. रेषिष्यति
Pass. रिष्यते
Kaus. रेषयति
PPP रिष्ट

लुप् 6U लुम्पति : brechen, zerstören

Perf. II लुलोप, लुलुपे
Fut. लोप्स्यति
Pass. लुप्यते
Kaus. लोपयति
PPP लुप्त
Inf. लोप्तुम्
Gerundiv लुप्य । लोप्य

विधि m.: auch: Schicksal (zu विधा)

वृष् 1P वर्षति : regnen (meist mit einem कर्तृ -- einem Gott oder einer Wolke)

Perf. II ववर्ष, ववृषुर्
Fut. वर्षिष्यति
Pass. वृष्यते
Kaus. वर्षयति
PPP वृष्ट
Inf. वर्षितुम्
Absol. वर्षित्वा । वृष्ट्वा
Absol.-वृष्य

Abb.: महामेघो वर्षिष्यति
Ankunft des Monsun, Bangalore ಬೆಂಗಳೂರು
(Bildquelle: Details)

संयक् Adv.: richtig, wahrhaft, auf die gehörige Weise ; durchaus, vollständig

आदित्य m.: Sonne ; pl.: Āditya : eine bestimmte Götterklasse

Abb.: आदित्यः
(Bildquelle: Details)

सर्व 3: jeder, alle

Deklination wie यद् (Ausnahme: Nom.Akk.sg.Neutrum)

	Singular एकवचनम्				Plural बहुवचनम्
	Maskulinum पुंस्	Neutrum नपुंसकम्	Femininum स्त्री	Maskulinum पुंस्	Neutrum नपुंसकम्	Femininum स्त्री
1. Nominativ १. प्रथमा	सर्वस्	सर्वम्	सर्वा	सर्वे	सर्वाणि	सर्वास्
2. Akkusativ २. द्वितीया	सर्वम्	सर्वम्	सर्वाम्	सर्वान्	सर्वाणि	सर्वास्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	सर्वेण		सर्वया	सर्वैस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	सर्वस्मै		सर्वस्यै	सर्वेभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	सर्वस्मात्		सर्वस्यास्	सर्वेभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	सर्वस्य		सर्वस्यास्	सर्वेषाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	सर्वस्मिन्		सर्वस्याम्	सर्वेषु

वै : Partikel, der das vorangehende Wort betont: fürwahr, wahrlich, aber

इह Adv.: hier, hier auf Erden, hierher ; jetzt. Vor Substantiven im Lokativ (षष्ठी) gleichbedeutend mit अस्मिन्, अस्याम्

कल्प m: Satzung, Brauch, Ritual ; Weltperiode (zu कॢप्)

कल्याण 3 (f.: कल्याणी) :schön

Abb.: कल्याणी
(Bildquelle: Details)

कु- : als Vorderglied von Komposita: schlecht

Abb.: कुनगरम्
धारावी, मुंबई
(Bildquelle: Details)

चक्ष् 2Ā चष्टे 2.pl. Ā चड्ढ्वे : sehen

Perf. चचक्षे
in den übrigen Tempora nicht verwendet

चक्ष् + प्र 2Ā प्रचष्टे : erzählen, halten für, nennen

देश m.: Ort, Platz, Land, Gegend

Lektion 51

अजिन n.: Antilopenfell, bes. das Fell der schwarzen Antilope (Hirschziegenantilope : Antilope cervicapra L. ). Kam ursprünglich auf dem ganzen indischen Subkontinent vor von Punjab und Sind bis Bengalen und von Nepal bis Kanyakumari (Cape Comorin) (Tamil: கன்னியாகுமரி) Siehe:

Walker's mammals of the world / Ronald M. Nowak. -- 6. ed. -- Baltimore [u.a.] : Johns Hopkins Univ. Pr., 1999. -- 2 Bde. -- ISBN 0-8018-5789-9. -- Bd. 2. -- S. 1193f.

Abb.:
(Bildquelle: Details)

अतिथि m.: Gast

अभ्यन्तर 3: im Inneren befindlich, nächster ; m. der nächste Angehörige, Eingeborener

अरण्य n.: Wildnis, Wald

ऋतु m.: periodischer Vorgang, Jahreszeit, Zeitabschnitt, Menstruation, Zeit, in der die Frau empfängnisbereit ist und ein Anrecht auf Beischlaf ihres Gatten hat.

Zu ऋतु siehe Manu III, 45-48: danach dauert ऋतु 16 Tage (nach der alternativen Übersetzung: 20 Tage) ab Beginn der Monatsblutung, an den ersten vier Tagen nach Beginn der Blutung ist Geschlechtsverkehr verboten (Nach der alternativen Übersetzung: an den ersten acht (4 + 4) Tagen), ebenso am 11. (bzw. 15.) und 13. (bzw. 18.) Tag. An geraden Tagen empfängt die Frau Söhne, an ungeraden Töchter. Für das Folgende wird ein ऋतु von insgesamt 16 Tagen (nicht die Alternativübersetzung) angenommen, wie es auch die meisten einheimischen Kommentare tun, und was also die vorherrschende Auffassung gewesen ist.

Da der Eisprung 14 Tage vor dem Beginn der Monatsblutung liegt, ist bei dieser Bestimmung der fruchtbaren Periode Fruchtbarkeit beinahe "garantiert" für einen Abstand der Monatsblutungen von 19 bis 30 Tagen. Die verbotenen Tage (11. und 13.) verbessern die Wahrscheinlichkeit für Geschlechtsverkehr am 12. und 14. Tag, d.h. die Empfängniswahrscheinlichkeit bei einem Zyklus von 28. Tagen (die Lebensdauer der Spermien in der Frau beträgt ca. 3 Tage). Diese Bestimmungen sind als sozusagen positiver Einsatz von Knaus-Ogino.

Abb.: ऋतुः
(Bildquelle: Details)

एकत्र Adv.: an einer Stelle

जटा f.: Haarflechte (Haartracht des Asketen)

Abb.: जटा
ऋषिकेश
(Bildquelle: Details)

तुल्य 3: gleich, vergleichbar (तृतीयया)

तरय 3 (f.: तरयी): dreifältig, aus drei Teilen bestehend

प्राणान्तिक 3 (f.: -ī): tödlich, todbringend, lebenslänglich

बाह्य 3: ausserhalb, draussen befindlich, fremd

भिक्षा f.: erbetteltes Almosen, Bettelspeise

मार्यादा f.: Grenze

शिष् 7P शिनष्टि : verlassen, übriglassen

Perf.II शिशेषे, शिशिषुर्
Fut. शेक्ष्यति
Pass. शिष्यते
Kaus. शेषयति
PPPशिष्ट
Absol. -शिष्य

शिष् + वि 7P विशिनष्टि : unterscheiden

Pass. विशिष्यते : sich unterscheiden von (पञ्चम्या, तृतीयया), besser sein als (पञ्चम्या, तृतीयया), der beste sein unter (षष्ठ्या, सप्तम्या)

समान 3: gleichartig, gleich, ähnlich ; m.: Altersgenosse

स्व 3: eigen, sein (mein, dein etc.) Wird wie सर्व dekliniert. Im Abl.Lok.sg.m.n und im Nom.pl.m kann es auch wie देव dekliniert werden:

Abl.sg.m.n स्वस्मात् । स्वात्
Lok.sg.m.n. स्वस्मिन् । स्वे
Nom.pl.m स्वे । स्वास्

गर्ह् 1Ā गर्हते 10P गर्हयति : schelten, tadeln

Perf I जगर्हे
Fut. गर्हिष्यते
PPP गर्हित

पिशित n.: (zubereitetes) Fleisch

Abb.: पिशितम्
Kolkata = কলকাতা
(Bildquelle: Details)

उपहार m.: Darbringung, Opfer, Geschenk

मधु n.: Honig, Süsstrank, Met (Honigwein)

Abb.: मधु
City Palace, उदयपुर
(Bildquelle: Details)

मांस n.: Fleisch

मृगया f.: Jagd

Abb.: मृगया
Jagd mit चीता (Acinonyx jubatus venaticus) Gujarat = ગુજરાત, 1812
(Bildquelle: Details)

शिवा f.: (weibl.) Schakal (Goldschakal = Canis aureus)

Abb.: शिवा
Canis aureus, Kalatop Khajjiar Sanctuary
(Bildquelle: Details)

रुत n.: Geschrei

कौशिक m.: Eule

Abb.: कौशिकः
Brahma-Kauz (Athene brama), Mahesana = મહેસાણા
(Bildquelle: Details)

शकुनि m.: Vogel

श्वन् m.: Hund

starker Stamm श्वान्
schwacher Stamm vor Vokal सुन्
schwacher Stamm vor Konsonant श्व

Abb.: श्वा लिङ्गं च
Karnataka = ಕರ್ನಾಟಕ
(Bildquelle: Details)

परिचित 3: vertraut, bekannt

अटवी f.: Wald

शून्य 3: leer, öde

आपान(क) n.: Zechgelage

Abb.: आपानकम्
जोधपुर
(Bildquelle: Details)

क्रूर 3: roh, grausam

दिह् 2U देग्धि, दिग्धे : bestreichen, beschmieren

Perf. II दिदेह
Fut. धेक्ष्यति
Pass. दिह्यते
Kaus. देहयति
PPP दिग्ध

विष n.: Gift

Abb.: मूषिकाविषाणि
Bangalore = ಬೆಂಗಳೂರು
(Bildquelle: Details)

भुजंग m.: Schlange

Abb.: भुजंगः
Kettenviper (Daboia russelii), Bangalore = ಬೆಂಗಳೂರು
(Bildquelle: Details)

सायक m.: Pfeil

उत्साद m.: Zugrundegehen

कलत्र Neutrum: Ehefrau, Weibchen

बन्दी f.: Gefangene, Raub

योषित् f.: junge Frau, Mädchen

शार्दूल m. = व्याघ्र m.

रुधिर n.: Blut

अर्चन n.  अर्चना f. = पूजा f.

बलि m.:  Abgabe, Spende, Tribut

मणि m.: Juwel

Abb.: मणिः
Hope Diamond aus Guntur = గుంటూరు, heute Smithsonian Museum of Natural History, Washington DC
(Bildquelle: Details)

वन n.: Wald

मद m.: auch "Brunstsaft" eines Elefanten (im Musht)

Abb.: मदः
(Bildquelle: Details)

राग m.: auch: Farbe, rote Farbe

कालन n.: Wald

खन् 1U खनति : graben

Perf. चखान, चखने
Fut. खनिष्यति
Kaus. खानयति
PPP खात
Absol खनित्वा । खात्वा

चिन्त् 10 चिन्तयति : denken, nachdenken

शबर .:  Eigenname eines nichtarischen Stammes

Lektion 52

अखिल 3: lückenlos, ganz

निखिल 3: vollständig, ganz

von:

खिल m.: Brachfeld, Ödland

Abb.: खिलः
Tambhol, Akole, Ahmednagar = अहमदनगर
(Bildquelle: Details)

अन्तर् Adv.: innen, im Innern ; Postposition mit Gen. Lok. (षष्टी, सप्तमी): innerhalb, inmitten ; Postposition mit Gen. Abl. (षष्ठी, पञ्चमी): aus ... heraus

अन्योन्य 3: gegenseitig, einander

इ + वि + परि 2P विपर्येति : fehlschlagen

PPP विपरीत 3: verkehrt, falsch

त्रि 3: drei

	Maskulinum पुंस्	Neutrum नपुंसकम्	Femininum स्त्री
1. Nominativ १. प्रथमा	त्रयस्	त्रीणि	तिस्रस्
2. Akkusativ २. द्वितीया	त्रीन्	त्रीणि	तिस्रस्
3. Instrumentalis ३. तृतीया	त्रिभिस्
4. Dativ ४. चतुर्थी	त्रिभ्यस्
5. Ablativ ५. पञ्चमी	त्रिभ्यस्
6. Genetiv ६. षष्ठी	त्रयाणाम्
7. Lokativ ७. सप्तमी	त्रिषु

निस् Postposition und Präfix bei Nomina und Verben: hinaus, hinweg, heraus, hervor, aus, weg, ohne - von

पीड् 10P पीडयति : drücken, quälen ; bedrängen, belagern, plagen

Abb.: पीडिताः
Hyderabad = హైదరాబాద్
(Bildquelle: Details)

पर 3: (Deklination wie सर्व) fernstehend, fremd, höher als (पञ्चम्या), äusserster, höchster ; anderer, fremder, feindlich ; m.: Fremder

davon:

परम् Adv.: in hohem Grade, darauf, später, aber, jedoch

प्रति Postposition (द्वितीयया): zu - hin, nach, in Bezug auf, gegenüber

प्रधान 3: hauptsächlicher, bester ; n.: Wichtigstes

Abb.: प्रधानः
मुंबई
(Bildquelle: Details)

लौल्य n.: Gier, Lüsternheit

वर्ग m.: Abschnitt, Abteilung, Schar

त्रिवर्ग m.: Dreiergruppe (z.B. धर्मः, अर्थः, कामः ; oder: सत्त्वम्, रजस्, तमस् ; oder: ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः)

वश् 2P वस्टि, उशन्ति, Imperat. 2.sg.: उड्ढि : wollen, gebieten, verlangen nach

Perf Va उवाश, ऊशुर्
Fut. वशिष्यति
Pass. उष्यते
Kaus. वाशयति
PPP उशित
Inf. वशितुम्
Absol. -वश्य

वा 2P वाति : wehen, blasen

Perf IV ववौ
Fut. वास्यति
Pass. वायते
Kaus. वापयति
PPP वान । वात
Inf. वातुम्

davon:

वात m.: Wind

वृज् 7P वृणक्ति 1P वर्जति : wenden, drehen ; abwehren, ausschliessen

Perf. II ववर्ज, ववृजुर्
Fut. वर्जिष्यति
Pass. वृज्यते
Kaus. वर्जयति : beseitigen
Kaus. PPP वर्जित : einer Sache verlustig, frei von
PPP वृक्त
Inf. वर्जितुम्

व्यवहार m.: Treiben, Wandel, Umgang, Verkehr, Geschäft, Handel, (Gerichts-)Prozess

शील n.: Brauch, Gewohnheit, Natur, Charakter, gute Gewohnheit = Moral

सूर्य m.: Sonne

सेव् 1Ā सेवते : jemandem (द्वितीया) dienen, aufwarten, ehren, lieben

Perf I सिषेवे
Fut. सेविष्यते
Pass. सेव्यते
Kaus. सेवयति
PPP सेवित
Inf. सेवितुम्
Absol. -सेव्य

davon:

सेवा f.: Dienst, Aufwartung

धीर 3: fest, standhaft, kontinuierlich, beharrlich

शम् शाम्यति

शशाम, शेमुर्
शमिष्यति
शम्यते
शमयति
शान्त
शमित्वा । शान्त्वा

कोविद 3: erfahren in (षष्ठ्या सप्तम्या वा)

याम m.: Nachtwache (jeweils drei Stunden)

परंपरा f.: ununterbrochene Reihe

अमुत्र Adv.: dort, dorthin

च्यु 1Ā च्यवते : sich rühren, sich fortbewegen, herabfallen

Perf. IIIa चुच्युवे
Fut. च्योष्यते
Pass. च्यूयते
Kaus. च्यावयति
PPP च्युत

भू + अनु 1P अनुभवति : erkennen, empfinden, wahrnehmen, erfahren

चक्र n.: Rad

Abb.: चक्रम्
Konark = कोनार्क
(Bildquelle: Details)

कदली f.: Bananenbaum (Musa sp.)

Abb.: कदली
Hampi = ಹಂಪೆ
(Bildquelle: Details)

सार m.n.: Kern, Mark, Essenz, Substanz

दिव्य 3: himmlisch, göttlich

वर 3: bester

आदर्श m.: Spiegel

मल m.n.: Schmutz, Makel

Abb.: मलम्
मुंबई
(Bildquelle: Details)

त्रिपिष्टप n.: Indras Himmel

मार m.: das personifizierte Böse, die personifizierte Verführung / Manipulation, Teufel

Abb.:
Amaravati = అమరావతి, 2. Jhdt. n. Chr.
(Bildquelle: Details)

विजिज्ञासु 3: jemand, der völlig erkennen will

त्रै 1Ā त्रायते : beschützen, retten

Perf. IV तत्रे
Fut. त्रास्यते
Pass. त्रायते
Kaus. त्रापयति
PPP त्राण । त्रात
Inf. त्रातुम्